Phân tích chi tiết Chiếc thuyền ngoài xa

Bài phân tích 9+ chi tiết tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của nhà văn Nguyễn Minh Châu (trừ phần mở bài, kết bài, khái quát, tổng kết). Mình là thí sinh thi THPTQG năm 2022 với số điểm Ngữ Văn là 9,5. Đây là bài phân tích mình tự làm trong suốt thời gian ôn thi mà mình rất tâm đắc. Hy vọng bài của mình có thể giúp cho các em khóa sau tham khảo. Nếu thấy hay và muốn xem full tài liệu, hy vọng các bạn hãy ấn tải về và ủng hộ cho công sức của mình nhé

I Nhân vật người đàn bà hàng chài:

Khác với Nguyệt trong "Mảnh trăng cuối rừng" - một nhân vật hoàn mỹ, lý tưởng, đẹp từ cái tên đến đôi gót chân bóng hồng sạch sẽ, đến từng sợi tóc lấp lánh dưới ánh trăng thượng huyền, người đàn bà hàng chài trong "Chiếc thuyền ngoài xa" lại mang ngoại hình và số phận không thể bất hạnh, éo le hơn Xuyên suốt câu chuyện, chị không hề có tên gọi cụ thể, chỉ được gọi một cách phiếm định như

"người đàn bà", "mụ ta", "chị" Nhà văn chủ ý làm như thế, là bởi chị đại diện cho những con người vừa thoát ra khỏi chiến tranh nói chung và những người phụ nữ làm nghề chài lưới nói riêng Người đàn bà cũng đã "trạc ngoài bốn mươi" - cái độ tuổi mà như Chí Phèo là đã "bước qua cái dốc bên kia của cuộc đời", không còn xuân sắc cũng không còn sung sức Chị xuất hiện với một ngoại hình thô kệch, xấu xí: "cao lớn với những đường nét thô kệch", "mụ rỗ mặt" Cái dáng vẻ bề ngoài cũng gợi nên sự lam lũ, vất vả của một người đàn bà miền biển: "khuôn mặt mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt và dường như đang buồn ngủ", "tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng" Lam lũ, vất vả và nhếch nhác như thế, nhưng chị lại vốn xuất thân từ một gia đình khá giả Chính vì di chứng của căn bệnh đậu mùa, vì xấu quá mà không ai lấy, chị phải phải lòng một anh hàng chài, nên vợ nên chồng và cuộc sống cũng đổi thay hoàn toàn: nghèo khổ, lênh đênh trên đại dương rộng lớn Ở trên con thuyền lưới vó này, người đàn

bà không những không được hạnh phúc mà bao nhiêu éo le, bất hạnh như vận hết vào số kiếp chị, khiến chị phải chịu đựng những nỗi thống khổ đầy đau đớn Đó là nỗi khổ của sự nghèo đói: "ông trời làm biển động suốt hàng tháng, cả nhà vợ chồng con cái toàn ăn cây xương rồng luộc chấm muối" - thứ thức ăn mà chính nhà văn Nguyễn Minh Châu đã từng thử và nôn thốc nôn tháo Đã nghèo đói, cuộc sống lại càng bí bách hơn vì thuyền chật, đông con Đông con, đông miệng ăn chỉ khiến hoàn cảnh càng trở nên túng quẫn Như ông bà ta vẫn thường nói: "Ngừa chửa là cửa mả", người phụ nữ nhiều lần bụng mang dạ chửa, mỗi lần sinh nở là một lần đối mặt với lưỡi hái tử thần Trên chiếc thuyền mà "nhà nào cũng trên dưới chục đứa" ấy, người ta chen chúc nhau mà sống, không gian bó hẹp lại cộng thêm lưới vó, công cụ đánh bắt, thêm cả tiếng í ới khóc của trẻ con Con thuyền như vòng kiềm tỏa ngột ngạt, khiến con người nảy sinh sự bức bí, khó chịu không làm sao giải tỏa được Chính sự nghèo đói, đông con đã khiến người chồng sinh bực dọc, tức giận tích tụ từ ngày này qua tháng khác, bộc phát và lại trút hết lên người

vợ Để rồi, cuộc đời người đàn bà lại phải chịu nỗi thống khổ đau đớn nhất: là nạn

nhân của bạo hành gia đình Điều đó diễn ra thường xuyên, thậm chí còn trở thành cái lịch đầy dã man: "ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng", rồi "bất kể lúc nào thấy khổ quá là lão xách tôi ra đánh" Hắn đánh bằng thắt lưng to bản của lính Ngụy, kèm với đó lại là những lời lăng mạ, chửi rủa, gây nên biết bao tổn thương sâu sắc về thể xác lẫn tinh thần cho vợ Nhưng đau đớn hơn cả bị chồng đánh, người đàn bà phải chứng kiến đứa con đang dần hình thành tính cách lệch lạc

vì sống quá lâu trong cảnh bạo lực Viết về cuộc đời người đàn bà hàng chài, Nguyễn Minh Châu đã lia ngòi bút của mình đi sâu vào từng ngóc ngách, vắt kiệt bầu máu nóng để thể hiện nó Vừa mang cái khổ vì xấu xí như Thị Nở, bị chồng đánh như Mị, lại nghèo đói như nhân vật vợ nhặt, người đàn bà ấy có lẽ đã sống trọn một kiếp đời éo le, bất hạnh

Nhà văn Thạch Lam đã từng tâm huyết: "Công việc của nhà văn là phát hiện ra cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới, tìm cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc một bài học trông nhìn và thưởng thức" Nhà văn Nguyễn Minh Châu quả thực

đã đi theo đúng tinh thần này, bởi ở người đàn bà hàng chài đâu chỉ có những nỗi thống khổ triền miên, mà thông qua những điều đó, chị đã bộc lộ những thiên tính đẹp của người phụ nữ, những vẻ đẹp như hạt ngọc ẩn dấu mà chỉ khi ta tinh tế mới nhận ra Trước hết, chị mang trong mình sự thấu hiểu lẽ đời của một người đàn bà

đã từng trải qua mọi hỉ - nộ - ái - ố Điều đó được thể hiện qua tình huống truyện đặc sắc mà nhà văn đã dựng nên Trong câu chuyện ở tòa án huyện, người đàn bà

đã bất ngờ thay đổi cách xưng hô trước Phùng và Đẩu - những con người tri thức đang cố thay đổi cuộc đời chị Ban đầu đến phiên tòa, chị "sợ sệt, lúng túng", "tìm đến một góc tường để ngồi", "rón rén ngồi ghé vào mép chiếc ghế và cố thu người lại", chỉ dám xưng "con" - "quý tòa", một dáng vẻ vô cùng thảm thương, tội nghiệp

và yếu ớt Nhưng sau đó, chị bỗng chuyển sang xưng "chị" - "các chú" Đúng như Các Mác đã từng nói: "Ngôn ngữ là lớp vỏ vật chất của tư duy", chỉ đổi cách xưng

hô, chị đã chuyển đổi cả tâm tế từ bị động, yếu ớt sang chủ động, mạnh mẽ Nhưng

"người đàn bà lộ ra vẻ sắc sảo chỉ đến thế", bởi chị không muốn lên mặt dạy dỗ ai,

mà chỉ muốn rũ bỏ vẻ khúm núm để chia sẻ câu chuyện của mình Sở dĩ người đàn

bà bày tỏ thái độ kiên quyết: "Quý tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó" là bởi chị hiểu - cái thấu hiểu của một người đã dành phần lớn cuộc đời lênh đênh trên sông nước Chị hiểu chồng mình cũng có nỗi khổ riêng, nghèo đói, túng quẫn, lại không uống rượu, bởi "giá mà lão uống rượu thì tôi còn đỡ khổ", nên lão đánh vợ như liều thuốc để giải tỏa bức xúc Chị hiểu cái

nghề chài lưới ngày đêm phiêu diêu trên biển phải có bóng dáng của người đàn ông: "đám đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có người đàn ông để chèo chống khi phong ba, để cùng làm ăn nuôi nấng đặng một sắp nhà nào cũng trên dưới chục đứa" Không có chồng, chị cũng không nuôi nấng được đàn con Từ những lời giải thích ấy, chân lý đã hiện ra: Nếu không có một người đàn ông khỏe mạnh, thạo nghề trên thuyền, một mình người vợ và những đứa con sao có thể chèo chống khi phong ba bão táp ập đến? Chưa kể những đứa trẻ luôn cần sự bảo

vệ của người cha để đứng vững trước giông tố cuộc đời Rõ ràng trong hoàn cảnh này, dù từng là những người lính dũng cảm trên chiến trường hay những người học rộng hiểu sâu, Phùng và Đẩu cũng còn quá non trẻ để hiểu thấu lẽ đời như người đàn bà Những lí lẽ thuyết phục của chị không hề đến từ sách vở giáo điều khô cứng mà chính từ sự từng trải trong cuộc sống mưu sinh cực nhọc

Một trong những vẻ đẹp phẩm chất đáng quý nữa nơi người đàn bà chính là lòng bao dung, vị tha và giàu đức hi sinh Dù sống cực nhọc, đói khổ, chịu đánh đập, chị vẫn luôn nhận hết lỗi về mình: "giá tôi đẻ ít đi, hoặc chúng tôi sắm được một chiếc thuyền rộng hơn", "cái lỗi chính là đám đàn bà ở thuyền đẻ nhiều quá, mà thuyền lại chật" Chị vẫn luôn mặc cảm mình chính là kẻ làm nặng thêm cái gánh mưu sinh Người đàn bà ấy còn cảm thông, thấu hiểu cho chồng Có thể với Phùng và Đẩu, đó là gã chồng vũ phu, man rợ Với Phác, nó căm hận lão đến xương tủy vì

đã đánh đập, hành hạ mẹ nó Hình ảnh gã chồng trong mắt người khác hiện lên đầy xấu xa, tàn độc như một loài ác quỷ, rắn rết Nhưng trong lòng người đàn bà hàng chài, lão chồng vũ phu ấy lại là kẻ đáng thương, là nạn nhân của nghèo đói, túng quẫn Qua lời kể của chị, trước đây, gã vốn là người hiền lành, tử tế: "Lão chồng tôi khi ấy là một anh con trai cục tính nhưng hiền lành lắm, không bao giờ đánh đập tôi" Người chồng còn từng từ chối đi lính cho ngụy Với chị, người từ chối cầm súng chĩa vào đồng bào mình không thể là người xấu Hơn hết, chị coi người chồng là ân nhân của cuộc đời mình Chị biết ơn anh vì ngày ấy, chính anh đã giang rộng cánh tay rộng lớn để chở che chị, chở che cho một người đàn bà xấu xí,

để chị có một gia đình, được làm vợ, làm mẹ - hai thiên chức lớn nhất của người phụ nữ Trong góc nhìn này, ta nhận thấy người chồng không hoàn toàn xấu xa mà cũng có nét tốt đẹp, thánh thiện Tình nghĩa vợ chồng và sự hàm ơn khiến người đàn bà cam tâm tình nguyện trở thành một "bao cát" để chồng mình trút hết mọi cay cực phẫn uất, không oán hận cũng quyết không bỏ chồng mặc cho Phùng và Đẩu hết lời can ngăn Nếu chỉ nhìn bề ngoài như Phùng và Đẩu, có lẽ ta cũng

không bao giờ hiểu được lý do dẫn tới tính vũ phu, tàn nhẫn cũng người chồng Qua đó Nguyễn Minh Châu đã nêu ra quan niệm của ông về con người: đó là một thực thể phức tạp mà để nhìn nhận, đánh giá đúng một con người, không thể nhìn một cách hời hợt, dễ dãi

Bersot đã từng nói: "Trong vũ trụ có lắm kì quan, nhưng kì quan đẹp nhất là trái tim người mẹ" Quả thật, tình yêu thương, đức hi sinh vì con cái luôn là thứ gì đó luôn chảy mãnh liệt trong trái tim người mẹ Người đàn bà hàng chài cũng vậy Thâm tâm chị luôn ý thức được thiên chức và bổn phận của một người mẹ: "Ông trời sinh ra người đàn bà là để đẻ con, rồi nuôi con cho đến khi khôn lớn nên phải gánh lấy cái khổ" Khi được hỏi về lí do chị không chịu ly hôn, chị đã mạnh mẽ tuyên bố rằng: "Đàn bà ở thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống cho mình như ở trên đất được!" Dù sống trong đói nghèo, cơ cực, bần hàn, chị vẫn luôn là một người mẹ tuyệt vời Chị sẵn sàng cắn răng chịu đựng đòn roi để giữ lại cuộc hôn nhân này vì chị hiểu nếu ly hôn, người thiệt thòi nhất chính là những đứa trẻ Không chống cự trước đòn roi, chị thậm chí còn xin chồng cho lên bờ đánh khi các con đã lớn Ngay cả khi sắp bị đánh, chị vẫn "ngước mắt nhìn ra ngoài mặt phá nước chỗ chiếc thuyền đậu một thoáng" Chị không muốn tạo ra vết sẹo tinh thần cho con, để con phải chứng kiến cảnh bạo lực gia đình xấu xí và hơn hết là để bảo

vệ tuổi thơ cho các con của mình Người đàn bà ấy còn dành tình yêu thương đặc biệt cho thằng Phác - thằng con ương bướng nhất cho những đứa con của chị bởi từ ngoại hình đến tính cách, nó đều giống bố hơn cả Chị thậm chí phải gửi nó lên rừng cho ông vì sợ xảy ra xô xát giữa hai bố con Vì vậy khi nó đánh lại cha, chị mới phản ứng một cách quyết liệt: "người đàn bà ngồi xệp xuống trước mặt thằng

bé, ôm lấy nó rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy" Hành động của thằng Phác khiến ngay người đọc cũng bất ngờ, nó như mũi tên đâm thẳng vào trái tim người mẹ, khiến chị "vừa đau đớn, vừa vô cùng xấu hổ, nhục nhã" Nỗ lực bảo vệ tuổi thơ đã bất thành, người đàn bà còn lo lắng con mình phạm phải điều đại nghịch, lo sợ con mình sẽ hình thành tính cách lệch lạc trong tương lai Người đọc nhận thấy một nghịch lí trong cách hành xử của người đàn bà Bị hành hạ đánh đập, chị không hề chống trả, chỉ biết cam chịu, nhẫn nhục ngày qua ngày Nhưng khi chứng kiến thằng Phác đánh bố, chị lần đầu tiên biết hành động, trái tim đau đớn, xót xa đến tột cùng Bởi mẹ lúc nào cũng là người giang rộng đôi cánh chở che cho đàn con, muốn mang đến cho con những điều tốt đẹp nhất, đó

cũng là người mẹ vĩ đại trong cuộc sống thường nhật như mẹ Lê trong "Nhà mẹ Lê" của Thạch Lam hay bà cụ Tứ trong "Vợ nhặt" của Kim Lân

Dẫu cuộc đời có đói nghèo, lam lũ, trăm đường khổ cực nhưng cái đáng quý ở người đàn bà ấy là chị luôn biết chắt chiu những niềm vui, hạnh phúc bé nhỏ đời thường mà vá víu mảnh đời cơ cực Cuộc sống chị đâu chỉ có đau đớn, nước mắt

mà đôi khi cũng có những nụ cười, dù là hiếm hoi, ít ỏi Nhắc đến lúc "vợ chồng con cái chúng tôi sống hòa thuận, vui vẻ" ở trên thuyền, "lần đầu tiên trên khuôn mặt xấu xí của mụ chợt ửng sáng lên như một nụ cười" - đó là ánh sáng kì diệu toát lên từ một tâm hồn luôn mơ ước hạnh phúc gia đình Tôi còn nhớ mãi một câu nói của người đàn bà hàng chài, câu nói ấy khiến tôi trăn trở không ngừng về đức hi sinh và tấm lòng của một người mẹ Ở tòa án huyện, khi Phùng hỏi: "Cả đời chị có một lúc nào thật vui không?", chị ngay lập tức trả lời: "Có chứ, chú! Vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no " Nghĩ đến các con, nghĩ đến việc chúng được ăn no, không phải chịu cảnh đói khổ ăn xương rồng luộc chấm muối qua ngày, bao muộn phiền, đau đớn của chị như tan biến đi hết Đàn con đã trở thành điểm tựa giúp chị có động lực sống tiếp và hướng đến tương lai Hình ảnh người đàn bà hàng chài hiện lên viên ngọc tỏa sáng lấp lánh giữa cuộc đời bất hạnh Suy cho cùng, Phùng và Đẩu tuy học nhiều hiểu rộng, nhưng lại thiếu đi sự từng trải Hai người đưa ra giải pháp li hôn cũng đều xuất phát từ mong muốn tốt đẹp là giải thoát cho người đàn bà, nhưng đó lại là giải pháp phi thực tế, quá giáo điều, cứng nhắc Hai người họ còn quá nông cạn và có lẽ nếu không nghe người đàn bà trải lòng, họ cũng không nhận ra đằng sau người đàn bà xấu xí, thất học kia lại là những phẩm chất tốt đẹp, đáng quý đến vậy Nguyễn Minh Châu quả thực là một cây bút viết truyện ngắn bản lĩnh và tài hoa, ông đã rất thành công trong xây dựng tình huống truyện độc đáo, miêu tả tâm lí nhân vật người đàn bà hàng chài, Phùng và cả Đẩu Và cuối cùng, qua nhân vật người đàn bà hàng chài, ông cũng đã khám phá ra "hạt ngọc ẩn dấu trong tâm hồn con người" mà mình tìm kiếm bấy lâu nay Nhà văn không những cho Phùng, Đẩu mà còn cả người đọc một bài học quý giá: Đối với mọi sự vật, hiện tượng hay cả con người, luôn phải có một cái nhìn khách quan, đa chiều mới có thể thấu hiểu được cái đa đoan của cuộc sống

II Hai phát hiện của người nghệ sĩ:

Nhà văn Thạch Lam đã từng nói: “Công việc của nhà văn là phát hiện cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới, tìm cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc một bài học trông nhìn và thưởng thức” Với quy chuẩn đó, “Chiếc thuyền ngoài xa” đã mang đến cho người đọc “sự tự nhận thức” trong cái nhìn của mình về cuộc sống và con người Chủ thể của quá trình nhận thức ở đây là nhân vật “tôi” - nghệ

sĩ nhiếp ảnh Phùng Theo yêu cầu của trưởng phòng, để có được ảnh cho bộ lịch về thuyền và biển, anh tới một vùng biển miền Trung, nơi từng là chiến trường cũ của mình Sau suốt một tuần kiên nhẫn ở đây, Phùng vẫn chưa săn được bức ảnh nào ưng ý Nhưng điều kì diệu đã đến vào một buổi sáng sớm Đôi mắt tinh tường của một người nghệ sĩ đã phát hiện ra một cảnh “đắt” trời cho nơi mặt biển mờ sương:

“Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào” Sở dĩ người nghệ sĩ gọi đó là cảnh “đắt” bởi đó là cảnh tuyệt đẹp mà thiên nhiên, cuộc sống ban tặng nhưng trên hết, đó còn là một sản phẩm vô giá của hóa công mà có lẽ cả cuộc đời bấm máy anh chỉ có diễm phúc gặp một lần Trong cảm nhận của Phùng, cảnh tượng ấy chẳng khác nào “bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”, là cái đẹp cổ điển, chuẩn mực tưởng như chỉ có trong một thời quá vãng nay lại bất ngờ hiện hữu ngay trước mắt Chiếc thuyền lưới vó, ánh sương sớm cùng nắng mặt trời chan hòa tạo nên một vẻ đẹp “đơn giản và toàn bích”, thực nguyên sơ, thuần khiết, lí tưởng

và thánh thiện Đứng trước cái đẹp tuyệt đỉnh ấy, có lẽ không chỉ Phùng mà nhà văn và cả người đọc cũng đều ngất ngây, say đắm Cái đẹp đem đến cho Phùng những xúc cảm mãnh liệt, anh “bối rối, trong tim như có cái gì bóp thắt vào” Đó là

sự xúc động của một tâm hồn nhạy cảm, xúc động vì thấy mình được tạo hóa ân hưởng, sự may mắn mà không phải những ai luôn khao khát tìm kiếm và sáng tạo cái đẹp cũng có được Anh phát hiện ra “cái đẹp chính là đạo đức”, khám phá thấy

“chân lí của sự toàn thiện”, “khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn” - khoảnh khắc con người cảm thấy như tâm hồn được thanh lọc, gột rửa để trở nên trong sáng, thánh thiện Đây cũng là sự giác ngộ, nhận thức về sức mạnh kì diệu của nghệ thuật, của cái đẹp xưa nay đối với con người Như Dostoiepxki đã từng quan niệm:

“Cái đẹp cứu rỗi thế giới”, khi đứng trước cái đẹp, người ta thường không nghĩ đến cái xấu, cái ác, cái dung tục, tầm thường mà để tâm hồn mình bay bổng, hướng thiện Sự giác ngộ ấy cũng từng xuất hiện nhiều trong văn học, như viên quản ngục trước cái đẹp do ông Huấn Cao tạo nên trong “Chữ người tử tù” hay bát cháo hành,

biểu tượng của tình người đã thức tỉnh Chí Phèo trong truyện ngắn của nhà văn Nam Cao Vậy là phát hiện thứ nhất đã diễn ra trong khoảnh khắc gặp gỡ kì diệu giữa một tâm hồn nghệ sĩ say mê sự tận thiện, tận mĩ với bức tranh thiên nhiên toàn bích của tạo hóa Để từ đây, Phùng có được một tác phẩm nghệ thuật có giá trị thẩm mĩ mà “mãi mãi về sau vẫn được treo ở nhiều nơi, nhất là trong các gia đình sành nghệ thuật”

Nếu “Chiếc thuyền ngoài xa” được viết vào trước năm 1975, khoảng thời gian mà Nguyễn Minh Châu vẫn luôn hướng đến cảm hứng lãng mạn, có lẽ tác phẩm sẽ chỉ dừng lại ở chỗ Phùng phát hiện ra cảnh đẹp tuyệt mĩ của thiên nhiên Nhưng sau năm 1975, ông “tỉnh táo” nhận ra rằng: Cuộc sống không chỉ có những cái hùng, cái cao cả, cái trác tuyệt mà còn có cái bi, cái thấp hèn, cái đời thường Bước ra từ con thuyền ngư phủ đẹp như trong mơ, trong làn sương mù mờ ảo như cái đẹp hi hữu trời cho kia lại là bi kịch của cuộc sống thường ngày, là cái xấu, cái ác do chính con người tạo nên Đối lập với cảnh thần tiên lãng mạn kia trước hết là hình ảnh con người Người đàn bà “trạc ngoài bốn mươi”, “cao lớn với những đường nét thô kệch”, “mụ rỗ mặt”, “khuôn mặt mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt và dường như đang buồn ngủ”, “tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng” Dưới ngòi bút miêu tả đầy chân thực của nhà văn, người đàn

bà hàng chài hiện lên với dáng vẻ lam lũ, cơ cực, gợi một cuộc sống nhọc nhằn, túng thiếu Người đàn ông đi sau - chồng chị với “tấm lưng rộng và cong như lưng một chiếc thuyền”, “mái tóc tổ quạ”, “hai hàng lông mày cháy nắng rủ xuống hai con mắt đầy vẻ độc dữ” gây ấn tượng về nét hung dữ, thô bạo thể hiện ngay trong ngoại hình, nhưng cũng là hình ảnh đầy vất vả, nghèo đói của một người đàn ông mang trên vai gánh nặng gia đình Rõ ràng, hình ảnh đôi vợ chồng hàng chài không

hề đẹp, đó là sự xấu xí, trần trụi, là cái thô mộc, gai góc của đời sống, khác xa với khung cảnh “bức tranh của một danh họa thời cổ” lãng mạn, mê đắm mà Phùng mới được thường thức một khắc trước kia

Hình ảnh con người quá đỗi trần trụi đã vốn gây thất vọng, nhưng hành động dã man sau đó lại càng khiến người nghệ sĩ kinh hoàng và sợ hãi: đó là cảnh bạo lực gia đình! Lão đàn ông bỗng chốc “trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay”, “rút trong người

ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy”, “trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đầy đau đớn: “Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho

ông nhờ!” Một loạt những hành động vũ phu, vô nhân tính giáng xuống người vợ đầu ấp tay kề của hắn, hắn lấy việc đánh vợ như phương thức giải tỏa mọi đau khổ Nhưng điều kì lạ hơn lại là phản ứng của người vợ Bị chồng đánh đập vô lí, chị vẫn một mực cam chịu, nhẫn nhục, để yên cho lão đánh, không chống trả cũng không chạy trốn Thế nhưng ngay khi thấy con đánh trả lại bố, người đàn bà ngay lập tức “ngồi xệp xuống trước mặt con, ôm lấy nó rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy”, “vừa đau đớn vừa vô cùng xấu hổ, nhục nhã” khi để con chứng kiến cảnh bạo lực xấu xí Rồi cả thằng Phác - đứa con của cặp vợ chồng, vì thương mẹ đã giằng lấy chiếc thắt lưng đánh lại bố nó mà suy cho cùng,

đó vẫn là hành động vô đạo, là hình ảnh xuống cấp trầm trọng của luân thường đạo

lí Nhờ đó, sự trái ngược giữa cảnh đẹp thiên nhiên tuyệt mĩ và sự thật của hiện thực đời sống đằng sau nó càng trở nên rõ ràng

Chứng kiến cảnh bạo lực dã man, thô bạo như thế, có lẽ bất cứ ai cũng không thể giữ bình tĩnh, chưa nói gì đến một người nghệ sĩ có trái tim nhạy cảm, một người mới tưởng mình đã khám phá ra “cái đẹp là đạo đức” mấy phút trước đây Phùng kinh ngạc, sửng sốt vô cùng, trong mấy phút đầu, anh cứ “đứng há mồm ra mà nhìn” Từ đỉnh cao của niềm vui hân hoan, hạnh phúc, anh bỗng chốc rơi xuống đáy thất vọng Phùng không thể ngờ đằng sau vẻ đẹp kì diệu của tạo hóa kia lại là cái xấu, cái ác đến không thể tin được Vừa mới lúc trước, anh còn thấy “bản thân cái đẹp chính là đạo đức” mà ngay sau đó, đã chẳng còn gì là cái tốt, cái thiện ở đời Hành động “vứt máy ảnh xuống đất”, lao ra bảo vệ người đàn bà là phản ứng

tự nhiên của con người có bản chất thiên lương, tốt đẹp Người nghệ sĩ nhiếp ảnh

ấy không ngần ngại bỏ đi cả tác phẩm nghệ thuật, bỏ đi bức ảnh tuyệt tác của thiên nhiên mà mình đã cất công suốt cả tuần trời tìm kiếm mới có được, bởi anh không thể đứng yên trước cái xấu, cái ác, sự bất công vô lí và nhất quyết bảo vệ lấy người đàn bà yếu đuối kia Như vậy, qua hai phát hiện về nghệ thuật: cảnh chiếc thuyền ngoài xa và cuộc đời: cảnh bạo lực gia đình của Phùng, nhà văn đã giúp người đọc ngộ ra một chân lí: Cuộc đời không hề đơn giản, xuôi chiều mà luôn chứa đầy những nghịch lí, mâu thuẫn không thể lí giải: đẹp xấu, cao cả đê hèn, thiện -ác… Và sứ mệnh của một người nghệ sĩ chân chính là phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều, biết đánh giá khách quan mới có thể đưa nghệ thuật vươn tới chiều sâu nhân bản Đừng nhầm lẫn hiện tượng với bản chất, bởi giữa hình thức bên ngoài với nội dung bên trong không phải bao giờ cũng hòa hợp, thống nhất Xây dựng tình huống truyện công phu và đầy nghịch lí như vậy, Nguyễn Minh Châu đã

thực sự mang đến cho độc sự “tự nhận thức” cùng “một bài học trông nhìn và thưởng thức” quý giá về mối quan hệ giữa cuộc đời, con người và nghệ thuật Suy cho cùng, nghệ thuật phải gắn liền với cuộc đời, là tiếng nói của cuộc đời, đúng như nhà văn Nam Cao đã từng tâm huyết: “Nghệ thuật không cần là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật không nên là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật chỉ có thể là những tiếng đau khổ kia thoát ra từ những kiếp lầm than”