Phân tích chi tiết tất cả các tác phẩm lớp 12

Tây Tiến Sóng Việt Bắc Đất Nước Ai đã đặt tên cho dòng sông Người lái đò sông Đà Vợ chồng A Phủ Vợ nhặt Chiếc thuyền ngoài xa Hồn Trương Ba Da hàng thịt TÂY TIẾN Quang Dũng Câu 18: Hoàn cảnh ra đời bài thơ Tây Tiến : Tây Tiến là một đơn vị quân đội thành lập năm 1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào và đánh tiêu hao lực lượng quân đội Pháp ở Thượng Lào và miền Tây Bắc của Tổ quốc. Địa bàn hoạt động của đơn vị Tây Tiến chủ yếu là vùng rừng núi hiểm trở: từ Hoà Bình, Sơn La đến Sầm Nứa Lào. Đó cũng là nơi sinh sống của đồng bào các dân tộc Mường, Thái với những nét văn hoá đặc sắc. Lính Tây Tiến phần đông là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên. Họ sinh hoạt và chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn, gian khổ nhưng vẫn rất lạc quan và dũng cảm. Quang Dũng là một người lính trong đoàn quân Tây Tiến. Cuối năm 1948, ông chuyển sang đơn vị khác. Một năm sau ngày chia tay đoàn quân Tây Tiến, nhớ về đơn vị cũ ông viết bài thơ “Nhớ Tây Tiến” sau đổi thành Tõy Tiến . Bài thơ được in trong tập “Mây đầu ô”(1986) tại làng Phù Lưu Chanh (một làng thuộc tỉnh Hà Đông cũ, nay là Hà Nội). Câu 19. Nhan đềbài thơ Tây Tiến : Lúc đầu bài thơ có tên là “Nhớ Tây Tiến” sau đó nhà thơ lược đi chữ “Nhớ” chỉ còn lại chữ Tây Tiến. Tác phẩm được in trong tập “Mây đầu ô” “Nhớ Tây tiến” là nhan đề nói được cảm xúc chủ đạo của bài thơ nhưng không làm toát lên được hình tượng trung tâm của tác phẩm. Đồng thời lại làm cho nhan đề thêm ủy mị, quá mềm mại không phù hợp với tư thế, phong thái của người lính. Quang Dũng đổi tên bài thơ không phải ngẫu nhiên mà là dụng ý nghệ thuật QD đã lược đi chữ “Nhớ” làm cho nhan đề thêm hàm súc mà vẫn gợi nhiều ý nghĩa: bản thân hai chữ Tây tiến đã bao hàm nỗi nhớ, bên cạnh đó Tây Tiến gợi ra hình tượng trung tâm bài thơ đó là người lính Tây Tiến hào hùng, gợi lên cả vùng đất mà người lính từng gắn bó. Hai chữ Tây tiến rắn rỏi, chắc khỏe phù hợp với bước quân hành, với tư thế hiên ngang, vững chãi của người lính. Vì thế tên bài thơ như một khúc quân hành như khúc “Tiến quân ca”, hay “Nam tiến”. => Đặt cho bài thơ một cái tên giàu ý nghĩa như vậy chứng tỏ Quang Dũng là nhà thơ tài năng và sáng tạo. Câu 20. Phân tích đoạn 1 của bài thơ Tây Tiến A. Mở bài: Quang Dũng là người nghệ sĩ đa tài. Tài năng của ông được thể hiện ở nhiều mặt: viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc, làm thơ... Nhưng ông được biết đến trước hết là một nhà thơ. Thơ Quang Dũng thể hiện ở một hồn thơ hào hoa, lãng mạn, phóng khoáng mà cũng rất hồn hậu đặc biệt là khi viết về xứ Đoài mây trắng và người lính. Tên tuổi của ông đã gắn với thi phẩm “Tây Tiến”, tác phẩm tiêu biểu cho hồn thơ Quang Dũng nói riêng và thơ ca chống Pháp nói chung. Cả bài thơ đã bộc lộ tình cảm của tác giả dành cho đồng đội và mảnh đát Tây Bắc mà ông đã từng gắn bó. Khi phải xa đơn vị, tình cảm ấy đã trào dâng để rồi Quang Dũng đã viết nên “Tây Tiến”. Đây là bài thơ của người lính viết về người lính anh vệ quốc quân thời 9 năm kháng chiến chống P. Cả bài thơ đã bộc lộ tình cảm của tác giả dành cho đồng đội và mảnh đát Tây Bắc mà ông đã từng gắn bó. Khi phải xa đơn vị, tình cảm ấy đã trào dâng để rồi Quang Dũng đã viết nên “Tây Tiến”. Đoạn thơ mở đầu là đoạn đặc sắc thể hiện nỗi nhớ của tác giả về con đường hành quân đầy gian khổ của người lính trên nền thiên nhiên Tây Bắc. Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi ..... Mai Châu mùa em thơ nếp xôi B. Thân bài: Hai câu thơ đầu : Hai câu thơ mở đầu khơi gợi cảm xúc cho toàn bài thơ . Đoạn thơ mở đầu bằng tiếng gọi, nỗi nhớ trào dâng như không ghìm nén nổi và bật ra thành tiếng gọi tha thiết: “ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi” Hình ảnh sông Mã: con sông chảy dọc suốt chặng đường hành quân của người lính. Nó không chỉ là con sông vô hồn của địa lí mà như một chứng nhân lịch sử từng chứng kiến bao kỷ niệm buồn vui của người linh nên nhớ về Tây Tiến nhà thơ không thể không nhớ đén con sông. Sông Mã đại diện cho

Trang 1

LỚP 12

KHÁI QUÁT VHVN TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN HẾT TK XX

Câu 1 Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa của văn học Việt Nam từ 1945-1975:

a Xã hội:

- CMT8 thành công mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam

- Nhân dân ta tiến hành 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ

=> Nền kinh tế và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc , đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân đã tác động tới nền văn học

- Nền kinh tế còn nghèo nàn và chậm phát triển

Câu 2 Quá trình phát triểncủa văn học Việt Nam từ 1945-1975:

a Giai đoạn 1945-1954 (giai đoạn kháng chiến chống Pháp)

* Chủ đề bao trùm: các sáng tác văn học tập trung phản ánh cuộc sống kháng chiến chống thực dân

Pháp Văn học đi sâu vào đời sống cách mạng và kháng chiến, hướng tới đại chúng, phản ánh sứcmạnh của quần chúng nhân dân; thể hiện niềm tự hào và niềm tin vào tương lai tất thắng của cuộckháng chiến

* Nội dung:

- Văn học phán ánh được không khí hồ hởi, vui sướng của nhân dân khi đất nước ta vừa giành được độc lập.VD:Huế tháng Tám, Vui bất tuyệt của Tố Hữu; Ngọn quốc kỳ, Hội nghị non sông của Xuân Diệu…

- Từ cuối năm 1946 : văn học tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp VD: Phá đường, Việt Bắc, Hoan hô chiến sĩ Điện Biên….

- Khám phá sức mạnh và phẩm chất tốt đẹp của quần chúng nhân dân VD: Đồng chí, Đôi mắt.

- Thể hiện niềm tự hào dân tộc và thể hiện niềm tin vào tương lai tất thắng của cuộc kháng chiến

* Thể loại:

+ Văn xuôi: truyện ngắn và kí là những thể loại rất “cơ động” trong giai đoạn này, những tác

phẩm tiêu biểu: Một lần rời thủ đô (Trần Đăng); Đôi mắt, Nhật kí ở rừng (Nam Cao); Làng (Kim Lân), Vùng mỏ (Võ Huy Tâm); Đất nước đứng lên (Nguyên Ngọc); Truyện Tây Bắc (Tô Hoài).

+ Thơ ca: Thơ Hồ Chí Mình, Bên kia sông Đuống (Hoàng Cầm), Tây Tiến (Quang Dũng), Đồng chí (Chính Hữu), Đất nước (Nguyễn Đình Thi), Việt Bắc (Tố Hữu).

+ Kịch: Kịch Bắc Sơn, Những người ở lại (Nguyễn Huy Tưởng), Chị Hòa (Học Phi)

+ Lí luận phê bình: Nhận đường, Mấy vấn đề nghệ thuật (Nguyễn Đình Thi) Các tập phê bình, tiểu luận của Hoài Thanh, Đặng Thai Mai…

VD: Gió lộng, ánh sáng-phù xa, đất nở hoa, Mùa lạc, sông Đà, Cái sân gạch, sống mãi với thủ đô…

- Thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, nói lên nỗi đau chia cắt và thể hiện ý chí thống nhất đất nước VD: Mồ anh hoa nở, Quê hương, Một chuyện chép ở bệnh viện…

* Thể loại:

+ Văn xuôi: truyện ngắn và tiểu thuyết rất phát triển

Sống mãi với thủ đô (Nguyễn Huy Tưởng), Cao điểm cuối cùng (Hữu Mai), Mùa lạc (Nguyễn Khải),

Vợ nhặt (Kim Lân), Vỡ bờ (Nguyễn Đình Thi), Cửa biển (Nguyên Hồng)…

+Thơ:

Trang 2

Gió lộng (Tố Hữu), ánh sáng và phù sa (Chế Lan Viên), Những cánh buồm (Hoàng Trung Thông) Thơ Xuân Diệu, Tế Hanh, Nguyễn Bính, Thanh Hải, Giang Nam…

+ Kịch:

Một đảng viên (Học Phi), Chị Nhàn và Nổi gió (Đào Hồng Cẩm)

c Giai đoạn 1965-1975

* Chủ đề: văn học giai đoạn này tập trung viết về cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ với chủ đề ca

ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hung cách mạng

*Thể loại:

+ Văn xuôi: truyện ngắn, kí, tiểu thuyết, các tác phẩm tiêu biểu như:

Người mẹ cầm sung (Nguyễn Thi), Rừng xà nu (Nguyễn Trung Thành (Nguyên Ngọc)), Hòn đất (Anh Đức), Chiếc lược ngà (Nguyễn Quáng Sáng)

+ Thơ: Các tập thơ: Ra trận, Máu và Hoa (Tố Hữu); Đầu súng trăng treo (Chính Hữu); Vầng trăng quầng lửa (Phạm Tiến Duật); Mặt đường khát vọng (Nguyễn Khoa Điềm); Gió Lào cát trắng (Xuân Quỳnh); Góc sân và khoảng trời (Trần Đăng Khoa).

+ Kịch: Quê hương Việt Nam, Thời tiết ngày xuân (Xuân Trình); Đại đội trưởng của tôi (Đào Hồng Cẩm); Đôi mắt (Vũ Dũng Minh)

+ Phê bình văn học: Các công trình nghiên cứu của Đặng Thai Mai, Xuân Diệu, Chế Lan

Viên…

* Văn học vùng địch tạm chiếm:

- Sáng tác chính thống- yêu nước

- Sáng tác phản động

Câu 3 Thành tựu của văn học Việt Nam từ 1945-1975: Dù đất nước đã trải qua nhiều khó khăn gian

khổ kể cả về vật chất lẫn tinh thần nhưng văn học vẫn cố gắng để hoàn thành sứ mạnh cao cả của mộtnền văn học trong thời đại mới

- Văn học hướng về quần chúng nhân dân, Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội

- Cổ vũ cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước

- Xây dựng đội ngũ nhà văn nhiều thế hệ có tài năng và được trải nghiệm trong thực tế

- Văn học nối tiếp và phát huy những truyền thống tư tưởng lớn của văn học dân tộc; chủ nghĩa nhânđạo, chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng

- Phát triển mạnh mẽ và đồng bộ các thể loại: văn xuôi, thơ ca, kịch, phê bình văn học

Các thể loại phát triển đồng bộ nhưng phát triển hết sức mạnh mẽ và có nhiều thành tựu là truyệnngắn, kí và thơ ca

Câu 4 Đặc điểm cơ bảncủa văn học Việt Nam từ 1945-1975:

a Văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước:

- Văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hóa:

+ Hiện thực cách mạng đem lại nguồn cảm hững mới cho văn học, trở thành nguồn đề tài, nguồncảm hứng sáng tạo cho các nhà văn

+ Nền VH mới được tiến hành theo mô hình:

“Vhoá nghệ thuật cũng là 1 mặt trận….ấy”

- Hồ Chí

Minh-Dùng cán bút làm đòn xoay chế độ Mỗi vần thơ bom đạn phá cường quyền

- Sóng Hồng- (Trường Chinh)

=> Nền VH giai đoạn này ra đời cùng sự khai sinh của nhà nước VNCDCH, trải qua 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ nên sớm được kiến tạo theo mô hình: VHNT cũng là 1 mặt trận,cùng kiểu nhà văn mới- nhà văn chiến sĩ Khuynh hướng tư tưởng chủ đạo của nền văn học mới là là tư tưởng CM, VH trước hết phải phục vụ cho sự nghiệp CM, ý thức trách nhiệm công dân của mỗi nhà văn được đề cao

+ ý thức trách nhiệm công dân của người nghệ sĩ được đề cao, tình cảm gắn bó của họ gắn với nhân dân và đất nước

- Gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước nên VH gần như song hành với từng chặng đường của lịch sử dân tộc, theo sát từng nhiệm vụ chính trị của đất nước Tập chung vào 2 đề tài:

Trang 3

+ Tập trung vào đề tài Tổ quốc: VH phản ánh cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc vơi nhân vật TT là người chiến sĩ TQ là nguồn cảm hứng lớn trong các bài thơ của TH, Lê Anh Xuân, Nguyễn Khoa Điềm… Trong các tiểu thuyết truyện ngắn của NMC, Anh Đức, Nguyên Ngọc (đất nước đứng lên, Rừng xà nu) Nhân vật trung tâm là người chiến sĩ trên mặt trận vũ trang.

+ Đề tài CNXH: đề cao cuộc sống mới, con người mới ở miền Bắc với nhân vật TT là hình ảnh con người mới với những khát vọng lớn lao những phẩm chất tốt đẹp như : “Tầm nhìn xa”, “Mùa lạc” của Nguyễn Khải, “Bão biển” – Chu Văn, “Cái sân gạch”- Đào Vũ, “Cỏ non”- Hồ Phương, các bài thơcủa HTT, HC, CLV…

=> VH như một tấm gương phản chiếu đời sống văn học

b.Nền văn học hướng về đại chúng:

- Các nhà văn có sự thay đổi trong cách nhìn nhân dân từ đó hình thành ở họ 1 quan điểm mới về đất nước: nhân dân là người làm nên đất nước và đất nước này là đất nước của nhân dân:

+ Quần chúng hoàn toàn có khả năng làm cách mạng (Đôi mắt, Làng)

+ Quần chúng đã có sự đổi đời nhờ CM: Vợ nhặt, Vợ chồng A Phủ

- Để quần chúng hiểu và yêu thích, VH thời kỳ này phải tìm đến những hình thức nghệ thuật quen thuộc và thể hiện bằng ngôn ngữ nghệ thuật trong sáng: ngôn ngữ bình dị, dễ hiểu, dung lượng ngắn, chủ đề rõ ràng

- VH thời kỳ này đã phát hiện và bồi dưỡng được 1 đội ngũ sáng tác xuất thân từ đội ngũ lao động

- VH có tính nhân dân sâu sắc và nội dung nhân đạo mới:

+ Hướng về nhân dân trong xã hội cũ và niềm vui tự hào của họ về cuộc đời mới

+ Phát hiện ở nhân dân lao động nghèo khổ khả năng cách mạng và phẩm chất anh hùng

+ Xây dựng hình tượng quần chúng cách mạng: anh bộ đội, em bé, chị công nhân…

c Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn:

*Khuynh hướng sử thi: Xét trên 3 phương diện:

- Đề tài (phạm vi phản ánh): phản ánh vấn đề chung của cả cộng đồng, liên quan đến vận mệnh chung của dân tộc, mang ý nghĩa lịch sử lớn lao VD: VB, RXN, Những đứa con trong gia đình

- Nhân vật trung tâm :Nhân vật chính thường là những con người tiêu biểu cho lí tưởng chung của dân tộc, kết tinh phẩm chất cao quý của cộng đồng, gắn bó số phận mình với số phận của đất nước VD: Tnú, Việt, Chiến…

- Nghệ thuật:

+ Hình tượng nghệ thuật mang vẻ đẹp to lớn kỳ vĩ

+ Lời văn mang giọng điệu trang trọng, hào hùng, thiên về ngợi ca, ngưỡng mộ

* Cảm hứng lãng mạn:

- Cảm hứng lãng mạn là hướng đến cái đẹp mang tính lí tưởng tuyệt đối

- Lãng mạn cách mạng là trong gian khổ vẫn hướng đến ngày mai tươi sáng

VH thời kỳ này mang cảm hứng lãng mạn để động viên tinh thần nhân dân:

+ Ca ngợi lý tưởng, cuộc sống mới, con người mới: Bài ca mùa xuân 61, VCAP, Bên kia sống Đuống, Đất nước…

+ Cảm hứng lãng mạn đã tạo nên 1 sức mạnh tinh thần giúp con người vượt qua gian khổ, hướng

về tương lai với 1 niềm tin mãnh liệt:

Ôi đất anh hùng biết mấy mươi Chìm trong khói lửa vẫn xanh tươi Mưa bom, bão đạn, lòng thanh thản Nhạt muối, vơi cơm miệng vẫn cười

Rũ bùn đứng dậy sáng loà

Trang 4

Nguyễn Đình Thi => Cảm hứng lãng mạn gắn liền với khuynh hướng sử thi:

Đường ra trận mùa này đẹp lắm Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn Tây

Câu 5: Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa VHVN từ 1975 đến hết TK XX:

- Cuộc chiến tranh vệ quốc của dân tộc kéo dài 30 năm đã kết thúc thắng lợi, mở ra cho dân tộc một kỉnguyên mới độc lập, tự do, thống nhất đất nước Tuy nhiên, đất nước còn gặp nhiều khó khăn do hậuquả nặng nề của chiến tranh cả về kinh tế, văn hóa, xã hội…

- Tình hình đó đòi hỏi đất nước phải đổi mới Từ năm 1986, nền kinh tế của nước ta từng bước chuyểnsang kinh tế thị trường, văn hóa cũng có điều kiện tiếp xúc rộng rãi với văn hóa thế giới

- Đất nước bước vào công cuộc đổi mới đã ảnh hưởng tới sự phát triển của văn học, văn học phải đổimới cho phù hợp với nguyện vọng của nhà văn và độc giả Văn học dịch, các phương tiện truyền thôngkhác cũng phát triển, tác động không nhỏ tới sự phát triển của văn học

Câu 6 Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu của VHVN từ 1975 đến hết TK XX:

a Các giai đoạn:

- 1975-1985: giai đoạn văn học chuyển tiếp trăn trở tìm kiếm đường đổi mới

- Từ 1986- hết TK XX: VH đổi mới mạnh mẽ sâu sắc, khá toàn diện và đạt được một số thành tựu

b Thành tựu:

- Nội dung: từ sau 1975, nhất là từ 1986 cùng với sự đổi mới của đất nước, văn học đã bước vào thời

kì đổi mới Văn học vận động theo hướng dân chủ hóa mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc, có tínhchất hướng nội, quan tâm nhiều hơn tới số phận cá nhân trong những hoàn cảnh phức tạp đời thường

- Nghệ thuật: cũng có nhiều tìm tòi đổi mới để phù hợp với thị hiếu của độc giả; đa dạng về đề tài,

chủ đề; phong phú mới mẻ về thủ pháp nghệ thuật

- Đội ngũ sáng tác: đề cao cá tính sáng tạo của các nhà văn, đổi mới cách nhìn về con người, đời sống,tình cảm của cá nhân, cộng đồng

- Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu:

+ Đề tài, chủ đề phong phú, mới mẻ, đa dạng

+ Thể loại:

• Thơ không còn tạo được sự hấp dẫn lôi cuốn như giai đoạn trước Tuy nhiên vẫn có những tácgiả tạo được sự chú ý của người đọc như Chế Lan Viên, Xuân Quỳnh, Nguyễn Duy, HữuThỉnh, Thanh Thảo, Nguyễn Đức Mậu… Hiện tượng nở rộ đáng chú ý là trường ca sau 1975

như Những người đi biển (Thanh Thảo); Đường tới thành phố (Hữu Thỉnh); Trường ca sư đoàn (Nguyễn Đức Mậu)

• Văn xuôi: khởi sắc hơn thơ ca, nhạy cảm với những vấn đề đời sống, thực sự muốn đổi mới về

tư duy, cách nhìn hiện thực và bắt đầu chú ý tới sự thu hút với người đọc: Đất trắng (Nguyễn Trọng Oánh); Đất trước biển, Cù Lao Chàm (Nguyễn Mạnh Tuấn); Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn Kháng); Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Bến quê (Nguyễn Minh Châu); Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường); Bến không chồng (DƯơng Hướng).

• Phóng sự điều tra cũng phát triển mạnh và thu hút sự chú ý của người đọc

• Kịch nói: từ sau 1975 cũng phát triển mạnh mẽ và gây được tiếng vâng như Hồn Trương Ba da hàng thịt, Tôi và chúng ta (Lưu Quang Vũ); mùa hè ở biển (Xuân Trình)…

• Lí luận nghiên cứu, phê bình văn học cũng có nhiều triển vọng

• Sự nở rộ ở thể loại trường ca: “Những người lính đi tới biển”(Thanh Thảo); “Đất nước hìnhtia chớp” (Trần Mạnh Hảo)…

+ Từ năm 1986 văn học chính thức bước vào chặng đường đổi mới, văn học gắn bó hơn, cập nhật hơn những vấn đề của đời sống hàng ngày: “Chiếc thuyền ngoài xa” (Nguyễn Minh Châu); Bút kí

“Ai đã đặt tên cho dòng sông?” (Hoàng Phủ Ngọc Tường); hồi kí “Cát bụi chân ai” (Tô Hoài).

=> Tóm lại, nền kinh tế thị trường đã có tác động tích cực đối với văn học, kích thích các tài năng sángtác, đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi nhiều mặt của độc giả Nhưng cũng có không ít những tiêu cực khi một

bộ phận của giới viết văn, làm báo chạy theo thị hiếu tầm thường, biến sáng tác thành thứ hàng hóa đểcâu khách, nội dung thiếu lành mạnh

Trang 5

NGUYỄN ÁI QUỐC- HỒ CHÍ MINH

Câu 7: Quan điểm sáng tác văn học của Nguyễn ái Quốc – Hồ Chí Minh :

HCM là nhà văn- chiến sĩ Đặc điểm này ảnh hưởng đến quan điểm nghệ thuật của Người:

a Người xem văn nghệ là một hoạt động tinh thần phong phú và phục vụ có hiệu quả của sự

nghiệp Cách mạng Nhà văn cũng là chiến sĩ góp phần đắc lực vào nhiệm vụ đấu tranh và phát triển

xã hội

- Quan điểm nghệ thuật này được thể hiện trong : Cảm tưởng đọc “Thiên gia thi”:

Thơ xưa yêu cảnh thiên nhiên đẹp Mây gió trăng hoa tuyết núi sông Nay ở trong thơ nên có thép Nhà thơ cũng phải biết xung phong

Bài thơ có ý nghĩa như 1 tuyên ngôn:

+ Thơ ngày trước nói nhiều đến thiên nhiên, và viết thật hay thật hấp dẫn về vẻ đẹp thiên nhiên Nhưng chính vì vậy mà không quan tâm đầy đủ, không chú ý tới đời sống của con người

+ Còn thơ ca thời đại mới – thời đại CMVS thì thơ ca cần phải có nội dung mới mẻ, nội dung phải thể hiện được tinh thần tranh đấu góp phần tiêu diệt cái xấu, cái ác để xây dựng xã hội công bằngdân chủ văn minh Muốn thế thì người làm thơ làm văn không thể “khép cửa phòng văn hì hục viết”

mà phải thực sự là người chiến sĩ CM trên mặt trận văn hoá tư tưởng Người đã xác định vị trí trách nhiệm lớn lao của người cầm bút trong cuộc đấu tranh CM Cho nên chất thép là xu hướng cách mạng,

là tiến bộ về tư tưởng tình cảm và là nguồn cảm hứng đấu tranh tích cực của thơ ca

- Quan điểm văn chương là vũ khí nhà văn là chiến sĩ sau này trong cuộc kháng chiến chống P, qua thư

gửi các hoạ sĩ (1951) Bác lại khẳng định: “Văn hoá nghệ thuật cũng là 1 mặt trận, anh chị em phải là chiến sĩ trên mặt trận ấy”

+ Nghĩa là: văn hoá nghệ thuật là 1 thứ thứ vũ khí trong nhiều thứ vũ khí chúng ta đang sử dụng

để đánh thực dân P xâm lược Muốn thế người nghệ sĩ phải là chiến sĩ trên mặt trận văn hoá tư tưởng

Vì vậy, mà văn học phải là vũ khí và nhà văn là chiến sĩ

=> Quan điểm nghệ thuật của HCM là sự tiếp nối và phát triển những những quan điểm nghệ thuật tiến

bộ của cha ông trong quá khứ Đó là quan điểm văn chương chuyên chú ở con người mà Nguyễn Siêu

đã từng đề cao: “Văn chương có 2 loại đáng thờ và không đáng thờ: loại đáng thờ là văn chương chuyến chú ở con người, loại không đáng thờ là văn chương chuyến chú ở văn chương”.

Đây còn là quan điểm tiếp nối từ Nguyễn Đình Chiểu :

Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà

Quan điểm nghệ thuật của HCM được những chiến sĩ CM vận dụng với tinh thần:

Dùng cán bút làm đòn xoay chế độ Mỗi vần thơ bom đạn phá cường quyền

b Người luôn quan niệm tác phẩm văn chương phải có tính chân thật và tính dân tộc:

- Nội dung: Phải miêu tả cho hay, cho chân thật, cho hùng hồn những đề tài phong phú của hiện thực

-> Tính chân thật trong văn chương là vấn đề quan tâm đến cái gốc của thơ ca xưa nay

- Hình thức: phải giản dị, trong sáng hấp dẫn, ngôn từ chọn lọc, tránh lối viết cầu kỳ, xa lạ, nặng nề

Văn chương phải thể hiện được tính dân tộc, tính nhân dân, được nhân dân yêu thích

c Người cho rằng văn chương trong thời đại cách mạng phải coi quảng đại quần chúng là đối tựơng phục vụ:

- Muốn văn chương phát huy tác dụng thì phải chú ý đến đối tượng thưởng thức và tiếp nhận tác phẩm.Viết không đúng không phù hợp đối tượng sẽ làm giảm tác dụng và khả năng to lớn của văn chương

Vì thế trước khi viết, nhà văn phải xác định rõ đối tượng và mục đích sáng tác (Viết cho ai? Viết

để làm gì?) rồi đến nội dung và hình thức nghệ thuật (Viết cái gì? Viết như thế nào?)

Nhìn vào cách viết của Bác có thể thấy chính đối tượng và mục đích sẽ quyết định nội dung và hình thức của tác phẩm Đó đã trở thành kinh nghiệm viết cho các văn nghệ sĩ

Trang 6

- D/c: Quan điểm nghệ thuật và cách nói trên của bác được thể hiện trong các sáng tác của Người:

+ Truyện và kí: viết trong thời kỳ hoạt động CM ở P, đối tượng chủ yếu là người dân P nên viết bằng tiếng P theo lối văn xuôi hiện đại phương Tây Cũng chính vì viết cho người P nên tác giả tránh lối thoá mạ trực tiếp mà dùng hình thức châm biếm nhẹ nhàng, hỏm hỉnh nhưng sâu cay

+ Thơ ca tuyên truyền CM đối tượng chủ yếu là quần chúng nhân dân nên viết bằng Tiếng Việt, lời văn giản dị dễ hiểu Những bài thơ tuyên truyền CM của bác gần với ca dao, hò, vè

Câu 8: Di sản văn họccủa Nguyễn ái Quốc – Hồ Chí Minh :

NAQ- HCM không chỉ là lãnh tụ thiên tài của dân tộc VN mà còn nhà thơ nhà văn hoá lớn Trong di sản tinh thần Người để lại bên cạnh sự nghiệp chính trị là sự nghiệp thơ văn lớn lao về tầm vóc, đa dạng về thể loại, đặc sắc về phong cách Tác phẩm của Người được viết bằng tiếng Pháp, tiếng Hán và tiếng Việt với 3 loại hình nổi bật: văn chính luận, truyện và kí, thơ ca

a Văn chính luận:

- Tác phẩm tiêu biểu:

+ Từ 1920-1925: Người viết nhiều bài văn chính luận đăng trên các báo “Người cùng khổ”,

“Nhân đạo”, “Đời sống thợ thuyền”, đặc biệt là thiên phóng sự “Bản án chế độ thực dân Pháp”…

mang bút danh Nguyễn ái Quốc Những tác phẩm này thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ, lên án nhữngchính sách tàn bạo của chế độ thực dân Pháp đối với các nước thuộc địa, kêu gọi những người nô lệ bị

áp bức liên hiệp lại, đoàn kết đấu tranh

+1945 -1969: Tuyên ngôn độc lập (1945), Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946), Không có

gì quý hơn độc lập tự do (1966), Di chúc (1969) Đây là những văn kiện trọng đại được người viếttrong giờ phút đầy thử thách, cam go của dân tộc Đó là những áng văn chính luận hào hùng, đanh thépđối với kẻ thù; vừa hào sảng, thiết tha làm rung động hàng triệu trái tim con người Việt Nam Nó có tácdụng cổ vũ, động viên, thôi thúc tinh thần yêu nước của toàn dân tộc đứng lên đánh thắng kẻ thù xâmlược Nó được kết tinh từ trí tuệ sáng suốt, từ tấm lòng yêu nước nồng nàn của một trái tim vĩ đại– HồChí Minh

- Mục đích:

+ nhằm tấn công trực diện với kẻ thù.

+ phục vụ tuyên truyền các nhiệm vụ của đất nước, thể hiện những nhiệm vụ Cách mạng qua các chặng đường lịch sử

- Nghệ thuật:

+ Tư duy sắc sảo, giàu tri thức văn hoá

+ Lập luận chặt chẽ, chứng cứ xác thực

+ Vận dụng có hiệu quả nhiều phương thức biểu hiện

=> Những áng văn chính luận tiêu biểu của HCM cho thấy tác giả viết không chỉ bằng lý trí sáng suốt,trí tuệ sắc sảo mà còn bằng cả tấm lòng yêu, ghét sâu sắc, mãnh liệt, nồng nàn

b Truyện và kí:

- Các tác phẩm tiêu biểu: Lời than vãn của bà Trưng Trắc (1922), Con người biết mùi hun khói

(1922), Vi hành (1923), Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (1925)…

-Mục đích: Truyện và kí viết ra cũng nhằm tố cáo tội ác dã man, bản chất tàn bạo, xảo trá của bọn

thực dân và phong kiến, tay sai đối với nhân dân lao động các nước thuộc địa, đồng thời đề cao nhữngtấm gương yêu nước và cách mạng

+ Viết cô đọng, cốt truyện sáng tạo, kết cấu độc đáo

+ Mỗi truyện đều có 1 tư tưởng riêng, hấp dẫn

+ Chất trí tuệ toả sáng trong từng hình tượng, tính hiện đại cũng là nét đặc sắc trong truyện ngắn của Người

=> Qua những thiên truyện này, người đọc nhận thấy đây là cây bút tài năng với một vốn văn hóa sâurộng, một trí tuệ sắc sảo và một trái tim tràn đầy tình yêu nước và cách mạng

c Thơ ca: Gồm 3 tập thơ Là mảng sáng tác số lượng lớn

- Tác phẩm tiêu biểu : Là mảng sáng tác nổi bật của Hồ Chí Minh Thơ của Người khoảng trên 250

bài (134 bài – Nhật kí trong tù, 84 bài thơ tiếng Việt, 36 bài thơ chữ Hán) Người sáng tác trong cả haithời kì trước và sau Cách mạng tháng Tám

Trang 7

- Nội dung : Tên tuổi của Người gắn liền với tập thơ chữ Hán Ngục trung nhật kí (Nhật kí trong tù)

được viết trong khoảng thời gian bị chính quyền Tưởng Giới Thạch giam giữ ở Trung Quốc từ mùa thunăm 1942 đến mùa thu năm 1943 Tập thơ đã tái hiện một cách chân thật, chi tiết bộ mặt tàn bạo củachế độ nhà tù Tưởng Giới Thạch và xã hội Trung Quốc những năm 1942 – 1943 với ý nghĩa phê phánsâu sắc Tuy nhiên, cuốn nhất kí bằng thơ chủ yếu đã ghi lại cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ của tác giả,phản ánh tâm hồn và nhân cách cao đẹp của Người Có thể coi cuốn nhật kí là bức chân dung tự họacủa Hồ Chí Minh Đó là một con người có nghị lực phi thường, tâm hồn luôn khát khao hướng về Tổquốc; một tâm hồn nhạy cảm trước thiên nhiên và con người; một phong thái ung dung, tự tại, lạc

quan, yêu đời trước mọi khó khăn, gian khổ Người đọc tìm thấy qua tập thơ “một tâm hồn vĩ đại của một bậc đại trí, đại nhân, đại dũng” (Viên Ưng – Trung Quốc).

+ thể thơ tứ tuyệt vừa cô đúc, vừa linh hoạt tài hoa

+ Thơ tiếng Việt Hồ Chí Minh thể hiện tấm lòng yêu nước của vị lãnh tụ và ngợi ca sức mạnh quân dân trong kháng chiến

+ Thơ chữ Hán viết về đề tài kháng chiến, tình bạn, tâm tình riêng

Câu 9 Phong cách nghệ thuậtcủa Nguyễn ái Quốc – Hồ Chí Minh :

Phong cách văn chương Hồ Chí Minh đa dạng mà thống nhất, kết hợp được sâu sắc từ bên trong mối quan hệ giữa chính trị và văn học, tư tưởng và nghệ thuật, truyền thống và hiện đại Một loại hình văn học đều có phong cách riêng, độc đáo, hấp dẫn và có giá trị bền vững

1 Văn chính luận: Mang cốt cách, đặc điểm của văn chính luận hiện đại của giai cấp vô sản: ngắn

gọn, súc tích, lập luận chặt chẽ ,tư duy sắc sảo, giàu tri thức văn hoá, gắn lý luận với thực tiễn, giàu

tính luận chiến và đa dạng về bút pháp (vận dụng có hiệu quả nhiều phương thức biểu hiện): văn

chính luận mà vẫn giàu tình cảm, giàu hình ảnh (TNĐL), giọng văn đa dạng: khi ôn tồn thấu tình đạt

lý, khi đanh thép mạnh mẽ hùng hồn (TNĐL)

2 Truyện và ký: hiện đại, thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ và nghệ thuật trào phúng sắc bén Ngòi

bút chủ động và sáng tạo, khi là lối kể chân thực, tạo không khí gần gũi; khi là giọng điệu sắc sảo, châm biếm thâm thuý sâu cay

-> Phạm Huy Thông nhận xét: “Văn tiếng Pháp của NAQ có đặc điểm nổi bật là dí dỏm, hài hước Điều đó không ngăn Người đã viết viết lên những lời thắm thiết trữ tình khi xúc động”

3 Thơ ca: Phong cách đa dạng

+Thơ nghệ thuật: hàm súc, uyên thâm, ý tại ngôn ngoại, đạt chuẩn mực cao của nghệ thuật

thơ ca phương Đông: Nhật ký trong tù, Thơ chúc tết Cú sự hũa hợp độc đáo giữa bút pháp cổ điển vàbút pháp hiện đại; giữa chất trữ tỡnh và chất thộp; giữa sự trong sỏng giản dị và sự hàm sỳc, sõu sắc

=> Nhà phê bình người Pháp Rô-giê Đơ-nuy nhận xét: “Thơ Người nói ít mà gợi nhiều, là loại thơ có màu sắc thanh đạm, có âm thanh trầm lặng, không phô diễn mà như cố khép lại trong đường nét để cho người đọc tự thưởng thức lấy cái phần ý ở ngoài lời”.

+ Thơ tuyên truyền cách mạng: lời lẽ giản dị, mộc mạc, dễ nhớ, mang màu sắc dân gian hiện

đại, vận dung linh hoạt nhiều thể loại và phục vụ có hiệu quả cho nhiệm vụ Cách mạng

TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP

- Hồ Chí Câu 10 Hoàn cảnh sáng tác của "Tuyên ngôn độc lập":

Minh Từ 14Minh 8 Minh > 28Minh 8 dưới sự lãnh đạo của tổng bộ VM mà đứng đầu là HCM cuộc tổng khởi nghĩa CMT8của nhân dân ta giành được thắng lợi trong cả nước 26-8 Người dời căn cứ địa VB về thủ đô HN đếncăn nhà số 48- Hàng Ngang, tại đây Bác đã chủ trì 1 số cuộc họp quan trọng của thường vụ TW Đảng

và viết “TNĐL” chuẩn bị cho sự ra mắt của chính phủ lâm thời 2-9-1945 Bác đã đọc bản “Tuyên ngônđộc lập” tại Quảng trường Ba Đình khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa

- Khi đó, chính quyền Cách mạng còn vô cùng non trẻ, thành tựu của Cách mạng còn nguy cơ bị pháhoại bởi các thế lực thực dân- đế quốc

+ Phía Bắc: 20 vạn quân Tưởng- tay sai đế quốc Mỹ đang ngấp nghé ở biên giới

+ Phía Nam: Quân đội Anh, núp sau là quân viễn chinh Pháp đang tiến vào với danh nghĩa là giảigiáp quân đội Nhật - Quân đồng minh có thể nhân nhượng cho Pháp trở lại Đông Dương

+ Bản thân Pháp đang tung ra luận điệu: Việt Nam là thuộc địa của Pháp thì Pháp trở lại ĐôngDương là đương nhiên

Trang 8

=> Bản tuyên ngôn độc lập ra đời trong thời điểm lịch sử trọng đại và đặc biệt đó.

Câu 11 ý nghĩa/ giá trị "Tuyên ngôn độc lập"

- ý nghĩa lịch sử: là văn kiện lịch sử vĩ đại, khai sinh ra nước VNDCCH, chấm dứt vĩnh viễn 80 năm

đô hộ của thực dân Pháp, ngàn năm chế độ phong kiến, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc

- Đối tượng: quốc dân đồng bào, nhân dân tiến bộ thế giới, đặc biệt là bọn thù địch và thực dân đế

quốc đáng mang dã tâm xâm lược lại nước ta

- Mục đích:

+ Bản Tuyên ngôn tuyên bố độc lập, tự do, chủ quyền của một đất nước trước đồng bào và nhândân trong nước

+ Bản tuyên ngôn còn hướng tới nhân dân toàn thế giới đặc biệt là những đối tượng thù địch và

cơ hội quốc tế đang mang dã tâm nô dịch nước ta Nhà cầm quyền Pháp lúc đó đã tuyên bố: ĐôngDương là thuộc địa của Pháp bị quân Nhật xâm chiếm, nay Nhật đã đầu hàng Đồng minh thì ĐôngDương đương nhiên phải thuộc quyền “bảo hộ” của Pháp Mục đích sâu xa của bản Tuyên ngôn cươngquyết đập tan luận điệu này

+ Tranh thủ sự ủng hộ đồng tình của nhân dân tiến bộ thế giới

Câu 12: Phân tích phần 1 cuả "Tuyên ngôn độc lập"

A Mở bài:

- Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại của dân tộc mà Người còn là nhà thơ,

nhà văn lớn của dân tộc Bác đã để lại một sự nghiệp văn học vô cùng đồ sộ, đa dạng về thể loại, phong phú về nội dung và độc đáo về phong cách Sự nghiệp văn học ấy đã chứng minh tài năng nhiềumặt của Bác như sáng tác truyện và kí theo bút pháp hiện đại, thơ tuyên truyền cách mạng và đặc biệt

là nghệ thuật viết văn chính luận đã đạt đến trình độ mẫu mực

- Văn chính luận nói chung và “TNĐL” nói riêng thể hiện 1 tư duy sắc sảo, giàu tính luận chiến

“TNĐL” là văn kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử to lớn, vừa là tác phẩm văn học chính luận có giá trị,

là áng văn yêu nước lớn của thời đại đồng thời là tác phẩm sáng ngời tư tưởng nhân văn

B Thân bài:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh không coi văn học là sự nghiệp chính nhưng trong quá trình hoạt động cách mạng, Bác đã ý thức được vai trò quan trọng của văn học và coi nó như một thứ vũ khí phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng của Người Tuyên ngôn đã được Bác sáng tác vì mục đích chính trị trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt: cuộc cách mạng tháng Tám thành công mở ra một kỉ nguyênmới, kì nguyên độc lập tự do cho dân tộc, Bác đã viết Tuyên ngôn độc lập không nhũng nhằm tuyên bốvới nhân dân thế giới về việc nước ta đã giành được độc lập mà còn ngầm ngăn chặn âm mưu tái chiếm của kẻ thù Để đạt được mục đích ấy, Bác đã vận dụng những lập luận vô cùng sắc bén ngay từ phần mở đầu

Cơ sở pháp lý của bản tuyên ngôn: Tác giả khẳng định quyền độc lập dân tộc trên cơ sở pháp

lý, trên cơ sở lẽ phải không thể chối cãi

Áng hùng văn của thời đại cách mạng vô sản VN được mở đầu bằng một câu văn ngắn gọn, giọng văn tha thiết: "Hỡi đồng bào cả nước!" Xác định đối tượng trưc tiếp mà bản tuyên ngôn

hướng tới là quốc dân đồng bào Từ “đồng bào” gợi lên mối quan hệ ruột thịt, cùng chung huyết thốnggiữa bác với nhân dân ta, cho thấy tình đoàn kết thân ái của dân tộc Câu văn tạo được tâm thế giaotiếp gần gũi, cởi mở giữa người nói- một vị lãnh tụ với người nghe- toàn thể nhân dân mà vẫn giữđược không khí trang nghiêm, trang trọng cần thiết của buổi lễ mừng độc lập

Sau đó, Bác trích dẫn nguyên văn một đoạn trong “Tuyên ngôn độc lập” (1776) của Mỹ và

“Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền” (1791) của Pháp Ta thấy đây là cách đặt vấn đề độc đáo ,

thú vị bởi Người không ôn lại những trang sử vẻ vang của dân tộc mà đã trích dẫn những câu nói nổitiếng trong 2 bản tuyên ngôn của Pháp và Mĩ Nội dung của 2 bản tuyên ngôn này hướng về quyềncon người:

Mĩ: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, tạo hoá đã cho họ những quyền không

ai có thể chối cãi được Trong những quyền ấy, có quyền sống quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc”.

Trang 9

Pháp: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi ; và phải luôn được tự do bình đẳng vè quyền lợi….”

Sự sắp xếp trình tự trích dẫn 2 bản tuyên ngôn không chỉ vì lí do thời gian mà chủ yếu bởiNgười viết đã hiểu sâu sắc mối quan hệ biện chứng, hữu cơ giữa quyền bình đẳng của các dân tộc vớiquyền tự do, hạnh phúc của con người, trong đó có quyền bình đẳng của dân tộc mới có quyền tự do,hạnh phúc của cá nhân Các lập luận như vậy là rất khoa học vì thế mới có tính thuyết phục cao Điều

đó chứng tỏ Người rất sắc xảo và trí tuệ trong cuộc đối thoại lịch sử này bởi những câu nói này có 1giá trị vĩnh hằng, đã được cả loài người tiến bộ công nhận, đánh dấu buổi bình minh của cuộc CM TS,lật đổ chế độ phong kiến đã có công lao nêu thành nguyên tắc pháp lý, quyền cơ bản của con người.Bác đã khẳng định cơ sở pháp lý về nhân quyền

Từ những lẽ phải về quyền con người, Bác đã suy rộng ra về quyền dân tộc của nước VN:

“Suy rộng ra câu ấy có nghĩa là: dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền

tự do” Với cách suy rộng ấy Bác không chỉ khẳng định quyền độc lập tự do của dân tộc VN mà còn

khẳng định quyền tự do của các dân tộc đang bị thuộc địa trên toàn thế giới: tất cả các dân tộc đều cóquyền quyết định vận mệnh của mình Đây là một lập luận có ý nghĩa sáng tạo, phản ánh sự thức tỉnhcủa các dân tộc thuộc địa đứng lên đòi độc lập, tự do, được nhân loại khâm phục, ngưỡng mộ tôn vinh:

Người đâu phải chỉ yêu đất mẹ Nước VN xinh đẹp kiên cường Người sống vì Á - Phi non trẻ Lửa tình yêu nối những đại dương.

Chính vì vậy 1 nhà văn hoá nước ngoài trong cuốn “HCM trong lòng nhân dân TG” đã viết: “cống hiến lớn nhất của HCM là ở chỗ Người đã phát triển quyền của con người thành quyền lợi dân tộc” Như vậy tất cả các dân tộc đều có quyền quyết định lấy vận mệnh của mình

Cách lập luận của tác giả vừa kiên quyết vừa khéo léo vì:

Kiên quyết sắc sảo: Khi dẫn lời bản tuyên ngôn của Pháp và của Mĩ làm cơ sở để bảo vệ cho

quyền độc lập của dân tộc mình, người viết đã ngầm cảnh báo nếu Pháp và Mĩ nếu cố tình xâm lược việt Nam thì có nghĩa là họ đi ngược lại với truyền thống đạo lý của cha ông họ, đã làm vấy bẩn lá cờ bình đẳng tự do bác ái mà cha ông họ đã đứng cắm lên đỉnh vinh quang Chính họ đã đi trái với cơ sở pháp lí đã được cả loài người công nhận

Khéo léo: Sử dụng chiến thuật “gậy ông đập lưng ông"- dùng lời lẽ của đối phương để bác bỏ

đối phương Ở đây tác giả đã dùng cây gậy độc lập để đập vào lưng những kẻ đi xâm lược mà miệng lại rêu rao: tự do, bình đẳng, bác ái.Khi dẫn lời bản tuyên ngôn của P và M Bác đã tỏ ra rất khách quanrất trân trọng những danh ngôn, những chân lí cho dù nó là của P và M Cách trích dẫn này đã tranh thủ được sự ủng hộ của dư luận tiến bộ ở P và M, chứng tỏ người viết không hề có sự nhầm lẫn giữa thực dân Pháp, ĐQ mĩ với những người P và M tiến bộ.Cách trích dẫn ấy cũng đã đặt cuộc cách mạng của ta ngang hàng với các cuộc cách mạng có ý nghĩa thời đại có nghĩa là khẳng định tư thế đầy tự hàocủa dân tộc Cũng như xưa LTK đã đưa nước VN lên ngôi hoàng đế, ngang hàng với TRQ:

Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Nguyễn Trãi đã đặt lịch sử nước ta cân xứng với TRQ:

giải phóng thuộc địa khỏi ách thực dân trên phạm vi toàn TG (Giành độc lập dân tộc bởi Mĩ là mảnh

đất 13 quốc gia Châu âu đến đây khai hoá Nền kinh tế phát triển mạnh mẽ nhưng lại chịu sự thống trị của thực dân Anh 13 nước đã nổi dậy đấu tranh giành độc lập , lật đổ chế độ thực dân giành độc lập-

nữ thần tự do là biểu tượng của đất nước này) và của Pháp (đánh đổ chế độ phong kiến, lập chế độ

dân chủ bởi đó là cuộc cách mạng tư sản lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế của Pháp bảo thủ, cổ hủ,lạc hậu và trì trệ Nhân dân chịu ảnh hưởng của luồng triết học ánh sáng đánh đổ chế độ phong kiến chuyên chế)

Sáng tạo ở chỗ: Người nâng vấn đề nhân quyền, dân quyền lên tầm vóc cao hơn, rộng hơn Từ

quyền bình đẳng, tự do, hạnh phúc cá nhân lên thành vấn đề quyền của các dân tộc: “Suy rộng ra…Tất

cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng

Trang 10

và quyền tự do…” Cụm từ “suy rộng ra” thật thông minh, chặt chẽ, đanh thép như: “một phát súng lệnh khởi đầu cho sự tan rã của hệ thống thuộc địa thế giới” (Nguyễn Đăng Mạnh), là đòn đánh phủ

đầu vào âm mưu tái chiếm của Pháp và sự can thiệp của các thế lực vào nền độc lập, tự chủ của ViệtNam; đồng thời tranh thủ sự đồng tình rộng rãi của dư luận quốc tế

Cách nêu vấn đề sắc sảo, mang tính khách quan, sức thuyết phục và tính chiến đấu mạnh mẽ chođoạn văn mở đầu và hình thành vững chắc cơ sở pháp lý cho bản tuyên ngôn Có thể thấy Người đãbắn phát súng lệnh, đã thổi bùng lên phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc các nước thuộc địa, đồngthời tranh thủ sự ủng hộ đồng tình của nhân đân tiến bộ trên TG đối với nền độc lập của VN

C Kết bài:

Phần mở đầu TNDL , HCM đã đặt cơ sở chính nghĩa, nền tảng pháp lí vững chắc cho toàn bộ tác

phẩm Đoạn văn mở đầu này vừa thể hiện sự khéo léo, thái đọ kiên quyết trong cuộc đấu tranh chính

trị, ngoại giao vừa bộc lộ tình cảm yêu nước và niềm tự hào dân tộc Nó chứng tỏ sự sáng suốt, trí tuệ

và bản lĩnh của Bác Phần mở đầu cũng khẳng định tài năng viết văn chính luận của HCM: Lập luận

khoa học,dẫn chứng không ai chối cãi được, lí lẽ sắc sảo, giọng văn linh hoạt Những đặc sắc nghệthuật này đã góp phần làm cho“TNĐL” trở thành áng thiên cổ hùng văn thứ 2 của dân tộc sau

“BNĐC” của NTrãi Bản TNĐL với những dòng mở đầu đã cho thấy không chỉ tài năng lớn của ngòibút chính luận, qua nghệ thuật lập luận, mà còn cho thấy tầm nhìn bao quát lịch sử dân tộc cũng nhưđời sống nhân loại ở HCM Nếu không phải là người từng thấu hiểu cuộc sống của trên một nửa nhânloại đau thương trên khắp các châu lục qua suốt 30 năm bôn ba thì khó có thể có được những khái quátnhư chân lý đi trước thời đại

Câu 13: Phân tích phần 2 cuả "Tuyên ngôn độc lập"

A Mở bài:

- Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại của dân tộc mà Người còn là nhà thơ,

là nghệ thuật viết văn chính luận đã đạt đến trình độ mẫu mực

- Văn chính luận nói chung và “TNĐL” nói riêng thể hiện 1 tư duy sắc sảo, giàu tính luận chiến

“TNĐL” là văn kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử to lớn, vừa là tác phẩm văn học chính luận có giá trị,

là áng văn yêu nước lớn của thời đại đồng thời là tác phẩm sáng ngời tư tưởng nhân văn ĐIều đó thể hiện roxqua phần 2 của tác phẩm

B Thân bài:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh không coi văn học là sự nghiệp chính nhưng trong quá trình hoạt động cách mạng, Bác đã ý thức được vai trò quan trọng của văn học và coi nó như một thứ vũ khí phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng của Người Tuyên ngôn đã được Bác sáng tác vì mục đích chính trị trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt: cuộc cách mạng tháng Tám thành công mở ra một kỉ nguyênmới, kì nguyên độc lập tự do cho dân tộc, Bác đã viết Tuyên ngôn độc lập không nhũng nhằm tuyên bốvới nhân dân thế giới về việc nước ta đã giành được độc lập mà còn ngầm ngăn chặn âm mưu tái chiếm của kẻ thù Để đạt được mục đích ấy, Bác đã vận dụng những lập luận vô cùng sắc bén ngay từ

phần mở đầu Bác trích dẫn nguyên văn một đoạn trong “Tuyên ngôn độc lập” (1776) của Mỹ và

thú vị bởi Người không ôn lại những trang sử vẻ vang của dân tộc mà đã trích dẫn những câu nói nổi tiếng trong 2 bản tuyên ngôn của Pháp và Mĩ

Nội dung của 2 bản tuyên ngôn này hướng về quyền con người Từ những lẽ phải về quyền con người, Bác đã suy rộng ra về quyền dân tộc của nước VN Cách lập luận của tác giả vừa kiên quyết

vừa khéo léo vì:Kiên quyết sắc sảo: Khi dẫn lời bản tuyên ngôn của Pháp và của Mĩ làm cơ sở để bảo

vệ cho quyền độc lập của dân tộc mình, người viết đã ngầm cảnh báo nếu Pháp và Mĩ nếu cố tình xâm lược việt Nam thì có nghĩa là họ đi ngược lại với truyền thống đạo lý của cha ông họ, đã làm vấy bẩn

lá cờ bình đẳng tự do bác ái mà cha ông họ đã đứng cắm lên đỉnh vinh quang Chính họ đã đi trái với

cơ sở pháp lí đã được cả loài người công nhận Khéo léo: Sử dụng chiến thuật “gậy ông đập lưng

ông"- dùng lời lẽ của đối phương để bác bỏ đối phương Ở đây tác giả đã dùng cây gậy độc lập để đập vào lưng những kẻ đi xâm lược mà miệng lại rêu rao: tự do, bình đẳng, bác ái.Khi dẫn lời bản tuyên ngôn của P và M Bác đã tỏ ra rất khách quan rất trân trọng những danh ngôn, những chân lí cho dù nó

là của P và M Cách trích dẫn này đã tranh thủ được sự ủng hộ của dư luận tiến bộ ở P và M, chứng tỏ

Trang 11

người viết không hề có sự nhầm lẫn giữa thực dân Pháp, ĐQ mĩ với những người P và M tiến bộ.Cách trích dẫn ấy cũng đã đặt cuộc cách mạng của ta ngang hàng với các cuộc cách mạng có ý nghĩa thời đại

có nghĩa là khẳng định tư thế đầy tự hào của dân tộc Cũng như xưa LTK đã đưa nước VN lên ngôi hoàng đế, ngang hàng với TRQuốc:

Cơ sở thực tiễn của bản tuyên ngôn: Tác giả khẳng định tư tưởng yêu nước độc lập trên cơ

sở thực tiễn:

Có thể nói “TNĐL” HCM đã tạo ra 1 cuôc đối thoại lịch sử ý nghĩa giữa nhân dân VN với nhân dân tiến bộ TG Bởi lẽ HCM viết bản tuyên ngôn này không chỉ hướng đến đồng bào cả cá mà còn hướng đến nhân dân tiến bộ TG, bọ TD ĐQ và đặc biệt là thực dân P mang dã tâm xâm lước nước ta lần 2 Vì vậy lời văn khi uyển chuyển, khi đanh thép, hào hùng kết cấu mạch lạc rõ ràng

Nếu như ở phần mở đầu bản tuyên ngôn, Bác đã trích dẫn 2 bản tuyên ngôn của P và M để khẳng định quyền bình đẳng các dân tộc thì ở phần 2 này Người đưa ra những cơ sở thực tế, tố cáo tội

ác của thực dân P, khẳng định P không còn quyền hạn gì trên đất nước VN Người đã đối chiếu những nguyên lý chung đó với tình hình thực tế ở Việt Nam để phơi bày trước dư luận thế giới về bộ mặt tàn

ác và xảo trá của thực dân Pháp Chúng luôn tung ra luận điệu là “khai hoá” “bảo hộ” nay quay trở lại nắm quyền thay Fx Nhật là điều đương nhiên

Bằng cách lập luận theo lối phản đề , HCM đập tan luận điệu bịp bợm của thực dân P giữa 1 bên

là lời lẽ cao thượng “khai hoá”, “bảo hộ” với 1 bên là hành động của 1 kẻ tham lam, xâm lược “Thế

mà hơn 80 năm nay”, chỉ 1 câu nói chuyển tiếp Người đã mở ra 1 nội dung hoàn toàn tương phản đối lập với những gì là văn minh, nhân đạo mà kẻ thù đã nêu ở 2 bản tuyên ngôn của chúng Câu văn cũng

là lời tố cáo nghiêm khắc buộc kẻ thù phải phơi bày bộ mặt tàn ác trước dư luận TG

Tội ác của thực dân Pháp: cụ thể, chính xác, tiêu biểu ở tất cả các lĩnh vực.Để chuẩn bị cho

cuộc xâm lược lần thứ 2, thực dân P đã đưa ra 1 chiêu bài rất dễ đánh lừa dư luận quốc tế: P có công

“khai hoá” DD, đây vốn là đất thuộc địa của P bị Nhật chiếm, nay Nhật đã đầu hàng đồng minh thì Pđương nhiên có quyền quay trở lại DD thay thế quân đội Nhật.Tác giả đã lập bản cáo trạng đanh théptội ác của thực dân Pháp trước công luận quốc tế và toàn thể nhân dân VN

Pháp kể công "khai hóa"(đem lại văn minh ánh sáng) P lợi dụng lá cờ “Tự do- bình đẳng- bác

ái” đến “cướp đất nước ta, áp bức bóc lột đồng bào ta” bản Tuyên ngôn kể tội áp bức bóc lột tàn bạo và tội diệt chủng của chúng qua những từ “thế mà”, “lợi dụng”, “trái hẳn”: Về chính trị: tuyệt đối

không cho dân ta 1 chút quyền tự do dân chủ nào, lập nhà tù nhiều hơn trường học, chém giết nhữngngười yêu nước thương nòi Về kinh tế: giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng, không chocác nhà tư sản của ta ngóc đầu lên Về văn hóa: chính sách ngu dân, đầu độc dân ta bằng rượu cồn vàthuốc phiện…Tội ác của TDP cùng với tội ác của fx Nhật đã làm nên thảm hoạ nạn đói 1945 Sự vônhân đạo của chúng cùng những thứ thuế vô lý đã được cụ Phan tố cáo:

Trăm thứ thuế thứ gì cũng ngặt Thắt chặt dần như thắt chỉ se Miền kẻ chợ, phía nhà quê Của di có lối, của về thì không

Dưới sự bóc lột của thực dân P, nhân dân ta ngày càng cơ cực, lầm than năm 1945 đã có 2 triệu đồngbào chết đói, nạn đói khủng khiếp ấy còn in dấu trong thơ:

Con đói lả ôm lưng mẹ khóc

Mẹ địu con đấu thóc cầm hơi

Trang 12

Kiếp người cơm vãi cơn rơi Biết đâu nèo đất phương trời mà đi

Tố Hữu

Hành động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa

Pháp kể công "bảo hộ", bản tuyên ngôn kể tội hai lần chúng dâng Đông Dương cho Nhật.Khi N vào xâm lược Đông Dương chúng đã mở cửa nước ta cho N, khi N đảo chính P thì hoặc

bỏ chạy hoặc đầu hàng, trước khi bỏ chạy chúng còn nhẫn tâm giết nốt số đông tù chính trị ở CaoBằng, Yên Bái Bản tuyên ngôn nói rõ: Dân tộc Việt Nam giành lại độc lập từ tay Nhật chứ khôngphải từ tay Pháp Bằng những lí lẽ giàu sức thuyết phục, tác giả đã chỉ rõ: P chẳng những không bảo

hộ được VN mà chỉ trong 5 năm chúng đã bán nước ta 2 lần cho Nhật Với việc để Nhật vào VN, P đãkhiến nhân dân VN phải chịu thêm 1 tầng áp bức, đẩy cuộc sống của người dân VN vào tình trạng đaukhổ chưa từng có Hình ảnh đó đã lột tả được tội ác cùng với bản chất đớn hèn , nhu nhược tàn bạo củathực dân P

Pháp nhân danh Đồng minh đã chiến thắng pháp xít, giành lại Đông Dương, bản tuyên ngôn

kể tội chúng phản bội đồng minh: đầu hàng Nhật, khủng bố Cách mạng Việt Nam đánh Nhật cứunước

Nghệ thuật: Ở đoạn tố cáo tội ác của TDP, tác giả đã sử dụng hàng loạt các câu văn ngắn, cùng

1 kiểu kết cấu câu, câu văn nào cũng mở đầu bằng từ “chúng” tạo nên sự trùng điệp, khiến câu vănvang lên mạnh mẽ, dứt khoát vạch trần những tội ác của kẻ thù Những câu văn ấy còn như những lờikết tội trong 1 phiên toà Bọn TDP kẻ đã cai trị ngót 100 năm giờ đây đã trở thành 1 tội nhân, và nhândân VN - những con người bị đoạ đày áp bức giờ đây đã đứng lên trong tư thế của 1 quan toà Nhữngcâu văn tố cáo tội ác của giặc không chỉ đanh thép mà còn truyền cảm Tác giả viết: “Chúng tắm cáccuộc khởi nghĩa của ta trong bể máu” đã vừa diễn tả được bộ mặt quỷ sứ và khát máu của kẻ thù vừakhắc hoạ được tình cảnh thê thảm của người dân mất nước đang phải quằn quại trong bể máu đau

thương.Điệp kiểu câu: “14 câu, câu nào cũng có chữ “chúng” mở đầu nặng như búa tạ” (Chế Lan

Viên), kết hợp với ngôn từ giản dị nhưng chọn lọc “quỳ gối”, “rước N”, HCM không chỉ kết tội P màcòn khẳng định P không có quyền nói chuyện bảo hộ Đông Dương

Với lí lẽ đó tác giả đã khẳng định Pháp không còn vị trí vai trò trên đất nước Việt Nam, bảntuyên ngôn đã xoá bỏ mọi vai trò vị trí đặc quyền đặc lợi của Pháp

Thực tiễn thứ 2: Nhân dân VN đã giành được độc lập.

Bản tuyên ngôn không chỉ vạch trần tội ác của P mà còn phản ánh khát vọng độc lập tự do vàtinh thần nhân đạo, quá trình đấu tranh kiên cường anh dũng, nhân dân ta đã lập nên nước VNDCCH.Với các luận điểm luận cứ, với cách lập luận chặt chẽ khoa học, HCM chứng tỏ nhân dân đã phát huytruyền thống nhân ái kẻ thù càng hung bạo, man rợ bao nhiêu thì chúng ta lại càng khoan dung vànhân ái bấy nhiêu Đối với kẻ thù với bàn tay nhuốm máu, những con người VN vẫn “giúp cho người Pchạy qua biên thuỳ, lại cứu cho người P ra khỏi nhà giam N, bảo vệ tính mạng và tài xản cho họ”.Những động từ “cứu”, “giúp”, “bảo vệ” gọi ra 3 tình thế bi thảm của P và cũng là 3 hành động caothượng của nhân dân ta Nhân dân có quyền hưởng tự do độc lập bởi trong thực tế nhân dân đã đứng

về phe đồng minh chống fxít Nhật Vì thế nhân dân VN có quyền được hưởng những thành quả màphe đồng minh mang lại.Trong thực tế nhân dân VN đã giành được tự do độc lập từ tay N chứ khôngphải từ tay P Để khẳng định điều này tác giả đã sử dụng thủ pháp nghệ thuật loại suy (loại dần để đưađến kết luận):VN không còn là thuộc địa của P vì P đã bán cho Nhật VN không còn là thuộc địa củaNhật vì Nhật đã đầu hàng đồng minh.Nhân dân ta nổi dậy giành chính quyền từ tay Nhật Vua Bảo đạithoái vị Việt Minh còn lật đổ chế độ phong kiến hàng nghìn năm để lập nên nước VNDCCH

Tác giả đã đưa ra “Sự thật là…” đứng đầu ở các câu văn với cách lập luận sắc sảo của B đã thểhiện thái độ của người dân VN, công khai bác bỏ luận điệu bịp bợm xảo trá của thực dân p trước TG.Ở

VN có 1 chính phủ lâm thời đại diện chân chính cho nhân dân VN Đây là một tổ chức chính nghĩa.Những chiến công mà dân tộc nào cũng có quyền kiêu hãnh và xứng đáng được dư luận quốc tế ủng

hộ Không chỉ là lí lẽ mà còn là hiện thực không thể chối cãi: Việt Nam đã thoát ly hẳn quan hệ vớiPháp, Pháp không có quyền gì nữa đối với Việt Nam

Nghệ thuật khẳng định:Tác giả chỉ sử dụng 1 câu văn ngắn gọn (9 chữ): “Pháp chạy, Nhật

hàng, vua Bảo Đại thoái vị” mà phản ánh được cả 1 gia đoạn lịch sử đầy biến động Nhân dân ta đãvùng lên đánh đổ cả 3 lực lượng: TD, fx, pk.Khi khẳng định nhân dân VN đã giành được độc lập tác

Trang 13

giả điệp lại nhiều lần từ “sự thật” Hai từ này vang lên như 1 điệp khúc, tăng têm âm hưởng hào hùng ,thuyết phục cho bản tuyên ngôn.

Lí lẽ đanh thép, bằng chứng hùng hồn trong phần 2 của bản tuyên ngôn đã bác bỏ hoàn toàn luận

điệu của kẻ thù và đưa đến kết luận không ai có thể chối cãi được “Nước VN có quyền hưởng tự do độc lập và sự thực đã trở thành 1 nước tự do độc lập”.

Câu 14: Phận tich bản "Tuyên ngôn độc lập" của Hồ Chí Minh:

A Mở bài:

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại của dân tộc mà Người còn là nhà thơ,

là nghệ thuật viết văn chính luận đã đạt đến trình độ mẫu mực Văn chính luận nói chung và “TNĐL” nói riêng thể hiện 1 tư duy sắc sảo, giàu tính luận chiến “TNĐL” là văn kiện chính trị có ý nghĩa lịch

sử to lớn, vừa là tác phẩm văn học chính luận có giá trị, là áng văn yêu nước lớn của thời đại đồng thời

là tác phẩm sáng ngời tư tưởng nhân văn

B Thân bài:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh không coi văn học là sự nghiệp chính nhưng trong quá trình hoạt động cách mạng, Bác đã ý thức được vai trò quan trọng của văn học và coi nó như một thứ vũ khí phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng của Người Tuyên ngôn đã được Bác sáng tác vì mục đích chính trị trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt: cuộc cách mạng tháng Tám thành công mở ra một kỉ nguyênmới, kì nguyên độc lập tự do cho dân tộc, Bác đã viết Tuyên ngôn độc lập không nhũng nhằm tuyên bốvới nhân dân thế giới về việc nước ta đã giành được độc lập mà còn ngầm ngăn chặn âm mưu tái chiếm của kẻ thù Để đạt được mục đích ấy, Bác đã vận dụng những lập luận vô cùng sắc bén ngay từ phần mở đầu

Cơ sở pháp lý của bản tuyên ngôn: Tác giả khẳng định quyền độc lập dân tộc trên cơ sở pháp

lý, trên cơ sở lẽ phải không thể chối cãi

Áng hùng văn của thời đại cách mạng vô sản VN được mở đầu bằng một câu văn ngắn gọn, giọng văn tha thiết: "Hỡi đồng bào cả nước!" Xác định đối tượng trưc tiếp mà bản tuyên ngôn

hướng tới là quốc dân đồng bào Từ “đồng bào” gợi lên mối quan hệ ruột thịt, cùng chung huyết thốnggiữa bác với nhân dân ta, cho thấy tình đoàn kết thân ái của dân tộc Câu văn tạo được tâm thế giaotiếp gần gũi, cởi mở giữa người nói- một vị lãnh tụ với người nghe- toàn thể nhân dân mà vẫn giữđược không khí trang nghiêm, trang trọng cần thiết của buổi lễ mừng độc lập

Sau đó, Bác trích dẫn nguyên văn một đoạn trong “Tuyên ngôn độc lập” (1776) của Mỹ và

thú vị bởi Người không ôn lại những trang sử vẻ vang của dân tộc mà đã trích dẫn những câu nói nổitiếng trong 2 bản tuyên ngôn của Pháp và Mĩ Nội dung của 2 bản tuyên ngôn này hướng về quyềncon người:

Mĩ: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, tạo hoá đã cho họ những quyền không

ai có thể chối cãi được Trong những quyền ấy, có quyền sống quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc” Pháp: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi ; và phải luôn được tự do bình đẳng vè quyền lợi….”

Sự sắp xếp trình tự trích dẫn 2 bản tuyên ngôn không chỉ vì lí do thời gian mà chủ yếu bởiNgười viết đã hiểu sâu sắc mối quan hệ biện chứng, hữu cơ giữa quyền bình đẳng của các dân tộc vớiquyền tự do, hạnh phúc của con người, trong đó có quyền bình đẳng của dân tộc mới có quyền tự do,hạnh phúc của cá nhân Các lập luận như vậy là rất khoa học vì thế mới có tính thuyết phục cao Điều

đó chứng tỏ Người rất sắc xảo và trí tuệ trong cuộc đối thoại lịch sử này bởi những câu nói này có 1

Trang 14

giá trị vĩnh hằng, đã được cả loài người tiến bộ công nhận, đánh dấu buổi bình minh của cuộc CM TS,lật đổ chế độ phong kiến đã có công lao nêu thành nguyên tắc pháp lý, quyền cơ bản của con người.Bác đã khẳng định cơ sở pháp lý về nhân quyền.