Tiểu luận Triết học Mác Lênin

Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức với việc xây dựng lối sống tích cực của sinh viên việt nam hiện nay Thực tế chứng minh, một quốc gia có thể không giàu về tài nguyên, không mạnh về quân sự, nhưng nền kinh tế không thể không phát triển. Trong điều kiện hiện nay, một số nước, trong đó có nước Việt Nam ta, đang dần chuyển sang nền kinh tế tri thức, những người không có trình độ, chuyên môn kỹ thuật, đang dần bị loại ra. Quy luật sự phát triển xã hội là theo xu hướng đi lên, yêu cầu về trình độ, kỹ thuật, năng lực, phẩm chất theo đó cũng tăng lên.

Học phần: Triết học Mác - Lênin

ĐỀ TÀI:

Quan điểm huy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất

và ý thức với việc xây dựng lối sống tích cực của sinh viên

Việt Nam hiện nay

Giảng viên hướng dẫn :

Sinh viên thực hiện :

Lớp :

Mã sinh viên :

Hà Nội, ngày 14 tháng 12 năm 2021

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

Phần 1 Phần lý luận 2

1.1 Khái niệm 2

1.2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 3

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận 5

Phần 2 Phần liên hệ thực tế và liên hệ bản thân 5

2.1 Liên hệ thực tế 5

2.2 Liên hệ bản thân 8

KẾT LUẬN 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

Đất nước ta đang trong thời kỳ đổi mới và hội nhập để đi lên chủ nghĩa

xã hội Nhà nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng đã vận dụng thành công, sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin cho thấy con đường đi mà Đảng lựa chọn là con đường hoàn toàn đúng đắn Với những thành tựu trong những năm gần đây, từ kinh tế, giáo dục cho tới kỹ thuật, an ninh quốc phòng, Việt Nam đang có những bước tiến đáng kể trên thị trường quốc tế Để duy trì và nâng cao được

vị thế hiện tại, Đảng và nhà nước ta cần tiếp tục, đẩy mạnh công cuộc đổi mới đất nước, đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, và đặc biệt cần chú trọng đến vấn đề phát triển kinh tế

Nền kinh tế muốn phát triển mạnh thì cần có cả hai yếu tố: công nghệ và nhân lực Theo đó, nhu cầu và yêu cầu về nguồn nhân lực sẽ ngày một tăng cao Học sinh, sinh viên, là nguồn nhân lực tương lai cho đất nước, càng ngày càng cần được đào tạo có trình độ kiến thức và chuyên môn kỹ thuật cao hơn Chính vì vậy, tìm hiểu mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức sẽ giúp cho chúng ta xây dựng lối sống, cách học tập phù hợp đối với sinh viên Việt Nam nói chung và đối với sinh viên nói riêng Từ đó, phát triển kinh tế, giúp cho vị thế trên trường quốc tế của nước ta ngày càng được nâng cao

Với ý nghĩa đó, sau khoảng thời gian nghiên cứu và học tập, em đã lựa chọn đề tài “quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức đối với việc xây dựng lối sống tích cực của sinh viên Việt Nam hiện nay”

NỘI DUNG Phần 1 Phần lý luận

1.1 Khái niệm

Vật chất là một phạm trù triết học, dùng để chỉ thực tại khách quan và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác, được đem lại cho con người trong cảm giác và được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh lại Vật chất

là một phạm trù, phản ánh cái chung, vô hạn, vô tận, không sinh ra cũng không mất đi Còn tất cả sự vật, hiện tượng chỉ là những những dạng biểu hiện cụ thể của vật chất nên chúng có quá trình phát sinh, phát triển và chuyển hóa, cần phân biệt vật chất và một số dạng biểu hiện cụ thể của vật chất Mọi dạng vật chất đều có thuộc tính cơ bản nhất là tồn tại khách quan, nó tồn tại không theo ý muốn chủ quan của con người Mọi nhận thức của con người đều bắt đầu từ cảm giác, cảm giác được vật chất đem lại thông qua các cơ quan cảm giác của con người

Còn ý thức là sản phẩm và thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao nhất là bộ não con người Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Nhưng thế giới đó đã được cải biên đi thông qua lăng kính chủ quan, bao gồm các mặt như tâm tư, tình cảm, kinh nghiệm, tri thức… Ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới khách quan Trên cơ sở tiếp nhận xử lý thông tin có tính chọn lọc, định hướng, ý thức không chỉ phản ánh bề ngoài

mà phản ánh cả về bản chất và quy luật Từ đó, con người sáng tạo ra tri thức mới dựa trên cơ sở tri thức đã có Ngoài ra, ý thức còn mang bản chất xã hội, gắn liền với hoạt động thực tiễn Hiện thực khách quan là nguồn gốc tự nhiên của ý thức, lao động và ngôn ngữ là nguồn gốc xã hội của ý thức Khi tách khỏi môi trường thực tiễn thì ý thức không được hình thành

1.2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

là mối quan hệ biện chứng Qua đó, thấy được vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức, đồng thời thấy được tính độc lập tương đối cũng như sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất

Vật chất có vai trò quyết định đối với ý thức

Đầu tiên, vật chất là nguồn gốc sinh ra ý thức Ý thức gắn liền với sự xuất hiện của con người, mà con người là kết quả của thế giới vật chất, do giới tự nhiên vật chất sinh ra, cho nên lẽ tất nhiên, ý thức, một thuộc tính của

bộ óc con người, cũng do giới tự nhiên vật chất sinh ra Các thành tựu khoa học tự nhiên hiện đại cũng đã chứng minh rằng vật chất là cái có trước, ý thức

là cái có sau, vật chất tồn tại khách quan độc lập với ý thức và là nguồn gốc sinh ra ý thức Bộ não con người là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là

cơ quan phản ánh để hình thành ý thức Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan Sự vận động của thế giới vật chất là yếu tố quyết định sự ra đời của cái vật chất có tư duy

là bộ não con người

Thứ hai, vật chất quyết định nội dung của ý thức Suy cho cùng dưới bất

kỳ hình thức nào, ý thức đều là nội dung phản ánh hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người Hay nói cách khác, giới hiện thực, vận động phát triển theo những quy luật khách quan, được phản ánh vào ý thức mới có nội dung của ý thức Thế giới khách quan trước hết và chủ yếu là hoạt động thực tiễn có tính xã hội lịch sử của loài người, là yếu tố quyết định nội dung mà ý thức phản ánh

Thứ ba, vật chất quyết định bản chất của ý thức Phản ánh năng động và sáng tạo khách quan là hai thuộc tính không tách rời trong bản chất của ý thức Giống như sự phản ánh của con người không phải là soi gương, chụp ảnh hoặc là phản ánh tâm lý mà là phản ánh tích cực tự giác sáng tạo thông

qua thực tiễn Khác với các chủ nghĩa duy vật cũ, xem xét thế giới vật chất như là những sự vật hiện tượng cảm tính, chủ nghĩa duy vật biện chứng xem xét thế giới vật chất là thế giới của hoạt động thực tiễn Chính thực tiễn là hoạt động vật chất có tính cải biến thế giới, là cơ sở để hình thành phát triển ý thức Trong đó ý thức bao gồm cả phản ánh và sáng tạo, phản ánh để sáng tạo

và sáng tạo trong phản ánh

Cuối cùng, vật chất quyết định sự vận động phát triển của ý thức Mọi sự biến đổi của ý thức đều gắn liền với sự biến đổi của vật chất Tư duy nhận thức của chúng ta cũng bị chi phối bởi thực tại khách quan và những yếu tố bên ngoài khác Khi con người, một sinh vật có tính xã hội ngày càng phát triển, cả về thể chất lẫn tinh thần, thì dĩ nhiên ý thức, một hình thức phản ánh của óc người cũng phát triển cả về nội dung lẫn hình thức phản ánh Đời sống

xã hội ngày càng văn minh và kỹ thuật khoa học ngày càng phát triển đã chứng minh cho điều này Cùng với mỗi bước phát triển của sản xuất, tư duy

ý thức của con người cũng ngày càng mở rộng, đời sống tinh thần của con người ngày càng phong phú Sự vận động biến đổi không ngừng của thế giới vật chất là yếu tố quyết định sự vận động biến đổi của tư duy ý thức của con người

Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất Ý thức là sự phản ánh của thế giới vật chất vào trong đầu óc con người, do vật chất sinh ra Nhưng ý thức lại có đời sống riêng có quy luật vận động phát triển riêng, không lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất Sự tác động của ý thức lên vật chất phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người Vai trò của ý thức thể hiện ở chỗ ý thức chỉ đạo hoạt động của con người Ý thức không trực tiếp tạo ra hay làm thay đổi thế giới vật chất mà nó còn trang bị cho con người những hiểu biết về hiện thực khách quan Trên cơ sở đó, con người xác định mục tiêu, đề ra phương hướng, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, biện pháp, công cụ, phương tiện… để hành động, để thực hiện, và bước tới

thành công Ý thức tác động trở lại vật chất theo hai xu hướng tích cực và tiêu cực Ở mặt tích cực, ý thức đúng, hành động đúng thì sẽ dẫn ta tới thành công Còn ngược lại, ý thức sai, hành động sai, chúng ta sẽ đi tới thất bại Xã hội càng phát triển bao nhiêu thì vai trò của ý thức ngày càng to lớn, càng được

bộc lộ rõ ràng hơn bấy nhiêu

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Hoạt động nhận thức và thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng quy luật khách quan, đồng thời phát huy tính năng động của nhân tố chủ quan Ước mơ, tri thức, tình cảm, ý chí, nguyện vọng, nhu cầu, sở thích, hoài bão, lý tưởng đều xuất phát từ điều kiện hoàn cảnh, từ thực tế khách quan, từ quy luật khách quan Khi hiểu được vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức ta rút ra ý nghĩa: trong hoạt động nhận thức và trong hoạt động thực tiễn ta luôn luôn phải xuất phát phát từ thực tế khách quan, tôn trọng khách quan và hành động theo quy luật khách quan Nếu chúng ta làm trái quy luật thì chúng ta sẽ bị trả giá Nếu hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn không xuất phát từ thực tế khách quan không tôn trọng khách quan thì chúng ta sẽ rơi vào tình trạng chủ quan duy ý chí Do vậy, việc nghiên cứu về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức cũng nhằm mục tiêu phòng, chống, khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí của con người

Phần 2 Phần liên hệ thực tế và liên hệ bản thân

2.1 Liên hệ thực tế

Thực tế chứng minh, một quốc gia có thể không giàu về tài nguyên, không mạnh về quân sự, nhưng nền kinh tế không thể không phát triển Trong điều kiện hiện nay, một số nước, trong đó có nước Việt Nam ta, đang dần chuyển sang nền kinh tế tri thức, những người không có trình độ, chuyên môn

kỹ thuật, đang dần bị loại ra Quy luật sự phát triển xã hội là theo xu hướng đi lên, yêu cầu về trình độ, kỹ thuật, năng lực, phẩm chất theo đó cũng tăng lên

Vì vậy chúng ta cần phải xây dựng lối sống tích cực để tiến bộ hơn Xây dựng lối sống là xây dựng tất cả các mặt có liên quan, từ học tập đến sinh hoạt, từ suy nghĩ tới hành vi hàng ngày Nhưng có lối sống như nào, học tập như thế nào, học tập sao cho hiệu quả cũng là một vấn đề cần được giải quyết

Hiện nay, bên cạnh những sinh viên có quá trình rèn luyện tốt, vẫn còn một bộ phận không nhỏ sinh viên Việt Nam chưa tích cực học tập nghiên cứu Đây là vấn đề thuộc về ý thức, tư duy, suy nghĩ của từng cá nhân Có những sinh viên, ngay từ đầu, đã xác định học lên cao học chỉ vì bằng cấp Như vậy, nghĩa là, họ đã có ý thức không đúng ngay từ đầu, và sẽ phải chịu hậu quả từ những suy nghĩ đó Xu thế phát triển của Đảng và nhà nước ta hiện nay là làm sao phải tinh giản biên chế Bởi vì đội ngũ cán bộ của chúng ta, so với các nước trên thế giới, đặc biệt là so với Nhật Bản, vẫn còn rất cồng kềnh, phức tạp, cho nên việc tinh giản biên chế là xu hướng tất yếu Vậy, nếu ta đi học

mà cốt yếu chỉ vì bằng cấp, thì với xu thế phát triển khoa học công nghệ hiện nay, chắc chắn chúng ta sẽ bị đào thải Vậy vấn đề được đặt ra sau khi tinh giảm, ai sẽ là người được ở lại, ai là người phải ra đi Nếu chúng ta chỉ có bằng cấp, nhưng năng lực, trình độ làm việc, phẩm chất, thái độ của chúng ta không đáp ứng yêu cầu thì chính chúng ta sẽ là người phải rời đi Cho nên, ngay từ đầu, những bạn xác định học chỉ để lấy bằng, sẽ phải trả giá Bởi vì ý thức sai dẫn đến hành động sai, và họ phải chấp nhận thất bại Cho nên ý thức đúng, hành động đúng sẽ được thành công Từ đó, chúng ta nên xác định lý

do vì sao chúng ta đi học cao học Và khi xác định được nguyên nhân, chúng

ta cần phải lựa trường, chọn ngành phù hợp Bởi không chỉ là ý chí, những vấn đề bên ngoài, như xã hội, môi trường học tập, sinh hoạt, nhà trường, thầy

cô, bạn bè, cũng là những yếu tố có vai trò tác động tới ý thức của mỗi cá nhân

Nhiều bạn chọn trường, chọn ngành không phù hợp, dẫn tới việc dang dở việc học, không tạo được sự hứng thú, say mê trong nghiên cứu học tập, và

phải chịu tình cảnh thất nghiệp sau khi rời trường Chúng ta cần có sự hiểu biết đúng về tri thức thì mới có thể có hành động đúng, chọn trường, chọn ngành phù hợp, mở ra con đường tươi sáng cho tương lai

Bên cạnh đó, bản thân là sinh viên, chủ yếu phải sống xa gia đình, chúng

ta phải xác định được nhiệm vụ chính của mình là gì, mục tiêu của mình là gì, phương hướng của mình là gì Nhiệm vụ của chúng ta là học tập để lấy kiến thức, kĩ năng, thái độ, phẩm chất… Hay nói cách khác, để hình thành năng lực của mình thì mình phải học tập, rèn luyện như thế nào Nếu chúng ta có nhận thức đúng, hiểu biết đúng thì chúng ta sẽ hành động đúng Khi chúng ta xác định được nhiệm vụ ưu tiên số một của mình là học tập thì chúng ta mới

có thể đi tới thành công, chúng ta mới có thể sống được, theo đuổi được cái ngành, cái nghề mà chúng ta đã chọn Chúng ta sẽ phải dành nhiều thời gian cho học tập, phải tìm ra phương pháp học tập đúng đắn, không chỉ học thầy

cô, học bạn bè, học trên giảng đường, mà còn học trên thư viện, học ngoài cuộc sống Và thông qua quá trình hoạt động như vậy thì kiến thức sẽ ngày một tốt hơn, tri thức sẽ ngày càng nhiều hơn, kỹ năng hành nghề và thái độ sẽ ngày càng tốt hơn Vậy rõ ràng, khi các bạn có năng lực thực sự, trình độ cao, tri thức tốt thì các bạn cũng sẽ có tình cảm với nhà trường, với thầy cô Nếu các bạn không học, không hiểu, không thấy được giá trị của tri thức thì các bạn cũng sẽ không coi trọng nhà trường, tri thức

Ngược lại, ý thức sai, hiểu biết sai, niềm tin sai thì chúng ta sẽ dẫn tới thất bại Trong suốt 4 năm học đại học, nếu chúng ta không tập trung cho việc học ngay từ khi bắt đầu, chúng ta xa gia đình, được tự do, thoải mái, không học tập, chủ yếu dành thời gian cho vui chơi, giải trí, làm thêm, đua đòi bè bạn, lô đề, cờ bạc, cá cược bóng đá, thì chúng ta đã sai, đã thua những cá nhân ngay từ điểm xuất phát, đương nhiên, hậu quả chúng ta sẽ phải gánh lấy Thầy cô, trên cao học, là người gợi mở, khai sáng cho sinh viên Và việc chúng ta cần làm là chủ động chiếm lĩnh tri thức, phải nghiên cứu nắm vững

các nguyên tắc phương pháp luận biện chứng duy vật, phải tự trang bị cho mình vốn tri thức logic học, không ngừng rèn luyện thực tiễn, tích cực tự học tập để rút ra những bài học kinh nghiệm cho bản thân để từng bước hoàn thành và phát triển nhân cách nghề nghiệp tương lai Ngoài ra chúng ta phải đổi mới phương pháp tự học, tự tìm tòi, khám phá đạt hiệu quả cao Từ đó, biến quá trình giáo dục trở thành quá trình tự giáo dục, biến kiến thức sách vở thành tri thức của bản thân, biến tri thức thành kinh nghiệm của bản thân Song song với học tập là vấn đề tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, xây dựng lối sống tích cực Cũng như cán bộ, đảng viên, tu dưỡng đạo đức cũng là nhiệm vụ và trách nhiệm đối với sinh viên Do vậy, ở nước ta, trong các trường đại học, bên cạnh các môn học chuyên ngành là các môn học về tư tưởng, chính trị, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước Bên cạnh đó, đầu năm, trường có buổi tọa đàm về tác động của mạng xã hội Đây cũng là một cách giáo dục tư tưởng cho sinh viên Từ đó, sinh viên sẽ có thêm kiến thức về việc tiếp nhận thông tin từ mạng xã hội một cách có chọn lọc, học tập những điều hay, tránh xa những điều chưa tốt

Tóm lại, xây dựng lối sống tích cực của mỗi sinh viên đều là quá trình, cần thời gian Do vậy, ngay từ khi bắt đầu, chúng ta nên xác định rõ mục tiêu của bản thân Từ đó, xây dựng kế hoạch lộ trình học tập, rèn luyện phù hợp với bản thân, không nên quá vội vàng mà trở nên chủ quan, duy ý chí Mọi người có thể thực hiện, bản thân mình cũng có thể

2.2 Liên hệ bản thân

Liên hệ tới bản thân, là sinh viên, học tập và rèn luyện là hai nhiệm vụ song hành, không tách rời

Về tư tưởng, bản thân cần tích cực tìm hiểu, nâng cao khả năng tự học;

có ý thức trau dồi tri thức thông qua việc trao đổi với bạn bè và thầy cô Về phẩm chất, luôn nỗ lực rèn luyện đạo đức, có ý thức tự nhận thức và kiểm