Nói đến Tô Hoài là phải nói đến một đời văn lực lưỡng, một cây bút dẻo dai và cần mẫn chuyên viết về đè tài những chuyện của người thường của đời thường. ( Nguyễn Đăng Mạnh). Ông được ghi nhận là người có công khai phá mảnh đất mới cho văn học cách mạng, đó là mảng văn học viết về miền núi Tây Bắc một vùng đất xa xôi, hoang vu nơi địa đầu Tổ quốc. Với ngòi bút điêu luyện cùng với kiến thức phong phú về phong tục tập quán các vùng miền . Tô Hoài đã cho ra đời tác phẩm Vợ Chồng A Phủ in trong tập truyện Tây Bắc . Tác phẩm là vụ mùa thu hoạch từ chuyến đi thực tế lên vùng Tây Bắc . Trong ba truyện ngắn trong tập truyện có lẽ truyện ngắn Vợ chồng A Phủ đã để lại cảm xúc và ấn tượng hơn cả đối với người đọc. Tác phẩm chứa giá trị nhân đạo qua việc phản ánh cuộc sống tối tăm và tủi nhục của người dân lao động miền núi và quá trình trình vùng lên giải thoát khỏi ách áp bức của chủ nô phong kiến để đến với cách mạng.
Trang 1Vợ chồng A Phủ
- Mở Bài: Nói đến Tô Hoài là phải nói đến một đời văn "lực lưỡng", một cây bút dẻo dai và cần mẫn chuyên viết về đè tài những chuyện " của người thường của đời thường" ( Nguyễn Đăng Mạnh) Ông được ghi nhận là người có công khai phá mảnh đất mới cho văn học cách mạng, đó là mảng văn học viết về miền núi Tây Bắc - một vùng đất xa xôi, hoang vu nơi địa đầu Tổ quốc Với ngòi bút điêu luyện cùng với kiến thức phong phú về phong tục tập quán các vùng miền Tô Hoài đã cho ra đời tac phẩm "Vợ Chồng AP" in trong tập truyện Tây Bắc Tác phẩm là vụ mùa thu hoạch từ chuyến đi thực tế lên vùng Tây Bắc Trong ba truyện ngắn trong tập truyện có lẽ truyện ngắn VCAP đã để lại cảm xúc và ấn tượng hơn cả đối với người đọc Tác phẩm chứa giá trị nhân đạo qua việc phản ánh cuộc sống tối tăm và tủi nhục của người dân lao động miền núi và quá trình trình vùng lên giải thoát khỏi ách áp bức của chủ nô phong kiến để đến với cách mạng + yêu cầu đề bài
2 Thân bài:
a Tổng quan:
- Tác giả: Tô Hoài
* Vị trí: Nhà văn lớn có số lương tác phẩm đạt kỉ lục cho nền văn học Việt Nam với gần 200 đầu sách thuộc nhiều thể loại khác nhau
* Phong cách: chuyên viết về những sự thật đời thường, có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục tập quán các vùng khác nhau trên nước ta Ông là nhà văn luôn hấp dẫn bởi lối trần thuật hóm hỉnh, sinh động của người từng trải và vốn
từ vựng giàu có vì vậy những trang văn của ông luôn tạo sự cuốn hút với người đọc
- Tác phẩm:
* HCST: Thu hoạch sau chuyến đi thực tế lên vùng Tây Bắc
* Chủ đề: Tác phẩm đã phản ánh cuộc sống tủi nhục, tối tăm và quá trình vùng lên của đồng bào dân tộc miền núi để thoát khỏi áp bức của ách thống trị của chúa đất
và hướng đến cách mạng
- Tóm tắt truyện: Mị là cô gái tài năng xinh đẹp như một đoá hoa ban tinh khiết, trong sáng của núi rừng Tây Bắc nhưng chính vì món nợ của cha,mẹ Mị bị bắt trở thành con dâu gạt nợ ở nhà thống lí pá tra Với danh nghĩa con dâu nhưng thực ra lại không phải, về nhà Thống Lí Mị bị bắt làm việc quần quật cả ngày lẫn đêm, bị đánh đập dã man đến nỗi bị chai lì cảm xúc, Mị như con rùa lủi luit ngoài xó cửa Đến khi gặp được A Phủ Trong đêm mùa đông, bởi sự gặp gỡ giữa hai con người đồng cảnh ngộ như có thêm sức mạnh để Mị có thể vùng lên thoát khỏi sự giam cầm của nhà Thống Lí, giải thoát cho những tháng ngày đau đớn về thể xác lẫn tinh thần để đến với ánh sáng của Cách Mạng
- Dẫn đề: Đoạn trích trên đã để lại ấn tượng cho người đọc về ( ghi lại yêu cầu đề) được thể hiện qua những đóng góp đặc sắc của tác giả qua việc miêu tả tâm lí nhân
Trang 2vật, tinh tế trong diễn ta cuộc sống nỗi tâm, sở trường quan sát những nét riêng về phong tục tập quán cùng lối trần thuật linh hoạt, lời văn tinh tế
b Phân tích, bình luận:
1 Nhân vật Mị:
- Ngoại hình, phẩm chất : Mị là cô gái người Mông đang ở tuổi mới lớn, một độ tuổi rất đẹp, trong sáng lạc quan và nhiều khát vọng của tuổi trẻ Ở làng Hồng Ngài này dường như khi nhắc đến Mị ai cũng biết cô nổi bật với ngoại hình xinh đẹp, vẻ đẹp ấy không được TH miêu tả trực tiếp nhưng qua những câu văn sau đã bộc lộ rõ điều ấy:" Trai đứng nhẵn chân vách đầu buồng Mị", một vẻ đẹp làm cuốn hút và xao xuyến trái tim biết bao chàng trai trong làng Tuy nhiên cô Mị ấy "sắc đàn đòi một, tài đành hoạ 2", Mị có tài thổi sáo giỏi " Mị thổi lá hay như thổi sáo" điều này lại càng khiến cô Mị càng nổi bật hơn trong những đêm tình mùa xuân Chính vì sở hữu vẻ ngoài thu hút cùng với tài năng thổi sáo ấy mà Mị đã rơi vào tầm ngắm của cha con nhà Thống Lí Pá Tra nhưng với phẩm chất vốn có lòng tự trọng, hiếu thảo
Mị đã nhất quyết van xin cha để không gả vào nhà Thống Lí, cô gái có tấm lòng giàu đức hi sinh ẫy hứa sẽ dùng sức mình để trả nợ cho cha :" Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố."
=> Bình luận: Quả thật, nếu như hoa ban đặc trưng cho vẻ đẹp trong sáng, tinh khôi của vùng núi Tây Bắc thì Mị lại là hình mẫu tiêu biểu cho những cô gái ở miền núi Tây Bắc Một cô gái xinh đẹp, tài hoa, hiếu thảo như Mị thật đáng để nâng niu và trân trọng nhưng tiếc thay từ ngàn đời xưa người ta đã nhận một quy luật cay đắng: " Hồng nhan bạc phận", những cô gái tài sắc vẹn toàn cả đời chịu phải kiếp truân chuyên, trắc trở Điều này cũng được Nguyễn Du đề cập đến trong tác phẩm Truyện Kiều: " Có tài mà cậy chi tài
Chữ tài liền với chữ tai một vần"
Giống như Mị, Thuý Kiều cũng là một cô gái được cho là tài sắc vẹn toàn cứ ngỡ với nhan sắc ấy cuộc đời sẽ mỉm cười với cô nhưng đâu ngờ rằng nhan sắc ấy lại gây nhiều tai hoạ, khiến cả đời Kiều phải chịu nhiều trắc trở Liệu rằng Mị có đúng với quy luật khắc nghiệt ấy không? Liệu rằng một cô gái xinh đẹp, tài năng, hiếu thảo như cô về sau sẽ được hưởng một cuộc sống suôn sẻ và hạnh phúc? Liệu đoá hoa ban xinh đẹp ấy có được người đời nâng niu và trân trọng?
- Hoàn cảnh của Mị:
Mị cũng giống như bao người dân lao động miền núi khác, đều là những người lao động nghèo và chịu những chính sách cai trị hà khắc đã làm cho họ rơi vào cuộc sống vô cùng tủi nhục và tăm tối, họ gần như không có lối tăm Hàng ngày mỗi khi tỉnh dậy ách nặng đồng tiền đặt lên vai họ, quần quật làm việc cả năm nhưng vẫn không đáp ứng đủ cái nhu cầu ác nghiệt của bọn chúa đất khiến cuộc sống họ vô cùng khổ sở
+ Mị cũng như thế, một cô gái đang còn ở độ tuổi ăn tuổi lớn, một độ tuổi đáng ra không cần phải bận tâm gì đến đồng tiền mà nay chính vì nó mà cuộc đời cô dần
Trang 3bắt đầu rơi vào thảm hoạ, một cuộc sống tối tăm khiến cô không thể tìm thấy được hướng đi để tìm ra lối thoát ( Ách nặng đồng tiền)
* Với chính sách bóc lột tàn bạo của bọn chúa đất, những người nông dân nghèo như gia đình Mị có làm bao nhiêu thì cả đời vẫn không thể trả hết, nói cách khác
nó chẳng khác gì "món nợ truyền kiếp", thứ nợ mà phải trả từ đời cha sang con và
cứ thế tiếp nối nhau qua nhiều đời, nhiều kiếp Thật cay đắng hơn khi gia đình Thống Lí dựa vào đó để ép cha Mị bán Mị cho chúng để giả nợ, số phận và sinh mệnh của con người mà chúng xem thật rẻ rúng chẳng khác gì một vật để buôn bán trao đổi nhầm thoả mãn những nhu cầu của bản thân Còn gì đau đớn bằng cảnh làm cha mà mình phải bán đi giọt máu của mình cho người khác Hoàn cảnh đau xót cho của cha Mị và cô giống như cảnh chị Dậu phải cắn răng bán đứa con mình
vì không đủ tiền nộp thuế cho bọn cai trị hay cảnh Kiều phải bán mình chuộc cha Bao giờ con người ấy càng đau khổ bao nhiêu thì tiếng nói lên án cho những hành
vi phi đạo đức ấy lại càng gay gắt bấy nhiêu, những chính sách lạc hậu vô lí, cay nghiệt chúng đặt ra chà đạp dân lành để thoả mãn cho sự nhu cầu của chúng, mặc cho nhân dân có khổ sở như thế nào
+ Bên cạnh những chính sách nhầm bóc lột sức lao động người dân, bắt đóng những thứ thuế vô lí của chúng thì lúc bấy giờ, đồng bào miền nùi còn chịu những phong tục, thủ tục lạc hậu, cổ hủ, phi khoa học mà bọn chủ nô đặt ra nhầm để bóc lột nhân dân Những tư tưởng ấy đã ăn sâu vào trong nhận thức của người dân từ rất lâu nên họ không dám đứng lên phản kháng vì họ cho rằng không gì có thể mạnh hơn sức mạnh của thần quyền( Ách nặng của thần quyền)
* Với vẻ đẹp và tài năng Mị ai trong làng chẳng ao ước có được Mị làm vợ vì thế
A Sử- Con trai thống lí Pá Tra cũng đã ngây ngất trước Mị, đây chính là nguyên nhân cả nhà Thống Lí gài món nợ của cha Mị nhầm có được cô theo mong muốn của họ nhưng không đạt được điều đó, chúng đã dựa vào những phong tục, tập quán cổ hủ, bất chấp mọi thứ để đạt thứ mình muốn Bằng cách chúng lợi dụng phong tục "cướp vợ" và "trình ma" , một hành động thật trắng trợn chẳng khác gì bắt cóc người khác nhưng đây có lẽ là một tập quán đã ăn sâu vào tư tưởng người dân như Mị nên cô không thể chống đối, cô có thể chống đối nhà Thống Lí nhưng không thể chống đối sức mạnh thần quyền Hành động tàn nhẫn, bất nhân của A Sử
là lúc mở màn cho một cuộc sống của Mị, một cuộc sống mà sống chẳng bằng cái chết Mị phải sống trên danh nghĩa là con dâu gạt nợ, Mị vừa phải làm tốt trách nhiệm của con dâu để không có lỗi với thần quyền và vừa phải làm tròn trách nhiệm của một con nợ Điều đó đồng nghĩa với việc từ đây cuộc đời Mị sẽ mãi mãi
bị giam cầm trong ngôi nhà Thống Lí, nơi đây sẽ sẽ bắt đầu những chuỗi ngày đầy đau đớn và bi kịch của cô
- Gia đình Thống lí Pá Tra nổi tiếng bởi sự giàu có và quyền lực trong vùng, cứ ngỡ khi làm dâu nhà đó cuộc đời Mị sẽ bước sang trang mới, thoát khỏi cuộc sống nghèo khổ trước kia Nhưng sự thật lại trớ trêu thay, khoảnh khắc Mị bắt đầu bước
Trang 4vào cánh cửa nhà Thống Lí Pá Tra cũng chính là lúc bước vào địa ngục Nhà Thống Lí đã dùng cường quyền để chà đạp bóc lột sức lao động, chà đạp tinh thần của Mị khiến cô vô cùng đau đớn bà tủi nhục( Ách nặng cường quyền)
* Mị bị đặt vị trí làm việc ở một nơi vốn dĩ không dành cho con người lại càng không dành cho con dâu của một gia đình quyền thế, mang tiếng con dấu nhưng thật ra trong mắt họ cô chẳng khác nào một công cụ đang phải thực hiện nhiệm vụ của mình, chúng tàn nhẫn đến mức không xem cô là con người được thể hiện thông qua nơi cô làm việc " con gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa cạnh tàu ngựa" Mị dần như đối lập với khung cảnh giàu có tấp nập của nhà chồng Dáng vẻ lẻ loi âm thầm ấy gần như hoà lẫn vào các vật vô tri, vô giác: quay sợi, tảng đá, tàu ngựa Trên khuôn mặt cô gái ấy luôn mang dáng vẻ rất đau khổ và u buồn " mặt buồn rười rượi", "lầm lũi" trong căn nhà của Thống Lí Dường như dáng vẻ này chỉ xuất hiện sau khoảng thời gian làm dâu nhà Thống Lí chứ Mị là một cô gái trẻ trung, lạc quan, cuộc sống trước kia cũng nghèo khổ, Mị cũng phải làm lụng nhưng chẳng lúc nào khuôn mặt của Mị trở nên buồn bã như thế
* => Bình: Với vài nét chấm phá, độ hàm súc của ngôn ngữ đã khắc hoạ chân dung, từ đó thấy được nội tâm sâu sắc của Mị Cô đang trong độ tuổi lạc quan nhưng lúc mặt cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi, dáng vẻ ấy như báo hiệu một cuộc đời về sau không mấy êm ấp và suôn sẻ, một cuộc đời đây oan trái và đau thương Tác giả đã rất khéo léo khi không mở đầu tác phẩm bằng hình ảnh xinh đẹp của Mị mà lại để cô xuất hiện ở thời điểm đỉnh điểm của sự đau khổ Đây chính là chủ ý của tác giả nhằm để lại sự đồng cảm, xót thương, day dứt cho người đọc Có thể thấy rằng đây là cách độc đáo để dẫn dắt người đọc hiểu thêm về số phận của nhân vật Mị và khi đóng trang sách lại ta vẫn sẽ mãi nhớ đến cô Mị- một
cô gái lầm lũi, mang vẻ buồn rười rượi Cách xây dựng tình huống ấy có nét tương đồng với nhân vật Chí Phèo của Nam Cao Hắn xuất hiện ở thời điểm bi kịch nhất cuộc đời, sau 7,8 năm ở tù lao và hắn hoàn toàn bị tha hoá cả ngoại hình và nhân cách Hắn gặp ai cũng chửi nhưng tiếng chửi ấy chính là sự khao khát của con người nhưng bất lực đã phản ánh tội ác của Bá Kiến, chính ông đã biến người nông dân hiền lành như Chí lại trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại Chí Phèo hay Mị cành khổ bao nhiêu thì tiếng nói tố cáo chế độ phong kiến càng sâu sắc bấy nhiêu + Mị bị bóc lột thể xác
* Dẫn: Quyền lực sẽ phát huy hiệu quả nếu chúng ta dùng nó để làm những việc chính nghĩa, đem đến cuộc sống hạnh phúc cho nhân loại nhưng nếu quyền lực ấy lại sử dụng làm những điều phi nghĩa, làm con người trở nên bi kịch thì thật sự đáng báo động Tuy vậy, trong giai đoạn xã hội lúc bấy giờ bọn chủ nô mấy ai dùng quyền lực của mình mà giúp dân trái lại chúng còn dựa vào đó để bóc lột, chà đạp, hả hê trước sự đau đớn của đồng loại
* Sống trong nhà Thống Lí cuộc đời Mị dường như bị trói chặt với công việc, cô phải làm việc quần quật cả ngày lẫn đêm, từ ngày này sang ngày khác " Mỗi tháng,
Trang 5mỗi năm, mỗi mùa", " Tết xong thì, giữa năm thì, cuối năm thì" Với điệp cấu trúc
đã cho thấy công việc ở nhà Thống Lí cứ như một vòng tuần hoàn, một vòng lẩn quẩn chắc cả đời Mị cũng không thể hoàn thành hết Bên cạnh đó, một chi tiết có lẽ đắt giá và đặc sắc nhất "bó đay trên cánh tay Mị tước thành sợi", những sợi đay
ấy làm ta có thể liên tưởng đến một sợi dây trói vô hình trói chặt Mị với công việc nhà Thống Lí Quả thật, cuộc sống của Mị từ khi bị bắt làm dâu nhà Thống Lí thật đáng thương và tội nghiệp, hai từ "lao động" dường như chẳng còn quá đối với người dân nghèo như Mị nhưng sao "lao động" ở nhà Thống Lí nghe sao thật tàn bạo và dã man quá Sức con người ta ai cũng phải có giới hạn, đặc biệt là thân con gái chân yếu tay mềm như Mị nhưng cô bị bắt làm việc chẳng khác nào "con trâu con ngựa" , với hình ảnh so sánh "con trâu con ngựa còn có lúc " càng cho thấy
số phận của những người lao động nghèo trong cái gia đinh Thống Lí bị xem thật
rẻ rúng, tác giả đã dùng hình ảnh so sánh ấy để làm rõ nét hơn bi kịch của Mị Con vật làm việc còn có lúc được ăn được ngủ còn Mị đã làm việc vất vả lại còn bị đánh đập một cách dã man không thương xót
=> Bình: Qua phép điệp từ, hình ảnh so sánh TH đã sử dụng hiện lên bức tranh đau đớn, nhà Thống lí đã dựa vào quyền lực để vắt cạn sức lao động của Mị trên nhiều phương diện: không gian, thời gian Con người vốn dĩ có hai giá trị đáng để sống
đó là giá trị vật chất và tinh thần nhưng rồi cũng bị chúng tước mất, lấy đi quyền được sống đúng bản chất của sống
+Mị bị bóc lột tinh thần:
* Dẫn: Không được hưởng giá trị vật chất, không có được một cuộc sống sung sướng, ngày đêm bị trói chặt công việc Bấy nhiêu đó thôi đã làm người đọc cảm thấy số phận Mị thật đáng thương, tội nghiệp nhưng không ngờ rằng cô gái ấy lại còn bị chà đạp tinh thần một cách dã man Ôi dường như chúng chẳng coi Mị là con dâu, cũng chả coi Mị là con người, trong mắt họ Mị chỉ là nơi để họ trút
giận,cơ thể yếu đuối ấy bị chửi mắng, đánh đập tàn bạo đã làm tinh thần Mị dần như hoảng sợ rồi đến lúc chẳng còn cảm xúc, Mị quên luôn mình đang sống Cuộc đời Mị dường như chỉ còn lại ba số không: không quá khứ, không hiện tại, không tương lai, Mị chẳng còn tha thiết gì với cuộc sống nữa
* ( Còn sự nhận thứ và phản kháng): Khi biết mình bị A Sử lừa và bắt về làm dâu nhà Thống Lí, cô đau đớn vô cùng đến nỗi "Có đến mấy đêm nào Mị cũng khóc"
Mị khóc cho nỗi oan trái, cho những cay đắng, tủi nhục của cuộc đời mình Đây có
lẽ là cách phản kháng đầy sự yếu đuối và tiêu cực nhưng biết làm gì hơn trong hoàn cảnh Mị đây? Cha Mị đang phải mắc nợ nhà Thống Lí một số tiền rất lớn còn
Mị thân con gái không thể nào chống đối được nhà Thống Lí, mà lí do quan trọng nhất là Mị không dám chống lại thần quyền Vì thế trong hoàn cảnh này cách phản kháng Mị vô cùng hợp lí và được thông cảm Tuy nhiên, những nỗi đau đớn ấy cứ ngày một tăng dần, cứ chồng chất lên nhau khiến cô có ý định muốn tự tử bằng nắm lá ngón Con người ta khi đối diện trước cái chết đều rất lo sợ, sợ rằng chúng
Trang 6ta biến mất, sợ rằng chúng ta sẽ không được hoá làm kiếp người Tuy nhiên lúc này
Mị không còn sợ cũng không tha thiết muốn sống đã cho thấy rằng cô không thể tiếp tục chịu khổ trong ngôi nhà Thống Lí nữa, mọi thứ đã vượt qua giới hạn bản thân cô Trước khi quyết định giải thoát bản thân, Mị đã đến tìm để thưa cha lần cuối nhưng nhìn thấy cha đau khổ, Mị dường như cũng nhận ra rằng nếu Mị tự tử thì cha cô sẽ không được sống bình yên Vốn là người con hiếu thảo, Mị đã sẵn sàng quăng nắm lá ngón trên tay xuống đất rồi ngậm ngùi quay về chịu cuộc sống địa ngục ở nhà Thống Lí
* Quá trình xuống dốc của tinh thần Mị:
Dẫn: Khoảnh khắc Mị đối diện với cánh cửa địa ngục ấy lần nữa cũng là lúc cuộc đời Mị bắt đầu xuống dốc không phanh, sự thay đổi tiêu cực nhanh chóng của Mị
đã khiến cho người đọc cảm thấy vô cùng thương xót và đồng cảm
+ Lần lần, mấy năm sau, " thời gian trôi qua, Mị không quan tâm nó diễn ra như thế nào, có ra sao Mị cũng không biết Suốt ngày Mị chỉ biết làm việc, từ việc này sang việc khác đến nỗi cô như một chú rô bốt được lập trình sẵn thời khoá biểu làm việc Bấy nhiêu đó thôi cũng đủ làm rõ việc nhà Thống Lí đã bóc lột sức lao động
cô như thế nào, chúng biến cô trở thành một công cụ làm việc cho nhà chúng chứ chẳng xem cô là con dâu bao giờ
+ Ngày qua ngày Mị dần mất đi sức kháng cự, Mị chẳng biết phải làm sao, chết không được mà sống cũng không hạnh phúc Mị chỉ biết ngậm ngùi hoàn thành đúng trách nhiệm của bản thân, có hôm A Sử vô cớ đi chơi về đánh Mị, cô cũng chả còn thấy đau đớn hay buồn tủi Chỉ vì bây giờ Mị đã tự hình thành lên quan niệm tiêu cực trong đầu mình: " Sống trong cái khổ Mị quen khổ rồi" Có vẻ như
Mị tự cho rằng số phận mình ông trời đã an bài, cô phải chịu cảnh khổ như này cả đời nên không dám mưu cầu hạnh phúc mà chỉ dám tự mình an ủi như thế Cô dần phó mặt, buông xuôi tất cả " Xem mình là con trâu, con ngựa " Con người chẳng bao giờ muốn dừng lại, thụt lùi ở phía sau Ai ai cũng muốn bản thân mình phải tốt hơn ngày hôm qua nhưng giờ đây Mị không còn sức lực để có thể chống chọi, cố gắng Với biện pháp so sánh ấy đã khắc hoạ rõ nét nội tâm nhân vật, cho người đọc thấy được những nỗi tủi nhục của Mị nói riêng và tất cả người làm trong nhà
Thống Lí nói chung Họ phải luôn cắn răng chịu đựng những nỗi uất ức, tủi nhục nhưng chẳng thể đứng lên để chống lại
+ Mở đầu tác phẩm chính là hình ảnh cô gái có khuôn mặt buồn rười rượi đang ngồi quay sợi gai bên tảng đá Đấy chính là thời điểm tinh thần Mị bị tuột dốc đến tận đáy của sự đau khổ Ngày cô càng không dám nói, nhút nhát và sợ hãi, dáng vẻ luôn sợ sệt ấy được Tô Hoài miêu tả qua hình ảnh so sánh "lầm lũi như con rùa ngoài xoa cửa" Ôi còn đâu cô Mị của ngày xưa, một cô gái luôn lạc quan, yêu đời
và đầy sức sống còn đâu để rồi giờ đây cô Mị ấy luôn phải sống trong sợ sệt, tâm trí hoàn toàn trống rỗng, không nghĩ ngợi gì, không dự tính tương lại mà chủ toàn nhớ đến nhũng công việc sẽ làm
Trang 7+ Không gian sống, căn buồng của Mị tăm tối và kín mít: " có một cái cửa sổ chết thì thôi", căn buồng là nơi hạnh phúc, đánh dấu bước ngoặt thiêng liêng của cuộc đời con người- nơi họ được làm vợ, làm mẹ Ấy thế mà đó chẳng khác gì một địa ngục trần gian nơi giam hãm cuộc đời Mị, giết chết tuổi thanh xuân của Mị, tách li
Mị khỏi cuộc sống và huỷ hoại đời sống của Mị
=> Bình: Quá trình xuống dốc ấy càng thể hiện rõ Mị chính là nạn nhân của sự chèn ép, chà đạp bởi sự cai trị của nhà Thống Lí Pá Tra Chúng đã dựa vào thần quyền, cường quyền để làm cho người ta trở nên đau khổ và thê thảm ( để suy nghĩ gi thêm)
_
- Liên kết để phân tích Mị trong đêm mùa xuân: Kể từ khi mang danh phận con dâu gạt nợ nhà Thống Lí Pá Tra cuộc đời Mị dần như hoàn toàn vô nghĩa Mị dần trở nên vô cảm, sợ sệt, lùi lũi như con rùa ngoài xó cửa, Mị thật ra chỉ giống như đang tổn tại theo một bản năng vốn có của con người, tồn tại như một cái bóng trong nhà của Thống Lí Cuộc đời Mị trở về với ba con số không: Không QK, Không HT, Không TL Tuy nhiên ẩn sâu trong người con gái ấy chính là một sức sống tiềm tàng mạnh mẽ mà không một ai hay một thế lực nào có thể vùi lấp, chẳng qua nó chỉ bị chìm khuất ở một thời điểm nào đó thôi nhưng nếu có 1 yếu tố tác động đến thì Mị đã trở về với bản chất vốn có của mình, một cô gái xinh đẹp, lạc quan yêu đời và khát khao hạnh phúc cháy bỏng
- Thông qua quá trình hồi sinh nhân vật Mị ta không những thấy được cái hay cái tài trong việc miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật mà còn thấy được sự tinh tế trong việc lựa chọn những yếu tố để làm tác động đến tâm lí, nhận thức của Mị để quá trình ấy được diễn ra một cách tự nhiên và hợp lí nhất
- Yếu tố tác động:
+ Không khí mùa xuân ở Hồng Ngài( xúc tác)
+ Những hoạt động đón tết: Phơi váy hoa trên mỏm đá ( Thị giác)
+ Tiếng trẻ em, tiếng người chơi đánh quay, tiếng sáo ( Thính giác)
+ tiếng chó sủa ban đêm => cho Mị biết đêm tình mùa xuân sắp đến
=> Những hoạt động này làm cho Mị cảm thấy bị tủi thân nhưng chính những tác động ngoại cảm là một bước đệm để QT hồi sinh của Mị diễn ra một cách hợp lí nhất vì vốn dĩ Mị là một cô gái trẻ, thời còn chưa làm dâu nhà Thống Lí Mị cũng như bao người khác, cũng đi chơi xuân, chơi đánh pao và chính vì thế tác giả đã lựa chọn khoảng thời gian Xuân về để làm Mị khơi gợi đến những hồi ức, kỉ niệm
cũ
- Khi cái không khí xuân ấy đã tràn về trên bản làng, nó đã dần dần chạm đến mọi giác quan của Mị và làm tâm hồn Mị bắt đầu có những chuyển biến tích cực: + Từ một cô gái luôn cúi mặt, mặt buồn rười rượi mà nay Mị đã ngẩng mặt lên để nhìn và đón nhận cuộc sống xung quanh, Mị bắt đầu cảm thấy hao hức, bổi hổi khi nghe thấy "Ngoài đầu núi lấp ló có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi"
Trang 8+ Tiếng sáo gọi bạn tình ấy chính là khúc nhạc tình yêu của tuổi trẻ, là biểu tượng của tình yêu đôi lứa Và từ đó tiếng sáo như xuyên qua lớp hàng rào lạnh giá để vọng vào miền sâu thẳm trong tâm hồn lạnh lẽo của Mị và lúc này Mị cảm thấy tâm trạng mình có gì đó rất bổi hổi, rất nôn nao và Mị nhẩm theo tiếng sáo => Từ một cô gái ngày càng không nói chuyện thì cuối cùng Mị cũng đã cất tiếng, đánh dấu bước trở lại của một cô Mị yêu đời ngày xưa
+ Trong nhà Thống Lí lúc bấy giờ đã nồng nặc mùi rượu vì chuẩn bị ăn Tết, Mị nhân lúc đó đã lén lấy hũ rượu để uống => đây là hành động táo bạo nhất Mị từng làm từ đó h, Mị uống "ực" từng bát để nuốt đi những cay đắng của cuộc đời Cho thấy Mị dần như bắt đầu nhận ra được số phận bạc bẽo của mình, Mị muốn tìm đến rượu để say để quên đi những tháng ngày tăm tối bị chà đạp bị bóc lột nhưng thật cay đắng, uống càng say thì cái sự ý thức bị kịch của đời ấy nó lại càng mãnh liệt hơn, càng uống lại càng tỉnh Trong tác phảm Tự Tình của HXH từng có câu:" Chén rượu hương đưa say lại tỉnh" người con gái này tìm đến rượu để dịu đi nỗi đau và nỗi nhớ về chồng nơi xa nhưng càng uống thì cái nỗi đau ấy càng khắc khoải và tâm trạng của Mị ở hiện tại cũng như thế, Mị muốn uống cho say để không cảm thấy đau khổ nữa, trong cơn mơn man của rượu tất cả những đều tồi tệ nhất sẽ không còn tồn tại
+ Trong cơn say Mị nhớ về QK, Mị nhớ đến khoảng thời gian Mị được sống hạnh phúc Mị nhớ mình được rất nhiều người theo đuổi vì tài thối lá hay như thổi sáo
Cứ mỗi đêm tình mùa xuân thì trai đến chật kín chân vách buồng Mị Điều này cho thấy rằng Mị đã nhận ra được giá trị của bản thân mình, nếu như khoảng tgian trước Mị từng xem mình là con trâu, con ngựa, Mị cho rằng " Sống trong cái khổc
Mị quen khổ rồi" thì lúc này những cái suy nghĩ đó dần tan biến đi trong Mị Mị tự thấy mình cũng có giá trị và điều đó làm Mị cảm thấy tâm hồn phơi phới trở lại như những đêm trước đó
+ Mị cảm thấy " Mị còn trẻ", "Mị muốn được đi chơi" => cho thấy sức sống tiềm tàng, khao khát tự do, hạnh phúc đang bùng cháy lên Nhưng với 1 lẽ đương nhiên, khi ý thức quay về cũng đồng nghĩa với việc Mị nhận ra được bi kịch cay đắng của cuộc đời mình Dù Mị muốn đi chơi nhưng A Sử không cho Mị đi đâu Nhận ra điều đó thì Mị cảm thấy rất uất ức tự so sánh với những người đàn bà khác trong làng, họ cũng có chồng nhưng vẫn được đi chơi còn Mị, Mị với A Sử không có lòng mà vẫn ở với nhau thì việc gì nó lại không cho Mị đi Mị cay đăng, uất ức vô cùng, và cách Mị lại phảng kháng với cảm xúc này vẫn là cái suy nghĩ ăn nắm lá ngón để tự tử" nếu bây h có nắm lá ngón trong tay Mị sẽ ăn và không nghĩ ngợi gì nữa" và Mik đã bật khóc, Mị khóc cho chính số phận, thương cho bản thân mình=> Việc Mị muốn tự kết liễu đời mình càng chứng tỏ rằng cô Mị ngày xưa thật sự trở
về, tuy rằng sự phản kháng ấy có thể là tiêu cực và yếu đuối đấy, nhưng may ra cô không chịu đầu hàng, buông xuôi, bỏ mặc cho số phận như trước kia
Trang 9+ Trong giây phút đau đớn, TH đã để tiếng sáo xuất hiện, chính tiếng sao gọi bạng yêu lơ lửng ngoài đường ấy đã biến thành những nốt nhạc cứ âm vang trong lòng
Mị, thối thúc Mị Tiếng sáo cùng với men rượu như chất xúc tác để cuộc chơi diễn
ra nhanh hơn Mị nhanh chóng xén ống mỡ thắp sáng căn phòng, Mị vớ lấy chiếc váy hoa, búi lại tóc để chuẩn bị đi chơi Việc Mị thắp sáng cho căn phòng cũng như chính Mị đang thắp sáng cho tương lai của mình, chính căn phòng ấy đã giam hãm tuổi xuân, cái không khí tăm tối của căn phòng cũng chính là sự tăm tối bế tắc cho số phận Mị
+ Trong đầu Mị lúc bấy giờ chỉ rập rờn tiếng sáo, " tiếng đưa Mị đi theo những cuộc chơi" ngay cả khi A Sử về Mị cũng không hề hay biết Tâm hồn Mị chìm đắm trong hơi men rượu đi đến những cuộc chơi ngày tết, Mị thả hồn mình đi theo tiếng sáo, thoát li khỏi hiện tại cay đắng, thoát khỏi nhà thống lí, thoát khỏi công việc và những trận đòn roi vô cớ của A Sử Đến ngay cả khi A Sử trói Mị vào cột, Mị chẳng hề hay biết, Mị cứ bước đi, bước đi Sức sống tiềm tàng mãnh liệt của Mị bây giờ có lẽ đạt đến đỉnh điểm để chứng tỏ rằng dù cho A Sử nó có trói thân xác của Mị nhưng cũng không thể dìm được sức sống đang trào dâng trong lòng Mị +Bị trói đứng suốt đêm, hơi men rượu đã vơi bớt, tiếnng sáo không còn nữa Mị vẫn chạy theo tiếng sáo nhưng cảm thấy người đau quá, không cựa quậy được thì chính lúc này dây trói oan nghiệt của A Sử dã kéo Mị về với thực tại, về với nhà Thống Lí, với cái cảnh làm việc quần quật sáng đêm, những tháng ngày chịu đựng tủi nhục đau đớn Tiếng sáo của sự hạnh phúc, tự do ấy còn đâu, giờ đây nó được thay thế bằng tiếng chân của ngựa đạp vách Mị nhìn ngựa mà thương cho số phận của mình, mình còn không bằng cả một con ngựa Con ngựa thì được đổi từ tàu này sang tàu khác còn người đàn bà trong cái nhà này phải làm việc ở đây cho đến khi nào chết mới thôi.Mị thổn thức nhận ra được bi kịch cuộc đời mình vẫn đang tiếp diễn Nghĩ thế Mị cảm thấy đồng cảm và xót xa cho những người phải làm dâu trong nhà này, người đàn bà bị chồng trói lúc đi chơi, thương cho những người đàn
bà ở Hồng Ngài " cả đời chỉ biết đi theo sau đuôi con ngựa của chồng" Một cái xã hội mà người đàn bà bị coi thường, rẻ rúng, trọng nam khinh nữ đó chính là thái độ cảm thương, thương xót đối của TH đối những người cùng chung cảm ngộ
+ Thông qua sự hồi sinh trong nhận thức ,tình cảm của Mị cho thấy TH là một cây bút xuất sắc trong việc xây dựng tâm lí nhân vật đặc sắc, lối kể chuyện tràn thuật uyển chuyển linh hoạt, khéo léo và tự nhiên cùng với sự tinh tế trong việc chọn lọc những chi tiết đắt giá để góp phần tạo nên thành công của tác phẩm và đặc biệt tâm trạng Mị trong đêm tình mùa xuân Quá trình vùng lên, sức sống tiềm tàng trỗi dậy trong lúc cao trào rồi lại bị dập tắt đi cho thấy Mị chưa giải thoát được khỏi sự giam cầm của nhà Thống Lí nhưng đó lại là một tiền đề để bản chất dũngg cảm, gan dạ cô Mị trỗi dậy trong đêm mùa đông, đó là hành động táo bạo cắt dây trói để cứu A Phủ
Đánh giá:
Trang 10+ Nội dung: Tô Hoài đã tái hiện chân thực sự chuyển biến trong tâm hồn Mị thông qua hình tượng tiếng sáo Ông đã thành công trong việc xây dựng hình tượng nghệ thuật từ đó đi sâu vào đời sống nội tâm của nhân vật
* Sự hồi sinh của Mị được đặt vào tình huống đối lập: sự đối lập giữa khao khát sống tiềm tàng với hiện thực phũ phàng đã đã khiến sức sống Mị bật lên rõ nét, từ
sự chết dần trong tâm hồn đến sự xuất hiện của tiếng sáo đã làm sức sống tiêm tàng bùng lên ầm ĩ, rạo rực trong tâm hồn Mị Qua đó tác giả muốn khẳng định sức sống tiềm tàng của con người dù bị chà đạp đến tận cùng sẽ không bị mất đi nếu có dịp
nó sẽ bùng lên dữ dội
* Từ đó làm bật lên chủ đề và tính nhân đạo của tác phẩm: ca ngợi sức sống tiềm tàng trong con người lao động và niềm thương cảm cho số phận con người trước ách cai trị của áp bức phong kiến miền núi
_
Tóm lược Mị trong đêm mùa xuân để dẫn vào: Đêm tình mùa xuân chính là làn sóng thổi bùng lên sức sống tiềm tàng, khát khao hạnh phúc mãnh liệt của Mị, từ một con rùa lùi lũi bên xó cửa, ngày ngày chỉ làm tròn bổn phận của một con dâu gạt nợ, một công cụ làm việc của nhà thống Lí và sẵn sàng chịu những trận đòn vô
cớ của A Sử, mà cô Mị đã dám đứng lên để đi theo cái khát vọng, ước mơ của mình Nhưng tiếc thay, cái khao khát ấy đang ở độ cao trào thì bị dập tắt, Mị không thể thực hiện ước mơ, không thể thoát khỏi cái căn nhà tối tăm và đáng sợ ấy Tuy nhiên, những chuyển biến tích cực của Mị trong đêm mùa xuân lại chính là một bước đệm để mở ra một chân trời mới phía trước Bằng tấm lòng và cả sự trân trọng, TH đã đồng cảm với những số phận như Mị nên vì thế trong đêm mùa đông, chính là một sự kiện quan trọng để Mị giải thoát thể xác, tâm hồn đã bị tổn thương Qua đó tác giả cho thấy được sức sống tiềm tàng, sự dũng cảm dám đấu tranh vượt qua nghịch cảnh, chống lại cái xấu để chạm đến một tương lai tươi sáng, tương lai
có ngọn cờ của Đảng soi bước
*Yếu tố tác động:
+ Nếu như trong đêm mùa xuân , chi tiết tiếng sáo chính là một yếu tố có thể tác động mạnh mẽ nhất với nhận thức của Mị thì lúc này đã không còn tác dụng nữa
Mị vẫn trở về với những ngày tháng như trước kia, vẫn làm việc, trên tay vẫn có bó đay để tước thành sợi, vẫn ngày càng căm lặng trước những giống tố của cuộc đời Tuy vậy, chi tiết tiếng sáo đã được tác giả thay thế bằng một chi tiết khác đắt giá hơn gấp bội đó chính là chi tiết" giọt nướt mắt" của a Phủ, chỉ có hình ảnh này mới
có thể tác động mạnh mẽ đến lòng thương người của Mị dẫn đến cô có những hành động táo bạo nhất và ngay cả bản thân Mị cũng không ngờ đến, nhưng đó lại là mấu chốt cơ bản để giúp Mị giải thoát khỏi nhà Thống Lí
* Hoàn cảnh Mị và A Phủ gặp nhau:
+ Mị và A phủ vốn dĩ là hai người xa lạ và không quen biết nhau, họ đã tình cờ gặp được nhau trong hoàn cảnh đầy tự nhiên qua cách xây dựng tình huống truyện có