I. Hình tượng nhân vật Mị một điển hình cho người phụ nữ lao động nghèo miền núi. 1. Gía trị nhân vật Mị xuất hiện lần đầu tiên trong trang văn của Tô Hoài đã đầy ấn tượng và cũng khơi lên nơi người đọc bao trăn trở, băn khoăn: một cô gái ngồi quay sợi bên tảng đá cạnh tàu ngựa mà “ lúc nào cũng vậy, dù quay sợi , thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi”. 2. Đi sâu vào trãng sách của Tô Hoài, Mị hiện lên nơi người đọc là một cô gái xinh đẹp nết na, có phẩm chất tốt đẹp Trong suốt toàn thiên truyện, Tô Hoài không có một lời miêu tả vẻ đẹp ngoại hình Mị nhưng nếu không xinh đẹp nết na thì làm sao Mị có sức lôi cuốn đến vậy với trai bản để những đêm tình đầu xuân “trai đến đứng nhẵncả chân vách đầu buồng Mị để thổi sáo rủ Mị đi chơi” Nhưng Mị lại có một số phận bi thảm a. Khởi đầu cho chuỗi dài những đau khổ trong cuộc đời Mị là cảnh ngộ bi thảm khi yêu nhau mà tình yêu tan vỡ. Mị bị tước đoạt hạnh phúc ngay giữa lúc đang nồng nàn hạnh phúc trong một đêm tình mùa xuân, nghe tiếng gõ vách hò hẹn cuae người yêu rạo rục hạnh phúc, Mị dỡ vách ra rừng chơi, một bàn tay dắt Mị bước ra. II. Hình tượng nhân vật A Phủ • Cảm nhận chung Cũng giống như Mị, A Phủ cũng là điển hình cho người lao động miền núi trong ách thống trị của giai cấp phong kiến có số phận bi thảm, 1 tâm hồn mạnh mẽ đầy sức vươn lên. Đây cũng là nhân vật mang nét đặc trưng cho tính cách của con người miền Tây Bắc.
Trang 1VỢ CHỒNG A PHỦ
Tô Hoài
A Khái quát
- Tô Hoài là nhà văn lớn trong nền văn học hiện đại Việt Nam Ông k chỉ nổi tiếng bởi
“Dế Mèn phiêu lưu kí”mà còn nổi tiếng bởi rất nhiều tập truyện ngắn với lối trần thuật vừa sinh động vừa hóm hỉnh của một người giàu vốn sống và giàu có cả về ngôn ngữ Tô Hoài còn là một nhà văn có công lao to lớn giúp “ khai thác một mảnh đất hoang vốn bị văn học bỏ quên:miên Tây Bắc”
- “ Vợ chồng A Phủ” là một trong ba tác phẩm của tập truyện Tây Bắc, sản phẩm của chuyến đi dài 8 tháng của Tô Hoài cùng bộ đội vào giải phóng miền Tây Bắc
Nội dung:+ “ Vợ chồng A Phủ là bức tranh chân thực về số phận bi thảm của người lao động miền núi dưới ách thống trị của bọn chúa đất chúa mường
+ Tác phẩm cũng là lời ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn của người lao động với sức sống âm ỉ tiềm tàng mãnh liệt
+ Qua đó nhà văn khẳng định vào niềm tin tưởng vào sự đổi đời của họ vào ánh sáng Cách mạng của Đảng
Tác phẩm vừa giàu giá trị hiện thực và cũng mang giá trị nhân đạo cao cả
B Phân tích
I Hình tượng nhân vật Mị- một điển hình cho người phụ nữ lao động nghèo miền
núi.
1 Gía trị nhân vật
- Mị xuất hiện lần đầu tiên trong trang văn của Tô Hoài đã đầy ấn tượng và cũng khơi lên nơi người đọc bao trăn trở, băn khoăn: một cô gái ngồi quay sợi bên tảng đá cạnh
tàu ngựa mà “ lúc nào cũng vậy, dù quay sợi , thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi
cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi” Mị hiện ra
với chân dung của một thiếu phụ buồn bởi nhìn vào khuôn mặt ấy hé mở một cuộc đời ít tiếng cười mà nhiều nước mắt Nhìn vào cái dáng ngồi cúi mặt mà thấy cả sự nhẫn nhục cam chịu đến xót xa Đặt nhân vật trên nền cảnh nhà thống lý Pá Tra giàu
có và quyền thế nhà văn khiến người đọc phải băn khoăn, động lòng trắc ẩn đến số phận con người để hỏi ra mới biết cô gái ấy chỉ là “ dâu gạt nợ” nhà thống lý Những dòng giới thiệu của Tô Hoài vừa hé mở được những bi thảm, éo le trong số phận của nhân vật Mị vừa khơi lên được sự tò mò trăn trở nơi người đọc khiến thiên truyện thêm hấp dẫn, nhân vật lôi cuốn người đọc ngay từ lần xuất hiện đầu tiên
2 Đi sâu vào trãng sách của Tô Hoài, Mị hiện lên nơi người đọc là một cô gái xinh đẹp nết na, có phẩm chất tốt đẹp
-Trong suốt toàn thiên truyện, Tô Hoài không có một lời miêu tả vẻ đẹp ngoại hình Mị nhưng nếu không xinh đẹp nết na thì làm sao Mị có sức lôi cuốn đến vậy
với trai bản để những đêm tình đầu xuân “trai đến đứng nhẵncả chân vách đầu
buồng Mị để thổi sáo rủ Mị đi chơi”
Trang 2- Mị còn là người con gái rất tài hoa, sống có tâm hồn “ Mị thổi lá cũng hay như
thổi sáo” và bao nhiêu người mê tiếng sáo đã từng đắm đuối đi theo Mị Không có
một tâm hồn trong sáng, một trái tim nhạy cảm và tinh tế thì không thể có tiếng sáo hay đủ sức lôi cuốn mê hoặc lòng người Vậy nên Mị cũng từng có một tình yêu đẹp với một chàng trai bản, cô cũng đã từng rạo rực đắm say trongnhuwngx buổi hẹn hò
=> Với tất cả những phẩm chất ấy, Mị hoàn toàn xứng đáng được cuộc đời trân trọng, nâng niu, xứng đáng được hưởng quyền hạnh phúc
3 Nhưng Mị lại có một số phận bi thảm
a Khởi đầu cho chuỗi dài những đau khổ trong cuộc đời Mị là cảnh ngộ bi thảm khi yêu nhau mà tình yêu tan vỡ Mị bị tước đoạt hạnh phúc ngay giữa lúc đang nồng nàn hạnh phúc trong một đêm tình mùa xuân, nghe tiếng gõ vách hò hẹn cuae người yêu rạo rục hạnh phúc, Mị dỡ vách ra rừng chơi, một bàn tay dắt Mị bước ra Nhưng đó không phải là bàn tay yêu thương mà là bàn tay của kẻ ác, lọc lừa, tàn nhẫn Lúc nó bịt mắt cõng Mị đi cũng là lúc cả cuộc đời Mị chìm trong tăm tối đến tận sáng hôm sau Mị mới biết cô đã bị bắt làm “dâu gạt nợ” nhà thống
lý Số phận éo le mà cúng thật tàn nhẫn với Mị khi cô đang ở độ tuổi nồng nàn hạnh phúc
- Nguyên nhân đầu tiên tạo nên nỗi khổ trong cuộc đời của Mị chính là mối nợ truyền kiếp của nhà giàu Cha Mị lấy mẹ Mị vì không có tiền để cưới, phải vay nhà thống lý, mỗi năm trả một nương ngô mà khi cha Mị đã già, mẹ Mị chết, Mị
đã lớn khôn nợ nhà quan vẫn chưa trả hết ,người ta liền bắt Mị về làm dâu gặt nợ Nhưng truy tìm nguyên nhân sâu xa thì Mị chính là nạn nhân của những hủ tục nặng nề của cường quyền và thần quyền đè nặng lên số phận con người
b Trong địa ngục trần gian nhà thống lý Pá Tra cũng là lúc nỗi bi thảm trong cuộc đời Mị đẩy lên tới cùng cực
- Kiếp con dâu gặt nợ thực chất cũng chỉ là kiếp người ở không công vậy nên Mị chỉ là một thứ súc nô bị bóc lột sức lao động nặng nề Những công việc “hái thuốc phiện, giặt đay, xe đay, đi nương, bẻ bắp, hái củi, bung ngô” cứ diễn ra triền miên theo tháng ngày, mỗi năm mỗi mùa lại làm đi làm lại Công việc đã trở thành nỗi
ám ảnh trong ý thức của Mị đã đẩy cô vào chuỗi ngày dài đơn điệu mỏi mòn vô ý nghĩa Đã có lúc Mị xót xa nghĩ “ mình cũng là con trâu, con ngựa nhà thống lý,
nhưng ngẫm kĩ Mị thấy mình cong không được bằng con trâu, con ngựa bởi : “
con ngựa,con trâu,làm còn có lúc , đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ.” Thân con người mà không được bằng cả thân trâu ngựa thì thật xót xa
Trong cách so sánh ấy, nỗi xót xa tự thương thân của nhân vật cũng chính là nỗi đồng cảm thương cảm của nhà văn dành cho người lao động
- Nhưng những cực nhọc về thân xác không thấm vào đâu so với những cực nhục tinh thần của Mị Chính nhờ sự cảm thông trước nỗi khổ tinh thần của người lao động đã khiến cảm hứng lãng mạn của nhà văn thăng hoa để xây dựng những hình ảnh khó quên nơi người đọc, để ai đó đã đọc tác phẩm dù chỉ một lần cũng không khỏi ám ảnh bởi những hình ảnh đã được nâng lên thành biểu tượng Mị
sống ở “căn buồng kín mít, cửa sổ chỉ là một lỗ vuông bé bằng bàn tay” căn
Trang 3buồng của nguời phụ nữ Mông thông thường là nơi họ được hưởng chút hạnh phúc ít ỏi của thân phận làm người, từ làm con, đến làm dâu rồi làm mẹ Nhưng căn buồng của Mị ở nhà thống lý dễ khiến người đọc liên tưởng tới căn ngục thất tinh thần nơi giam hãm cả tuổi xuân và cuộc đời của Mị Căn buồng của cô dâu gạt nợ hay cũng là cuộc sống ngột ngạt, tù túng mất tự do
+ Không chỉ mất tự do mà Mị còn phải sống trong một cuộc sống không tình yêu, không hạnh phúc, sống trong giá lạnh, cô đơn của kiếp làm dâu gạt nợ nên giữa
Mị và A Sử chỉ là mối quan hệ “người không có lòng với nhau nhưng vẫn phải ở
với nhau” A Sử với Mị chỉ là một ông chủ nắm trong tay bạo lực, cường quyền
Chỉ vì Mị muốn đi chơi Xuân như bao người khác mà A Sử liền trói đứng Mị vào
cột nhà; ngồi xoa thuốc cho chồng lỡ thiếp đi trong mệt mỏi, A Sử liền “giơ chân
đạp vào mặt Mị” Tàn bạo phũ phàng trong cuộc sống không tình yêu nên những
đềm dài mùa đông Mị luôn thao thức “trời chưa sáng … hơ tay” Nếu người
đàn bà được sống trong nồng nàn hạnh phúc thì đã chẳng phải thao thức tìm đến ngọn lửa, đâu phải sưởi ấm đôi bàn tay mà thực chất Mị đang muốn sưởi ấm trái tim trong cô đơn giá lạnh Cái bóng đơn chiếc của người đàn bà thổi lửa giữa đêm khuya đã trở thành nỗi ám ảnh xót xa nơi người đọc bởi nó đã được nâng lên thành biểu tượng cho nỗi cô đơn
+) Trong ngột ngạt tù túng, trong giá lạnh cô đơn lại bị đè nén trong đòn roi xiêng
xích nên dường như Mị tê liệt cả ý thức tinh thần: “ở lâu trong cái khổ MỊ quen
khổ rồi” Chỉ khi nỗi khổ đã thành chồng chất thì ý thức mới có thể trai sạn trong
khô đau để mà quen khổ Đây cũng là một trạng thái tinh thần bị tê liệt Vậy nên
Mị giống như “ con rùa lùi lũi nơi xó cửa” Đây là một hình ảnh so sánh đã quen
thuộc trong ca dao nhưng đi vào trang văn của Tô Hoài vẫn giàu cảm xúc và giàu
ý nghĩa Đã từng thấy trong ca dao
“ Thương thay thân phận cong rùa Lên đình đội hạc, xuống chùa đội bia”
Người lao động đi đâu cũng không tránh khỏi bị áp bức , nhưng hình ảnh so sánh trong trang văn của Tô Hoài lại giúp người đọc cảm nhận rõ rệt hơn cảnh sống vô hồn vô cảm, sống lay lắt, vật vờ như cái bóng giữa dương gian, sống mà như chết,
và cả nỗi cam chịu nhẫn nhục đến xót xa của Mị Trong trạng thái vô cảm Mị đang chết cái chết về mặt tinh thần không còn chút sức lực mà phản kháng Trước đây khi mới về làm dâu nhà thống Lý đêm nào Mị cũng khóc, thậm chí đã có lúc
Mị cầm nắm lá ngón về chào cha để được chết giải thoát sự khổ đau, nhưng nười cha đã ngăn không cho Mị chết và lòng hiếu thảo đã giữ Mị ở lại với cuộc đời Còn khóc còn muốn chết là còn tinh thần phản kháng chống bất công, còn ý thức
được nỗi đau khổ của cuộc đời mình Vậy nhưng đến khi cha chết Mị lại “không
tưởng được mình… tự tử nữa” Với Mị lúc này sống cũng như là chết mà thôi chỉ
có điều cái chết về mặt tinh thần mới đáng sợ
Chỉ một đoạn văn ngắn chưa đầy một trang văn nhưng rất cô đọng và hàm xúc với lối văn vừa giàu hình ảnh, vừa giàu xúc cảm, Tô Hoài đã giúp người đọc cảm nhận đầy ấn tượng về nỗi khổ của người lao động trong cảnh đời nô lệ Giong văn với nhịp điệu chậm trầm buồn mà chất
Trang 4chứa bao nỗi ngậm ngùi, xót xa, buồn thương Mỗi hình ảnh trong trang văn của Tô Hoài viết về Mị không chỉ là một lời tố khổ cho người lao động mà còn có sức mạnh tố cáo giai cấp thống trị tàn bạo bất công tước đoạt quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc của con người
4.Sức sống âm ỉ tiềm tàng mãnh liệt
* Nếu cứ nhìn vào cái dáng cúi mặt cam chịu của Mị thì người ta dễ lầm tưởng Mị không còn sức sống, nhưng thực sự đằng sau hình ảnh “con rùa nuôi trong xó cửa” thì tâm hồn Mị vẫn tràn trề sức sống Vẫn nguyên một nguồn nhựa sống âm
ỉ cháy chỉ đợi dịp bùng lên Sức sống bên trong của Mị giống như một hòn than bên ngoài phủ đầy tro bụi nhưng bên trong vẫn là một ngọn lửa âm ỉ cháy, chỉ cơn gió nhẹ là có thể bùng lên thiêu ra tro tất cả những dây trói hữu hình và cả vô hình
- Sức sống ấy tiềm tàng trong Mị từ những ngày Mị còn tự do, khi thống lý Pá Tra đến bảo bố Mị cho Mị về làm dâu thì lão xóa hết nợ cho, nghe vậy Mị đã trả lời
cha “ con nay đã biết… nhà giàu” Có bao nhiêu niềm tự tin vào sức bàn tay lao
động của bản thân và bao nhiêu khát vọng tự do cháy bỏng khi Mị quyết liệt lựa chọn cuộc sống vất vả nhưng được tự do còn hơn làm dâu nhà giàu mà mất tự do.Chính khát vọng tự do cháy bỏng ấy đã làm nên sức sống mãnh liệt trong tâm hồn Mị
- Trong nanh vuốt của cha con thống lí Pá Tra, giữa đòn roi xiềng xích, sức sống của Mị cũng không bị dập tắt mà chỉ đợi dịp để bùng lên
a Trong đêm tình mùa xuân
+ Hoàn cảnh làm tâm hồn Mị hồi sinh
Đã bao đêm tình mùa xuân trôi qua trong vô cảm, vô hồn của cuộc đời Mị từ cái đêm tình mùa xuân năm trước khi Mị phải đào sâu chôn chặt mối tình đầu trong nỗi đau xé lòng, xé ruột Vậy mà đêm tết năm nay tâm hồn Mị lại hồi sinh Chính cuộc sống Hồng Ngài vào xuân, âm thanh tiếng sáo gọi bạn yêu và men rượu nồng nàn đã lay thức tâm hồn Mị, đã khơi lên trong Mị bao khát vọng tự do, tình yêu, hạnh phúc Mặc dù thiên nhiên khắc nghiệt nhưng cuộc sống con người vẫn náo nức vào xuân, trai gái vẫn đánh pao, đánh quay, thổi sáo, thổi khèn, nhảy múa Những chiếc váy hoa vẫn được đem ra phơi trên các mỏm đá xòe ra như hình con bướm sặc sỡ Những hình ảnh ấy đập mạnh vào giác quan của Mị đủ sức khơi lên trong Mị bao khát vọng tình yêu Tiếng sáo gọi bạn yêu cũng văng vẳng bên tai Mị, nó lấp ló nơi đầu núi như mời gọi rủ rê, nó tâm sự với Mị dỗi hờn trách cứ Tiếng sáo làm long Mị tha thiết bổi hổi rạo rực Cùng với tiếng sáo, men
rượu nồng nàn cũng góp phần lay thức tâm hồn Mị “ Mị lén lấy hũ rượu….bát”,
dường như Mị đang cố nuốt đi những giọt đắng cay của cuộc đời, đang cố quên đi những đau khổ Phải đủ ba yếu tố ngoại cảnh ấy mới đủ sức lay thức tâm hồn Mị hồi sinh
+ Diễn biến tâm trạng Mị Men rượu nồng nàn đã làm cho ý thức của Mị hồi sinh, đưa Mị từ cõi quên trở về cõi nhớ, nhưng không phải nhớ những công việc đã thành ám ảnh mà nhớ những
Trang 5ngày xưa tươi đẹp Những ngày Mị còn tự do, Mị thổi sáo giỏi “ có bao
nhiêu… Mị” , những ngày ấy Mị được sống trong tự do, tình yêu và hạnh phúc
Đắm mình trong thế giới của ngày xưa nên Mị chợt thấy phải trở lại, lòng Mị lại lóe rạng nhiều niềm vui, tâm hồn lại tràn trề sức sống
+ Trong niềm vui sướng lấn đầu tiên Mị ý thức được về tuổi trẻ của bản thân
mình “ Mị vẫn còn trẻ…” Nếu như trước kia thế giới tuổi tác với Mị chẳng có ý
nghĩa gì bởi Mị sống mà như đã chết thì hôm nay ý thức tuổi trẻ đã trỗi dậy trong niềm tự tin vào sức trẻ Ý thức về tuổi trẻ cũng là ý thức về quyền sống con người trong tuổi trẻ, quyền được sống hạnh phúc được yêu thương
+ Vậy nên trong Mị chợt bùng cháy mãnh liệt khát vọng “muốn đi chơi ngày
tết” Muốn đi chơi xuân, muốn được bình đẳng nhưu mọi người cũng là muốn
được tự do, được sống trong tình yêu hạnh phúc Khồn còn một cô Mị vô cảm, vô hồn, một cô Mị nhẫn nhục cam chịu mà chỉ thấy một cô gái với tâm hồn tràn trề khát vọng một tình yêu cuộc sống thiết tha
+ Nhưng giữ lúc khát vọng tình yêu trỗi dậy mãnh liệt nhất cũng là lúc hơn bao giờ hết Mị ý thức được hiện thực phũ phàng của cuộc đời mình Đó là cảnh ngộ
“không có lòng với nhau mà phải ở với nhau” giữa Mị và A Sử là một cuộc sống
không tình yêu, không hạnh phúc trong kiếp dâu gạt nợ
+ Mâu thuẫn giữa khát vọng và hiện thực phũ phàng đẩy Mị tới bi kịch khiến Mị
muốn tìm đến cái chết như một sự giải thoát khỏi bi kịch “ nếu như có nắm lá
ngón….lại nữa” Ý thức về cái chết thật là quyết liệt, lúc nghĩ đến cái chết cũng là
lúc tinh thần phản kháng trong lòng Mị trỗi dậy hơn bao giờ hết Mị không còn nhẫn nhục cam chịu Mị quyết liệt không chấp nhận kiếp sống ngựa trâu Mị muốn sống nhưng phải được sống trong hạnh phúc, yêu thương nếu không thà chết còn hơn Lúc nghĩ về cái chết là lúc tinh thần phản kháng và lòng ham sống
đã thức tỉnh trong tâm hồn Mị
+ Cuộc hồi sinh trong ý thức đã biến thành hành động của Mị, có nghĩa là khát vọng tự do, tình yêu, hạnh phúc trong cô gái ấy đã mạnh mẽ quyết liệt cháy bỏng
hơn Mị đến góc nhà lấy ống mỡ “bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng” Đây là một
hành động mang ý nghĩa tả thực nhưng trong trang văn lãng mạn của Tô Hoài lại mang đậm ý nghĩa biểu tượng Thắp sáng ngọn đèn với Mị cũng là thắp sáng cuộc đời mình, Mị không muốn sống trong tăm tối nữa, Mị muốn cuộc đời mình phải đầy ánh sáng Vậy nên Mị mới lấy váy, quấn tóc để chuẩn bị đi chơi xuân Đã biết trang điểm làm đẹp cho mình rõ ràng ý nghĩa cuộc sống đã trở lại với Mị Tất cả những việc làm của Mị đều diễn là trước mắt A Sử- người chồng bạo tàn cũng là biểu tượng của cường quyền vẫn đè nặng cuộc đời Mị Vậy mà Mị vẫn làm những việc đó hết sức thản nhiên, những cử chỉ liên tiếp vừa khẩn trương,dứt khoát vừa nói lên ý định đi chơi xuân của Mị rất quyết liệt, mạnh mẽ đầy bản lĩnh bất khuất của người con gái ấy Khi sức sống đã trỗi dậy thì dường như Mị không còn biết
sợ trước cường quyền
Nhưng sức sống vừa trỗi dậy trong Mị đã bị đặt trong thử thách phũ phàng Để ngăn không cho Mị đi chơi xuân, A Sử đã trói đứng Mị vào cột nhà bằng cả một thúng sợi đay, trong vòng dây trói của bạo lực cường quyền Mị đau đớn xót xa
Trang 6“dây trói thít lại, đau nhức” nỗi đau nhức nhối nhói buốt như đứt từng mảng thịt
Nhưng vượt lên trên nỗi đau về thể xác, con người tinh thần Mị vẫn tự do Mị vẫn nghe văng vẳng âm thanh tiếng sáo và tiếng sáo đưa Mị đến với những đám chơi, cuộc chơi và Mị vẫn sống trong nồng nàn tha thiết nhớ Vòng dây trói của cường quyền chỉ trói được con người thể xác Mị cong con người tinh thần Mị vẫn sống trong khát vọng tự do Đặt Mị trong hoàn cảnh thử thách nghiệt ngac của số phận,
Tô Hoài muốn khẳng định sức sống âm ỉ, tiềm tàng mà mãnh liệt của người lao động, vừa bày tỏ niềm trân trọng tin tưởng vào sức vươn lên của người lao động Việt Nam, sức mạnh tinh thần quật khởi của những con người làm nên lịch sử
b Đêm cởi trói cho A Phủ
- Hoàn cảnh: Sau cuộc nổi loạn trong đêm tình màu xuân cứ tưởng rằng cô Mị sẽ phải sống trong nhẫn nhục cam chịu nhưng thực chất trong tâm hồn cô gái ấy lòng ham sống và khát vọng tự do vẫn âm ỉ tiềm tàng chỉ đợi vùng lên và nó đã bùng cháy mãnh liệt trong đêm cởi trói cho A Phủ cũng là cởi trói cho chính bản thân mình
+ Đúng với logic của con người, sau cuộc nổi loạn đêm tình năm ấy, cô Mị của
Tô Hoài lại trở lại với trạng thái sống vô hồn, vô cảm như trước Mị lại thao thức giữa cô đơn, lại những sáng trở dậy hơ tay bên bếp lửa thậm chí đã mấy đêm nay
A Phủ bị thống lý trói đứng bên cột chỉ vì A Phủ lỡ để hổ ăn mất con bò nhà thống lý Mị vẫn thản nhiên thổi lửa hơ tay Thản nhiên- một thái độ lạnh lùng
dửng dưng trước nỗi đau của đồng loại “ nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy
cũng thế thôi” Thái độ thản nhiên ấy của Mị đã nói lên thật ấn tượng tội ác của
giai cấp thống trị khi đầy ải người lao động trong đòn roi xiềng xích đến tê liệt cả tinh thần
Đọc những dòng văn này của Tô Hoài, người đọc chúng ta cũng không khỏi rùng mình và tự hỏi :Phải chăng trái tim nhân hậu của Mị đã chết hẳn? hoặc “ ở lâu trong cái khổ Mị quen khổ rồi?” để không chỉ vô cảm với bản thân mà không còn mảy may rung động trước nỗi đau khổ của đồng loại
+ Cô Mị của chúng ta đâu thế, khi nhìn thấy “ dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại” cuả A Phủ cũng là lúc tâm hồn Mị bị lay thức mạnh
mẽ, trái tim Mị tan đi băng giá để lại đập lại những nhịp đập xôn xao, cảm xúc yêu thương, sức sống âm ỉ tiềm tàng trong tâm hồn Mị lại sống dậy mạnh mẽ
- Diễn biến cuộc hồi sinh trong tâm hồn Mị
+ Dòng nước mắt của A Phủ đã đưa Mị trở về cõi nhớ để Mị thoát khỏi trạng thái vô cảm để Mị nhớ lại cảnh ngộ của chính mình “ Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói đứng như thế kia Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau đi được” Đồng hiện trong Mị là hai cảnh ngộ, hai phận đời,hai dòng nước mắt trong bất lực tuyệt vọng giống như nhau Cảnh ngộ của
A Phủ đã khơi lên trong Mị niềm thương chính cuộc đời mình Tô Hoài đã rất tinh tế khi phát hiện ra quy luật tâm lý của con người “ người ta không biết thương người nếu không biết thương chính bản thân mình và nỗi thương mình là cơ sở để tình thương người xuất hiện”
Trang 7+ Nỗi thương mình và lòng thương A Phủ đã khơi gợi trong Mị lòng căm thù giai cấp thống trị “ chúng nó thật độc ác” Lời kết luận ấy của Mị đúc kết từ ba số phận bi thảm: người đã chết, kẻ suýt chết và A Phủ hôm nay cũng sắp chết trên cái cọc trói người và sợi dây oan nghiệt nhà thống lý Lời kết luận ấy thật là thuyết phục, nó thể hiện ý thức của Mị về bản chất giai cấp thống trị, lòng căm thù giai cấp thống trị
Đây là những yếu tố mang tính chất tiền đề để tạo tinh thần phản kháng chống bất công
+Từ lòng căm thù giai cấp thống trị đã khơi lên trong Mị niềm thương cho A Phủ Cô
nghĩ tới tương lai thê thảm của A Phủ mà xót xa “ cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết,
chết đau, chết đói, chết rét, phải chết.” Lúc nghĩ tới cái chết trong đau đớn đói rét, bất lực và
tuyệt cọng của A Phủ cũng là lúc trào dâng trong lòng Mị một niềm thương cảm, đồng cảm sâu sắc với người cùng cảnh ngộ
+ Niềm thương cảm mới bắt đầu bằng thương thân thì chưa đủ để Mị hi sinh thân mình cởi trói cho A Phủ Nhà văn đã giải quyết mâu thuẫn ấy bằng cách để cho Mị suy nghĩ về số phận cuộc đời mình và A Phủ Trong ý thức của Mị thì đã là vợ của A Sử, đã bị đem cúng trình ma thì sống
là người nhà thống lý, chết làm ma nhà thống lý Cuộc đời chỉ là chuỗi ngày dài mòn mỏi vô ý nghĩa chỉ đợi ngày rũ xương ở đây thôi, chết sớm hay chết muộn với Mị chẳng có ý nghĩa gì Nhưng với A Phủ thì “việc gì mà phải chết thế” Cái chết của A Phủ thật vô lý bất công Nhận thức được điều đó cũng là lúc lòng thương người lớn hơn lòng thương thân để Mị có thể hi sinh tính mạng mình chọn cái chết sớm hơn để giải thoát cho A Phủ khỏi cái chết bất công Những bước phát triển trong tâm lý nhân vật diễn ra thật logic rất phù hợp với quy luật phân tích tâm lý con người
- Hành động
Sự hồi sinh trong tâm trạng biến thành hành động “ Mị lấy con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây”
đây là một hành động tả thực nhưng qua ngòi bút tài hoa của Tô Hoài còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc khiến một chi tiết nhỏ cũng giàu ý nghĩa Không phải dĩ nhiên mà nhà văn lại để
Mị dùng con dao cắt lúa Đây là một công cụ lao động giống cái liềm của người nông dân miền xuôi, con dao ấy chính là biểu tượng cho người lao động Sợi dây mây và cái cọc trói người cũng chính là công cụ đày ải người lao động mang tính truyền đời của nhà thống lý Nó chính là biểu tượng cho cường quyền, ách áp bức thống trị của chế độ phong kiến Khi để Mị cắt nút dây mây hành động ấy có nghĩa người lao động đã biết vùng lên quật khởi để chống lại cường quyền, chống lại ách áp bức bóc lột Hành động của Mị vừa có ý nghĩa hiện thực vừa mang ý nghĩa nhân đạo cao cả, nó phản ánh quy luật của thời đại có áp bức có đấu tranh, tức nước vỡ bờ Đay còn là hành động thế mạng cao cả đầy đức hi sinh của một trái tim nhân hậu Nó cũng chứng tỏ một sức sống âm ỉ, tiềm tàng mãnh liệt của người lao động trong tinh thần phản kháng chống bất công giai cấp, chống cường quyền để có tự do
+ Lúc cởi trói cho A Phủ cũng là lúc Mị bị đặt trong hoàn cảnh thử thách vô cùng nghiệt ngã, nhưng có lẽ thử thách lần này nghiệt ngã hơn thử thách đêm tình mùa xuân Không phải là vòng dây trói như năm trước mà là cái chết có thể đến nơi ngay Vậy nên nhà văn để Mị đứng lặng trong bóng tối, chỉ một khoảnh khắc đứng lặng nhưng trong lòng Mị đầy giông bão với một cuộc
Trang 8đấu tranh nội tâm vô cùng quyết liệt giữa đi hay ở, giữa cam chịu hay vùng lên, sống hay là chết Cuối cùng Mị đã băng đi đuổi theo A Phủ với lời giải thích “ ở đây thì chết mất” Chính lòng ham sống và khát vọng tự do vẫn tiềm tàng trong tâm hồn Mị đã thôi thúc Mị băng đi chốn chạy cái chết, tìm đến tự do Cởi trói cho A Phủ chính là Mị đã tự cởi trói cho chính mình để thoát khỏi vòng kiểm tỏa bấy lâu nay Hai người dìu nhau đến Phiềng Sa – khu du kích – nơi đó cuộc đời Mị được lật sang trang mới tươi sáng hơn và họ đã trở thành vợ chồng Mị được sống trong tình yêu đôi lứa, được giác ngộ cách mạng, Mị có tự do, tự do của cuộc đời Mị đã gắn liền với tự
do của đất nước Tất cả những gì giai cấp thống trị tước đoạt của Mị thì cuộc đời mới đã trả lại cho Mị nguyên vẹn Cuộc nổi dậy tự phát đã biến thành tự giác dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự kết hợp giữa sức mạnh tinh thần trong nội lực người lao động với ánh sáng cách mạng của Đảng chính là con đường đi lên để đổi đời của người lao động Việt Nam mà Mị là một điển hình tiêu biểu
+ Đêm cởi trói cho A Phủ của Mị đã diễn ra biết bao nhiêu trạng thái tâm lý phức tạp, thậm chí những trạng thái tâm lý trái ngược nhau vậy mà ngòi bút phân tích tâm lý nhân vật tài hoa của Tô Hoài khiến cho người đọc không khỏi bất ngờ bởi từng bước diễn biến tâm lý Mị rất tinh tế sâu sắc và hợp với quy luật tâm lý con người Từ vô cảm trước nỗi đau của đồng loại đến sẵn sàng cởi trói và chết thay cho A Phủ Từ chỗ nghĩ tới việc phải chết trên cái cọc ấy mà vẫn không hề thấy sợ chết mà băng đi, tất cả đều là những bước ngoặt chuyển đổi tâm trạng của nhân vật Tô Hoài đã xử lý những bước ngoặt ấy khéo léo, tài hoa bằng nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật sâu sắc và tinh tế Chính tài hoa của ngòi bút Tô Hoài khiến cho nhân vật trở nên chân thực hơn gần gũi với cuộc đời thường và cuộc vùng lên phản kháng của Mị mới đầy sức hấp dẫn và đầy sức chinh phục lòng người
-=> Kết luận nhân vật Mị
Trong trang văn của Tô Hoài, Mị chính là hình tượng nhân vật điển hình cho người phụ nữ lao động nghèo miền núi với số phận bi thảm, với tâm hồn đầy sức sống vươn lên và cả con đường đấu tranh để đổi đời Nhưng Mị vẫn là nhân vật có những nét cá tính riêng, không trộn lẫn dưới ngòi bút sáng tạo của nhà văn Ai đọc tác phẩm dù chỉ một lần cũng không thể quên nổi Mị với khuôn mặt buồn rười rượi, với cảnh thổi lửa, với cuộc sống” con rùa lùi lũi nuôi trong xó cửa”, càng không thể quên được Mị với cuộc nổi loạn trong hai đêm đáng nhớ của cuộc đời cô
Xây dựng hình tượng nhân vật Mị, Tô Hoài đã thể hiện tài năng trong nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế sâu sắc, đồng thời cũng tạo nên nhân vật mang đậm nét riêng của vùng Tây Bắc với những phong tuch tập quán , những đêm tình mùa xuân, cả nét tính cách bề ngoài âm thần lặng lẽ nhưng lại vô cùng quyết liệt Tô Hoài đã dành cho nhân vật của mình bao nhiêu yêu thương, đồng cảm và cũng thật nhiều niềm trân trọng ngợi ca và bao nhiêu niềm tin tưởng
II Hình tượng nhân vật A Phủ
Cảm nhận chung
Cũng giống như Mị, A Phủ cũng là điển hình cho người lao động miền núi trong ách thống trị của giai cấp phong kiến có số phận bi thảm, 1 tâm hồn mạnh mẽ đầy sức vươn lên Đây cũng là nhân vật mang nét đặc trưng cho tính cách của con người miền Tây Bắc
Trang 91 Số phận bi thảm
- Mới 10 tuổi A Phủ đã phải chịu cảnh mồ côi, một trận dịch đậu mùa đã cướp đi của A Phủ cả cha mẹ, anh em, A Phủ bơ vơ không người thân thích Bị người làng bắt bán xuống cánh đồng thấp nhưng A Phủ lại trốn lên núi cao Từ đó A Phủ đã bơ vơ lại phải lang thang phiêu bạt Tuy nhiên A Phủ lớn lên vẫn trưởng thành, trở thành một
chàng trai khỏe mạnh, tài giỏi, dũng cảm “ A Phủ khỏe… bò tót rất bạo” sgk12 Mặc
dù con gái trong làng “nhiều người mê, ao ước” nhưng A Phủ vẫn chẳng lấy được vợ bởi “ cái nghèo và cảnh mồ côi” Số phận của A Phủ cũng là nỗi bi thảm chung của
bao chàng trai trong xã hội phong kiến xưa khi những hủ tục còn nặng nề
- Nhưng nỗi bi thảm trong cuộc đời A Phủ chỉ khi rơi vào tay cha con thống lí Pá Tra mới thực sự là khủng khiếp A Phủ đã phản kháng chống lại A Sử trong đêm tình mùa
xuân chỉ vì A Sử phá đám quấy rối A Phủ bị bắt bị nó “ trói gô….giữa nhà thống lí”
Cách miêu tả của Tô Hoài cũng là lời khẳng định từ khi rơi vào tay cha con thống lí
Pá Tra cũng là lúc A Phủ không còn được coi là một con người và cũng từ đó cuộc đời A Phủ chìm trong tăm tối
+ A Phủ bị xử kiện, một buổi xử kiện dã man và mọi rợ mà ai đã đọc một lần chẳng
thể nào quên Trong khi các quan làng tha hồ hưởng lạc “thuốc phiện cứ hút rào rào”,
thì A Phủ phải quỳ giữa nhà để bọn trai làng xô đến đánh Chúng đánh A Phủ đến bầm dập tả tơi cả hình hài “ môi và đuôi mắt dập chảy máu, đầu gối xưng bạnh như mặt hổ phù” Vậy mà A Phủ vẫn phải nhẫn nhịn , cam chịu không được một lời phản kháng Cứ như thế “suốt chiều, suốt đêm… hút”, A Phủ bị hành hạ đánh đập trong chuỗi dài những trận đòn thù Kết thúc buổi xử kiện là lời tuyên án của thống lí Pa Tra “ A Phủ,mày…nộp vạ” Bạc lấy ra từ trong tráp nhà quan rồi lại bỏ vào tráp nhà quan, nhưng cả đời A Phủ thậm chí “ cả đời con, đời cháu… bắt thế”, tất cả đều phải sống trong gông xiềng nô lệ để trả món nợ truyền kiếp nhà giàu Buổi xử kiện thật bất công vô lý, man rợ tàn bạo Nó không chỉ là lời tố khổ cho người lao động mà còn
là lời tố cáo tội ác của giai cấp thống trị miền núi
+ Trở thành người ở không công, một thứ con ở trừ nợ của nhà thống lý, thân phận của A Phủ cũng chẳng hơn gì 1 kiếp súc nô Những công việc nặng nhọc và nguy hiểm đều đến tay A Phủ Những “ đốt rừng… chăn ngựa” những công việc cứ nối tiếp nhau không một lúc nào được nghỉ ngơi khiến cho A Phủ phải quanh năm bôn ba ròng ròng một mình ở ngoài rừng, ngoài gò Sống với lũ bò, ngựa, A Phủ cũng chỉ là thân trâu ngựa của nhà thống lí Bị đọa đày thân xác trong công việc nhưng A Phủ đang tuổi sức lực nên cái gì cũng làm phăng phăng Nỗi cực nhọc thân xác không thấm vào đâu với nỗi khổ tinh thần Bị thống trị bởi cường quyền, đòn roi xiền xích nên dường như A Phủ tê liệt cả ý thức tinh thần, dường như mất hết cả sức mạnh phản kháng Chỉ vì động rừng , lỡ để hổ ăn mất con bò nhà thống lý mà A Phủ liền bị thống lý trói vào bên cột để thế mạng cho bò Biết rằng bất công nhưng A Phủ chỉ có một câu cãi yếu ớt “ được hổ còn nhiều tiền hơn bò”, còn lại chỉ là những lời van xin đầy nhẫn nhục A Phủ van xin thống lí để được tự mình đem súng bắn hổ về, nhưng trước tiếng quát của quyền uy “ như con trâu đã đóng lên tròng”, A Phủ lẳng lặng lấy cọc gỗ, lấy dây mây và ngoan ngoãn đứng vào bên cột để cho thống lý trói mình Một thái độ nhẫn nhục trong cam chịu thật tội nghiệp thật đáng thương Hành động ấy
Trang 10là một bằng chững tố cáo sự bạo tàn của giai cấp thống trị đã đày ải người lao động đến mức tê liệt cả tinh thần Và nếu A Phủ không được Mị cởi trói thì sẽ phải chết
trong tường lai nhanh chóng “ chết đau, chết đói, chết rét” chết trong đau đớn, tuyệt
vọng bất lực là không tránh khỏi
Không nhiều câu chữ viết về A Phủ nhưng mỗi câu chữ lại rất giàu xúc cảm Những dòng văn ngắn ngủi của Tô Hoài đã kịp khắc họa ấn tượng nơi người đọc về một kiếp đời bi thảm của người lao động nghèo dưới chế độ phong kiến xưa Đó cũng chính là sản phẩm chung của tất cả kiếp đời nô lệ trong những năm đen tối trước cách mạng tháng Tám mà A Phủ chỉ là một hình tượng điển hình
2 Ấn tượng nơi người đọc là một A Phủ với sức sống vô cùng mãnh liệt
- Sức sống ấy đã âm ỉ tiềm tàng từ những ngày A Phủ còn nhỏ tuổi Mới 10 tuổi vì không người thân thích, A Phủ bị người làng bắt xuống dưới cánh đồng thấp bán cho
người Thái, nhưng A Phủ không chịu “ lại trốn lên núi cao” Chính khát vọng sống
tự do đã làm nên cậu bé A Phủ đầy bản lĩnh
- Sức sống âm ỉ trong A Phủ cứ dần lớn lên cùng với sự trưởng thành của chàng trai A Phủ để nó bất chợt bùng cháy mãnh liệt xót xa trong lần A Phủ đánh A Sử để chống lại bất công giai cấp Cũng là đêm tình mùa xuân đám bạn A Phủ bị lũ A Sử phá đám Vậy nên A Phủ đã đánh A Sử để phản kháng chống lại bất công, để đòi lại trật
tự công bằng Sau khi đã lẳng con quay vào mặt A Sử, A Phủ liền “ xộc tới… đánh
tới tấp” Không phải ngẫu nhiên mà chỉ trong một đoạn văn ngắn có tới hai lần nhà
văn Tô Hoài nhắc tới cái vòng cổ có những tua chỉ xanh đỏ trên cổ A Sử Đó là dấu hiệu của con cái nhà quan, là biểu tượng cho uy quyền tối thượng đất Hồng Ngài Vậy
mà A Phủ đã ném đúng cái vòng cổ ấy để kéo dập đầu nó xuống và đánh Một loạt các động từ mạnh kết hợp với cách ngắt nhịp dồn dập nhanh đủ gợi ra một trận đòn hào hứng, hả hê A Phủ đánh mà dường như không hề biết sợ trước cường quyền Chàng trai quật cường ấy đã đánh A Sử bằng tất cả sức mạnh tinh thần dồn nén chất chứa bấy lâu, đánh bằng nỗi hờn căm nung nấu, tinh thần phản kháng chống bất công, lòng căm thù giai cấp thống trị Tất cả đều làm nên sức mạnh mãnh liệt để A Phủ có thể dũng cảm bứt tung những xiềng xích để tìm với tự do
- Cứ tưởng rằng đòn roi xiềng xích nhà thống lí có thể hủy diệt nổi sức sống tiềm tàng
âm ỉ trong A Phủ, nhưng đằng sau vẻ ngoài tưởng nhẫn nhục cam chịu của anh vẫn là một sức mạnh tinh thần mà không thế lực bạo tàn nào có thể hủy diệt nổi Trong trận
đòn thù dã man của buổi xử kiện, A Phủ phải quỳ chịu đòn “ chỉ im… đá” Nhìn vẻ
ngoài tưởng là cam chịu nhưng thực chất A phủ đang dùng sức mạnh tinh thần để chế ngự nỗi đau thân xác, gan góc chịu đựng mà không một lời van vỉ, không một tiếng kêu rên, không một giọt nước mắt yếu hèn
- Ngay cả lúc bị thống lí Pá Tra trói vào bên cột, ban ngày lẳng lặng cam chịu nhưng
đến đêm A Phủ vẫn cúi xuống “ nhay đứt hai vòng mây” mong tự giải thoát Điều đó
chứng tỏ chàng trai ấy vẫn không chịu khuất phục bởi khát vọng tự do vẫn còn thôi thúc Khi được Mị cởi trói là lúc sức lực của A Phủ gần như cạn kiệt “ A Phủ khụy xuồng”, nhưng trước cái chết có thể đến nơi ngay A Phủ lại quật sức vùng lên chạy
Rõ ràng A Phủ đã băng đi bằng sức mạnh tinh thần của khát vọng tự do và cả khát