Tiểu luận kinh tế chính trị

Sức lao động là gì? Phân tích tác động của đại dịch Covid 19 đến thị trường lao động Việt Nam. Đề xuất giải pháp để phát triển thị trường lao động sau khủng khoảng đại dịch Covid 19. Nhân lực luôn là yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển nền kinh tế của mỗi quốc gia và mỗi địa phương. Phát triển thị trường lao động có ý nghĩa tác động mạnh mẽ đến nguồn nhân lực, tác động trực tiếp tới việc thu hút đầu tư, sự phát triển kinh tế của một quốc gia, và một địa phương. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, sau những ảnh hưởng của đại dịch Covid tới thị trường lao động Việt Nam, lực lượng lao động suy giảm, hàng triệu người lao động mất việc làm và làm mất cân bằng giữa cungcầu lao động. Làm thể nào để phục hồi, phát triển thị trường lao động sau ảnh hưởng từ đại dịch là một câu hỏi lớn và cấp thiết trong thời đại hiện tại. Với ý nghĩa như vậy, em lựa chọn đề tài: “Sức lao động là gì? Phân tích tác động của đại dịch Covid 19 đến thị trường lao động Việt Nam. Đề xuất giải pháp để phát triển thị trường lao động sau khủng khoảng đại dịch Covid 19.”

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI SỐ 07:

Sức lao động là gì? Phân tích tác động của đại dịch Covid 19 đến thị trường lao động Việt Nam Đề xuất giải pháp để phát triển thị trường lao động sau khủng khoảng đại dịch Covid 19.

Giảng viên hướng dẫn :

Sinh viên thực hiện :

Bắc Ninh, ngày 11 tháng 04 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT SỨC LAO ĐỘNG THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG

1.1 Sức lao động

1.2 Thị trường lao động

CHƯƠNG 2: THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM

2.1 Yếu tố cơ bản của thị trường lao động Việt Nam

2.2 Thị trường lao động Việt Nam trước khi diễn ra dịch Covid-19

2.3 Thị trường lao động Việt Nam từ khi dịch Covid diễn ra đến nay

CHƯƠNG 3: PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG SAU ĐẠI DỊCH

3.1 Doanh nghiệp

3.2 Nhà nước

3.3 Người lao động

3.4 Tăng cường xuất khẩu lao động

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

Nhân lực luôn là yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển nền kinh tế của mỗi quốc gia và mỗi địa phương Phát triển thị trường lao động có ý nghĩa tác động mạnh mẽ đến nguồn nhân lực, tác động trực tiếp tới việc thu hút đầu tư, sự phát triển kinh tế của một quốc gia, và một địa phương

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, sau những ảnh hưởng của đại dịch Covid tới thị trường lao động Việt Nam, lực lượng lao động suy giảm, hàng triệu người lao động mất việc làm và làm mất cân bằng giữa cung-cầu lao động Làm thể nào để phục hồi, phát triển thị trường lao động sau ảnh hưởng từ đại dịch là một câu hỏi lớn và cấp thiết trong thời đại hiện tại

Với ý nghĩa như vậy, em lựa chọn đề tài: “Sức lao động là gì? Phân tích tác động của đại dịch Covid 19 đến thị trường lao động Việt Nam Đề xuất giải pháp để phát triển thị trường lao động sau khủng khoảng đại dịch Covid 19.”

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT SỨC LAO ĐỘNG THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG 1.1 Sức lao động

1.1.1 Khái niệm

Sức lao động là toàn bộ thể lực, trí lực tồn tại trong thân thể, trong nhân cách sinh động của con người và được người đó vận dụng khi tiến hành sản xuất ra của cải Sức lao động chỉ tồn tại thực sự trong cá nhân người lao động là lực lượng lao động chủ yếu của xã hội Sức lao động luôn có sẵn trong bất kỳ xã hội nào, không phụ thuộc vào giai đoạn phát triển, và hình thái xã hội của xã hội đó Sức lao động

là yếu tố cơ bản của mọi quá trình sản xuất và chỉ trở thành hàng hóa khi có những điều kiện lịch sử nhất định

1.1.2 Điều kiện sức lao động trở thành hàng hóa

Sức lao động vốn là yếu tố của sản xuất và nó sẽ trở thành hàng hóa khi thỏa mãn hai điều kiện:

Thứ nhất: người có sức lao động phải có quyền chi phối sức lao động, được tự

do về thân thể, và có quyền bán sức lao động như một hàng hóa Nếu người có sức lao động không được tự do về thân thể (người nô lệ trong xã hội chiếm hữu nô lệ phong kiến), thì anh ta không có quyền bán sức lao động Trường hợp này thì chủ

nô là người có quyền quyết định đối với thân thể (kể cả sức lao động) của người nô lệ

Thứ hai: người có sức lao động không có tư liệu sản xuất, người lao động không có những phương tiện vật chất cần thiết để thực hiện sức lao động của mình

Vì vậy họ bắt buộc phải bán sức lao động để kiếm sống

Nếu người có sức lao động có tư liệu sản xuất (người sản xuất nhỏ lẻ), thì họ

sẽ không phải bán sức lao động Nếu cần họ có thể bán sản phẩm được tạo ra bằng chính sức lao động và tư liệu sản xuất của chính họ

1.2 Thị trường lao động

1.2.1 Khái niệm

Thị trường theo nghĩa hẹp là nơi diễn ra sự trao đổi, mua bán hàng hóa Theo nghĩa rộng, thị trường là tổng thể tất cả các mối quan hệ cung-cầu, mối quan hệ giá

cả, mối quan hệ cạnh tranh … Trong đó giá cả và hàng hóa tiêu thụ được xác định

Thị trường lao động là một trong các loại thị trường, trong đó có diễn ra quá trình trao đổi giữa hai bên Trong đó người lao động tự do là người bán và người cần sử dụng lao động là người mua Sự trao đổi của hai đối tượng được dựa trên thỏa thuận về tiền công, điều kiện lao động… thể hiện trên hợp đồng lao động Cung lao động của các cá nhân và cầu lao động của các doanh nghiệp là hai yếu tố

cơ bản cấu thành thị trường lao động

1.2.2 Cung-cầu lao động

Cung lao động được hiểu là sức lao động mà người lao động tự nguyện đưa ra

để trao đổi, là một bộ phần dân số tiềm năng, bao gồm những người có đủ khả năng thể lực và trí lực làm việc, chưa tính đến các đặc điểm về tuổi tác và giới tính, là tổng số lượng lao động đang tham gia và sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động

ở những thời điểm nhất định, phụ thuộc vào tốc độ tăng nguồn lao động, sự biến động của cầu lao động, trình độ đào tạo hướng nghiệp, dạy nghề và tiền lương trên thị trường lao động Cung lao động chính là sức lao động mà người lao động tự nguyện bỏ ra trao đổi trên thị trường

Cầu lao động là toàn bộ nhu cầu về sức lao động là số lượng lao động cần được thuê mướn trên thị trường lao động, là toàn bộ nhu cầu về sức lao động của một quốc gia hoặc của một ngành, địa phương hay doanh nghiệp… trong một giai đoạn xác định, gồm cả mặt số lượng, chất lượng, cơ cấu và thường được xác định thông qua chỉ tiêu việc làm Cầu lao động thể hiện khả năng thuê lao động của người sử dụng lao động trên thị trường lao động

CHƯƠNG 2: THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM 2.1 Yếu tố cơ bản của thị trường lao động Việt Nam

Người lao động là nguồn cung nhân lực cho doanh nghiệp Với lực lượng lao động trẻ hùng hậu, trình độ văn hóa khá đồng đều, khả năng tiếp thu công nghệ nhanh, chấp nhận mức lương thấp hơn các thị trường khác, các doanh nghiệp nước

ta có nhiều lựa chọn trong việc tuyển dụng nhân công Tuy nhiên, tại nước ta, người lao động còn kém về trình độ chuyên môn, kỹ năng tay nghề còn thấp, và ý thức, tác phong làm việc chưa cao Do đó, không phải lúc nào doanh nghiệp cũng tìm được những nhân công có thể đáp ứng họ hoàn toàn về mặt chất lượng Bên cạnh đó, làm việc trong doanh nghiệp, để có thêm thu nhập, người lao động cần phải tăng ca mặc cho những khó khăn, hạn chế về thời gian, sức khỏe hay điều kiện lao động Nhiều doanh nghiệp còn cố tình chậm trễ, thậm chí không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động Quan hệ lao động giữa các đối tượng trở nên căng thẳng, phức tạp cùng nhiều hạn chế, thể hiện ở những tranh chấp về tiền lương và hợp đồng lao động, bảo hiểm

Nói chung, thị trường lao động nước ta vẫn đang chập chững những bước đi đầu tiên, gần như hoàn toàn tự phát, quy mô còn hạn chế, các hoạt động dịch vụ liên quan chưa hoàn thiện

2.2 Thị trường lao động Việt Nam trước khi diễn ra dịch Covid-19

Tình hình lao động Việt Nam, trong những năm gần đây, trước khi dịch Covid-19 diễn ra, đã có một số thay đổi so với trước đây, phản ánh xu hướng vận hành chung của thị trường lao động, đồng thời cho thấy những nét đặc thù của thị trường Việt Nam Kết quả Điều tra lao động-việc làm năm 2019 làm cho thấy những đặc điểm và xu hướng trên thị trường lao động Tổng số lao động cả nước là 55,77 triệu người, trong đó số lao động thất nghiệp hơn 1,1 triệu người Hàng năm, nước ta cố gắng duy trì tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp, giải quyết việc làm cho người lao động trong nước và đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng Đáng chú ý là xu hướng thất nghiệp còn phổ biến ở nhóm thanh niên có trình độ học vấn cao đẳng hoặc đại học trở lên Tình trạng sinh viên ra trường và thanh niên có tay nghề gặp khó khăn hay không tìm được việc làm phù hợp đã trở nên phổ biến Với

lý do này, nhiều gia đình không đủ tài chính không muốn đầu tư cho con cái học lên cao đẳng, đại học

2.3 Thị trường lao động Việt Nam từ khi dịch Covid diễn ra đến nay

Mặc dù hiện tại, thị trường lao động quý 1/2022 có nhiều tín hiệu khả quan: lực lượng lao động, số lao động có việc làm và thu nhập bình quân tháng của họ cũng tăng so với quý trước và so với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động đều giảm so với quý trước, nhưng cũng không thể phủ nhận những ảnh hưởng tiêu cực của Covid-19 tới thị trường lao động Việt Nam

2.3.1 Doanh nghiệp

Dịch Covid-19 đã khiến thị trường lao động năm 2021 ở nước ta phải đối mặt với tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng với liên tiếp những kỷ lục tiêu cực được xác lập Hầu hết các doanh nghiệp đều chịu ảnh hưởng của Covid ở tiêu cực và hoàn toàn tiêu cực: giảm đơn hàng, giảm sản lượng, trì hoãn sản xuất Một số lĩnh vực mà doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nhiều nhất, gồm có: may mặc, bất động sản, sản xuất thiết bị điện, du lịch, nhà hàng, khách sạn… Điều này buộc các doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, sa thải bớt nhân viên, áp dụng hình thức nghỉ không lương hay hình thức nghỉ luân phiên Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng cửa, tuyên

bố phá sản dẫn đến lao động thất nghiệp gia tăng

Việt Nam đã trải qua 4 đợt bùng phát đại dịch Covid, trong đó đợt bùng phát thứ nhất và đợt thứ tư ảnh hưởng đến thị trường lao động nặng nề nhất Đợt dịch thứ

tư kéo dài và diễn biến phức tạp đã làm cho nhiều doanh nghiệp không còn sức chống đỡ và phải rời khỏi thị trường, hàng vạn lao động phải mất việc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, tính mạng, sức khỏe và hoạt động sản xuất kinh doanh

2.3.2 Người lao động

Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm của người lao động tăng cao, thu nhập sụt giảm mạnh, cơ hội tìm kiếm việc làm của người lao động trở nên khó khăn hơn rất nhiều Theo Tổng Cục thống kê, đến hết quý 3/2021, nước ta đã có 28,2 triệu người

từ 15 tuổi trở lên phải chịu ảnh hưởng đến việc làm, mất việc, phải nghỉ không lương, giảm giờ làm, giảm thu nhập Hầu hết những người bị ảnh hưởng nhiều

nhất nằm trong độ tuổi từ 25 đến 54 tuổi So với quý trước, số lao động chịu tác động tiêu cực tăng 15,4 triệu người Tỷ lệ số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động là 3,98%, là mức cao nhất, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động cũng nằm ở mức thấp nhất trong 10 năm trở lại đây

Theo đánh giá của Bộ Lao động-Thương binh-Xã hội, đại dịch Covid-19 diễn

ra đã dẫn tới việc chia cắt cục bộ giữa các địa phương, gây ra thiếu lao động trong các hoạt động sản xuất-kinh doanh Bên cạnh đó, sự khác nhau về biện pháp phòng chống dịch tại các địa phương cũng khiến việc đi lại của người lao động trở nên khó khăn, làm tăng độ chênh lệch mức cung cầu lao động cục bộ, gây ra nhiều thách thức đối với thị trường lao động Việt Nam Đặc biệt, dịch Covid-19 bùng phát tại các khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam đã tạo ra một làn sóng dịch chuyển lao động lớn nhất từ trước đến nay, từ các thành phố công nghiệp lớn như Thành phố

Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai về các địa phương trên cả nước Việc di chuyển của người lao động dẫn tới thiếu hụt nguồn lao động khi doanh nghiệp quay trở lại hoạt động Bên cạnh đó, khi quay về quê nhà, người lao động thường tìm kế sinh nhai khác, tìm các công việc không bị ảnh hưởng quá nhiều bởi dịch bệnh, họ

sẽ ngần ngại hơn trong việc quyết định quay trở lại đô thị làm việc với nỗi lo sợ một đợt bùng phát dịch khác, chi phí sinh hoạt cùng mức lương chưa tương xứng và cả nguy cơ bị lây nhiễm bệnh Những điều này có thể dẫn tới việc thiếu hụt lao động sau khi tình hình dịch Covid ổn định hơn

2.3.3 Thị trường xuất khẩu lao động

Dịch Covid đã có những ảnh hưởng đến thị trường xuất khẩu lao động nước

ta, gây khó khăn cho cả hai mặt cung-cầu lao động

Thực tế cho thấy, khi dịch Covid-19 bùng phát, các chính sách phòng chống dịch giữa các địa phương đã hạn chế việc di chuyển của người lao động học tập, phỏng vấn, tham gia các hoạt động liên quan như tư vấn, tuyển chọn, cung ứng lao động… để xuất khẩu lao động Điều này khiến cho việc người lao động tiếp cận thông tin chương trình và các đơn hàng tuyển dụng từ các đối tác nước ngoài bị hạn chế đáng kể

Bên cạnh đó, khó khăn đến từ các đối tác tiếp nhận lao động xuất khẩu của Việt Nam cũng đã làm giảm số lượng lao động đến và làm việc theo hợp đồng lao động đã được ký kết giữa các đơn vị Chính phủ tại các thị trường tiếp nhận lao động lớn như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã ban hành chính sách cấm hoặc hạn chế nhập cảnh, khiến cho nhiều lao động Việt Nam mặc dù đã trúng tuyển, làm

hồ sơ, song không thể xuất cảnh… Những nguyên nhân trên đã khiến cho các công

ty không thể triển khai việc cung ứng lao động

Ngoài ra, do dịch bệnh Covid, ở nước ta, nguồn cung lao động xuất khẩu cũng

bị ảnh hưởng mạnh, theo đó nhiều người đang trong độ tuổi lao động đang có nhu cầu tìm hiểu, làm việc tại nước ngoài có tâm lý e ngại so với trước thời điểm dịch bùng phát Điều này khiến cho nguồn cung lao động xuất khẩu bị giảm mạnh, thị trường xuất khẩu lao động của Việt Nam đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng cả phía cung và cầu trong thời gian qua

CHƯƠNG 3: PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG SAU ĐẠI DỊCH

Mặc dù thị trường bị khủng hoảng nghiêm trọng trong năm 2021 nhưng theo nhận định của các chuyên gia, với các giải pháp thích ứng linh hoạt của Chính phủ thì thị trường lao động sẽ có nhiều tín hiệu khởi sắc và nhanh chóng phục hồi trong năm 2022

3.1 Doanh nghiệp

Theo Tiến sĩ Ngô Quỳnh Anh (Đại học Kinh tế Quốc dân), để phục hồi thị trường lao động trong thời gian tới, cần có những giải pháp hỗ trợ tốt nhất cho người lao động và doanh nghiệp

Đối với lao động phải tạm nghỉ việc do doanh nghiệp phải tạm dừng sản xuất hoặc có người lao động về quê, các doanh nghiệp nên thực hiện các biện pháp giữ chân người lao động như chủ động giữ thông tin liên lạc để sẵn sàng kêu gọi người lao động quay trở lại sản xuất khi tình hình dịch được kiểm soát Doanh nghiệp cũng cần cải thiện năng lực sẵn sàng trong các tình huống khẩn cấp, cần thực hiện các chế độ hỗ trợ, phúc lợi người lao động như trả lương ngừng việc, hỗ trợ bằng tiền đối với một số ngày nhất định khi tạm hoãn, nghỉ việc không lương, áp dụng các biện pháp nghỉ việc không lương, ngừng việc có trả lương thay cho việc chấm dứt hoàn toàn hợp đồng lao động…

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nên tiếp tục tìm kiếm nhân tài để thúc đẩy kinh doanh, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, đào tạo Các nhà máy có thể thực hiện nhiều cách để thu hút người lao động trong bối cảnh thiếu hụt nhân công

Có nhiều cách tiếp cận đa dạng, như việc trả tiền thưởng khi ký kết và thưởng khi giới thiệu người quen, hay việc hợp tác với các đơn vị tuyển dụng hoặc trung tâm giới thiệu việc làm ở địa phương

3.2 Nhà nước

Một mình doanh nghiệp sẽ không đủ khả năng đảm đương việc phục hồi thị trường lao động và sản xuất Cùng với doanh nghiệp, nhà nước cần có các giải pháp, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, bảo đảm an sinh xã hội cũng như bảo vệ sức khỏe cho người lao động trong điều kiện trạng thái “bình thường mới”; tăng cường, không để đứt gãy chuỗi cung ứng lao động Một vài giải pháp như: các chế độ đảm

bảo an toàn phòng, chống dịch cho người lao động yên tâm sản xuất, đảm bảo mọi người đều được tiếp cận dịch vụ y tế, đặc biệt là việc tiêm vắc-xin phòng Covid-19; giảm thuế cho các doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ; hỗ trợ kinh tế chú trọng vào

cả cung cầu lao động; cho phép doanh nghiệp và người lao động có thể thỏa thuận thời gian làm thêm giờ vượt quá quy định, đẩy mạnh tiến độ sản xuất Bên cạnh đó, địa phương sẽ đẩy mạnh thiết lập hệ thống thông tin, dữ liệu kịp thời phục vụ hoạt động kết nối cung-cầu lao động; tạo môi trường và điều kiện để người lao động cũng như người sử dụng lao động gặp gỡ, trao đổi thông tin về lao động, việc làm; tăng cường quản lý về lao động trên thị trường lao động để hỗ trợ doanh nghiệp có thông tin về danh tính người lao động trong quá trình tuyển dụng và quản lý người lao động “Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay rất cần số hóa thị trường lao động, đây

là giải pháp then chốt, cần đẩy nhanh gấp 5-10 lần so với lộ trình đặt ra”, Tiến sĩ Ngô Quỳnh Anh nói

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam vừa được tổ chức cuối năm 2021, nhiều chuyên gia cũng đưa ra kiến nghị về việc đảm bảo chỗ ở cho người lao động thông qua chính sách nhà nước cùng quỹ đất, hay việc nên thành lập quỹ tiết kiệm nhà ở

để huy động nguồn vốn cho đầu tư nhà ở xã hội để tránh áp lực cho ngân sách nhà nước Những kiến nghị này đều nhằm mục đích đưa người lao động trở lại làm việc sau đại dịch

Cùng với đó, để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng lao động trong nước và nước ngoài, nhà nước cần phối hợp cùng địa phương tổ chức, thông tin việc tuyển dụng ở các doanh nghiệp tới người lao động Trong 2 ngày 4 và 5/4 vừa qua, Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Quảng Nam đã phối hợp với Phòng Lao động–Thương binh

và Xã hội huyện Bắc Trà My tổ chức 2 phiên giao dịch việc làm nhằm giới thiệu và tuyển lao động cho các doanh nghiệp Tại các phiên giao dịch, gần 100 lao động ở huyện Bắc Trà My đã đăng ký phỏng vấn để tìm việc Ngoài ra, ban tổ chức cũng

đã tư vấn, hướng nghiệp cho hàng trăm học sinh THCS trên địa bàn huyện, giới thiệu cho người lao động địa phương đăng ký đi làm việc tại nước ngoài