PHÂN TÍCH CHI TIẾT 2 BÀI VĂN ĐẤT NƯỚC VÀ TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP

ĐẤT NƯỚC (NGUYỄN KHOA ĐIỀM) Đất Nước là một đề tài muôn thuở của thi ca và nghệ thuật Hình hài đất nước cũng được khắc tạc muôn hình với nhiều vẻ đẹp từ những góc nhìn khác nhau Nếu như Tố Hữu thấy đấ.

Đ T N Ấ ƯỚ C (NGUY N KHOA ĐI M) Ễ Ề

Đ t Nấ ước là m t đ tài muôn thu c a thi ca và ngh thu t Hình hài ộ ề ở ủ ệ ậ

đ t nấ ước cũng được kh c t c muôn hình v i nhi u v đ p t nh ng góc ắ ạ ớ ề ẻ ẹ ừ ữnhìn khác nhau N u nh T H u th y đ t nế ư ố ữ ấ ấ ước trong bóng dáng anh hùng Ch Lan Viên “tìm hình c a nế ủ ước” trong v cha già H Chí Minh Hay ị ồNguy n Trãi t hào v tri u đ i “Tri u, Đinh, Lý, Tr n bao đ i xây n n đ cễ ự ề ề ạ ệ ầ ờ ề ộ

l p” Thì v i Nguy n Khoa Đi m –m t nhà th th i ch ng Mỹ, ta b t g p ậ ớ ễ ề ộ ơ ờ ố ắ ặ

m t cái nhìn toàn v n, t ng h p t nhi u bình di n khác nhau v m t đ t ộ ẹ ổ ợ ừ ề ệ ề ộ ấ

nướ ủc c a nhân dân trong bài th “Đ t Nơ ấ ước” Hình hài c a non sông g m ủ ấvóc t khi đừ ược sinh ra cho đ n khi tr i qua bao sóng gió c a chi n tranh ế ả ủ ế

được tái di n thông qua m t h n th tinh t , đ m ch t tr tình, chính ễ ộ ồ ơ ế ậ ấ ữ

lu n, Nhà th mu n th c t nh ý th c, tinh th n dân t c, tình c m v i nhân ậ ơ ố ứ ỉ ứ ầ ộ ả ớdân, đ t nấ ướ ủc c a th h tr Vi t Nam trong nh ng năm th y y Đ t ế ệ ẻ ệ ữ ấ ấ ấ

nước, đã t lâu, là đi m h n tâm h n c a bi t bao văn ngh sĩ Đừ ể ẹ ồ ủ ế ệ ược kh i ơngu n t đ tài quen thu c y, nhà th Nguy n Khoa Đi m có cho mình ồ ừ ề ộ ấ ơ ễ ề

m t l i đi riêng Đo n trích “Đ t Nộ ố ạ ấ ước” là s k t tinh c a nh ng sáng t o ự ế ủ ữ ạ

đ c đáo, m i m c a Nguy n Khoa Đi m V i 9 câu th m đ u, nhà th ộ ớ ẻ ủ ễ ề ớ ơ ở ầ ơ

đã đ a ngư ườ ọi đ c tr v v i l ch s c a dân t c đ tr l i cho câu h i đ t ở ề ớ ị ử ủ ộ ể ả ờ ỏ ấ

nước có t bao gi :ừ ờ

“Khi ta l n lên Đ t Nớ ấ ước đã có r iồ

Đ t Nấ ước có trong nh ng cái “ngày x a ngày x a…” m thữ ử ư ẹ ường hay

k ể

Đ t Nấ ước b t đ u v i mi ng tr u bây gi bà ănắ ầ ớ ế ầ ờ

Đ t Nấ ướ ớc l n lên khi dân mình bi t tr ng tre mà đánh gi cế ồ ặ

Tóc m thì b i sau đ uẹ ớ ầ

Cha m thẹ ương nhau b ng g ng cay mu i m nằ ừ ố ặ

Cái kèo, cái c t thành tênộ

H t g o ph i m t n ng hai sạ ạ ả ộ ắ ương xay, giã, gi n, sàngầ

Đ t Nấ ước có t ngày đó…”ừ

M đ u đo n th , tác kh ng đ nh tr c ti p r ng Đ t nở ầ ạ ơ ẳ ị ự ế ằ ấ ước này đã t n t i ồ ạ

t r t lâu r i, khi mà con ngừ ấ ồ ười m i sinh ra trên m nh đ t c a h thì chínhớ ả ấ ủ ọ

n i đó là đ t nơ ấ ước, là quê hương:

“Khi ta l n lên Đ t Nớ ấ ước đã có r iồ

Đ t Nấ ước có trong nh ng cái “ngày x a ngày x a…” m thữ ử ư ẹ ường hay

k ”ể

Đ t nấ ước có t bao gi không ai trong chúng ta bi t c , ch bi t r ng t lúcừ ờ ế ả ỉ ế ằ ừ

l t lòng m cho đ n khi nh n th c đọ ẹ ế ậ ứ ược th gi i xung quanh thì đ t nế ớ ấ ước

đã và đang t n t i M đ u bài th đó là cách x ng hô “ta” vang lên m t ồ ạ ở ầ ơ ư ộcách t hào Tác gi đã đ i di n cho c m t th h có ý th c, có trách ự ả ạ ệ ả ộ ế ệ ứ

nhi m đi tìm hi u c i ngu n c a đ t nệ ể ộ ồ ủ ấ ước Câu th đơ ược vi t dế ưới hình

th c kh ng đ nh, k t h p v i c m t “đã có r i” th hi n ni m t hào ứ ẳ ị ế ợ ớ ụ ừ ồ ể ệ ề ựmãnh li t v s trệ ề ự ường t n c a đ t nồ ủ ấ ước qua m y nghìn năm l ch s ấ ị ửNguy n Trãi cũng t ng kh ng đ nh trong “bình ngô đ i cáo:ễ ừ ẳ ị ạ

“Nh nư ước đ i Vi t ta t trạ ệ ừ ước

V n x ng n n văn hi n đã lâu”ố ư ề ế

Vì v y khi ta l n lên đ t nậ ớ ấ ước đã có r i, hi n di n xung quanh chúng ta v iồ ệ ệ ớ

nh ng gì yêu thữ ương nh t B ng vi c kh ng đ nh s t n t i lâu đ i c a ấ ằ ệ ẳ ị ự ồ ạ ờ ủ

đ t nấ ước, Nguy n Khoa đi m đã m ra không gian c tích, n i có ti ng ễ ề ở ổ ơ ế

đ ng v ng v m t th i xa x a b ng m t l i k "ngày x a ngày x a" trong ồ ọ ề ộ ờ ư ằ ộ ờ ể ử ư

câu chuy n c tích c a m Nh ng câu chuy n đó là lu ng gió mát nuôi ệ ổ ủ ẹ ữ ệ ồ

dưỡng tâm h n c a m i con ngồ ủ ỗ ười

Ti p theo là nh ng truy n th ng t t đ p, có t xa x a mà ông bà ta đã c t ế ữ ề ố ố ẹ ừ ư ấcông gìn gi :ữ

“Đ t Nấ ước b t đ u v i mi ng tr u bây gi bà ănắ ầ ớ ế ầ ờ

Đ t Nấ ướ ớc l n lên khi dân mình bi t tr ng tre mà đánh gi c”ế ồ ặ

Ngoài vi c có t r t xa x a, Đ t Nệ ừ ấ ư ấ ước trong th Nguy n Khoa Đi m còn ơ ễ ề

được th hi n nét s ng gi n d nh ng đ m đà b n s c dân t c c a ể ệ ở ố ả ị ư ậ ả ắ ộ ủ

nh ng ngữ ười bà, người m Vi t Nam v i t c ăn tr u Hình nh “mi ng ẹ ệ ớ ụ ầ ả ế

tr u” g i cho ta nh v câu chuy n c “S tích tr u cau” mang ý nghĩa ầ ợ ớ ề ệ ổ ự ầnhân văn sâu s c T c ăn tr u cũng t đó mà nên Hình nh y còn là bi u ắ ụ ầ ừ ả ấ ể

tượng c a tình yêu, v t ch ng cho s i dây t h ng k t duyên đôi l a, là ủ ậ ứ ợ ơ ồ ế ứ

bi u tể ượng c a hôn nhân, c a s g n k t m i quan h v ch ng và cũng làủ ủ ự ắ ế ố ệ ợ ồ

bi u tể ượng tâm linh c a ngủ ười Vi t, tệ ượng tr ng cho t m lòng con cháu ư ấdâng lên cho các b c ti n b i đã khu t T phong t c ăn tr u, t c nhu m ậ ề ố ấ ừ ụ ầ ụ ộrăng đen cũng t đó mà ra đ i: ừ ờ

“Nh ng cô hàng xén răng đenữ

Cười nh mùa thu t a n ng”ư ỏ ắ

Và m t đ t nộ ấ ước không th nào thi u đi truy n th ng, mà m t trong ể ế ề ố ộ

nh ng truy n th ng quý báu c a dân t c ta là truy n th ng đánh giăc gi ữ ề ố ủ ộ ề ố ữ

nước T nh ng năm tháng trừ ữ ước công nguyên, t th i c a hai Bà Tr ng, ừ ờ ủ ư

Bà Tri u hay t nh ng câu chuy n truy n thuy t Thánh Gióng v i hình ệ ừ ữ ệ ề ế ớ

nh nh c lũy tre gi cao đánh đu i gi c Cây tre cũng là hình nh bi u

tượng c a ngủ ười nông dân Vi t Nam, hi n lành, th t thà, chăm ch và ch t ệ ề ậ ỉ ấphác nh ng cũng r t kiên cư ấ ường b t khu t T hình nh ng nh th c t , ấ ấ ừ ữ ả ự ếcho đ n đ i s ng tinh th n, đó là t ng bế ờ ố ầ ừ ước đi lên trưởng thành c a m t ủ ộdân t c, c a m t đ t nộ ủ ộ ấ ước con người ý th c đứ ượ ề ấ ước v đ t n c, v s t n ề ự ồ

t i c a đ t nạ ủ ấ ước và ý th c v vi c ph i có trách nghi m b o v lãnh th , ứ ề ệ ả ệ ả ệ ổ

b o v b cõi đ t nả ệ ờ ấ ước

Bên c nh truy n th ng v lòng yêu nạ ề ố ề ước, tác gi Nguy n Khoa Đi m còn ả ễ ề

nh c đ n nh ng hình nh mang đ m v đ p thu n phong mỹ t c gi n d ắ ế ữ ả ậ ẻ ẹ ầ ụ ả ị

c a con ngủ ười Vi t Nam :ệ

“Tóc m thì b i sau đ uẹ ớ ầCha m thẹ ương nhau b ng g ng cay mu i m n”ằ ừ ố ặ

T th i xa x a, hình nh ngừ ờ ư ả ười ph n Vi t Nam luôn g n li n v i mái tóc ụ ữ ệ ắ ề ớdài, được búi g n gàng ngay sau đ u Mang đ m v đ p c a các bà, các m ,ọ ầ ậ ẻ ẹ ủ ẹcác ch , và nh ng ngị ữ ười con gái Vi t Nam m c m c, gi n d nh ng l i r t ệ ộ ạ ả ị ư ạ ấ

n tính Tác gi đã v n d ng thành ng “g ng cay mu i m n” m t cách h tữ ả ậ ụ ữ ừ ố ặ ộ ế

s c t nhiên, đ c s c, nh nhàng mà th m đứ ự ặ ắ ẹ ấ ượm ân tình đ nói lên s ể ựthu chung trong con ngỷ ở ười nh câu nói “g ng càng già càng cay, mu i ư ừ ốcàng lâu càng m n, con ngặ ườ ối s ng v i nhau lâu năm thì tình nghĩa sẽ đongớ

đ y”.ầ

Ngoài nh ng phong t c t p quán và tình yêu thữ ụ ậ ương c a con ngủ ười,

Nguy n Khoa Đi m còn nêu lên truy n th ng lao đ ng s n xu t c a ngễ ề ề ố ộ ả ấ ủ ười dân:

“Cái kèo cái c t thành tênộ

H t g o thì ph i m t n ng hai sạ ạ ả ộ ắ ương xay, giã, gi n, sàng”ầ

V i quan ni m đ t tên con không đớ ệ ặ ược đ p đ giúp con mau l n, kh e ẹ ể ớ ỏ

m nh các b c cha m đã mạ ậ ẹ ượn hình nh cái kèo, cái c t đ y thân quen ả ộ ầ

H n h t ngơ ế ười Vi t có phong t c t p quán đ t tên con b ng nh ng s v t ệ ụ ậ ặ ằ ữ ự ậ

g n gũi g n bó trong đ i s ng h ng ngày Cái kèo, cái c t là bi u tầ ắ ờ ố ằ ộ ể ượng cho

s b n v ng c a mái m gia đình.Ngôi nhà là mái m, là n i con ngự ề ữ ủ ấ ấ ơ ười “an

c l c nghi p” siêng năng tích góp c a c i d n thành s phát tri n đ t ư ạ ệ ủ ả ồ ự ể ấ

nước Nhà th v n d ng khéo léo câu thành ng “M t n ng hai sơ ậ ụ ữ ộ ắ ương” đ ểnói lên s c n cù chăm ch c a cha ông ta trong lao đ ng s n xu t Các ự ầ ỉ ủ ộ ả ấ

đ ng t “xay – giã – d n – sàng” đó là quy trình s n xu t ra h t g o Đ ộ ừ ầ ả ấ ạ ạ ểlàm ra được h t g o, ngạ ạ ười nông dân ph i tr i qua bi t bao tháng ngày ả ả ế

n ng sắ ương v t v gieo c y, chăm sóc, xay giã và gi n sàng Th m vào ấ ả ấ ầ ấtrong h t g o bé nh y là m hôi v m n nh c nh n c a ngạ ạ ỏ ấ ồ ị ặ ọ ằ ủ ười nông dân

v t v n ng m a Thành qu ng t ngào này không ch giúp dân ta có đ i ấ ả ắ ư ả ọ ỉ ờ

s ng no m mà nó còn tr thành n n văn minh lúa nố ấ ở ề ước mà không ai

không bi t đ n khi nh c t i Vi t Nam.ế ế ắ ớ ệ

T t t c các y u t trên, nhà th kh ng đ nh:ừ ấ ả ế ố ơ ẳ ị

“Đ t Nấ ước có t ngày đó…”ừ

“Ngày đó” là ngày nào, chúng ta không h bi t, tác gi cũng không th bi t ề ế ả ể ế

Ch bi t r ng ngày đó chính là ngày ta b t đ u có truy n th ng, có nh ng ỉ ế ằ ắ ầ ề ố ữphong t c t p quán, có nhi u văn hoá riêng bi t khác v i qu c gia khác Đóụ ậ ề ệ ớ ố

là ngày ta có Đ t nấ ướ ủc c a dân t c Vi t Nam B ng vi c v n d ng khéo léo ộ ệ ằ ệ ậ ụ

và m m m i các ch t li u văn hóa dân gian nh phong t c ăn tr u, t c l ề ạ ấ ệ ư ụ ầ ụ ệbúi tóc, truy n th ng đánh gi c ngo i xâm, truy n th ng làm nông và các ề ố ặ ạ ề ốcâu ca dao, t c ng , … cùng v i ngôn ng m c m c, gi n d , l i th nh ụ ữ ớ ữ ộ ạ ả ị ờ ơ ẹnhàng gi ng đi u th th tâm tình và đi p t “Đ t nọ ệ ủ ỉ ệ ừ ấ ước”, Nguy n Khoa ễ

Đi m đã mang đ n cho ngề ế ườ ọi đ c m t cách nhìn m i m v c i ngu n c aộ ớ ẻ ề ộ ồ ủ

đ t nấ ước; v v đ p c a m t đ t nề ẻ ẹ ủ ộ ấ ước giàu văn hóa c truy n, đ t nổ ề ấ ước

c a truy n th ng, c a phong t c tủ ề ố ủ ụ ươ ẹi đ p mang đ m d u n t tậ ấ ấ ư ưởng đ t ấ

nướ ủc c a nhân dân

Đo n th th hai là nh ng c m xúc suy t sâu l ng và s c t nghĩa khái ạ ơ ứ ữ ả ư ắ ự ắ

ni m đ t nệ ấ ước đ y m i m , c th c a nhà th Nguy n Khoa Đi m t ầ ớ ẻ ụ ể ủ ơ ễ ề ừnhi u phề ương di n khác nhau: không gian sinh ho t đ i thệ ạ ờ ường, không gian tình yêu đôi l a, không gian đ a lý, văn hóa và l ch s Đ n v i 6 câu ứ ị ị ử ế ớ

th đ u tác gi gi i thích v đ t nơ ầ ả ả ề ấ ước theo l i t t cái riêng đ n các ố ự ừ ếchung, b ng cách lúc thì tách đ t nằ ấ ước thành hai y u t riêng bi t lúc l i ế ố ệ ạgóp trong l i thành m t chia tách r i quy h p l i, nhà th suy xét nhi u ạ ộ ờ ọ ạ ơ ở ề

m t nhi u m t nhi u chi u đ khám phá đ t nặ ề ặ ề ề ể ấ ước thêm ph n sâu s c ầ ắ

h n:ơ

“Đ t là n i anh đ n trấ ơ ế ường

Nước là n i em t mơ ắ

Đ t Nấ ước là n i ta hò h nơ ẹ

Đ t Nấ ước là n i em đánh r i chi c khăn trong n i nh th mơ ơ ế ỗ ớ ầ

Đ t là n i “con chim phấ ơ ượng hoàng bay v hòn núi b c” ề ạ

Nước là n i “con cá ng ông móng nơ ư ước bi n kh i”ể ơ

Đ t nấ ước trong đ nh nghĩa c a Nguy n Khoa Đi m không ph i là cái gì cao ị ủ ễ ề ảsiêu, xa v i mà nó ch đ n gi n là không gian sinh ho t g n gũi thân thu c ờ ỉ ơ ả ạ ầ ộ

v i m i ngớ ỗ ười Đ t “là n i anh đ n trấ ơ ế ường”, là con đường hàng ngày cho anh t i l p, là n i ghi d u nh ng k ni m đ u đ i cung c p hành trang ớ ớ ơ ấ ữ ỉ ệ ầ ờ ấ

ki n th c Còn nế ứ ước “là n i em t m”, là dòng máu trong em đ u dòng sông ơ ắ ề

ch n ng phù sa làm tở ặ ươ ối t t hoa lá, vun b i nh ng cánh đ ng xanh mát, ồ ữ ồbãi mía, nương dâu Đó còn là nh ng gi ng nữ ế ướ ốc g c đa quen thu c là ao ộ

làng ng t lành c a quê họ ủ ương Hình nh liên tả ưởng đ c đáo, g i t thú v ộ ợ ả ị

Đ nh nghĩa đ t nị ấ ước b ng nh ng không gian quen thu c, g n gũi Đ t là ằ ữ ộ ầ ấ

n i anh l n lên, n i có nh ng con đơ ớ ơ ữ ường anh hàng ngày đ n trế ường Còn

nướ ạc l i là k ni m g n bó n i tu i th em, nh ng k ni m d u dàng nh ỉ ệ ắ ơ ổ ơ ữ ỉ ệ ị ư

nh ng dòng sông em thữ ường t m mát T t c nh ng rung c m, nh ng k ắ ấ ả ữ ả ữ ỉ

ni m bình d y h p l i thành linh h n “đ t nệ ị ấ ợ ạ ồ ấ ước” Đây là n i “ta hò ơ

h n".ẹ Khi c anh và em l n lên, tình yêu giúp nh ng cá nhân tr thành ả ớ ữ ở

nh ng m nh ghép khăng khít ch ng th tách r i Nh “Đ t nữ ả ẳ ể ờ ư ấ ước” v y, ậ

ch ng còn tách riêng l , anh và em cũng nh “đ t” và nẳ ẻ ư ấ ước”, hoà h p v i ợ ớnhau Và tình yêu b t đ u cũng chính là b t đ u c a tình yêu đ t nắ ầ ắ ầ ủ ấ ước Đ ể

r i “Đ t Nồ ấ ước là n i em đánh r i chi c khăn trong n i nh th m” N i nh ơ ơ ế ỗ ớ ầ ỗ ớ

y nh g n k t thêm tình yêu, nuôi l n tình yêu đ t n c, g n k t c đ t

ấ ư ắ ế ớ ấ ướ ắ ế ả ấ

nước thành m t kh i khăng khít, b n ch t Đ r i d u có r i xa, trong tim ộ ố ề ặ ể ồ ẫ ờ

m i anh và em đ u có n i nh tình yêu, có n i nh đ t nỗ ề ỗ ớ ỗ ớ ấ ước Hình nh n ả ẩ

d đ c đáo “chi c khăn” Chi c khăn th hi n bao c m xúc, rung c m tụ ộ ế ế ể ệ ả ả ươi

đ p qua câu ca dao:ẹ

“Khăn thương nh aiớKhăn r i xu ng đ tơ ố ấKhăn thương nh aiớKhăn v t lên vaiắKhăn thương nh aiớKhăn chùi nước m t” ắ

Mang ch t li u ca dao vào l i th t o nên s s ng đ ng, giàu hình nh liên ấ ệ ờ ơ ạ ự ố ộ ả

tưởng cho ngườ ọi đ c Nhà th ti p t c say s a v i nh ng đ nh nghĩa v ơ ế ụ ư ớ ữ ị ề

đ t nấ ước Ông lý gi i sâu s c h n v đ t nả ắ ơ ề ấ ước trên phương di n không ệgian đ a lý Đó là không gian tráng l , mênh mông, r ng l n c a m t vùng ị ệ ộ ớ ủ ộ

lãnh th Không ch mổ ỉ ượn hình nh ca dao dân ca thân thu c, nhà th còn ả ộ ơ

ti p t c s d ng nh ng câu dân ca Hu sâu l ng, ý nghĩa nh "con chim ế ụ ử ụ ữ ế ắ ư

phượng hoàng bay v hòn núi b c", "con cá ng ông móng nề ạ ư ước bi n kh i"ể ơ

đ nêu lên quan ni m v đ t nể ệ ề ấ ước Bên c nh đó hình nh "con chim ạ ả

phượng hoàng" v i "hòn núi b c" g i cho ta liên tớ ạ ợ ưởng v dãy núi Trề ường

S n hùng vĩ, còn "con cá ng ông" v i "nơ ư ớ ước bi n kh i" g i nh c v bi n ể ơ ợ ắ ề ểĐông mênh mông r ng l n Cách nói này giúp ta hình dung v d i đ t cong ộ ớ ề ả ấcong hình ch S là m t đ t nữ ộ ấ ước không ch giàu tài nguyên thiên nhiên, ỉnhi u r ng vàng, bi n b c mà còn là m t đ t nề ừ ể ạ ộ ấ ước huy hoàng hùng vĩ và giàu đ p.ẹ

Đ t nấ ướ ắc g n v i không gian sinh t n thiên nhiên c a dân t c là chi u dài ớ ồ ủ ộ ề

th i gian:ờ

“Th i gian đ ng đ ngờ ằ ẵKhông gian mênh mông,

Đ t Nấ ước là n i dân mình đoàn t ”ơ ụ

Đó là quãng th i gian "đ ng đ ng" v i bao th h cha anh thay nhau n m ờ ằ ẵ ớ ế ệ ằ

xu ng gìn gi và b o v t qu c "Không gian mênh mông" đây có th ố ữ ả ệ ổ ố ở ể

hi u là núi sông, b cõi, là 3 mi n B c - Trung - Nam tr i dài 1 d i Hai t ể ờ ề ắ ả ả ừláy "đ ng đ ng", "mênh mông" cùng c m t "n i dân mình đoàn t " đã l t ằ ẵ ụ ừ ơ ụ ộ

t đả ược m t đ t nộ ấ ước có truy n th ng t lâu đ i B i đ t nề ố ừ ờ ở ấ ước ta đã tr i ảqua b n nghìn năm l ch s h t chia c t r i l i h p tan Ph i chăng cách bócố ị ử ế ắ ồ ạ ợ ảtách đ t nấ ước thành hai y u t đ đ nh nghĩa r i l i quy h p l i, cũng là ế ố ể ị ồ ạ ợ ạ

d ng ý c a nhà th khi kh ng đ nh cho vi c Đ t Nụ ủ ơ ẳ ị ệ ấ ước ta dù b chia c t thì ị ắsau cùng v n sẽ là m t qu n th th ng nh t trên b n đ th gi i v i hai ẫ ộ ầ ể ố ấ ả ồ ế ớ ớ

ti ng Vi t Nam hòa vang.ế ệ

V n theo dòng c m xúc suy tẫ ả ưởng, nhà th ti p t c c t nghĩa khái ni m ơ ế ụ ắ ệ

Đ t Nấ ướ ởc phương di n l ch s , c i ngu n văn hóa dân t c, đó là s ti p ệ ị ử ộ ồ ộ ự ế

n i gi a các th h t quá kh , hi n t i đ n tố ữ ế ệ ừ ứ ệ ạ ế ương lai:

“Đ t là n i Chim vấ ơ ề

Nước là n i R ng ơ ồ ở

L c Long Quân và Âu Cạ ơ

Đ ra đ ng bào ta trong b c tr ng”ẻ ồ ọ ứ

Nhà th nh n m nh dân t c Vi t Nam là n i “đ t lành chim đ u”, n i có ơ ấ ạ ộ ệ ơ ấ ậ ơ

r ng thiêng “thăng long” ng tr , có c i ngu n lâu đ i, g n v i truy n ồ ự ị ộ ồ ờ ắ ớ ềthuy t dân gian mà không m t ai trên m nh đ t hình ch S thân thế ộ ả ấ ữ ương này không nh Đó là truy n thuy t “Con R ng Cháu Tiên”, L c Long Quân ớ ề ế ồ ạ

và Âu C đ ra đ ng bào ta trong cái b c trăm tr ng Đi u đó nh m lý gi i ơ ẻ ồ ọ ứ ề ằ ảngu n g c c a ngồ ố ủ ười Vi t, t t c đ u là anh em m t nhà,dù có lên r ng ệ ấ ả ề ộ ừhay xu ng bi n thì c i ngu n t xa x a v n đố ể ộ ồ ừ ư ẫ ược sinh ra t trong m t “b cừ ộ ọ

tr ng” Qua đó, nhà th th hi n m t ni m t hào sâu s c v m nh đ t ứ ơ ể ệ ộ ề ự ắ ề ả ấ

“đ a linh nhân ki t”, t hào v mình là con R ng, cháu Tiên.ị ệ ự ề ồ

Đ t Nấ ướ ởc đây còn là s ti p n i gi a các th h : quá kh , hi n t i và ự ế ố ữ ế ệ ứ ệ ạ

tương lai:

“Nh ng ai đã khu tữ ấ

Nh ng ai bây giữ ờYêu nhau và sinh con đ cáiẻGánh vác ph n ngầ ười đi trước đ l iể ạ

D n dò con cháu chuy n mai sau”ặ ệ

“Nh ng ai đã khu t´là nh ng ngữ ấ ữ ười trong quá kh , nh ng con ngứ ữ ườ ối s ng

gi n d ch t bình tâm, nh ng con ngả ị ế ữ ười đã có công d ng nự ước và phát tri n đ t nể ấ ước “Nh ng ai bây gi ” là nh ng ngữ ờ ữ ườ ở ệ ại hi n t i, đang s ng vàố

chi n đ u T t c đ u ý th c sâu s c v s m nh: “Yêu nhau và sinh con ế ấ ấ ả ề ứ ắ ề ứ ệ

đ cái” đ b o t n và duy trì nòi gi ng Th h sau n i ti p th h đi ẻ ể ả ồ ố ế ệ ố ế ế ệ

trước “gánh vác ph n” h đã đ l i, đó là nét văn hóa g n v i nh ng quan ầ ọ ể ạ ắ ớ ữ

ni m, phong t c t p quá k t tinh v đ p tâm h n c a nhân dân.ệ ụ ậ ế ẻ ẹ ồ ủ

Hai câu th cu i là nét văn hóa g n v i nh ng quan ni m, phong t c, t pơ ố ắ ớ ữ ệ ụ ậquán k t tinh v đ p tâm h n c a nhân dân:ế ẻ ẹ ồ ủ

“H ng năm ăn đâu làm đâuằCũng bi t cúi đ u nh ngày gi T ”ế ầ ớ ỗ ổ

Đ c hai câu th trên g i nh c ta v truy n th ng đ o lý “Ăn qu nh k ọ ơ ợ ắ ề ề ố ạ ả ớ ẻ

tr ng cây”, “U ng nồ ố ước nh ngu n”, nhà th khéo léo d n dò th h sau ớ ồ ơ ặ ế ệ

ph i có ý th c v t tiên và c i ngu n c a dân t c v i ngày gi T Hùng ả ứ ề ổ ộ ồ ủ ộ ớ ỗ ổ

Vương m ng mồ ười tháng ba âm l ch Nh Bác H đã t ng nói: “Các vua ị ư ồ ừHùng đã có công d ng nự ước, Bác cháu ta ph i cùng nhau gi l y nả ữ ấ ước” V yậnên:

“H ng năm đi đâu làm đâuằCũng ph i bi t cúi đ u nh ngày gi T ”ả ế ầ ớ ỗ ổ

Câu th v n d ng sáng t o câu ca dao:ơ ậ ụ ạ

“Dù ai đi ngượ ềc v xuôi

Nh ngày gi T mùng mớ ỗ ổ ười tháng ba”

Hãi ch “cúi đ u” th hi n s thành kính thiêng liêng mà r t đ i t hào v ữ ầ ể ệ ự ấ ỗ ự ềngu n g c cha ông “Cúi đ u” đ hồ ố ầ ể ướng v l ch s ,hề ị ử ướng v th h đi ề ế ệ

trước đã góp công d ng nên nhà nự ước Âu L c mà nay là nạ ước Vi t Nam ệ

hùng cường, t tin sánh vai cùng các cự ường qu c năm châu Ngố ười Vi t ệmình dù đi kh p th gi i nh ng trong tâm h n m i ngắ ế ớ ư ồ ỗ ườ ềi đ u luôn có m tộngôi nhà chung đ quay v Đó chính là quê cha đ t T ể ề ấ ổ

Xu t phát t trái tim chân thành và tình yêu quê hấ ừ ương đ t nấ ước sâu n ng,ặnhà th đã mang đ n nh ng khái ni m r t m i m , r t c th nh ng cũng ơ ế ữ ệ ấ ớ ẻ ấ ụ ể ư

r t g n gũi, thân thu c v i m i con ngấ ầ ộ ớ ỗ ười Vi t Nam Thành công c a đo n ệ ủ ạ

th là s v n d ng khéo léo ch t li u văn hóa, văn h c dân gian Đi m n i ơ ự ậ ụ ấ ệ ọ ể ổ

b t nh t là ngh thu t gi i thích b ng cách tách danh t Đ t Nậ ấ ệ ậ ả ằ ừ ấ ước thành hai thành s c t riêng, khi h p l i đ tr nên ch t chẽ, khi n cho vi c lý ắ ố ợ ạ ể ở ặ ế ệ

gi i càng tr nên sâu s c, c th , khái quát h n bao gi h t Đ c đo n th , ả ở ắ ụ ể ơ ờ ế ọ ạ ơ

ta nh đư ược tr l i v i t ng không gian g n gũi c a mi n quê thanh bình, ở ạ ớ ừ ầ ủ ềcùng hòa mình,th h n vào nh ng câu ca dao ng t nào, sâu l ng, đả ồ ữ ọ ắ ược

đ m mình trong l i ru c a m , c a bà, bi t và hi u thêm v các phong t c, ắ ờ ủ ẹ ủ ế ể ề ụ

t p quán, v g c gác, đ r i t hào v quê hậ ề ố ể ồ ự ề ương Vi t Nam.ệ

Đo n trích th hi n suy nghĩ c a nhà th v trách nhi m c a chúng ta ạ ể ệ ủ ơ ề ệ ủngày nay cá đ i v i Đ t Nố ớ ấ ước, v m i quan h riêng - chung, quan h cá ề ố ệ ệnhân - c ng đ ng, s ti p n i c a các th h trong m t đ t nộ ồ ự ế ố ủ ế ệ ộ ấ ước, m t dân ộ

t c Nhà th Sóng H ng đã t ng vi t: “Th là tình c m, lý trí k t h p m t ộ ơ ồ ừ ế ơ ả ế ợ ộcách nhu n nhuy n và có ngh thu t Tình c m và lý trí y đầ ễ ệ ậ ả ấ ược di n đ t ễ ạ

b ng nh ng hình tằ ữ ượng đ p đẽ qua nh ng l i th trong sáng vang lên ẹ ữ ờ ơ

nh c đi u khác thạ ệ ường" Và qua nh ng dòng th đ y trăn tr c a Nguy n ữ ơ ầ ở ủ ễKhoa Đi m, ta th y đó là nh ng v n th không đ n thu n ch là câu ch ề ấ ở ữ ầ ơ ơ ầ ỉ ữ

mà là t tư ưởng, c m xúc, tình c m c a tác gi Do đó có s c lay đ ng tâm ả ả ủ ả ứ ộ

đ ng, s ti p n i gi a các th h Trồ ự ế ố ữ ế ệ ước h t, Đ t Nế ấ ướ ắc g n li n v i tình ề ớyêu đôi l a, v i m i cá nhân:ứ ớ ỗ

“Trong anh và em hôm nay

d ng nên; Đ t Nự ấ ước là h i th , là máu th t thiêng liêng c a ta Song, cái ơ ở ị ủ

m i kh th là Đ t Nớ ở ổ ơ ấ ướ ởc trong ta ch không ph i ngoài ta, trong m i ứ ả ỗ

m t con ngộ ười, trong anh và em, trong m i trái tim ngỗ ười dân nước Vi t ệ

Đó là m t nh n th c m i nh m t ni m t hào đ y kiêu hãnh c a tu i tr ộ ậ ứ ớ ư ộ ề ự ầ ủ ổ ẻ

v Đ t Nề ấ ước Nh n th c y đậ ứ ấ ược nêu ra đ d n d t đ n m t ý t khác: ể ẫ ắ ế ộ ứ

t ng cá nhân ph i làm gì cho Đ t Nừ ả ấ ước? B n dòng th k ti p m r ng ý ố ơ ế ế ở ộban đ u:ầ

“Khi hai đ a c m tayứ ầ

Đ t Nấ ước trong chúng mình hài hòa n ng th mồ ắKhi chúng ta c m tay m i ngầ ọ ười

Đ t nấ ước v n tròn, to l n”ẹ ớ

Nh ng câu th đữ ơ ược vi t theo c u trúc câu đi u ki n: “Khi Đ t Nế ấ ề ệ ấ ước ”

k t h p v i đi p ng "c m tay” đã mang đ n nh ng ý nghĩa cao đ p, nó ế ợ ớ ệ ữ ầ ế ữ ẹ

th hi n m t tình c m đ p: Khi hai đ a “c m tay” là khi hai đ a hi u ể ệ ộ ả ẹ ứ ầ ứ ểnhau, yêu thương nhau và Đ t Nấ ướ ừc t đây cũng nh đ p h n, hài hòa h n,ư ẹ ơ ơ

“n ng th m” h n Khi chúng ta c m tay m i ngồ ắ ơ ầ ọ ười, là m t s vộ ự ươn xa, s ự

l n d y c a cái tôi cá nhân Vì th “anh và em” đã m r ng tình yêu đ n ớ ậ ủ ế ở ộ ế

“m i ngọ ười” Nh t là trong giai đo n B c - Nam chia c t thì cái “c m tay” ấ ạ ắ ắ ầ

c a m i ngủ ọ ười th t ý nghĩa bi t bao Đ t Nậ ế ấ ước vì v y mà tr nên “v n trònậ ở ẹ

to l n” C b n dòng ch có m t hình nh, l i là hình nh mang tính tớ ả ố ỉ ộ ả ạ ả ượng

tr ng: c m tay di n t s thân thi t, tin c y, yêu thư ầ ễ ả ự ế ậ ương l n nhau Hình ẫ

nh y đi li n v i nh ng tính t ch m c đ : “hài hòa”, “n ng th m”, “v n

ả ấ ề ớ ữ ừ ỉ ứ ộ ồ ắ ẹtròn”, “to l n" T t c đ u t p trung th hi n cho m i quan h gi a cá ớ ấ ả ề ậ ể ệ ố ệ ữnhân v i c ng đ ng, gi a m t con ngớ ộ ồ ữ ộ ườ ớ ấ ưới v i đ t n c

T hi n t i, nhà th ti p t c m ch c m xúc suy nghĩ v Đ t Nừ ệ ạ ơ ế ụ ạ ả ề ấ ướ ở ươc t ng lai Nhà th hơ ướng vai h tệ ương lai th h m m măng sẽ mang Đ t N, sánhế ệ ầ ấvai v i các cớ ường qu c năm châu:ố

“Mai này con ta l n lênớCon sẽ mang Đ t Nấ ước đi xa

Đ n nh ng tháng ngày m m ng”ế ữ ơ ộ

Đ t Nấ ước không ch có ngày hôm qua và hôm nay, trong quá kh hay hi nỉ ứ ở ệ

t i, mà Đ t nạ ấ ước ph i hả ướng t i ngày mai, hớ ướng t i tớ ương lai tươi sáng

T ng th h k ti p sẽ làm cho đ t nừ ế ệ ế ế ấ ước trường t n mãi mãi Khi đ t ồ ặ

nh ng câu th đ y kh c kho i này c a nhà th Nguy n Khoa Đi m vào ữ ơ ầ ắ ả ủ ơ ễ ể

b i c nh l ch s , nh ng năm 1971 khi cu c kháng chi n ch ng đ qu c Mĩ ố ả ị ử ữ ộ ế ố ế ốđang bước vào giai đo n ác li t ta m i th y: ạ ệ ớ ấ Ước m v th h sau, th hơ ề ế ệ ế ệ

tương lai sẽ “mang Đ t Nấ ước đi xa”, k t c truy n th ng, làm r ng danh ế ụ ề ố ạquê hương đ t nấ ước là đi u mà b t c ai yêu dân t c này đ u mong mu n.ề ấ ứ ộ ề ố

L i nh n nh tha thi t nh m t ” khát v ng cháy b ng: Hãy đ a đ t nờ ắ ủ ế ư ộ ọ ỏ ư ấ ước

ti n v phía trế ề ước, đ n v i “nh ng tháng ngày m m ng”, nh ng tháng ế ớ ữ ơ ộ ữ

ngày hòa bình, t do và h nh phúc Đó không ch là ni m mong m i c a ự ạ ỉ ề ỏ ủriêng nhà th , mà còn là ơ ước mong c a hàng ch c tri u trái tim ngủ ụ ệ ười dân

Vi t Nam.ệ

B n câu th cu i, nhà th nêu trách nhi m c a cá nhân đ i v i Đ t Nố ơ ố ơ ệ ủ ố ớ ấ ước:

“Em i em đ t nơ ấ ước là máu xương c a mìnhủ

nh ng v n đ chính tr , khi n cho tính chính lu n không h khô khan, ữ ấ ề ị ế ậ ềkhông còn mang màu s c giáo hu n mà là l i t nh , t d n chân thành ắ ấ ờ ự ủ ự ặ

xu t phát t trái tim Tác gi l i đ a ra nh ng c m nh n sâu s c, m i m ấ ừ ả ạ ư ữ ả ậ ắ ớ ẻ

v đ t nề ấ ước trong câu th : “đ t nơ ấ ước là máu xương c a mình” Có nh ng ủ ữ

tượng đài b t t v đ t nấ ử ề ấ ước xu t hi n trong thi ca nh ng khi nói đ t ấ ệ ư ấ

nước v đ i ngề ờ ười thì có lẽ ch có Nguy n Khoa Đi m “Máu, xỉ ễ ề ương” là hai thành t không th thi u trong s s ng c a m i con ngố ể ế ự ố ủ ỗ ười Nh v y đ t ư ậ ấ

nướ ắc g n bó máu th t, đ t nị ấ ước có vai trò ý nghĩa quan tr ng đ i v i m i ọ ố ớ ỗ

cá nhân B i nh Ch Lan Viên đã t ng vi t:ở ư ế ừ ế

“Ôi t qu c ta yêu nh máu th tổ ố ư ị

Nh cha m ta nh v nh ch ng”ư ẹ ư ợ ư ồ

Ti p đ n tác gi đã nh n m nh kh c sâu và ý th c và tr ng trách c a m i ế ế ả ấ ạ ắ ứ ọ ủ ỗ