Phụ luc luan an

Nghe câu chuyện kể của Bà cô khiến tôi như được trở về hòa mình vào không khí nhộn nhịp lúc cấy lúa của mấy cô mặc áo vá quàng, vá vai vậy, hông biết giờ còn mấy cái áo thứ đó hông ta?.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRẦN VĂN THỊNH

NGHIÊN CỨU CA DAO - DÂN CA DƯỚI GÓC NHÌN BỐI CẢNH (TRƯỜNG HỢP CA DAO - DÂN CA ĐỒNG BẰNG

SÔNG CỬU LONG)

PHỤ LỤC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2022

MỤC LỤC

Phụ lục I: Mẫu ca dao – dân ca trong bối cảnh từ sưu tầm thực tế tại Đồng bằng sông Cửu Long 1 Phụ lục II: Bảng đối chiếu văn bản ca dao với bối cảnh gắn với chức năng trong dạng thức dân ca đối đáp nam nữ ở Đồng bằng sông Cửu Long 106 Phụ lục III: Bảng đối chiếu văn bản ca dao với dạng thức dân ca của ca dao – dân ca Đồng bằng sông Cửu Long 185

PHỤ LỤC I MẪU CA DAO – DÂN CA TRONG BỐI CẢNH TỪ SƯU TẦM THỰC TẾ

TẠI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

NN001 (Người sưu tầm: Phạm Thị Trúc Phương, Bình Minh - Vĩnh Long)

Ở gần nhà tôi có gia đình của Chú Di và cô Hân Một buổi trưa nọ, khi cái nóng mùa hạ oi bức mà giờ tan sở thì ngoài phố mọi người chen chúc nhau rất là ngột ngạt Nghe tiếng kèn xe “tin tin” ngoài cổng báo hiệu ba về, cái

Tý lon ton chạy ra mở cửa mừng Sau một ngày làm việc mệt mỏi, Ba cái

Tý ngã lưng lên sofa kêu cái Tý rót cho ba ly nước Vì mải mê chơi game nên cái Tý buột miệng:

- Ba đi lấy đi!

Nghe con nói vậy nên Ba giận Ba lấy lại chiếc phone Tý đang chơi game

và mắng Tý Tý òa khóc Mẹ Tý nghe tiếng khóc của con chạy vội ra xem Thấy Tý đang bị ba mắng, mẹ tý bảo

- Con còn nhỏ chưa đủ hiểu để nghe những lời quát mắng

Ba Tý liền bảo mẹ:

- Đẻ con chẳng dạy chẳng răn,

Thà rằng nuôi lợn mà ăn lấy lòng

Mẹ liền đáp lời lại:

- Sinh con ai nỡ sinh lòng

Sinh con ai chẳng vun trồng cho con

Nghe cô Hân nói vậy nên chú Di đành dịu giọng

(Tài liệu lấy từ đời sống gia đình của Chú Di và cô Hân, 14h- 29/10/2017) NN002 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Một lần nọ ngay giờ nghỉ trưa, ngồi dưới bóng cây bã đậu trước nhà, ngoại

kể chuyện về một tình huống đối đáp bằng câu ca dao Ngoại kể chuyện này xảy ra lâu lắm rồi, khi ngoại còn trẻ Trong một lần ngoại thấy ông bạn của ngoại đang buồn rầu vì tương tư cô bạn xóm trên Thấy ông bạn đang ngồi rầu rầu nên vừa muốn an ủi vừa muốn ghẹo chút cho vui nên buông lời:

- Cá lưỡi trâu sầu ai méo miệng

Ngoại vừa nói vừa cười Tự dưng ông ấy nổi quạu đáp lại:

- Cá trèn bầu nhiều chuyện sứt môi

Ngoại nghe cái giọng ổng mà sửng sốt không ngờ ổng lại nổi giận với Ngoại

Từ đó, ông bạn đó ít khi nói chuyện với Ngoại nữa Sau này ổng lấy vợ là người mà ổng tương tư một thời

NN003 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Để tìm thêm tư liệu về ca dao trong bối cảnh sử dụng cụ thể, tôi trở về quê

và tìm Bà cô của tôi, trước đây bà là cô giáo trường làng Tuy tôi không phải cháu ruột của bà nhưng bà thương tôi lắm, vì trước đây khi gia đình tôi chưa

ra riêng, vẫn còn ở chung với Nội thì tôi thường chạy qua nhà bà chơi, cũng nhờ đó mà tình cảm giữa hai bà cháu trở nên rất thân thiết Vận dụng kĩ thuật phỏng vấn sâu, tôi đưa đẩy câu chuyện để bà Cô nhớ lại những câu chuyện

hò hát ngày trước Bà kể, thời xưa người nông dân cực khổ trăm bề, quanh năm suốt tháng gắn liền với công việc làm đồng, mà thời xưa phải có những

thiết bị hiện đại như ngày nay thì tốt biết mấy, nào là máy gặt đập liên hợp, máy cấy đã phần nào giảm bớt mệt mỏi cho người nông dân Bà bảo:

- Hồi xưa phải nai lưng ra làm gần chết Nhung ơi, nào có sướng như bây giờ, cái gì cũng làm bằng tay hết, không có chút máy móc, mà làm riết rồi cũng quen à nghen

Gương mặt của bà lúc này tươi cười rạng rỡ như nhập về thuở thanh xuân

Bà bảo lúc xưa phần lớn là con người ta đi làm mướn để kiếm sống, cuộc sống thiếu thốn đâu có đất đai nhiều để làm ăn, vì thế ai giàu có thì bỏ tiền

ra mướn người về làm và người nghèo khó thì tìm đến nhận việc Cuộc sống làm mướn nghe bà kể tôi thấy dường như tuy cực nhưng vui Trăm công ngàn việc đôi lúc sẽ khiến con người ta dễ dàng gục ngã, huống hồ đó là công việc quanh năm phải “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” Nhưng làm lâu thì mọi người cũng cảm thấy quen, huống hồ đi làm đồng không chỉ có một mình mà còn có rất nhiều người cùng làm, vì thế vừa làm vừa trò chuyện cũng phần nào vơi đi mệt mỏi Bà kể, mỗi khi tới mùa cấy lúa là không khí trở nên nhộn nhịp hẳn, không phải họ chỉ lo trò chuyện mà quên mất nhiệm

vụ của mình, mà ở đây họ đã tìm cách giải khuây để góp phần xua tan mệt mỏi đồng thời làm được nhiều việc hơn bằng cách cất lên tiếng hò hay đôi khi còn có hò đối đáp giữa nam nữ làm cho không khí đông vui càng trở nên nhộn nhịp Đi cấy lúa thì có trai, có gái, có già và cũng có trẻ, vì thế đôi lúc réo chọc ghẹo nhau cũng trở thành thú vui cho công việc làm đồng Bà kể:

- Nhớ lại mà mắc cười, hồi xưa thì đi cấy lúa ai mà bận đồ đẹp làm gì, với lại cũng toàn là áo bà ba này kia chớ có áo thun hay sơ mi như bây giờ đâu

Mà hồi xưa nghèo, bởi dị đâu có mua áo mới quài, có một cái áo mặc lâu quá thì bị rách nên phải vá lại để mặc tiếp thôi Mà có đứa khéo nó vá đẹp lắm à nghen, nhiều khi chen màu này, màu kia vô, nhìn như kiểu dị, chứ hông ai biết bị rách nên vá hết, làm ai nhìn cũng mê, bởi dị người ta kêu mấy cái áo vá khéo đó là cái áo vá quàng, mấy đứa mặc áo vá quàng đi cấy làm mấy thằng con trai nhìn mà mê, có khi tụi nó gom lại rồi chọc nhau, hông thôi hò dí nhau, ghẹo mấy đứa con gái Có lần cô nghe thấy mấy đứa con trai hè nhau hò vầy nè:

“Áo vá vai, vợ ai không biết

Áo vá quàng chí quyết vợ anh”

Giọng bà cô bắt chước mấy anh trai làng làm tôi cũng thấy rất thích thú Bà

cô giải thích thêm:

- Mấy thằng đó vui lắm, cứ cà rỡn, khổ cái trong mấy đứa con gái đi cấy cũng có đứa hông được khéo tay mặc áo vá vai thôi, áo vá vai là vá cho liền lại sao cho mặc tạm được, nó hông được công phu như áo vá quàng, bởi dị

có đứa con gái nghe tụi con trai hò như dị, nghĩ là tụi nó chê mình không khéo may vá nên cũng hông chịu thua, đại diện cho mấy đứa mặc áo vá vai,

vá quàng rồi mạnh miệng nói trả lại, giống như để bênh vực, để cho mấy thằng con trai biết áo vá vai, vá quàng, áo nào cũng dữ hết, hông phải tầm thường Một đứa con gái cất giọng lanh lảnh, chanh chua:

- Áo vá vai vợ ông cai, ông đội

Áo vá quàng là bà nội của anh

Bà cô nói tiếp:

- Hát rồi rồi tụi con gái cười rộn lên, mấy thằng con trai cũng cười theo, thấy tụi con gái cao tay ấn hơn ời, bởi dị đâu dám đụng nữa, mà nhờ dị tụi nó được giải trí, cười cho đã rồi làm tiếp

Nghe câu chuyện kể của Bà cô khiến tôi như được trở về hòa mình vào không khí nhộn nhịp lúc cấy lúa của mấy cô mặc áo vá quàng, vá vai vậy, hông biết giờ còn mấy cái áo thứ đó hông ta? Nghe mà thấy vui làm sao, đúng là mỗi thời có mỗi thú vui riêng khiến con người ta không bao giờ quên được

NN004 (Người sưu tầm: Trần Huỳnh Thị Diễm Trinh, Giồng Riềng – Kiên Giang)

Gia đình ông Huỳnh Văn Thuận ngụ ấp Hoà B, xã Hoà Lợi, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang Sáng ngày 23 tháng 9 năm 2017 chúng tôi đến nhà ông Thuận với tư cách là khách mời Hoà vào không khí cùng làm cùng ăn, chúng tôi vừa có cơ hội tìm hiểu được nhiều câu ca dao lý thú mà thiết nghĩ rằng nếu không có bối cảnh chúng tôi cũng không hình dung ra được hết những ý nghĩa tầng sâu và đa dạng cả về hình thức lẫn nội dung của nó Bối cảnh buổi chiều nhà ông Thuận cùng hàng sớm ra sân nhà cùng hát Karaoke

Buổi chiều hôm ấy, khi việc đã tan tản, anh Tường con ông Thuận khênh dàn karaoke ra khoảng sân gạch tàu của nhà rồi rủ chòm xóm cùng ở lại hát

hò đôi ba câu Thấy ông Danh mới ngoài cửa bước vào, anh Tường cầm micro giới thiệu ngay ông Danh Mọi người cười ồ lên bởi thân hình thấp bé của ông Danh và cái giọng ho sụt sùi vì hay rượu chè Anh Tường cười hề

hề cất tiếng hát:

- Chớ thấy áo rách mà cười,

Cái giống gà nòi lông nó lưa thưa

Anh Tường tin tưởng ông Danh sẽ hát rất ngầu khác xa với vẻ ngoài có phần lủi thủi đó Quả thật như vậy, ông Danh cầm micro như trở thành một con người khác Đôi mắt sáng lên, cười nhe cả hàm răng Ông hít thở vô một hơi thật dài trong bài Vụ án mã ngưu Mọi người tập trung chú ý vào ông mà không ngớt lời khen ngợi Sau khi ông Danh hát một hồi lâu chẳng có ai đăng ký hát, ai cũng xua tay và kêu ông Danh hát tiếp Ông Rem cầm micro vừa đùa, vừa thật cất giọng hát ồm ồm:

- Đến đây không hát thì hò

Không phải con cò uốn cổ mà nghe

Trong đám thanh niên có người cười hề hề rồi xua tay Lại có người cảm thấy có chút không vui bỏ đi chỗ khác không nói, không rằng

NN005 (Người sưu tầm: Võ Hoài Ngọc, Bình Tân - Vĩnh Long)

Hồ sơ trò chuyện:

Tôi: Hoài Ngọc, 20 tuổi, hiện tại là sinh viên ngành Văn học, quê ở huyện Bình Tân, tỉnh Vĩnh Long Từ nhỏ tôi vốn là cháu cưng của cậu Út, cậu vẫn thường hay kể tôi nghe rất nhiều câu chuyện về cuộc đời mình Và cũng từ những câu chuyện của cậu, tôi đã có được những bài học hay và ý nghĩa Cậu Út: năm nay đã hơn 40 tuổi Cậu hiện đang là nông dân, cậu cưới mợ năm 25 tuổi, hiện đã có hai người con Vốn có niềm đam mê với những câu

hò lời ru, cậu thường mở đầu câu chuyện bằng những câu hò, câu ca dao bằng chất giọng miền Tây đặc sệt

Cô Thuỳ: là mối tình dở dang thời còn trẻ của cậu Út, sau này cô đi lấy chồng

xa và cả hai là không còn liên lạc với nhau

Nơi chốn: Xã Tân Quới, huyện Bình Tân, tỉnh Vĩnh Long

Thời gian diễn ra: 9h00 Thứ sáu, ngày 30/04/2020

Diễn biến hội thoại

Hôm nọ tôi về quê nhân dịp nghỉ lễ 30/4, vì lâu ngày không gặp mặt nên tôi

và cậu Út đã ngồi tâm sự với nhau rất nhiều chuyện Vô tình nhắc đến chuyện ngày xưa, cậu mới kể thời cậu còn trẻ có thương một cô tên Thùy ở gần nhà,

cô Thùy thấy cậu hiền lành nên cũng thương, mà cả hai người đều không ai chịu nói ra tình cảm của mình Theo lời cậu Út, gia đình cô Thùy khá giả hơn nhà tôi nhiều, khi ấy gia đình làm nông cũng chỉ đủ ăn đủ mặc chứ làm sao lo nổi tiền để cưới vợ Về sau có cậu con trai nhà khá giả ở huyện bên sang xin hỏi cưới cô Thùy, tất cả sính lễ đều đáp ứng đủ Ba mẹ cô Thùy thấy vậy cũng đồng ý gả cô cho cậu trai đó Đến gần ngày cưới, cô Thùy lén hẹn cậu ra để nói lời tạm biệt Lúc đó cậu nói với cô Thùy:

- Phải chi nhà anh khá giả hơn, anh cũng gan dạ hơn sang hỏi cưới em!

Cô Thùy không giấu được vẻ mặt buồn rầu, rưng rưng nước mắt cất lên câu hát:

- Ba đồng một mớ trầu cau

Sao anh không hỏi những ngày còn không?

Bây giờ em đã lấy chồng

Như chim vào lồng, như cá cắn câu”

Cậu Út đáp lại cô Thùy bằng một giọng điệu trĩu nặng tâm tư:

- Cá cắn câu biết đâu mà gỡ

Chim vào lồng biết thuở nào ra ?

Khúc đối đáp giữa cậu Út và cô Thùy tuy nhẹ nhàng, tinh tế nhưng cũng nặng trĩu nỗi nuối tiếc Việc ép duyên của gia đình cô Thùy đã khiến cả hai tuy có tình nhưng chẳng thể nên duyên Gác lại mối tình dang dở với cô Thuỳ, sau này cậu gặp gỡ và thương mợ Út, một cô gái thuỳ mị, chịu thương chịu khó và cậu quyết định lấy mợ về làm vợ cũng bởi tính cách của mợ Cậu tôi cũng không để câu chuyện cũ ảnh hưởng đến tình cảm giữa cậu và

mợ Út, bằng chứng là hai vợ chồng cậu thương nhau lắm, chăm chỉ làm lụng vất vả mới có được cuộc sống đầy đủ như hiện tại Còn về mối tình dang dở kia, cậu xem như là kỉ niệm của thời trẻ, cái thời mới tập tành yêu đương NN006 (Người sưu tầm: Nguyễn Thị Bích Ngọc, Long Mỹ - Hậu Giang)

Hồ sơ diễn xướng:

Chị Nhàn: 23 tuổi, bán hàng online, nhà ở cạnh nhà tôi, là người có học thức vừa giỏi giang

Cô Tư: làm nghề mai mối, ít được ăn học nhưng ăn nói rất mạch lạc, tính khí không được tốt Quê gốc ở Sóc Trăng

Tôi: Nguyễn Thị Bích Ngọc, ở huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

Địa điểm: tại nhà, xã Lương Tâm, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

Thời gian hội thoại: một chiều thứ bảy, tháng 4 năm 2021

Diễn biến hội thoại

Chị Nhàn con cậu Ba ở cạnh nhà tôi, năm nay cũng mới độ đôi mươi Chị đẹp lại thông minh và không thích phải lấy chồng sớm như hồi xưa vậy Bao nhiêu đám đến hỏi cưới chị, chị cũng không chịu Hôm đó, chị đem ít bánh

chị làm sang qua cho tôi thì gặp cô Tư cũng ở đó Cô Tư thấy chị sang thì liền nói:

- Con Nhàn khéo tay mà đẹp vậy thì lấy chồng khỏi sợ mẹ chồng chê, để cô mần mai cho con thằng con ông Năm xóm trên hen

Chị nghe xong lắc đầu rồi trả lời:

- Con chưa muốn có chồng cô ơi

Cô Tư cất giọng hát, với nét mặt và giọng điệu có chút chọc ghẹo chê trách:

- Còn duyên kén cá chọn canh

Hết duyên ếch đực, cua kềnh cũng vơ

Còn duyên kén những trai tơ

Hết duyên ông lão cũng vơ làm chồng

Nghe cô Tư nói, tôi nghĩ thầm cô có phần hơi quá đáng nhỉ, việc lấy chồng sớm hay muộn cũng không phải là chuyện gì to tát đến mức cô có ý cợt nhã như vậy Còn chị Nhàn, chị nghe xong cười lớn, tỏ thái độ thiếu sự nghiêm túc, và đáp lại với lời nói có phần hơi suồng sả:

- Chồng con là cái nợ nần,

Chẳng thà ở vậy nuôi thân béo mầm

Cô Tư nghe thế, đôi lông mày cau lại, tỏ ý khó chịu, rồi đứng dậy ra về Còn tôi thì được một trận cười sảng khoái và một cái nhìn ngưỡng mộ về cách nói năng hay ho của người phụ nữ hiện đại này

NN007 (Người sưu tầm: Trương Thị Hậu, An Biên - Kiên Giang)

Có một lần, vào mấy năm trước, vào buổi sáng anh Hai của tôi (Đức) đưa bạn gái về nhà chơi, ra mắt ba mẹ tôi vì hai người quen nhau cũng kha khá thời gian Lúc đó cả nhà tôi đang quây quần với nhau gồm: ba, mẹ, anh Hai, bạn gái của anh Hai và tôi (Ngân) Trong lúc đang nói chuyện, cười đùa thoải mái thì tôi quay sang hỏi chị ấy: “Anh chị quen nhau lâu chưa?” chị trả lời: “Cũng gần hai năm rồi em!” Thấy chị cũng thoải mái nên tôi ghẹo chị: “Trường chị học thiếu gì người được hơn anh của em sao chị không quen, chị quen anh của em làm gì? Bỏ ảnh đi chị!” Lúc đó chị cười thật giòn

và tươi lắm, còn cả nhà tôi thì bất ngờ với câu hỏi của tôi, nhưng chắc tại tôi còn nhỏ nghĩ gì nói đó nên không bị mắng Chị cũng hài hước lắm không để bụng mà chị còn trả lời tôi bằng câu ca dao có lẽ tôi không bao giờ quên Chị nói mà ngân nga chậm rãi như hát, lại còn kéo dài ở cuối câu nữa chứ:

- Cá cắn câu biết đâu mà gỡ

Chim vào lồng biết thuở nào ra

Lúc nghe câu ấy tôi chỉ biết cười mà không hiểu được ý nghĩa của nó cũng không hiểu được ý mà chị muốn nói với tôi, còn gia đình tôi có vẻ ai cũng hiểu được ý nghĩa thông qua câu mà chị vừa mới hát Tôi chỉ ấn tượng bởi cách nói chuyện văn vẻ có duyên của chị Sau này tôi mới hiểu ra được ý của chị nói là “lỡ yêu rồi thì làm sao mà buông tay được” như chim vào lồng như cá mắc câu vậy

NN008 (Người sưu tầm: Đoàn Thị Ngọc Mỹ, Kế Sách – Sóc Trăng)

Vùng quê của tôi mệt xứ còn rất nhiều khó khăn về mặt kinh tế, một vùng quê nghèo mọi người hay bỏ xứ mà đi làm ăn xa hết Tôi có một đứa bạn tên Lan, nó lớn lên cùng xóm, lúc nhỏ chúng tôi không lo nghĩ gì nhiều tôi nên hay rong ruổi đầu xóm đến cuối xóm, thân nhau cứ như hình với bóng Sau này lớn hết tôi phải lên Cần Thơ đi học còn nó vì gia đình còn gặp nhiều khó

khăn nên phải bỏ xứ đi lấy chồng xa để tìm cơ hội đổi đời cho gia đình nó Tôi thấy thương cho nó Mỗi lần có dịp gặp tôi, Lan cứ hay ngồi tâm sự với tôi nó không muốn xa quê, xa cây cầu nhỏ bắt qua sông, xa con đường quê,

xa ba má và tụi em nó và còn cả tôi nhưng vì hoàn cảnh nó không được may mắn nên đành bấm bụng mà đi Tôi nhớ mãi những ngày trước khi nó về quê chồng, cuối tuần tôi về quê và nó chạy sang nhà ngủ cùng tôi Khi hai đứa

vô phòng ngủ, nó bảo:

- Tao chỉ được ngủ cùng mày được vài hôm nữa thôi, tao phải đi rồi và lâu lắm tao mới về thăm mày được nhưng nhất định hôm đám cưới tao mày phải

về đấy nhé, không tao sẽ không nhìn mặt mày nữa!

Tôi nghe nó nói rồi hai đứa ôm nhau mà khóc Tôi buồn vì không biết là sau này về nhà chồng nó có còn được vui như bây giờ không, không biết rằng

nó có được hạnh phúc không? Ngồi một lúc nó cất lên tiếng hát nho nhỏ mà giọng thì đầy buồn bã, da diết:

- Má ơi đừng gả con xa

Chim kêu vượn hú biết nhà má đâu

Chưa bao giờ tôi nghe câu hát nó nặng nề xót xa đến thế Tôi chỉ biết ôm bạn mà vỗ về an ủi

NN009 (Người sưu tầm: Đoàn Thị Ngọc Mỹ, Kế Sách – Sóc Trăng)

Tôi đã được ông, bà dạy dỗ từ nhỏ về sự hiếu thảo và biết ơn Từ khi tôi đỗ đại học và được học tại trường Đại học Cần Thơ thì nay đã là sinh viên năm

ba, nhớ ngày đầu tôi còn bỡ ngỡ trước cuộc sống mới với mọi thứ bắt đầu bước sang một trang sách mới, tôi bắt đầu biết lo toan và suy nghĩ nhiều hơn Gia đình tôi không khá giả, nhưng ba và mẹ vẫn luôn cố gắng làm mọi thứ cho tôi được ăn học, luôn mong muốn tôi có một tương lai tốt đẹp hơn mình Tôi hiểu được từng giọt mồ hôi và nước mắt đổ ra của ba mẹ nên tôi luôn cố gắng hoàn thành tốt nghĩa vụ của mình là học tập Cứ mỗi cuối tuần tôi về quê một lần vì quê tôi không xa đây lắm, tôi nhớ hôm ấy cuối ngày chủ nhật tôi ngồi bên cạnh ba nói chuyện Ba tôi nói nhiều thứ, nhưng nhân nói chuyện mấy thanh niên ở xóm không chịu học hành mà tối ngày đá gà đánh bạc làm khổ cha mẹ, ba dùng một câu ca dao xưa với giọng điệu hết sức trang nghiêm để nhắc nhở tôi lo tu dưỡng học hành cho trọn đạo nghĩa:

- Tu đâu cho bằng tu nhà

Thờ cha kính mẹ mới là chân tu

Rồi ba tôi cắt nghĩa và giải thích cho tôi hiểu tường tận, nó như một lời nhắc nhở quý giá của ba dành cho tôi trên bước đường học tập rèn luyện nên người

NN010 (Người sưu tầm: Đoàn Thị Ngọc Mỹ, Kế Sách – Sóc Trăng)

Trong một lần được yêu cầu đi sưu tầm và khảo sát những bài ca dao dân ca

để làm một số bài tập, tôi đã về tìm bác Hai vì ông thuộc nằm lòng rất nhiều câu ca dao hay và ý nghĩa Hôm ấy, vào đầu tuần tôi vẫn nhớ hôm đó bà con trong xóm tôi bắt đầu đi sạ lúa, mọi người đều loay hoay chuẩn bị mọi thứ, những người phụ nữ đã thức từ rất sớm để thổi cơm đem theo ra đồng để ăn lúc nghỉ trưa trong đó có mẹ của tôi, tôi cũng thức sớm để phụ mẹ Rồi cùng

mẹ ba và bác Hai ra đồng Lúa nghỉ trưa bác Hai kể cho tôi nghe những ký

ức tuổi thơ của Bác bên cánh đồng đã nuôi lớn mình và những kinh nghiệm làm lúa của ông bà xưa truyền lại Bác nói:

- Tháng sáu thì cấy cho sâu

Tháng chạp thì cấy mau mau mà về

Nghe bác nói vần vè, giọng lên xuống nghe rất hay nhưng tôi không hiểu lắm về nội dung Tôi nhẻo miệng cười hỏi bác:

- Bác Hai nói hay quá, nhưng tại sao lại như vậy hả Bác?

Nghe tôi hỏi vậy thì bác hai bắt đầu chậm rãi giải thích cho tôi cặn kẽ về kinh nghiệm của ông bà xưa trong nghề làm ruộng

NN011 (Người sưu tầm: Hồ Ngọc Tia, Vị Thanh – Hậu Giang)

Thuở còn ở với ba mẹ sợ nhất là bị la mắng Nên mỗi lần làm việc gì cũng phải ngó trước ngó sau thận trọng trong từng cử chỉ Nội là người phụ nữ đảm đang đã làm dâu cho cả dòng họ trên dưới chục người Lúc nào cũng vậy, nội cũng mang nặng tư tưởng phong kiến Dường như, nó đã thấm sâu vào trong tiềm thức của nội Lúc nào nội cũng dặn dò tôi:

- Con à, là thân con gái phải biết giữ mình, đảm đang, chu đáo và phải nấu

ăn ngon

Còn mẹ là người phụ nữ thông minh, sắc sảo, chu toàn mọi việc trong gia đình Có lần mẹ vừa dự đám cưới của ông anh về Lúc về mẹ chê cô dâu không được đẹp mà còn không biết đối nhân xử thế Lúc đó cũng có thằng

em tôi kế bên Nghe mẹ tôi cứ đứng đó mà chê tới chê lui con dâu người ta, Nội buông một câu:

- Gió đưa bụi chuối tùm lum

Má dữ như hùm ai dám làm dâu

Nghe nội nói mà như đang hát vu vơ Tôi hiểu ý nên khoái chí phá lên cười ngó qua thằng em Thằng em tôi vẫn chưa hiểu chuyện gì xảy ra Mẹ tôi thấy

bà nội nói vậy nên cụt hứng im lặng đi vô buồng thay đồ rửa mặt

NN012 (Người sưu tầm: Hồ Ngọc Tia, Vị Thanh – Hậu Giang)

Trong đám bạn của tôi chơi thân với nhau tử thuở còn học trung học cho đến khi lên đại học có thằng Minh Bọn tôi gọi nó là tên đầu gấu vì trong nhóm bạn nó là thằng dữ nhất Hễ đi chung với nó là chả ai dám đụng đến bọn tôi

vì nó là thằng dữ nhất bởi cái vẻ mặt và cái đầu đinh như đại ca giang hồ của

nó Tết năm rồi tôi có dịp đưa lũ chúng bạn về quê Ba má tôi rất vui vẻ đãi đám bạn nên các bạn cũng cảm thấy rất thoải mái Ban đầu tụi bạn còn ngại ngùng nhưng sau bữa cơm thân mật thì ai cũng tự nhiên như ở nhà của mình Qua nhiều lần nói chuyện với thằng Minh nhìn dáng vẻ dữ nhất đám, má tôi buông một câu vần vè như mọi khi:

- Gió đưa mười tám lá me

Mặt rỗ hoa hòe mà ăn nói có duyên

Chúng tôi giật mình nghe má nói rồi hiểu ý bật cười:

- Má nói hay quá, giờ tụi con mới nhận ra thằng Minh coi vậy mà ăn nói nghe được hả má?

Cả nhóm vui vẻ cười ồ lên làm thằng Minh thẹn đỏ mặt nhưng có vẻ nó cũng khoái lắm vì được khen

NN013 (Người sưu tầm: Hồ Ngọc Tia, Vị Thanh – Hậu Giang)

Vào một buổi chiều êm ả, tôi có dịp trò chuyện với Út Út là người phụ nữ hiền lành, đức độ và rất chu đáo Suốt quãng đời Út dành hết thời gian và tình yêu cho gia đình và những đứa cháu của mình nên đến giờ vẫn chưa lập gia đình Đang nói chuyện với tôi về những dự định trong tương lai bỗng

ngoài ngõ có một bóng người đi vào, hình như là người quen của Út mang thiệp đến mời đám Tôi thấy Út dường như đổi sắc mặt vì người này là người yêu cũ của Út thì phải Tôi nghe loáng thoáng hình như anh ta qua mời Út

dự đám cưới của anh ta Anh ta đưa Út tấm thiệp rồi nói vài câu giã lã và ra

về Út cầm tấm thiệp trên tay rồi quay vô nhà Thấy tôi nhìn Út với vẻ tò mò, thắc mắc, Út không nói mà hát mấy câu với giọng bực bội đầy cảm xúc:

- Trèo lên chót vót cây bần

Vái anh đi cưới vợ cho sóng thần nhận ghe

Tôi nghĩ bụng: “Chắc Út giận và hận người này nhiều lắm nên Út mới nói vậy!”

NN014 (Người sưu tầm: Hồ Ngọc Tia, Vị Thanh – Hậu Giang)

Gió bất thổi về trong tiết trời se se lạnh Lũ chúng tôi ngồi ngắm hoàng hôn

và ước cho mau đến tết để được về quê Đang tĩnh lặng vì mỗi người đang theo đuổi một suy nghĩ thì thằng Vinh buộc miệng buông một câu ca dao nghe mà nôn nao não lòng:

- Cu kêu ba tiếng cu kêu

Trông mau đến tết dựng nêu ăn chè

Nghe thằng ngâm xong mà có đứa buông tiếng thở dài Tết lại sắp đến rồi

và sắp được về quê thăm cha thăm mẹ Mong là sẽ được vậy Thương cho nỗi nhớ quê của những đứa con xa xứ ngày đêm miệt mài bên từng câu chữ

để sau này thành danh lập nghiệp, để có được cuộc sống tốt đẹp hơn NN015 (Người sưu tầm: Nguyễn Thị Tuyết Trinh, Thới Bình – Cà Mau)

Câu ca dao đầu tiên tôi xin kể về câu ca dao được nghe mẹ kể lại về chính gia đình mình Tôi vốn học xa nhà, lâu lâu mới về quê được một lần, có một hôm tôi về nhà, tối đến ngồi xem tivi với họ tôi mới chợt hỏi “Không biết hồi xưa ba với mẹ có nói chuyện với nhau bằng câu ca dao không nhỉ?” Thế

là mẹ tôi liền kể, mẹ quê ở vùng đất huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang, được mai mối nên theo cha tôi về đây là huyện Thới Bình, Cà Mau sinh sống Ban đầu gia đình tôi còn khá là khó khăn, nên ba mẹ tôi phải cố gắng làm việc cực khổ để có tương lai tốt hơn, một buổi sáng, ông bà nội và ba

mẹ tôi ra rẫy như thường ngày, ba chợt quay sang thấy mẹ đang mồ hôi đầy người và đốn những cây mía, mọi người cũng biết lông mía rất ngứa và xót, chạm vào người rất khó chịu thêm cái nắng nóng của thời tiết thì còn gì khổ bằng, mà mẹ tôi trước kia thì đâu từng làm mía, về với ba tôi mới học làm nên rất khó khăn, nhưng vẫn cố làm không nghỉ ngơi Ba tôi lại và nói với

mẹ câu nói đùa bâng quơ:

- Lấy anh làm cực thế này, thì hối hận không?

Mẹ tôi không trả lời mà tằng hắng rồi hát rằng:

- Thương chồng thì phải lụy chồng

Đắng cay phải chịu, mặn nồng phải theo

Ông bà nội tôi nghe mẹ hát thì bật cười, còn ba tôi nghe hát xong tuy im lặng, nhưng về lại suy nghĩ nhiều, nó như nguồn động lực để ba tôi cố gắng xây dựng cuộc đầy đủ cho mẹ, để mẹ không phải vất vả và có cuộc sống hạnh phúc hơn Câu ca dao mà mẹ kể cho tôi, không đơn thuần chỉ là câu hát qua lại, mà đó là cả một tình thương yêu và tin tưởng của mẹ dành cho

ba, sự chịu đựng, hi sinh của người phụ nữ, tấm lòng thủy chung son sắt, dẫu cuộc sống bên ba tôi có cực khổ đến đâu thì mẹ vẫn chấp nhận Ngoài ra nó

còn là lời nhắc nhở cuộc sống tôi có được ngày hôm nay là mồ hôi và nước mắt của mẹ và mẹ tôi đổ xuống, còn là lời động viên tôi dù cho có cuộc sống

có cực khổ ra sao, nhưng nếu cố gắng thì sẽ thay đổi được mọi thứ

NN016 (Người sưu tầm: Nguyễn Thị Tuyết Trinh, Thới Bình – Cà Mau)

Trong những ngày về quê tôi lại ra nhà bác Tư là anh trai của ba tôi cũng cùng quê Cà Mau nhưng ở huyện U Minh Vì nhà bác có giỗ nên con cháu,

họ hàng về rất đông vui Sáng hôm đó còn có cả chị Nguyệt là bạn gái của anh Phúc con trai bác Tư, chị Nguyệt là người Sài Gòn, chị rất xinh đẹp và còn rất giỏi, chị có việc làm trên Sài Gòn nhưng vì yêu anh Phúc nên chị vẫn quyết định theo anh về xứ U Minh làm dâu Vì đám giỗ nên anh Phúc đã dắt chị về để ra mắt họ hàng, mọi người ai nấy điều đặt cho chị nhiều câu hỏi lần đầu gặp như: “Nhà con ở đâu, nhà có bao nhiêu người, ba mẹ con làm nghề gì…” và ai cũng khen chị Nguyệt đẹp mà lại hiền, vậy mà chịu về đây làm dâu thiệt là lạ, họ bảo anh Phúc đúng là có Phước mới quen được chị Trong lúc mọi người đang khen chị Nguyệt thì dì Sáu tôi đang chuẩn bị đồ

ăn quay sang hát một câu ngọt lịm:

- Em yêu anh nên đành xa xứ

Xuôi ghe chèo miệt Thứ Cà Mau

Thế là mọi người trong đám ai cũng cười vui vẻ, và tôi cũng kịp nhìn thấy nét mặt vui tươi của chị Nguyệt khi nghe dì Sáu hát Chị nhìn anh Phúc như muốn nói rằng chị yêu anh chân thành nên dù anh có ở chân trời góc bể nào chị cũng theo anh, và chị không bao giờ hối hận khi rời bỏ chốn phồn hoa

về đây sống, vì nơi đây có sự bình yên dễ chịu, có những con người hòa đồng, thân thiện và chị càng thấy sự lựa chọn mình là đúng Sau khi về nhà tôi mới nhận ra rằng câu ca dao không phải là gì đó quá xưa cũ, không phải mọi người đã quên đi mà là chưa có cơ hội dùng đến, nó đã nằm sẵn trong tâm thức của con người Việt Nam chỉ cần có thời cơ nó sẽ thể hiện ra NN017 (Người sưu tầm: Nguyễn Thị Tuyết Trinh, Thới Bình – Cà Mau)

Thực hiện yêu cầu sưu tầm các tình huống sử dụng ca dao trong diễn xướng, tôi đã về quê để hỏi người thân Tiếp hỏi chuyện về những câu ca dao, tôi được nghe ngoại kể về chuyện của chị Gấm Chị ở gần nhà ngoại tôi Giồng Riềng, Kiên Giang Theo tôi được biết chị Gấm là con gái lớn và là người rất xinh đẹp, lại giỏi cả việc nhà và việc đồng nữa, chị thân thiện, dễ mến lắm Lúc này lại nổi lên nhiều cô gái đi lấy chồng Đài Loan để gửi tiền về cho gia đình và nhiều nhà đã xây lên nhờ những đồng tiền báo hiếu Vì chị Gấm xinh đẹp nên cũng đã có người đến nhà chị mai mối cho chị lấy chồng nước ngoài Hiện tại thì cuộc sống gia đình chị rất khó khăn, cha chị thì bệnh thận cần rất nhiều tiền để chữa trị, thêm chị còn có em trai đang học đại học

Là chị cả trong nhà nên dù chị không muốn cũng không được Ngoại kể cái đêm trước lúc chị qua xứ người không biết cuộc sống ngày mai sẽ như thế nào, ngồi với cha mẹ chị khóc nhiều lắm, chị quỳ xuống hai hàng nước mắt lăn dài, chị nghẹn ngào nói:

- Má ơi đừng gả con xa

Chim kêu, vượn hú biết nhà má đâu

Lúc này thì mọi người cũng biết cha mẹ và cả em trai chị ai cũng ôm chị mà rớt nước mắt Cha chị quay mặt sang mà nói:

- Thôi tao không gã đi đâu hết, đói khổ thì đành chịu, tao chết cũng được chứ không bán con!

Nhưng mà là người con hiếu thảo, có trách nhiệm với gia đình làm sao chị

bỏ mặt gia đình mình như vậy được Chị vẫn chấp nhận đi sang xứ người, thách thức với số phận hi sinh cho gia đình Mọi người trong xóm thấy vậy

ai cũng thương chị nhiều lắm Ngày đám cưới của chị mọi người lại chung vui mà nước mắt nhiều hơn tiếng cười Họ thương cho tấm lòng của chị, thương cho chị không biết cuộc sống mai sau sẽ thế nào, ai cũng cầu mong cho chị sẽ có cuộc sống tốt Tôi chợt nhận ra câu ca dao, nó không đơn thuần mang ý nghĩa của những câu chữ mà nếu nó đặt ở một bối cảnh cụ thể nó sẽ

đi tận vào trong đáy lòng con người

NN018 (Người sưu tầm: Nguyễn Thị Tuyết Trinh, Thới Bình – Cà Mau)

Tôi lại tiếp tục hỏi về mẹ về những câu ca dao về gia đình, mẹ tôi suy nghĩ một chút rồi lại chợt buồn Chuyện là nhà bác Hai Sơn ở chung xóm với nhà tôi là ở Thới Bình, Cà Mau Bác hai Sơn có ba đứa con, hai anh trai và một chị gái, từ nhỏ tới lớn mấy anh chị sống hòa thuận, vui vẻ, luôn yêu thương nhau, vì gia cảnh bác Hai Sơn chỉ ở mức trung bình, nên mấy anh chị tự lo cho nhau để đi học, rồi ai cũng có công việc ổn định, mọi người trong xóm

ai cũng khen và lấy đó làm tấm gương tốt để dạy cho các con mình Nhưng đến lúc xã hội phát triển nên các tuyến đường cũng được nhà nước quan tâm Quê tôi cũng đã có tuyến đường xuyên á đi ngang qua Tất nhiên là đường xuyên á được xây trên đất người dân và những ai có đất bị tuyến đường xuyên á đi ngang qua sẽ được bồi thường một số tiền rất lớn và bác Hai Sơn

có miếng đất ngoài đường xuyên Á Bây giờ bác ấy đã có số tiền lớn, bác định sẽ chia cho các con mỗi người một ít, phần còn lại bác sẽ được hưởng tuổi già êm ấm Nhưng đâu ai ngờ sau khi biết tin các con bác từ phương xa trở về để đòi được lấy phần nhiều hơn, ai cũng kể khổ, kể công Rồi họ bắt đầu cự cãi nhau, tranh chấp nhau, đối đầu nhau và đỉnh điểm là khi bác Hai nhận được tiền, trong cơn cãi vã anh Ba đã chém anh Hai bị thương Bác Hai quá đau lòng và bác quyết định số tiền đó không chia cho đứa nào mà đem đi làm từ thiện và bác cũng đi vô chùa ở để làm phúc xóa tội cho các con mình Từ đó các anh chị con của bác Hai Sơn không còn nhìn mặt nhau nữa, họ cứ trách nhau là vì đối phương nên bác Hai mới làm vậy Cũng vì quá nhục nhã với xóm làng nên họ không về quê nữa Kể xong câu chuyện,

mẹ ngừng lại rồi chậm rãi nói với vẻ đầy tâm tư:

NN019 (Người sưu tầm: Huỳnh Trần Ngọc Ái, Vĩnh Châu – Sóc Trăng)

Trong đời sống thường ngày đôi khi có những trường hợp nhất định, người

ta sẽ bất chợt hứng khẩu mà nói lên một câu ca dao nào đó, có khi là một lời răn dạy con cháu, là một lời trách móc, Những câu nói có vần điệu ấy đã

ăn sâu vào tâm thức con người mà chỉ cần đặt vào một tình huống cụ thể nào

đó sẽ tự nhiên mà được thốt ra

Có lần anh tôi (Huỳnh Minh Tuấn - 27 tuổi, bảo vệ trường THCS Vĩnh Hải) quen một cô gái trên mạng xã hội, lúc nào xem ảnh của cô anh đều tấm tắc khen ngợi đủ kiểu, hôm anh hẹn gặp cô ở ngoài đời, cô không có chút gì giống hình mà cô đã đăng trên mạng xã hội, anh mới biết hóa ra, hình ảnh của cô đều đã qua chỉnh sửa, thêm nữa ăn nói lại có phần sỗ sàng, kém duyên Anh trở về với vẻ mặt thất vọng ủ rủ Tôi trêu anh:

- Cho anh chừa, để coi sau này còn dám quen bạn gái qua mạng xã hội nữa không!

Anh lườm tôi một cái rồi thủ thỉ như tự nói với mình:

- Một lần là tởn tới già,

Không đi nước mặn cho hà ăn chân

Nhìn thấy vẻ mặt buồn bã và nghe lời ca như tự răn mình của anh, tự dưng tôi thấy thương anh Hai nhiều hơn

NN020 (Người sưu tầm: Phạm Thị Trúc Phương, Bình Minh - Vĩnh Long)

Thời tiết tháng 8 ôi bức, mợ Hai vừa đi làm đồng về, thở một hơi dài, buông cái cuốc trong tay xuống, bà nói với tôi:

- Bao giờ cho đến tháng mười

Lúa trổ bời bời nhà đủ người no

Tôi nhìn mợ cười:

- Mợ hai giỏi ca dao quá ta! Giọng mợ cũng hay nữa

Mợ nói đây là những câu ca dao quen thuộc mà mợ đã được nghe từ nhỏ nên nằm lòng thì mợ quen miệng Mợ ngâm tiếp:

- Cày đồng đang buổi ban trưa,

Mồ hôi đổ xuống như mưa ruộng cày

Ai ơi bưng bát cơm đầy,

Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

Giọng mợ tuy không ngọt ngào nhưng mộc mạc và thành thực khiến tôi hết sức ấn tượng

NN021 (Người sưu tầm: Phạm Thị Trúc Phương, Bình Minh - Vĩnh Long)

Ở gần nhà tôi là nhà cậu Ba Cậu có một cậu con trai khá là hiếu động tên

bé Ti Một bữa nọ tôi sang nhà Cậu Ba chơi cũng ngay lúc Cậu đang dạy bé

Ti Nó nghịch ngợm thế nào mà làm vỡ cái bình hoa cổ của Cậu Cậu Ba vừa cầm cây roi vừa rầy dạy bé Ti Nó mếu máo, tay khoanh trước ngực khóc thút thít Trông thấy vậy tôi buột miệng:

- Cha ơi đừng đánh con què,

Để con hái đậu nấu chè cha ăn

Cái giọng giả con nít của Tô làm cho cậu Ba đang nghiêm cũng bật cười

- Không dóc cho vài roi thì không có chịu ngồi yên

Cậu Ba giã lã nhìn tôi cười Rồi Cậu bỗng xoa đầu bé Ti và không mắng nữa

NN022 (Người sưu tầm: Phạm Thị Trúc Phương, Bình Minh - Vĩnh Long)

Chuyện xảy ra ở gia đình bạn Na, được bạn Na kể lại Một bữa nọ, chuẩn

bị đến bữa cơm gia đình, như thường ngày Na giúp ba mẹ dọn cơm Nhưng hôm nay căng thẳng vì ba và mẹ Na đang chiến tranh lạnh với nhau, không khí trở nên không còn thoải mái như mọi ngày Na bỗng nghe ba nói với mẹ, giọng có vẻ dịu dịu:

- Mình ơi tôi hỏi thiệt mình Còn thương nhau nữa hay mình muốn thôi? Nghe ba nói vậy, Na ngơ ngác nhìn Ba Nghe chồng nói vậy, mẹ cũng dịu giọng mà nói nho nhỏ như nức nở:

- Đứt tay một phút còn đau

Huống chi nhân nghĩa, bỏ nhau sau đành

Ba nhìn mẹ cười nhẹ nhàng Bữa cơm hôm ấy trở lại bình thường như mọi ngày, Ba mẹ bạn Na đã thôi không còn chiến tranh lạnh (Tài liệu sưu tầm từ gia đình bạn Na, An Hòa, Ninh Kiều, Cần Thơ- 18h 22/10/2017)

NN023 (Người sưu tầm: Trần Văn Thịnh, Vũng Liêm - Vĩnh Long

Địa điểm: nhà anh Tư Thinh, khoảng 50 tuổi

Thời gian: buổi sáng, khoảng 8h

Người tham gia: Cậu Tám Vui và gia đình, dòng họ hai bên trong đám cưới con anh Tư

Hôm nay là ngày bé Dung xuất giá theo chồng Tối hôm qua thì gia đình đã làm lễ gia tiên, kính lạy ông bà và nhận lời chúc phúc của dòng họ Sáng nay mọi người đang chuẩn bị đón đàng trai đến rước dâu theo đúng phong tục cưới hỏi của ông bà Gia đình đàng trai cũng không xa mấy, chỉ cách nhà đàng gái khoảng 4 cây số Tuy gần nhưng vì thầy coi phán phải đến 8h nhà trai mới được vào nhà làm lễ Mọi người loay hoay chuẩn bị vừa xong xuôi thì đàng trai đến rước dâu Sau khi nhận mâm lễ từ nhà trai, nhà gái mời nhà trai vào làm lễ Đại diện họ đàng trai là một ông chú khoảng 60 tuổi Còn đại diện nhà gái là cậu Tám Vui, cậu của anh Tư Cậu Tám thời trẻ vốn là một người đi hát đoàn văn công nên ăn nói rất lưu loát và văn vẻ Hầu như trong dòng họ có cưới gả thì đều nhờ cậu Tám đảm nhận phần trình lễ, đại diện Sau khi hai bên chào hỏi, yên vị thì đại diện hai bên tiến hành phần lễ thượng đăng Đứng trước bàn thờ là chú rể ở giữa, đại diện đàng trai bên trái, đại diện đàng gái bên phải Sau khi đại diện đàng trai thực hiện xong thủ tục, cậu Tám lấy giọng sang sảng, tay cầm nắm nhang hướng vô bàn thờ

tổ tiên cất giọng:

- Đại lang nay đã đến giờ

Thiên can thỉnh lễ bàn thờ gia tiên

Lễ phẩm dâng đến cửu huyền

Hương dâng trà rượu khấn nguyền ơn trên

Khấn rồi đôi họ hai bên

Đến khi dùng nước nói lên an hòa

Từ đây hai họ thông gia

Trọn tình trọn nghĩa một nhà hiền lương

Chúc cầu hai họ thọ tường

Hưởng nhiều phúc đức an khương đời đời

Thành tâm cầu chúc mấy lời

Ơn trên trời phật cửu huyền chứng minh

Sau khi nói xong, cậu Tám quay qua chú rễ và đại diện nhà trai cùng dâng hương Phía dưới, mọi người yên lặng theo dõi phần lễ Sau khi làm lễ thượng đăng xong, cậu Tám hướng dẫn chú rễ làm lễ dâng rượu ông bà Khi đến tới trước mặt ông nội của cô dâu, cậu Tám cất giọng:

- Được ngày thanh long thiên đức

Huỳnh đạo kiết nhật chi tường

Dĩ định bá niên, tiểu đăng khoa chi lễ

Nên họ tộc nhà trai có đến dâng lễ lộc và lễ phẩm, đã được họ tộc nhà gái chấp lễ, đồng thời đã hướng dẫn chú rể làm lễ thượng đăng Lễ thượng đăng cửu huyền thất tổ đã xong Giờ đến phần hướng dẫn chú rể ra mắt ông bà cô bác hiện tiền Tôi trân trọng giới thiệu chú rể dâng rượu Cậu Tám dắt chú

rễ đến trước mặt ông nội cô dâu và chú rể dâng rượu

NN024 (Người sưu tầm: Trần Huỳnh Thị Diễm Trinh, Giồng Riềng – Kiên Giang)

Gia đình ông Huỳnh Văn Thuận ngụ ấp Hoà B, xã Hoà Lợi, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang Sáng ngày 23 tháng 9 năm 2017 chúng tôi đến nhà ông Thuận với tư cách là khách mời Hoà vào không khí cùng làm cùng ăn, chúng tôi vừa có cơ hội tìm hiểu được nhiều câu ca dao lý thú mà thiết nghĩ rằng nếu không có bối cảnh chúng tôi cũng không hình dung ra được hết những ý nghĩa tầng sâu và đa dạng cả về hình thức lẫn nội dung của nó Bối cảnh ông Thuận uống nước trà và trải lòng mình trong không khí chuẩn bị tiệc của mọi người

Ông Thuận ngồi đọc báo và uống nước trà tán gẫu với một số người bạn già cùng xớm Mọi người trong nhà mỗi người mỗi việc, trai tráng thì mần gà,

mổ heo còn phụ nữ thì nêm nếm, lặt rau,

gọt củ Buổi sáng rôm rả và dự báo về một bữa tiệc thịnh soạn, đầy ắp thức

ăn vào ngày hôm sau Ông nhìn cảnh ấy qua đôi mắt ươn ướt, nhìn về phía bàn thờ rồi nhìn về phía những ông bạn già mà cất tiếng giọng ồm ồm, ngậm ngùi:

- Sống thì con cái chẳng lo

Chết thì thịnh soạn đồ ăn một nhà

Mấy ông bạn già nghe ông nói gật đầu nhấp ly trà Rồi ông Thuận bùi ngùi

kể về ngày trước khi ba mẹ còn sống bản thân ông nghèo khó, không lo được

gì nhiều, còn anh em trong nhà thì lo giành nhau chia sớt của cải mà không

lo gì cho ba mẹ Giờ nghĩ lại ông thấy lòng nặng trĩu, chẳng biết việc khi mình khá giả báo đáp chút gì qua việc làm giỗ đầy đủ hơn có thật là báo hiếu Mấy ông bạn cảm thấy xót xa cho tấm lòng của ông và quay qua an ủi ông Thuận Ông bạn kế bên nói câu ấy chỉ dành cho những kẻ như anh em ông Thuận còn bản thân ông sống như thế đã đủ hiếu thuận rồi Mọi người

im lặng và dường như mỗi người đang theo đuổi một suy nghĩ

Bà Hường vợ ông tỏ vẻ hơi không hài lòng và bức xúc khi nghĩ về cách sống của những người anh em của ông Thuận Bà nghiêm mặt nói về thói đóng cửa niệm phật của họ, phô trương đi chùa cúng dường tam bảo đủ kiểu, bỏ tiền ra tặng người nghèo, kẻ khổ để được khen ngợi của địa phương và đi

đâu cũng khoe khoang thành tích nhưng cách đối đãi với anh em, đối đãi với cha mẹ thì vô cùng vô ơn và bất hiếu

Bà Hường tặc lưỡi ừ một tiếng rõ dài rồi nói:

- Bởi đời có câu:

Tu đâu cho bằng tu nhà

Thờ cha kính mẹ mới là chân tu

Mọi người như được có dịp bày tỏ nỗi bức xúc Mỗi người ai cũng góp một vài câu nói Buổi sáng chuẩn bị buổi tiệc rôm rả hơn

NN025 (Người sưu tầm: Tran Huynh Thi Diem Trinh, Giồng Riềng – Kiên Giang)

Gia đình ông Huỳnh Văn Thuận ngụ ấp Hoà B, xã Hoà Lợi, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang Bối cảnh bữa cơm đãi hàng xóm và việc bàn luận

về tình duyên của cô Út:

Sau buổi làm việc khá vất vả thì ông Thuận mời hàng xóm dùng bữa cơm với gia đình mình Ngồi trên một cái bàn kỷ dài tầm hai mươi người, ông Thuận nhìn vào dĩa cá lưỡi trâu chiên rồi vừa cười giòn vừa cất giọng ngâm:

- Cá lưỡi trâu sầu ai méo miệng,

Cá trèn bầu nhiều chuyện trớt môi

Quả nhiên câu hát văn vẻ của ông làm mọi người cười vui vẻ và bữa cơm náo nhiệt hơn hẳn

Sau đó cô Út xới cơm mời mọi người Những cô hàng xóm nhìn vẻ đẹp trong sáng chưa vương sầu của Út mà chọc ghẹo, hỏi han chuyện chồng con sao chưa nghe tin gì Cô Út cười khì bảo ở mình ên cho khoẻ Nghe vậy thì một

cô nói rằng:

- Còn duyên kẻ đón người đưa

Hết duyên đi sớm về khuya một mình, nhe con

Cô khách vừa đùa vừa thật vì muốn khuyên cô Út quý trọng tuổi thanh xuân

Cô Út nghe vậy thì tặc lưỡi:

- Sông dài cá lội biệt tăm

Phải duyên chồng vợ mười năm cũng chờ

Được đà cô Út chống chế tiếp:

- Bướm vàng đậu nhánh mù u

Lấy chồng càng sớm tiếng ru càng buồn

Mười người ồ lên vì không ngờ cô Út đối đáp văn vẻ hay như vậy

Rồi cô Út bắt cơ hội mà nói ngay về cảnh đời của con nhỏ bạn mình Cô Út tiếc rẻ cho cuộc đời bạn vì phút bồng bột mà lấy chồng ở tuổi 17, để giờ tay xách nách mang và cuộc sống cứ buồn khổ, lục đục vì chồng không đủ cảm thông và gánh nặng gia đình thì trăm bề vất vả Cô Út nhún vai thở hì ngán ngẫm

Biết ý cô Út vậy nhưng mấy cô khách như muốn mở nỗi lòng của cô Út Họ hỏi có phải vì sợ xa nhà, xa mẹ cha nên cô Út vẫn còn ậm ừ Hay cô đòi hỏi, kén chọn rồi không chịu ai mà hãy nhớ rằng cái gì đẹp quá thì không nên Bên ngoài xấu xí mà bên trong chân thành, biết lo lắng, yêu thương vợ con thì quý hơn trăm lần Cô hàng xóm nói:

- Ông bà ta cũng thường bảo rằng:

Củi tre dễ nấu

Chồng xấu thì dễ xài

Rồi các cô hàng xóm lại nghĩ đến phận mình ngày xưa mần dâu khổ trăm

bề, gặp ba mẹ chồng khắt khe có khi về con phải chăm sóc một đàn em chồng nheo nhóc Vui sướng hay buồn tủi cứ lẳng lặng rồi cũng qua không dám tỏ cùng ai Nên bây giờ ai cũng nghĩ cô Út sợ cái cảnh mần dâu đó nên cũng “haiz” một tiếng rồi nhìn cô Út nói:

- Mần dâu khổ lắm bây ơi

Vui hổng dám cười mà buồn cũng hổng dám than

Cô Út nghe vậy cười tủm tỉm nói:

- Con không sợ lấy chồng xa! Con không sợ mần dâu

đâu Con còn mong mẹ gả đi biệt tăm để mẹ rảnh nợ nữa kìa,

Má ơi đừng gả con xa

Gả con ở Úc, Canada được rồi!

Cô Út cười khoái chí rồi được thể nói tiếp:

- Mần dâu thời này sướng lắm mấy cô ơi,

Thời này mần dâu sướng lắm

Sáng ra phè phỡn, tối về thẳng gang

Cô Út nói văn vẻ nửa đùa nửa thật Không hiểu sao hôm nay cô Út dùng toàn câu ca chen vào lời nói của mình

Cô Út lãng đi chuyện đó rồi nhìn anh Phương nói vui:

- Con đợi ông Phương mà ổng đi lấy vợ Con buồn hết biết!

Anh Phương đang dọn chén ra sàn nghe cô Út nói vậy nên khanh khách cười:

- Giờ còn kịp mà Út em Tui hổng có sợ nuôi thêm một cô đâu!

Nghe tới đây mọi người cười ồ lên Cô Út đỏ mặt nhưng cũng cười ranh mãnh mà đáp lại:

- Yêu anh em chẳng sợ gì

Em chỉ sợ nuốt dao phây với chổi chà

Mọi người nghe cô Út đối đáp văn vẻ hay quá nên nên cười ồ lên Buổi cơm trở nên hết sức rôm rả

NN026 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Mơ là bạn học cùng với tôi thời tiểu học, lớn lên tôi tiếp tục đi học còn Mơ thì đi làm trong một công ty may ở thành phố Bình Dương Lâu rồi 2 chúng tôi không liên lạc với nhau Nhân dịp lễ quốc khánh 2- 9 vừa rồi được nghỉ

4 ngày nên tôi về quê Chiều ngày 1- 9, khi tôi và mẹ đang ngồi lặt rau để chuẩn bị cho bữa cơm chiều, sau khi nói chuyện với tôi về tình hình cô bác lối xóm, mẹ tôi nói:

- Con Mơ con bác Bảy Ngân sanh rồi đó

Tôi hơi bất ngờ, ngừng lặt rau, ngước mặt lên nhìn mẹ:

- Ủa, nó lấy chồng hồi nào mà con không hay vậy mẹ?

Mẹ tôi cũng ngừng lặt rau nhìn tôi nói:

- Nó có lấy chồng đâu mày hay! Đi làm trên thành phố rồi bị thằng nào dụ cho có bầu mới về đó,

Đàn ông bụng bự thì sang,

Đàn bà bụng bự tan hoang cửa nhà

Bác Bảy mày đi đâu cũng nghe người ta nói hết trơn đó

Rồi mẹ hơi nghiêm nét mặt nhìn tôi:

- Mày cũng lớn rồi biết không biết dại với người ta dí Đi học xa ráng mà lo giữ thân, làm sao để tao hết dám nhìn mặt bà con lối xóm thì làm

Tôi cười:

- Dạ, con lớn rồi, con biết rồi mà…

NN027 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Thím Năm Nhơn: Khóm 4, Thị trấn U Minh, Huyện U Minh, Tỉnh Cà Mau Chuyện được kể lại hồi gia đình chú Năm Nhơn qua nhà gia đình thím để hỏi cưới thím cho chú Sau khi được sự chấp thuận của gia đình nhà thím Năm thì mẹ của chú Năm mới tươi cười bắt lấy tay mẹ thím Năm nói:

- Cưới vợ thì cưới liền tay,

Chớ để lâu ngày thiên hạ dèm pha

Tụi mình tính ngày lành tháng tốt để tính chuyện cưới hỏi cho 2 trẻ luôn đi

ha chị!

Mẹ thím Năm cũng cười nói:

- Ông bà xưa nói đúng đó Chị nói vậy thì mình tính chuyện cho tụi nó chứ chờ gì nữa

Sau đó thì chú Năm Nhơn đã lấy thím Năm rồi sống cho tới bây giờ

NN028 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Gia đình thím Năm Nhơn: Khóm 4, Thị trấn U Minh, Huyện U Minh, Tỉnh

Cà Mau

Khi mà chú Năm mới cưới thím Năm, chú Năm cưng thím Năm lắm Vì là

vợ chồng son nên chú ít chấp nhất những lỗi nhỏ với vợ nhưng mà mẹ của chú Năm có phần hơi khắt khe, đặt biệt là với con dâu Là con dâu mới nên thím chưa quen với nề nếp và cách sống bên nhà chồng nên đôi khi cũng hay dậy muộn hay để đồ đạc sai vị trí… Một bữa nọ khoảng 10 giờ tối, thím giật mình thức giấc mà không thấy chú Năm đâu Thím rời khỏi mùng định đi ra ngoài trước Mới tới ngạch cửa buồng thì thím thấy chú và mẹ chồng đang ngồi ngoài trước Chú Năm đang nằm trên cái võng mắc kế cái giường, mẹ chồng thì đang ngồi trên chiếc giường ngồi bắt chân vá áo cho bố chồng, vừa vá áo vừa nói:

- Độ rày má thấy mày nuông chiều vợ lắm rồi nghe

Dạy con từ thuở còn thơ,

Dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về

Vợ con dù sao cũng là làm dâu nhà này, con nên chỉ dạy vợ con những công việc và nói năng cho phù hợp với bổn phận của một người con dâu và phù hợp với truyền thống gia đình ta Đừng để bà con cô bác đến thăm nói ra nói vào, má không muốn

NN029 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Trong một mâm cỗ, mọi người vừa ăn uống vừa nói chuyện với nhau Trong

đó có một chàng trai tên Dửng, người này hết sức lóc cha lóc chóc, tài lanh tài khôn, miệng mồm tép lặn tép lội, mọi người đều không thích tên này Nghe kể thì anh chàng này chẳng có nghề nghiệp gì cả, suốt ngày chơi bời lêu lỏng, hể thấy có đám tiệc thì nhảy vào ăn chực, bất kể người lạ người

quen Mọi người đang nói chuyện về đạo làm trai, bổng ông Tư Hiền ngừng

ăn, tay vuốt vuốt râu rồi cụ ngâm một câu:

- Làm trai cho đáng nên trai

Một trăm đám cỗ chẳng sai đám nào

Mọi người trong mâm cỗ đều nhìn vào Dửng, có người không nhịn được, cười khúc khích Dửng thẹn đỏ mặt, đứng phắt dậy, rời khỏi mâm cỗ Từ đó

về sau không thấy thằng Dửng đi ăn chực nữa

NN030 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Chị Ly: Khóm 3, Thị trấn U Minh, Huyện U Minh, Tỉnh Cà Mau

Gần cuối bữa ăn, khi mọi người đã ăn xong hết chỉ còn lại chị Ly với cô em gái, cô em gái ăn nhanh mau hết sau đó nhảy tọt mau xuống cười trêu chị:

- Quanh năm Kiều vẫn là Kiều

Ăn sau dẹp dọn là điều dĩ nhiên

Chị Ly tức cô em gái lắm, nhất là cái giọng ra vẻ đắc ý bằng cái câu vần vần điệu điệu nhưng cũng đành chịu vì ăn sau thì phải dọn mâm chứ biết làm gì

cô em lém lỉnh ma lanh

NN031 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Một buổi tối, tôi đang ngồi uống trà sữa với ăn bánh tráng trộn với mấy người bạn ở một quán ven đường gần bến Ninh Kiều thì bỗng thấy một đứa

bé mặt mày lam lũ đi bán vé số đến mời tôi mua Tôi mua giúp bé một tờ, đứa bé đi khỏi tôi mới tặc lưỡi nói bâng quơ:

- Bé con nhà ai mới ít tuổi đầu mà phải đi bán vé số thấy mà tội nghiệp! Người chủ quán biết chuyện mới kể:

- Nó là thằng Tí, con ông Năm Rạng, cùng khu phố với tôi Mẹ nó mất hồi mới đẻ ra nó, cha nó mới đi bước nữa, bả với ổng có một đứa con riêng, đứa kia thì bả cưng như trứng mỏng, còn thằng bé này thì bả bắt đi bán vé số vậy

đó

- Rồi cha nó đâu mà để nó chịu vậy hả thím?

- Ổng đi làm tháng về được một lần là hên lắm, mà tới ổng về thì bả để nó ở nhà, giả bộ cưng lắm, ai mà biết

Nói xong người chủ quán thở dài:

- Đúng là,

Mấy đời bánh đúc có xương,

Mấy đời mẹ ghẻ mà thương con chồng

Nghe chủ quán cảm thán bằng mấy câu ca người ta hay nói vậy, chúng tôi chỉ biết lẳng lặng nhìn theo đứa bé mà thở dài chứ biết làm gì

NN032 (Người sưu tầm: Trần Văn Thịnh, Vũng Liêm - Vĩnh Long

Địa điểm: Văn phòng cơ quan

Thời gian: buổi sáng

Người tham gia: bạn Phương, bạn Tùng, Tôi (người sưu tầm)

Mỗi buổi sáng, nhóm bạn của tôi thường tụ tập ở quán café của Chị Út trước khi đến cơ quan làm việc Nhóm anh em gặp nhau chủ yếu nói vài ba chuyện vui đùa và uống café Hôm nay mọi người xúm vào cà khịa bạn Tùng, người

có chiều cao rất khiêm tốn Câu chuyện chọc ghẹo chủ yếu xoay quanh việc bạn Tùng tuy nhỏ con, thấp bé nhưng lấy được cô vợ cao lớn Bị ghẹo, Tùng cười đáp:

- Bởi vậy mới nói Đâu phải cao lớn như mấy ông là ngon đâu Không nghe người ta nói chiều cao tính từ cái trán đến bầu trời sao!

Mọi người cười ồ Bạn Phương nghe vậy cũng xen vào:

- Đừng chê em bé hạt tiêu

Bé cay, bé đắng, bé say lòng người

Coi vậy chứ nhỏ mà có vỏ đó nghen mấy cha!

Mọi người cười nói vui vẻ và những câu chuyện trêu ghẹo lại tiếp tục cho đến khi ly café cạn và chúng tôi đến cơ quan làm việc

NN033 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Dì Út Sang: Khóm 3, Thị trấn U Minh, Huyện U Minh, Tỉnh Cà Mau Việt Anh con của dì Út Sang là cậu bé khá hiếu động, thích vận động chạy nhảy, nhất là đá banh Một hôm, Việt Anh không nghe lời mẹ dặn, đi đá banh và bị té bị thương Cậu ta chạy vô nhà kêu mẹ mà đầu gối máu chảy ròng ròng Dì Út Sang vừa băng bó vết thương cho con vừa mắng nó:

- Cá không ăn muối cá ươn,

Con cãi cha mẹ trăm đường con hư mà!

Việt Anh biết mình có lỗi nên ráng chịu đau không dám kêu tiếng nào NN034 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Thím Năm Nhơn: Khóm 4, Thị trấn U Minh, Huyện U Minh, Tỉnh Cà Mau Một buổi tối chú Năm về nhà, thím Năm hỏi, chú không nói năng gì mà gương mặt chú thì rầu rầu rĩ rĩ Chú để cái cặp táp lên bộ ván rồi đi ra sau nhà bơm nước cạch cạch, xối nước ào ào, cứ như vậy một hồi rất lâu Thím Năm thấy chồng kì lạ như thế thì cảm thấy rất lo lắng Một lúc sau chú Năm

vô nhà, chú nằm lên cái võng gần bộ ván trước nhà, bật ống quẹt, phì phà khói thuốc Thím Năm lại gần nói:

- Mình ăn cơm không, em dọn cơm mình ăn?

Chú Năm nhìn thím rồi khẽ lắc đầu:

- Thôi, tui không ăn đâu

Mấy ai lấy thước mà đo lòng người

Lúc đầu thấy mình làm ăn với chú Đèo là tôi hơi lo rồi, mình với chú Đèo quen chưa lâu, thật không ai mà khi không tốt với mình vậy Nhưng thôi, chuyện lỡ rồi, mai mình báo công an để họ điều tra xem sao, mình đừng lo lắng nữa mà ảnh hưởng đến sức khỏe…

Chú Năm nghe thím nói cũng hơi nguôi ngoai

NN035 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Hồi mới lên Cần Thơ học đại học, tôi chưa quen nhiều bạn bè Hôm sinh hoạt đầu khóa, lần đầu tiên vào hội trường Rùa của Đại học Cần Thơ, tôi cảm thấy rất là bỡ ngỡ vì xung quanh toàn là người với người mà ai cũng lạ hoắc lạ huơ Tôi lựa cho mình một chỗ và ngồi im re Ngồi kế bên phải là một bạn nam, bên trái là một bạn nữ, cô bạn ngồi kế bên khều nhẹ tôi, cười hỏi:

- Bạn tên gì vậy?

Tôi cũng cười, trả lời và hỏi lại Bạn nói bạn tên Phượng Tôi hỏi bạn quê ở đâu, Phượng trả lời ở Hậu Giang, Phượng hỏi tôi ở đâu, tôi nói ở Cà Mau, Phượng nheo mắt nhìn tôi vui vẻ nói:

- Bạn quê ở Cà Mau hả, tui nghe nói về Cà Mau vậy không biết đúng không he…

Tôi tò mò nói:

- Phượng cứ nói đi

Phượng hít một hơi rồi ngân nga câu hát:

- Cà Mau hãy đến mà coi

Muỗi kêu như sáo thổi

Đỉa lội lềnh như bánh canh

Tôi và Phượng cùng cười:

- Ừ, quê tui nhiều muỗi lắm chứ đỉa thì tui hết thấy rồi, có dịp Phượng về quê tôi để nghe muỗi thổi sáo chơi…

Phượng hứa có dịp về liền để nghe muỗi thổi sáo một lần cho biết Cứ như thế tôi và Phượng lại có nhiều chuyện để nói và chúng tôi trở nên thân thiết với nhau từ khi nào không biết Có duyên làm sao, Phượng và tôi lại học chung một lớp Gần 3 năm qua nhưng chúng tôi vẫn còn thân thiết với nhau cho đến bây giờ

NN036 (Người sưu tầm: Nguyễn Hồng Thẩm, U Minh – Cà Mau)

Sáng sớm hai vợ chồng anh Ba Hưng hàng xóm đã cãi nhau Trong lúc tức giận, hai vợ chồng sử dụng những lời lẽ hết sức nặng nề để chỉ trích nhau, Bác Tám - Ba anh Ba Hưng đang ngồi uống trà trên chiếc bàn nhà trước, không chịu được nữa, giơ nắm tay đập bàn cái rầm, quát:

- Im ngay!

Lời nói chẳng mất tiền mua,

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau,

Tụi bây lớn hết rồi mà nói chuyện chẳng ra gì rồi sao làm gương cho con cháu chúng mày, hả con?

Cả nhà im phăng phắc, hai vợ chồng anh Ba Hưng im thin thít, cuối mặt Nhờ vậy mà hai vợ chồng không cãi nhau nữa

NN037 (Người sưu tầm: Huỳnh Tran Ngoc Ai, Vĩnh Châu – Sóc Trăng)

Tôi còn nhớ hồi nhỏ anh em tôi rất nghịch, hay chọc phá nhau rồi la ó om sòm Có hôm mẹ nấu toàn món ăn ngon, cụ thể là những món gì thì tôi không nhớ, chỉ nhớ có món tôm chiên mà anh em tôi đều rất thích, khi đến miếng cuối cùng tôi vừa gắp lên được thì anh Hai đã giật lấy mất Tôi tức quá la lên, khóc thét Anh thì cười đắc ý, còn ba mẹ tôi thì nhìn chúng tôi lắc đầu ngao ngán Ba tôi vừa cười và nói với hai anh em:

- Đúng là miếng ăn là miếng tồi tàn,

Mất ăn một miếng lộn gan lên đầu mà

Nhưng mặc ba nói gì, tôi vẫn hét to lên để giành lại miếng tôm chiên cuối cùng, đến nỗi cuối cùng anh Hai phải trả lại Giờ nghĩ lại đúng là kỉ niệm của một thời tuổi thơ

NN038 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Vào cuối tuần tôi được nghỉ nên về quê thăm nhà Vào một buổi trưa tôi, mẹ tôi và Mợ Tư tôi đang cùng nhau ngồi ăn khoai lang luộc mà tôi và mẹ mới

đi chợ mua hồi lúc sáng Tôi vừa bưng dĩa khoai còn đang ngun ngút khói thì Mợ bảo tôi:

- Đâm chén muối ớt chấm khoai ăn Ly con

Tôi vâng lời chạy vào bếp và trong chốc lát đem ra một chén muối ớt đỏ rực màu ớt và mùi cay nực Mẹ tôi và mợ đang nói chuyện gì đó ai cũng cười cười nói nói, tôi không nghe được đầu đuôi câu chuyện nên chẳng hiểu hai người đang nói chuyện gì cũng cười theo mợ và mẹ Nói chưa xong câu chuyện Mợ Tư lột củ khoai chấm vào muối ăn, vừa nhai mợ vừa nói:

- Đúng là,

Khoai lang chấm muối ăn bùi

Lấy chồng bộ đội ngậm ngùi nhớ thương

Vừa nói dứt câu nét mặt mợ thẩn thờ và ngậm ngùi buồn bã Mợ không ăn khoai nữa Tôi nhìn thấy đôi mắt mợ rưng rưng dòng lệ, nhưng mợ cố không

để nó rơi Lúc này tôi chợt nghĩ ra có lẽ mợ đang buồn vì nhớ cậu tôi, mới lúc nảy mợ còn cười vui nói chuyện với mẹ tôi đấy mà Nghe mợ nói nét mặt mẹ tôi cũng hiện lên vẻ buồn buồn, nhìn thấy tôi cũng buồn và thấy thương cho mợ tôi vì phải sống cảnh quá phụ nuôi con suốt mười mấy năm nay

NN039 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Sáng hôm nọ, thấy tôi và mẹ chuẩn bị đi chợ, cha bảo:

- Coi có cá lóc đồng mua về nấu canh chua rau muống ăn, đám rau muống nhà mình non quá

Ra tới chợ tôi với mẹ gặp được một cô đang ngồi bán mớ cá đồng khoảng chừng hơn một kilo có cá lóc, cá trê và cả cá rô nữa Cô đó nói:

- Cá này cá đồng ông nhà tôi mới cắm câu hồi tối, mua về nấu canh khoai từ hay canh bầu, canh chua thì ngon biết mấy!

Thấy cô đó ăn mặc có vẻ nhà cô cũng túng thiếu, mẹ tôi không hỏi giá cả, kêu cô cân hết cho mẹ mớ cá Do đi chợ mua tấm cao su về đậy lúa nên về trễ, mà nhà tôi chiều phải đi cắt lúa nữa nên chị Hai tôi nói:

- Thôi mình nướng trui mấy con cá lóc này đi, còn mấy con cá trê với cá rô này thì để chiều mình nấu canh

Cha tôi nói:

- Ừ nướng ăn cũng ngon đó, kêu con Nhí nhổ củ gừng làm nước mắm ăn Nhí chính là biệt danh của tôi, do lúc nhỏ tôi đẹt nên ai cũng gọi tôi là Út Nhí Chị Hai kêu anh Hai:

- Anh qua bác Ba xin ôm rơm đi về nướng cá ăn

Anh Hai ôm rơm về Chị Hai đem cá ra nướng ngoài sân phía sau nhà Để

cá vô, đốt lửa xong, Chị kêu anh Hai:

- Anh coi chừng nướng nha em đi vô làm nước mắm

Chị làm nước mắm xong đi ra thì mớ cá đã chín vàng và thơm nực Chị lấy cọng lá dừa khô ra cạo vảy cá Xong lên bàn ăn cơm có cha, mẹ, anh Hai, chị Hai và tôi Chị Hai xé cá ra để vào nước mắm còn cái đầu chị đưa anh Hai và nói:

- Đầu cá nè, bình thường ông khoái ăn đầu lắm mà

Anh Hai cầm cái đầu cá nói:

- Phải nấu canh là nhai được cái đầu rồi, nó béo, nướng làm bỏ cái đầu uổng hết sức, ăn được có hai cái gò má hà

Anh Hai vừa nói dứt lời cha cười và nói chậm rãi, vần điệu:

- Chăn trâu ăn cá bỏ đầu

Chăn bò thấy vậy xỏ xâu đem về

Tôi nghe cha nói câu thơ hay quá nhưng ngẩn ngơ vì chẳng hiểu gì hết Anh Hai, chị Hai cũng chẳng hiểu cha nói gì Thấy vậy mẹ mới khoát tay nói:

- Ui, ổng nói hơi đâu mà nghe, lo ăn cơm đi rồi đi ruộng Hồi đó ổng là dân chăn trâu mà!

Tôi liền hỏi:

- Cha nói vậy là sao? Câu này có ý nghĩa gì vậy cha?

Cha cười, giải thích, mắt nheo nheo:

- Hồi đó đi chăn trâu rồi mấy thằng chăn trâu nói ngạo mạn với nhau vậy đó Hồi đó cá nhiều, muốn ăn xuống đìa mò chút xíu là nhóc đi Ý nó nói mấy thằng không đi chăn trâu thì đâu biết đi bắt cá đâu mà ăn

NN040 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Buổi chiều nọ ngồi nói chuyện có tôi, Mẹ và chị Ba tôi Chị tôi thi rớt đại học mới vừa một năm, có người dạm hỏi chị tôi Nghe tin chị buồn lắm, vì chị Hai tôi trước đây cũng nghỉ học sớm, rồi mai mối ba mẹ tôi gả chị Hai tôi đến tận Tiền Giang Cũng đang nói chuyện cưới gả, mẹ nói:

- Hổm rày lâu quá con Hai không về chơi, mai con điện chị Hai con nghe

Út, coi nó làm gì ở bển mà không chở hai đứa nhỏ về chơi?

Tôi dạ vừa dứt tiếng thì Chị Ba bỗng buồn tình hát lên:

- Má ơi đừng gả con xa

Chim kêu vượn hú biết nhà má đâu

Mẹ buồn bã, sầu rưng nước mắt Chị Hai có chồng xa tận Tiền Giang Anh Hai thì phải làm ruộng, rẫy tối ngày, chị Hai thì phải lo cơm nước rồi đưa hai đứa cháu đi học nữa nên ít khi về thăm ba mẹ Nghĩ cảnh ấy nên chị Ba rầu rĩ, buồn bã sợ rồi phận mình cũng giống chị Hai Mẹ an ủi nói:

- Lớn rồi con cũng phải có gia đình riêng để mà làm ăn, lo cho cuộc sống chứ đâu ở hoài với ba mẹ như thế này được Bây giờ thì khóc vậy à, chứ tới

có chồng, có con rồi thì tối ngày lo cho chồng, cho con, rồi lo làm giàu không

hà, tới đó hết nói tại cha mẹ gả con hà Thấy chị Hai bây đó, hồi đó cũng không chịu có chồng, khóc lóc đòi ở vậy với ba mẹ Bây giờ thì tối ngày lo làm giàu không thèm đi chơi luôn mà!

Mẹ vừa nói vừa cười, một phần an ủi chị Ba một phần tự an ủi mình Chị Ba đang khóc bỗng gượng cười khi nghe mẹ nói Xong mẹ bảo:

- Thôi đi xuống dọn cơm đi Ba bây đi ruộng về tới giờ à, chiều rồi

Rồi ba mẹ con đi xuống nhà chuẩn bị dọn cơm thì cha cũng vừa về tới NN041 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Công anh Tính chăm lo, yêu thương chị Hạnh bấy lâu bây giờ gặp một người

ở thành phố về thăm quê rồi đem lòng thương chị Hạnh Vì gia đình chị thì ham giàu sang nên bắt gả chị cho anh chàng thành phố Buổi sáng nọ nghe tin chị Hạnh sắp lấy chồng anh buồn bã ngồi tâm sự với tôi bên bờ sông, anh hát lên:

- Công anh đào ao thả cá

Để bây giờ người lạ đến câu

Thấy anh buồn bã tôi cũng không biết làm gì để an ủi anh, Ngồi im lặng một hồi cho anh đỡ nguôi, tôi mới kiếm cớ nói giã lã thôi anh đừng buồn nữa, chuyện gì rồi cũng sẽ qua thôi, tại gia đình chị mà thôi, anh đừng nên oán trách chị mà tội cho chị Làm con mà sao dám cãi lời cha mẹ Em là chị Hạnh chắc em cũng làm vậy thôi

NN042 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Đây là câu chuyện tiếp theo về chuyện tình của anh Tính Lần thứ hai anh qua nhà tôi tâm sự với tôi Chiều nọ anh tắm rửa chải chuốt đầu tóc, mặc quần tây xanh đen với cái áo sơ mi sọc qua nhà tôi Tôi và anh ra phía trước nhà, ngồi cạnh dòng sông nước đang lớn Tôi hỏi anh qua tìm em có chuyện

gì không? Anh bảo tại anh buồn quá nên tìm em tâm sự không biết anh có làm phiền em không? Tôi đáp dạ đâu có gì đâu mà phiền Mà anh buồn chuyện gì, hay anh còn buồn chuyện chị Hạnh có chồng? Nghe tôi nói vậy anh quay qua hỏi:

- Anh nói sao em biết hay vậy?

Tôi cười và đáp:

- Em đoán đại vậy mà Tại thấy anh thương chị Hạnh nhiều quá, mà con trai thường thì khó quên hơn con gái nên em biết chắc anh đang buồn chuyện

ấy

Tôi nói tiếp:

- Anh ơi cá cắn câu biết đâu mà gỡ, chim vào lồng mấy thuở nào ra Anh quên chị đi và tìm cho mình một hạnh phúc mới, chứ anh buồn rầu thế này, anh không làm gì hết tối ngày thẩn thẩn thơ thơ thế này Bác gái bên nhà chắc thấy anh như vậy Bác cũng đau lòng lắm đó anh

Hình như tôi còn nói nhiều lắm, chủ yếu để khuyên anh quên tình cũ để mà còn lo cho tương lai, cho gia đình Anh im lặng ngồi nghe tôi nói hồi lâu rồi anh anh mới nói có lẽ do anh quá mù quáng trong tình cảm rồi, người ta giờ đang chăn ấm nệm êm anh thì ngồi đây than với thở Anh sẽ quên tất cả và

sẽ tìm cho mình một hạnh phúc thật sự Anh nói từ giờ sẽ cố gắng lo làm ăn rồi kiếm cho mình một mái ấm gia đình

Nói một hồi trời cũng sập tối Anh tạm biệt về nhà còn tôi cũng lẳng lặng về nhà mình mà lòng thì cứ thấy buồn buồn

NN043 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Câu chuyện do bà Nội kể cho tôi nghe vào một buổi chiều Câu chuyện Nội được chứng kiến ở Xóm Sài Gòn mới (xã Ngãi Tứ, huyện Tam Bình, Vĩnh Long) Chuyện là có anh Chín là chàng trai đã ngoài 30 tuổi mà vẫn chưa có

vợ Anh chàng được bà Tư Ảnh làm mai cho cô Quế Cô này đã có 1 lần chồng rồi nhưng đã bị chồng ruồng bỏ Cô về sống với cha mẹ và một đứa gái đã được 3 tuổi Anh Chín lấy cô Quế về được một năm Một lần nọ vào

buổi chiều ảnh đi nhậu về say mèm, miệng lẩm bẩm chửi bới chị rồi nói gằn giọng:

- Đúng là cái số của tui mà, thân mầy như trái bần trôi, gió dập sóng dồi mày tấp vào đây

Anh ta nói xong lại chửi rồi đuổi cô đi Cô Quế không dám trả lời câu nào

vì biết thân phận mình và thấy chồng cũng đang say xỉn Cô chỉ biết khóc

mà chịu Chửi bới cho mệt thì anh ta lăn đùng ra ván ngủ Cô Quế lẳng lặng

đi vào lo đi tắm rửa con mình

NN044 (Người sưu tầm: Phạm Ngọc Ly, Trà Ôn – Vĩnh Long)

Buổi trưa nọ tôi qua nhà ông Năm, ngồi nói chuyện tôi hỏi ông về những câu nói dân ca, truyền miệng của ông bà ta xưa nay Rồi tôi được ông Năm

kể lại câu chuyện của ông Ông kể hồi còn trẻ ông có thầm thương một người con gái, cô ấy cũng có tình cảm với ông Một buổi chiều nọ ông ngồi bên con đê làng nhìn về phía cánh đồng, bỗng Ông cụ Ba cha của ông đi ra nhìn thấy ông ngồi buồn bã như đang trong đợi, nhớ mong một ai đó Cụ Ba nói trỏng với ông:

- Nhớ ai bổi hổi bồi hồi,

Như đứng đống lửa như ngồi đống than

Nói xong cụ đi vô Ông vẫn còn ngồi trông về phía cánh đồng mà không nói

gì Thật ra lúc đó đúng là ông đang nhớ người ấy vì ông có hẹn gặp cô ấy vào chiều nay nhưng do cô ấy bận vì phải đi xóm với mẹ cô ấy, nhưng vì đã hai tuần rồi không được gặp nhau ông nhớ cô ấy đến khôn nguôi, Ông còn nghĩ sẽ qua nhà để được gặp nhưng không dám vì sợ cô ấy bị gia đình la, ngồi một hồi lâu ông bèn phải bỏ vô nhà Kể xong câu chuyện thời trẻ của mình, ông quay sang tôi nói mà giọng nghe bùi ngùi:

- Đó là người đã làm ông xao động, xao xuyến trái tim ông đó cháu

NN045 (Người sưu tầm: Lê Thị Mỹ Lợi, Thoại Sơn - An Giang)

Tôi được người bạn thân tên Ly kể câu chuyện riêng tư Vào năm bạn 11 tuổi đang học lớp 6 còn dang dở, bố mẹ Ly ra tòa li dị, vì tình cảm của mẹ dành cho cha không còn nữa Mẹ bạn mong được sống với người mình yêu

và muốn tìm bến đỗ mới Từ dó, Ly chỉ sống với ba và tình thương của ông

bà nội Sống trong tình thương của ba, Ly được che chở, lo toan mọi thứ Hằng ngày Ly đều nghĩ tại sao mẹ có thể bỏ một người cha, một người chồng tốt đến vậy Mẹ sống với chồng mới được 2 năm, thì quay về xin bố con Ly tha thứ vì đã hiểu ra nơi nào mới thực sự là gia đình Ly sống bên ba nên quên luôn tình yêu đối với mẹ thay vào đó là sự xa lạ, không thiện cảm bởi những gì mẹ làm với ba Bạn Ly nói ba bạn luôn bỏ qua cho mẹ tất cả những

gì mẹ làm sai và ba muốn gia đình dành cho mình phải có cha lẫn mẹ Một lần nọ, tình cảm của Ly dành cho mẹ trỗi dậy nhờ câu nói của ba cuối bữa

ăn khi hai cha con cùng nhau dọn dẹp Ba Ly khuyên Ly:

Đói lòng ăn hột chà là

Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng

Đói lòng ăn trái ổi non

Nhịn cơm nuôi mẹ, cho tròn nghĩa xưa

Dù ba mẹ có như thế nào thì phận làm con cũng không được giận mẹ, ơn đức sinh thành là phải tạt dạ ghi tâm phải ghi sâu chữ hiếu thì mời thành người con ạ

Nghe ba dẫn mấy lời người xưa nên Ly chỉ cúi gằm mặt mà suy nghĩ về ý lời của cha mình Từ đó Ly thấy lòng thân thiện hơn với mẹ, xóa bỏ tất cả những khoảng cách Mẹ đã bù đắp cho Ly là những chuỗi ngày hạnh phúc

có mẹ và bố Ly được ăn những bữa ăn ngon, đi học về thêm nhiều niềm vui quây quần bên gia đình

NN046 (Người sưu tầm: Lê Thị Mỹ Lợi, Thoại Sơn - An Giang)

Sau chuyến về quê thăm nhà nhân nghỉ lễ Quốc khánh, tôi bất ngờ khi thấy anh chàng trong xóm vô cùng khét tiếng quậy quạng, bây giờ đã hiền hơn xưa Dò hỏi thăm người trong xóm, họ cho tôi biết quá trình “vua quậy” nhất xóm giờ đã hoàn lương như thế nào

Đang ngồi nhậu với ba tôi, tôi mạng phép hỏi chú Dũng về tình hình thằng Dinh con Bác Bá Chú chưa kể gì liền phán cho tôi một câu với vẻ mặt cười cười khoái trí Nâng li rượu lên chú hát như trong vở hài của Tấn Beo có tên gọi là “Tu” Chú hát:

Tu đâu cho bằng tu nhà

Thờ cha kính mẹ mới là chân tu

Với vẻ mặt ngây ngô, tôi tò mò đợi nghe lời kể của chú Ba tôi cũng cười khoái trá Thật sự lúc đó tôi nôn nao đợi nghe sự tình, cũng cười góp vui cho tiệc nhậu Chú nói: Ai đời thằng Dinh nó bỏ nhà lên chùa tu hình như chùa không chứa nó hay sao á, nó bỏ về Hai tháng trước ngay mùa world cup nó thua tiền cá độ nhiều nên nó uống rượu say về nhà đập phá, xóm giềng chạy

vô can cũng không ăn thua gì Nó lỡ tay làm mẹ nó bể đầu do lấy tay quơ quơ cái cây đèn, miệng thì đòi đuổi mẹ nó ra khỏi nhà Đúng là cái thằng bất hiếu Chú mày thấy vậy lấy xe chở đi bệnh viện Tình mẫu tử trỗi dậy trong

nó thì phải, sau đó nó trốn đi đâu không biết Vài hôm sau, nghe nó ở trên chùa Bửu An Mẹ nó còn đau nên chưa đưa về được Chưa đầy mười ngày sau thì nó tự lết xác về Nó trở nên nổi tiếng sau vụ này, người trong xóm lại hỏi thăm Cũng tội cho nó, sao rồi cũng biết thương mẹ, thấy mẹ nó còn chưa khỏe nên ra cửa hàng bán đồ tiếp Nghe nó hứa là tu chí làm ăn không biết sao nữa Mừng nhất là cho mẹ nó vì giờ đỡ phải khổ Mấy ngày nó đi, bệnh

mẹ nó càng thêm bệnh Giờ thì mừng rồi

Chú Dũng kể rất nghiêm túc Chú nói mà cái buồn ra mặt, nhưng sau cũng vui lên, chút xíu chú quay qua ba tôi chỉ chỉ:

- Anh coi chừng thằng Trai nghen, nó cũng bể nợ trong mùa này đó

Xong chú cười khoái trá, tỏ vẻ chọc ghẹo anh tôi

Anh tôi trên võng cũng đùa vào:

- Con cá nước uống mà chú, ai như thằng đó, con biết nghĩ mà!

Ba tôi khoái chí vì gia đình luôn có tiếng cười hùa vào mọi người cười vui

vẻ Chú Dũng biểu tôi đi lấy dùm nước mắm, tôi vui vẻ đi liền Nhưng thiệt

sợ chú Dũng đi rồi còn với theo:

- Coi chừng con này có ý với thằng Dinh, để ý con người ta hiền ra nữa chứ? NN047 (Người sưu tầm: Lê Thị Mỹ Lợi, Thoại Sơn - An Giang)

Một buổi tối buồn tẻ, mấy anh em trong lan can kí túc xá cùng nhau tâm sự Chúng tôi nghe anh Yên kể câu chuyện vui nhưng lại là chuyện buồn giấu kín trong lòng anh Anh kể rằng anh lên học ở Cần Thơ, chị học ở Bạc Liêu Tuy xa nhau nhưng vẫn luôn liên lạc chia sẻ tất cả buồn vui trong ngày, nhiều kỉ niệm đan xen anh không thể nào quên và xóa đi được Những tưởng

tình yêu của anh chị sẽ luôn bền vững khi cái kết cho cuộc tình là cặp nhẫn đôi lãng mạn Ngồi nói chuyện tâm sự với chúng tôi anh tỏ rõ sự buồn tẻ trên đôi gò má hốc hác:

- Yêu lắm, thương lắm, xa lắm, đau lắm, ai buồn? Anh buồn

Anh Yên vừa kể lại thỉnh thoảng xen vào câu hát như để điểm xuyến cho câu chuyện tình của mình Nó khiến chúng tôi thấy lòng như thắt lại Anh

kể rằng khi nói cho mẹ nghe về chuyện tình của mình, mẹ anh đã nói với sự cảm thông vô ngần:

- Công con bắt tép nuôi lươn

Nuôi cho nó lớn, nó trườn nó đi

Sau đó mẹ cho anh những lời khuyên vô giá, hướng anh đến tương lai học tập hơn là buồn vì chuyện tình dang dở Anh nói xa mặt cách lòng, 300km

là khoảng cách không làm anh và chị xa nhau mãi mãi Ra trường trước anh nửa năm, chị bỏ đi lấy chồng do người mai mối Vừa nói anh vừa xé những tấm giấy đang cầm trên tay gương mặt buồn và đôi mắt không còn sáng nữa Tiếp câu chuyện của anh, chúng tôi thay phiên nhau kể cho nhau nghe nỗi buồn và niềm vui qua những năm dài đại học

NN048 (Người sưu tầm: Lê Thị Mỹ Lợi, Thoại Sơn - An Giang)

Nội tôi năm nay đã 80 tuổi rồi Nội hay kể cho tôi nghe những câu chuyện gắn liền với ca dao và tục ngữ Nội kể về gia đình anh của nội, người tôi kêu bằng ông Nội kể ông trước khi mất đã để dành rất nhiều đất cho con cháu Bác Vĩnh được được chia 100 mẫu ruộng còn o Ngãi (cô Ngãi) thì được chia cho mảnh ruộng nhỏ kế bên vì phận làm con gái Tranh chấp đất đã diễn ra khi Bác Vĩnh lấy cây cắm sào ngay khi ông chưa mất Sào cắm vào vùng đất của o Ngãi nên xảy ra tranh chấp Ông buồn và sinh bệnh nhiều hơn Ông là con trưởng họ có chuyện gì trong gia đình cùng phải trình lên nhà họ cùng giải quyết Hôm đó cũng có nội tham gia, nội kể: Ông Bác vào trình với họ

để giải quyết vì các con không nghe lời dẫn đến việc tranh chấp, cãi vã Khi mọi người trong họ đông đủ, ông nói với hai con và mọi người:

Khôn ngoan đối đáp người ngoài

Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau

Ông bác nói tiếp:

- Ba mẹ chưa mất đã có tư tưởng cắm sào có nghĩa là mong được chia của sớm Thằng Vĩnh có tội với song thân Con Ngãi phận làm em có chuyện gì thì trình báo cha mẹ tại sao lại cãi cho nên chuyện, thiếu lễ phép với người trên và anh trai nên có tội hỗn hào Đặc biệt ba mẹ không chỉ buồn vì con như thế mà ba mẹ còn buồn hơn vì anh em không đoàn kết, lỡ mai ba mẹ mất đi rồi thì còn ra sao nữa Ba mẹ chỉ mong các con thuận hòa sống chết cũng quan tâm nhau thì lúc có xuống suối vàng cũng cười mãn nguyện Ba

mẹ khoan dung cho các con thì sau này ba mong hai đứa chia ngọt sẽ bùi Ông vừa nói xong thì cả họ đều thấy hợp lí hợp tình nên cảm thấy vui mừng

O Ngãi cảm thấy có lỗi nên khóc tới xanh tai tím mặt Bác Vĩnh thì như mới thông hiểu thế nào là “anh em như thể tay chân” Qua ngày sau bác Vĩnh mở sào, không phiền lòng cha mẹ nữa

Bà nội chép miệng:

- Câu ca của người xưa là một câu triết lí đấy cháu ạ!

Câu chuyện giúp tôi hiểu thêm về cái nghĩa của anh em, cái tình của gia đình

NN049 (Người sưu tầm: Lê Thị Mỹ Lợi, Thoại Sơn - An Giang)

Ngay từ khi còn thơ ấu, má tôi luôn được ngoại dạy cho những quy cách làm người trong cuộc sống bằng những câu ca dao tục ngữ đầy triết lí và đạo đức làm người Một lần ngoại kể cho má nghe về tình bạn của ngoại với người cùng quê Chuyện là sau giải phóng năm 1975, công việc, miếng ăn là điều cấp thiết cho gia đình Ngoại phải vào Nam đi vùng kinh tế mới Cùng đi với ngoại là người bạn thân chia ngọt sẽ bùi Vào Nam, ngoại làm nghề đánh bắt cá cùng với bạn, cũng dư một phần đỡ đần được cho gia đình bươn chải với nỗi niềm xa xứ Có một lần ngoại đi bạn cho tàu dưới hàng đáy, sau chuyến đi ngoại phải về Trung gấp vì có lệnh cấp đất chia ruộng đất cho dân cày nghèo Ngoại mừng và về Trung nhận đất Xong công việc thì ngoại trở

về Nam lãnh nốt số tiền đi tàu cá vì một lần đi phải trải dài gần nửa năm nên

số tiền lương rất lớn Về Nam, ngoại mới phát hiện ra bạn thân cùng chung quê chung thời thơ ấu, người ngoại coi như anh em trong nhà, đã gạ gẫm lấy hết số tiền lương ít ỏi đó Ngồi kể cho má chuyện cũ nhưng nét mặt ngoại vẫn buồn khôn tả Ngoại nói:

- Thức lâu mới biết đêm dài

Ở lâu mới biết con người có nhân

Ngoại không phải than vì mất đi số tiền lương ấy, mà ngoại tiếc vì tình người đen trắng Má nhìn tụi tôi rồi nói chậm rãi

Ngoại vừa nói vừa cầm ly trà nhấp một ngụm Mặt ngoại có vẻ thanh thản nhưng vẫn nhìn thấy một sự hối tiếc xa vời Má kể lại cho con nghe cho cả anh em tôi nghe không riêng vì hỗ trợ cho tôi trong bài niên luận mà má còn muốn dạy lại cho anh em tôi cái đạo làm người

NN050 (Người sưu tầm: Lê Thị Mỹ Lợi, Thoại Sơn - An Giang)

Tôi thương má, càng yêu má hơn qua lời kể thương buồn của má Những lúc

có dịp là má kể cho tôi nghe những chuyện thầm kín của má Má kể má luôn

là đứa con mà gia đình luôn lo lắng ngay từ lúc còn bé cho tới lớn Má chưa bao giờ làm tròn chữ hiếu khi phải xa gia đình từ tuổi con gái Chính vì thế,

má rất biết ơn các chị các em má đã thay má thờ phụng song thân Khi vào Nam lập nghiệp, má gặp và thương ba Hai người đến với nhau qua nghi lễ nhỏ nhoi nhưng đong đầy hạnh phúc khi có cả hai bên nội ngoại Ngày ngoại trở về Trung, ngoại kêu má lại rồi dặn dò:

- Con ở xứ lạ quê người, liệu mà thờ kính mụ gia, điều tiếng nặng nhẹ người

ta chê cười Con nhớ kỹ lời mẹ dặn nhé

Nghe ngoại con nói vậy, má cúi đầu muốn khóc:

- Dạ, con biết rồi ạ

Lúc đó má coi câu nói đó nhẹ nhàng lắm vì bản thân nghĩ luôn tạo được niềm vui với mẹ chồng và mẹ chồng thì không sống cạnh mình Nhưng chuyện không đơn giản vậy Sau này có dịp nội con vào chơi nhà thì thấy

má lo cho chị gái ngoài quê, nội buồn bực làm mặt khó chịu với má Nội kêu

má cố gắng đẻ cho nội một cháu trai Ý nội con cho là cháu nào nội cũng thương nhưng nối dòng là quan trọng Má ấm ức trong lòng vì cữ ăn cữ đẻ nghe nội nói mà đau xé lòng Mấy ngày ấy thương nội đường xa vô thăm nên không dám cãi nội Tới giờ má mới thấm thía lời ngoại con dặn Mẹ

chồng nàng dâu không tránh khỏi điều tiếng trong nhà Cái cần chính là cái lòng của con dâu khỏa lấp cái sầu của nội Nghe lời ngoại con, trong những ngày sống cùng nhau má cố tạo khoảng cách gần thêm thì nội cũng sẽ hiểu lòng má Nội thì luôn giúp má trong việc coi sóc gia đình những ngày còn ở chơi với cháu Kết thúc câu chuyện của mình, má dặn dò tôi:

- Chuyện gì thì cũng một điều nhịn chín điều lành nhé con

NN051 (Người sưu tầm: Lê Thị Mỹ Lợi, Thoại Sơn - An Giang)

Trong quá trình đi khảo sát thực tế, tôi gặp một cặp vợ chồng khoảng trung niên Họ kể cho chúng tôi nghe về những tình cảm trong cuộc sống vợ chồng, gắn bó với nhau gần ba mươi năm, cùng có với nhau năm mặt con Người

vợ kể:

Ngày ấy về làm dâu, xa nhà xa xứ chỉ biết khóc mà thôi Về nhà chồng những tưởng sẽ xảy ra chuyện mẹ chồng nàng dâu nhưng thật may gia đình luôn

ấm cúng vì mẹ chồng rất hiểu lòng con dâu Mẹ chồng bà thường xuyên giúp

đỡ và xem con dâu như con ruột Có những đêm bà khóc vì tính gia trưởng của chồng vì thời ấy thì lấy đâu ra cái gọi là giúp đỡ vợ hiền Nhưng mẹ chồng luôn là người san sẻ trước sau vì bà hiểu tính con trai lúc nào cũng vô

tư, không suy nghĩ, không biết sợ làm khổ vợ rồi dẫn đến sự chia lìa trong gia đình Mẹ chồng hay nói tổ ấm đâu tự nhiên có được Bà ấy kể bà lấy chồng năm 17 tuổi do mai mối, chồng thì mới 18 chưa nghĩ đến việc gì, một tay mẹ chồng quán xuyến Một lần tâm sự với mẹ, bà nói câu:

- Chồng người đánh bắc dẹp Đông

Chồng con ngồi bếp giương cung bắn gà

Một mặt nói để làm mẹ vui, một mặt nói để xoa dịu đi cái khổ cực mà mẹ đang cố gắng chịu đựng để mẹ thấy thương chồng nhiều hơn là giận Ông chồng ngồi nghe vợ kể chuyện xưa phần nào cũng thấy mình có lỗi Ông cũng kể cho chúng tôi nghe về một chuyện nhỏ nhặt trong nhà nhưng đầy ý nghĩa Ông kể, ngày vợ ông đi xa giúp chị của ông lo chuyện sanh đẻ, ông ở nhà nhớ lắm nhưng không có cách nào để liên lạc Ngày ngày ông chăm con, ra đồng, thả vịt mới biết cái khổ của vợ là như thế nào Ông nói đêm đêm ông mắc võng ngoài hiên nhà hát vu vơ câu hát cụ ta hồi thuở đợi

vợ về như gió tìm mây Kể tới đó ông cất tiếng hát:

- Ai đi đâu đấy hỡi ai

Hay là trúc đã nhớ mai đi tìm

Ai đi muôn dặm non sông

Để ai chứa chất sầu đong vơi đầy

Có lẻ ông kể câu chuyện để cho vợ hiền phần nào mình cũng không phải là người vô tâm, sống trong hoàn cảnh của vợ thì mới biết vợ khổ cực chịu thương chịu khó như thế nào, để từ đó mà gắn bó với nhau lâu bền hơn, cuộc sống vợ chồng thêm nhiều ý vị

Nghe chồng kể xong thì hai vợ chồng nhìn nhau cười hạnh phúc Tôi cũng thấy ấm áp vì nghĩa tình trong tình yêu gia đình và cuộc sống

NN052 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

Trong đợt sinh hoạt của Chi hội sinh viên lần đầu tiên của năm học mới, (Địa điểm ở trước sân D1 Nhà Điều Hành – Trường Đại học Cần Thơ, lúc 6:00 tối nhằm ngày 1/8/2018) sau những bài phát biểu dài, nhằm tạo không khí vui nhộn thu hút sự chú ý của các bạn thành viên của Chi hội, anh Tùng

MC của buổi họp đưa ra trò chơi là yêu cầu các bạn có thể giới thiệu ngắn gọn bằng ca dao mà có tên của tỉnh Hậu Giang mình cũng như là có tên của Chi hội được không Tất cả các bạn đều tập trung suy nghĩ mà chưa có ai có đáp án Nếu như mỗi khi thấy anh Tùng nở nụ cười là chúng tôi đều thấy dễ thương dễ mến bởi cái hài hước của anh nhưng hôm nay cả thẩy chúng tôi đều cúi gằm mặt vì mắc cỡ khi nhắc đến quê mình mà không thuộc nổi một câu ca dao để giới thiệu Khi anh Tùng hỏi lại cái đề một lần nữa, thì từ dãy bàn bên phải, hàng thứ ba từ trên đếm xuống, một bạn nam mặc áo sơ mi trắng trông gọn gàng và sạch sẽ trả lời Đầu tiên bạn ấy lịch sự chào tất cả mọi người và trả lời một cách nhỏ nhẹ:

- Thấy dừa thì thấy Bến Tre

Thấy bông lúa đẹp thương về Hậu Giang

Cả nhóm nghe xong đều vỗ tay đồng ý Chúng tôi tò mò hỏi nhỏ nhau tên của bạn là gì, sau một hồi nhỏ to tôi biết bạn ấy tên Nam, nhỏ hơn tôi một khóa, học ở Khoa Công nghệ Quả là một người tài giỏi nhưng lại khiêm tốn lịch sự, khi được khen thì ngại ngùng vui vẻ cười với tất cả các bạn đã trầm trồ khen ngợi mình Tự nhận thấy kiến thức của mình thật hạn hẹp, sau buổi họp Chi hội lần này chắc hẳn không riêng vì tôi, mọi người cũng sẽ tìm cho mình một cách giới thiệu ngắn gọn về quê hương bằng ca dao cho riêng mình mỗi khi giới thiệu với các bạn gần xa

NN053 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

Đa phần sinh viên tỉnh lẻ lên thành phố lớn xa nhà đi học như chúng tôi đều kiếm công việc làm thêm để phần nào trang trải phụ gia đình Tôi cũng thế, đầu năm nay tôi xin được công việc làm thêm của một tiệm bán lẩu và các món ăn vặt giá bình dân Cũng như đầu giờ mọi ngày, khâu chuẩn bị nguyên liệu cho các món ăn cũng đều bận rộn Hôm nay tiệm còn thiếu người do có bạn xin nghỉ nên công việc vốn đã bận rộn nay còn bận hơn, gấp gáp hơn để hoàn thành đúng giờ kịp ra bán Trong lúc mọi người ai cũng luôn tay luôn chân thì con bé Tiên (quê ở Hỏa Lựu, em họ của chị Duyên làm bếp giới thiệu vào làm hồi tuần trước, nhỏ tuổi, tính tình hoạt bát sôi nổi, làm việc thì không chú tâm vào bất cứ việc gì, nhưng được cái biết nghe sự dạy bảo của người lớn và có lòng học hỏi) cứ đi tới đi lui mà không biết làm gì Thấy vậy chị Duyên mới nhờ cô bé cắt giùm mấy cọng ngò để bỏ vào lẩu Vốn tính con bé thờ ơ, hậu đậu không chuyên tâm làm việc gì, cả buổi trời làm chưa xong, mà còn vừa làm vừa lẩm bẩm ngâm nga:

- Thò tay … thò tay … mà ngắt cái cọng ngò

Thương em mà đứt ruột … giả đò mà ngó lơ

Nghe bé hát vậy, chị Duyên mới chọc con bé:

- Thương em mà đứt ruột nên chị giả đò ngó lơ đi mét chú em không lo làm

á mà

Nghe lời chị Duyên chọc bé Tiên mà cả tiệm cười ầm Con bé Tiên cứ phụng phịu nháy mắt chị Duyên rồi chạy lại gần kéo tay chị, giọng điệu nhõng nhẽo:

- Thò tay mà ngắt cọng ngò

Thương em mà đứt ruột giả đò mà ngó lơ

Nghe cô bé nói vậy, không hẹn trước cả tiệm cười ầm lên rồi nhại lại mấy câu nói vừa mới đọc Chúng tôi đều biết tính tình nó ra sao nên không sợ nó

giận Cả tiệm được giải trí một lúc rồi tiếp tục bận rộn với công việc để kịp giờ bán

(Ngày 3/8 lúc khoảng 4:30 tại tiệm Lẩu 35K Cần Thơ)

NN054 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

Hôm nay là ngày Nhà giáo Việt Nam cũng là ngày hẹn họp lớp của nhóm bạn thân học chung thời cấp một của chúng tôi Như thường lệ, công tác hẹn các bạn và chọn nơi sẽ do nhóm trưởng Kim Oanh thực hiện Nhóm chúng tôi gồm những người bạn thân trong một xóm, nhà ở gần nhau, quen biết và thân nhau từ thời còn tắm mưa chung nên mọi việc đều công khai tâm sự cùng nhau Hôm nay hẹn nhau cũng là ngày để con Hoa ra mắt người yêu với nhóm Nhóm hẹn ở quán café yên tĩnh, lúc đầu có bạn trai con Hoa lạ nên chúng tôi cũng dè dặt ngại ngùng nhưng có trưởng nhóm Kim Oanh đưa

ra vài câu đùa vui hài hước, không khí của buổi trò chuyện đã cởi mở hơn Trong lúc nói chuyện cô nàng đã gợi ra câu chuyện xưa từ thời cấp ba Nó nói với bạn trai Hoa với vẻ mặt rất chi là tự hào về Hoa và lên giọng khen ngợi bạn của mình rất đẹp và đã từng được một anh lớp trên tỏ tình Kim Oanh kể rằng:

- Hôm đó anh đó đã công khai chặn đường đòi làm quen bé Hoa Vừa gặp, ổng không biết ngượng đọc mấy câu tình tứ vầy nè:

- Anh đau ba năm, anh không ốm

Anh đói sáu tháng, anh không mòn

(Ngày 20/11 buổi trưa tại quán café Gree House)

NN055 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 7/8 buổi trưa tại Siêu thị Big C)

Tôi và bạn đang đứng xếp hàng để đợi lượt tính tiền ở siêu thị, thì vô tình nghe được cuộc đối thoại vui nhộn của hai bạn nữ cũng đang đợi xếp ở hàng phía trước Cả hai bạn đang xem lại những tấm ảnh chụp được lúc trong siêu thị Cả hai đều thích thú vì những tấm chụp được đều rất hợp ý không tấm nào bị lỗi Bạn nữ mặc áo phông trắng và quần jean xanh, tóc ngắn vừa chăm chú nhìn bức ảnh rồi đổi giọng nói với bạn nữ đi chung tóc hơi dài:

- Không biết con ai mà đẹp dữ vậy ta!

Bạn nữ đi chung mặc áo sơ mi trắng và quần tây đen đi học nhưng không hề nghiêm túc mà vẻ mặt trẻ con dễ thương với đôi mắt lúng liếm to tròn đảo đảo và hài hước cười hai tiếng rồi trả lời:

- Con chim đa đa đậu nhánh đa đa

Bà ngoại sanh má, má sanh mình dễ thương

Giọng con bé trong trẻo thiệt dễ thương Tôi chợt nghĩ Hai bạn cứ vui đùa trêu nhau về những bức ảnh của mình đến khi tới lượt mình tính tiền và đi mất

NN056 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 20/8 tiết 6, 7 phòng 202 Khoa Xã hội và Nhân văn)

Hôm nay tôi đã quan sát con bạn gần hết tiết học, thấy nó vẫn ủ rũ, tôi bèn hỏi nhỏ có chuyện gì thì nó mới kể:

- Anh Duy được gia đình khuyên đi du học rồi Tao hỏi thì ảnh nói không muốn đi nhưng không biết sao Tao vừa muốn ảnh đi vừa không, ảnh đi thì tốt nhưng ảnh đi thì tao buồn! Tao với ổng cũng mới xác nhận tình cảm chưa lâu, biết qua đó người ta còn nhớ tao không

Tôi chợt nhớ anh Duy là bạn trai nó Chuyện chưa đâu nên cũng không biết khuyên nàng làm sao Tôi mới hỏi khi nào anh Duy có quyết định đi hay không, nó nói:

- Hết năm nay

Tôi mới hỏi:

- Rồi anh Duy nghĩ sao về ý của gia đình và có chắc là ảnh đi hay không?

NN057 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 23/8 buổi tối tại phòng trọ địa chỉ - số 51/124 Mạc Thiên Tích, Ninh Kiều Cần Thơ)

Tôi thì đang bận làm bài báo cáo, trong khi con bạn thân ở chung phòng không biết dạo này nó bị cái gì kích thích, cứ hễ rảnh là bắt phim Thái Lan xem Đang chăm chú đọc tài liệu, con bạn quay sang khều tay tôi nói:

- Tao đang xem bộ phim rất hay tên là Cuộc chiến của những thiên thần Rồi nó kể có diễn viên tên Nét có chồng đi ngoại tình, nhưng cô này từ đầu phim rất là hiền, tha thứ cho ông chồng không biết bao nhiêu lần Nhưng trong tập này bả lại đi đánh ghen bằng vỏ sầu riêng Thấy bạn đang cao hứng, tôi cũng mượn một câu ca của người xưa mà nói cho qua chuyện:

- Ớt nào mà ớt chẳng cay Gái nào mà chẳng hay ghen chồng

Nó bỉu môi:

- Ừ đúng vậy Nhưng coi cũng hay lắm

Rồi nó lại chúi đầu vào xem tiếp tập phim, mặc cho tôi cắm cúi với mấy trang tài liệu

NN058 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(25/8 Buổi sáng tại Cái Tắc, Hậu Giang)

Hôm nay đi học về nhà, chị Hai thấy tôi rảnh nên nhờ ra sau vườn nhổ giúp vài nhánh rừng Mới ra tới đầu bờ thì nghe tiếng trò chuyện rôm rả của chú Tám và bác Sáu kế bên nhà Tôi lắng nghe kĩ hơn thì nghe họ đang bàn tán

về mùa cam năm nay lỗ lớn do thương lái ép giá với phần cam đang mất

tiếng nên không ai mua Nhưng ngược lại, vườn chanh của bác Sáu đang được giá nên chú Tám than thở:

- Một mai ai dỗ ai dành

Chanh chua bậu chuộng, cam sành bậu chê

Nghe giọng buồn bã của chú Tám, bác Sáu buột miệng:

- Cũng hên xui thôi mày ơi, đợt rồi bán cũng rẻ bèo, đợt này mới nhóng lên

đó Trồng chặt riết không có ăn, làm sao thì nông dân mình cũng chết Hai người nói xong cũng giải tán Một người thì tiếp tục làm cỏ gốc cam, một người cắt cành cho chanh Có than thở như thế nào thì người nông dân vẫn tiếp tục chăm chỉ cho mảnh vườn của mình để rồi cầu may mắn cho mùa sau

NN059 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 28/8 tiết 7, 8 tại phòng 204 Khoa Sư Phạm, Trường Đại học Cần Thơ)

Trong tiết tự học, từ đầu buổi con Hoa cứ cười tủm tỉm suốt mà không lo làm bài tập Tôi và các bạn chung nhóm ngồi gần nháy mắt nhau, kêu Loan, một bạn khác trong nhóm, lại gần hỏi thử xem sao Loan lại gần hết khều tay, lay người hỏi có gì không mà Hoa vẫn chưa chịu nói Chúng tôi bèn xúm tụm lại gần nó tìm đáp án, Loan nãy giờ vẫn ở gần nên vừa lay vai nó vừa nài nỉ:

- Ai buồn ta cũng buồn giùm,

Ai vui ta cũng vui giùm cho ai

Nói xong Loan quay ngang giả bộ giận dỗi nói:

- Người ta quan tâm không nói thì thôi Thấy thế Hoa mới giơ tay kéo tay Loan rồi ngập ngừng nói:

- Tâm trạng tui vui bởi vì mới nhận được lời tỏ tình của anh bạn người Trung Quốc quen qua webchat lúc học tiếng!

Cả nhóm nghe Hoa nói xong thì mắt to mắt nhỏ

NN060 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 1/9 buổi chiều tối tại Cái Tắc, Hậu Giang)

Những người lớn tuổi thường có thú vui tao nhã như uống trà, chăm cây kiểng, nuôi chim… Ông nội tôi cũng như thế Gần đây thú vui của ông là nuôi vài ba con chim trước sân nhà để nghe nó hót Mấy ngày trước, không biết ở đâu có mà bạn ông đem lại biếu một con chim sáo Ông rất thích vì nghe thuộc tính của loài này rất ngôn lanh Ông thường ra trước sân nhà mở cửa lồng để xem nó có nhớ đường về không Lúc đầu ông rất tự hào với việc

nó có thể nhớ chỗ mà về với bà nội tôi Hôm nay cũng thế từ sáng ông đã chăm chút cho con sáo của ông ăn, sau đó mở cửa lồng cho nó bay tập nhớ đường về Nhưng lạ thay đã xế chiều trễ hơn mọi hôm mà không thấy con sáo quý về, ông cứ đi lại tới lui ngó chừng Bà nội tôi bèn chọc ông bằng cách ngâm ngợi câu ca:

- Ai đem con sáo sang sông

Để cho con sáo sổ lồng con sáo bay

Nghe bà nội chọc, ông nội tôi hờn dỗi bỏ ra phía trước sân chờ con chim sáo của ông bay về Người già là thế Càng lớn tuổi tính tình lại càng trở nên càng trẻ con hơn Có lẽ, thú vui của ông nội là nuôi chim chóc còn niềm vui

của bà nội lại là kiếm cho có chuyện để chọc chơi chờ sự giận dỗi của ông nội!

NN061 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 5/9 tiết 45 tại phòng 116 B1, Trường Đại học Cần Thơ)

Trong giờ phát bài kiểm tra giữa kì môn Văn học châu Á, bạn Thu ngồi cùng bàn được điểm thấp hơn với mong đợi nên suốt cả tiết đó bạn ấy cứ buồn buồn không nói câu gì Huệ bạn ngồi kế bên mới an ủi chọc vui bạn ấy bằng cách lấy tay ôm ngực, mặt thì giả buồn trông rất là hài, miệng thì hạ giọng như cảm thông chia sẻ:

- Bạn buồn tôi có vui chi,

Vui là vui gượng có khi còn khóc thầm

Thấy Huệ làm trò chọc mình, Thu cũng cười theo bạn Thấy bạn chịu cười nên Huệ tiếp tục thêm lời an ủi Thu Huệ nói bạn hãy cố gắng cho lần kiểm tra tới Cả nhóm sẽ học nhóm kèm cho nhau để có điểm tốt hơn

NN062 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 12/9 buổi tối tại tiệm Lẩu Nồi 35k, Cần Thơ)

Trong tiệm lẩu nơi tôi đi làm thêm có anh Lễ vui tính hay chọc ghẹo tụi nhân viên làm chung Hôm nay tiệm cũng ít khách nên anh rảnh rỗi vào bếp chọc chị Duyên Ảnh vừa nói vừa cười:

- Em Duyên chịu làm bạn gái anh đi rồi anh dắt cho đi chơi!

Mấy người chúng tôi cùng nhau nói không cần quen anh tụi này vẫn đi chơi được mà Nhưng ảnh cứ đùa day Anh đi vô tới chỗ chị Duyên đang sắp lẩu khều móc chọc ghẹo Thấy vậy chị Duyên giả bộ ra vẻ nghiêm nghị:

- Tui làm bạn gái anh cũng được nếu anh về tìm thấy cái này nè…

Chị Duyên cất giọng ngân nga:

- Anh về tìm vảy cá trê,

Tìm gan tôm sú tìm mề con lươn

Anh Lễ tỏ vẻ đau khổ ôm ngực hướng về chị Duyên mà nói:

- Sao em ác với anh quá vậy? Đi kiếm mấy cái đó cho em ở đâu bây giờ? Con Bé Tiên còn hướng về ảnh làm động tác ủng hộ Chợt nghe ở trên có người kêu anh Lễ Ổng vừa đi khỏi vừa làm ra vẻ mặt tiếc nuối

NN063 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 11/11 địa điểm tại tiệm Lẩu Nồi 35k, Cần Thơ)

Do có lời nhiều từ đợt bán trong dịp đá banh của U23 Việt Nam vào vòng

tứ kết nên chủ tiệm nơi tôi đi làm thêm tổ chức bao cho tất cả nhân viên trong tiệm đi làng hoa Sa Đéc ở Đồng Tháp Trong chuyến đi này chúng tôi được ghé thăm khu du lịch sinh thái Happy Land Hùng Thy Khu du lịch này có đầy đủ các trò chơi thú vị và không thể không có màu sắc rực rỡ của các loài hoa biểu tượng của Sa Đéc những năm gần đây Khi đến nơi, thấy

có cây cầu tre nối hai bên bờ hoa với nhau, cô chủ quán thấy cảnh sắc tươi đẹp nên kêu tụi nhân viên chúng tôi cùng nhau bước qua để chụp ảnh lưu niệm Chúng tôi đi lên cầu và sắp xếp đội hình cũng như cùng diễn sâu để

có bộ ảnh đẹp Trong tiệm có anh Lễ là nam nên anh ấy đi trước nhưng sau khi đã bước lên thì anh xắn tay áo, vẻ mặt vui vẻ, giơ tay lên vẫy gọi chúng tôi cùng bước lên Trong lúc đó bạn Như, một thành viên trong tiệm, bỗng ngâm nga:

- Cầu cao ván yếu gió rung

Em không đi được cậy cùng có anh

Câu nói vừa mang giọng nũng nịu vừa hài bước, cùng điệu bộ với tay nắm lấy tay anh Lễ làm cả đoàn người cười vui vẻ Và sau đó chúng tôi cũng có những bức ảnh đẹp ưng ý để làm kỉ niệm với nhau, câu nói vui vẻ của như

và chuyến đi sẽ mãi là kỉ niệm đẹp trong tôi

NN064 (Người sưu tầm: Đỗ Thị Cẩm Nhung, Vị Thanh – Hậu Giang)

(Ngày 20/11 địa điểm tại Chợ nổi Cái Răng, Cần Thơ)

Kết thúc kì thi cuối học kì đầy mệt mỏi, tôi cùng con bạn thân ở chung phòng quyết cùng nhau làm một cuộc hành trình thăm chợ nổi Cái Răng Kể cũng phải nói, tuy ở cách chợ nổi Cái Răng cũng không xa lắm nhưng nào giờ chỉ nghe nói chứ chưa bao giờ đi thử Chuyến này thi xong thảnh thơi, chúng tôi dành một ngày để đi Bắt đầu chuyến đi trên ghe, chúng tôi được ngồi gần phía sau anh lái ghe để dễ bề nói chuyện Anh rất nhiệt tình giới thiệu về chợ nổi cho chúng tôi Khi đến gần chợ nổi Cái Răng, anh lấy hơi hát một bài:

- Chợ Cái Răng xứ hào hoa

Phố lầu hai dải xinh đà quá xinh

Có trường hát cất rộng thênh

Để khi hứng cảnh thích tình hát ca

Nhờ có anh chủ ghe nhiệt tình giới thiệu thì chúng tôi đã có thêm nhiều điều

bổ ích từ chuyến đi và hiểu thêm về chợ từ thực tế chứ không còn chỉ là nghe

kể như trước kia

NN065 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Tôi sinh ra và lớn lên ở huyện U Minh - Cà Mau Đây được mọi người biết đến là nơi cực Nam của tổ quốc Vì muốn tôi có được một môi trường học tập tốt nhất để phục vụ công việc sau này, cha mẹ tôi đã tạo điều kiện và ủng

hộ tôi thi vào trường Đại học Cần Thơ, ngôi trường danh tiếng bậc nhất Đồng bằng sông Cửu Long Và thế là tôi phải tạm xa quê để đến với Cần Thơ Nơi đây đối với tôi hoàn toàn xa lạ, không quen biết ai cả Đến ngày nhập học, tôi đã cố gắng thiết lập mối quan hệ, làm quen với các bạn cùng lớp, và dần cũng trở nên thân với nhau hơn Vào một ngày nọ, tôi đang đi cùng những người bạn trên đường thì bất chợt bạn Đĩnh quay sang hỏi tôi:

- Ủa Nhung, hổm mày nói quê mày ở đâu tao quên rồi?

Mới vào học, tôi đã giới thiệu quê quán của mình hết rồi, vậy mà nó lại quên, làm tôi phải nhắc lại với nó Nhưng tôi chưa kịp nói thì bạn Duy đã lên tiếng thay tôi bằng câu ca:

- Xứ nào vui bằng xứ Cạnh Đền,

Muỗi kêu như sáo thổi, đĩa lềnh như bánh canh

Duy vốn là một người có niềm đam mê với văn chương và hay hát hò, vì vậy mà giọng Duy cất lên câu ca với một giọng trầm ấm say mê lòng người Dẫu sao tôi và Duy cũng cùng quê, học chung với nhau năm cấp 3 Tôi nghĩ

là Duy đang giới thiệu về vùng quê của mình đây, không biết Đĩnh nghe xong sẽ thấy sao nhỉ? Có dọa nó sợ không? Thế là khi nghe Duy đọc xong câu thơ, Đĩnh đã tươi cười và bảo là biết quê tôi ở đâu rồi Khi tôi hỏi thì Đĩnh bảo chắc chắn là tôi sống trong rừng nên mới có muỗi và đỉa, còn bảo

là rất sợ nữa chứ Tôi và Duy cũng bật cười và tập trung miêu tả lại vẻ đẹp quê tôi hiện giờ khiến Đĩnh nghe mà phát mê Tôi giải thích những gì câu ca dao mà Duy đọc chỉ là để dọa người khác thôi, nó ám chỉ lúc mới đến khai

hoang vùng đất ở quê tôi thì còn âm u nên mới có chuyện muỗi, đĩa nhiều Bây giờ nó cứ về quê tôi mà xem làm gì có chuyện đó chứ Muốn thấy một con đĩa là chuyện hơi khó à, còn muỗi thì cũng có nhưng làm sao tạo nên âm thanh như sáo thổi chứ Cuối cùng tôi và Duy đã đính chính lại với bạn thật

rõ ràng về vẻ đẹp của quê tôi hiện giờ cho Đĩnh biết, khiến Đĩnh có được một cảm nhận vô cùng mới mẻ và thích thú

NN066 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Trong mỗi chúng ta chắc ai cũng đã từng một lần xa quê và cảm nhận được nỗi nhớ quê da diết thế nào Vì muốn có được một tương lai tươi sáng, tôi

đã phải xa quê để lên học ở Cần Thơ Nơi đây, đối với tôi hoàn toàn xa lạ, người xe tấp nập, ai ai cũng bộn bề lo toan Chẳng giống dưới quê, cuộc sống rất yên tĩnh Tôi đã phải học cách thích nghi với môi trường mới để có thể hòa nhập với mọi người, rồi cũng quen dần Nhưng nói quen chắc có lẽ

là hơi dối lòng vì có những lúc trong lòng tôi chợt nhói lên cảm giác nhớ quê đến da diết Trong một lần tình cờ, khi tôi vừa học bài xong thì cô bạn tên Loan Anh cất tiếng trầm bổng, da diết:

- Gió đưa gió đẩy, về rẫy ăn còng

Về sông ăn cá, về đồng ăn cua

Từng câu hát như thể hiện nỗi niềm sâu lắng của những người con xa quê, khiến lòng tôi tuôn trào cảm xúc nhớ về một thuở xa xôi

Lúc trước, khi còn ở nhà, tôi không hề cảm thấy xa quê lại có cảm giác buồn như vậy, gương mặt cứ tươi cười, nhưng giờ thì đã hiểu được cái cảm giác

xa quê là như thế nào Khi nghe câu hát ấy, tôi không chỉ nhớ đến quê hương

mà còn khiến tôi nhớ nhiều về mẹ, về cha Vì lúc ở nhà, mẹ tôi rất hay hát lên câu hát ấy, tiếng hát của mẹ có thể nói đã gắn liền với tuổi thơ của tôi, đưa tôi đi vào giấc ngủ ngon Bên cạnh đó, câu hát còn làm cho tôi nhớ đến những món ăn ngon của quê nhà Khi ở nhà muốn ăn những món đồng quê

là cha và mẹ đều làm cho ăn, đến khi xa quê, tuy là cũng có những món ăn giống vậy nhưng làm sao tìm thấy được mùi vị quen thuộc như ở quê do cha

mẹ làm Nhớ lắm những lúc đi bắt cá cùng cha, rồi đòi cha nấu canh chua cho ăn, yêu cầu của tôi đối với món canh chua mà cha nấu phải là canh chua cơm mẻ sả chứ không phải canh chua với những hương vị khác Chao ôi, mùi vị rất tuyệt vời Còn một món nữa chính là món cua rang me mà mẹ làm, ngon hết sảy Đi học xa quê làm gì còn cơ hội thường xuyên thưởng thức món ngon mà cha mẹ nấu, chỉ lâu lâu có dịp về quê thì mới được ăn thôi Câu hát khiến tôi cảm thấy, cho dù đi đến bất cứ nơi đâu thì tâm hồn của chúng ta vẫn sẽ mãi hướng về quê hương, quê hương vẫn mãi đón đợi chúng ta, và câu hát mà tôi từng nghe “Người bỏ quê hương có bao giờ quê hương bỏ người” quả đúng thật

NN067 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Lên học đại học ở Cần Thơ, tôi quen biết được nhiều bạn ở một số tỉnh khác Vào mỗi tối, ở xóm trọ của tôi, mọi người đều tụ tập lại để trò chuyện với nhau rất vui vẻ Mỗi đứa đều có những câu chuyện của mình để đưa ra bàn luận Đời sinh viên là thế, sống xa quê, chỉ có bạn bè chăm sóc lẫn nhau, cuộc sống thân thiết, vui vẻ Có một lần tụi bạn của tôi họp lại nói muốn về quê tôi chơi và hỏi tôi nếu mọi người về quê chơi thì tôi sẽ thết đãi những món ăn gì? Tôi đã trả lời:

- Nếu mọi người về quê tui chơi thì sẽ được thưởng thức những món hải sản như tôm, cua Ăn món bánh khọt nổi tiếng của Dì Năm và món bún mắm tuyệt đỉnh của chú Ba Vê, và còn nhiều nữa!

Trong số mấy đứa bạn đang chăm chú lắng nghe thì có Xuân, cô bạn bỗng giơ tay phát biểu ý kiến

- Ê, tự nhiên nghe Nhung nói tới món bún mắm của chú Ba Vê làm tao thèm

ăn mắm kho quá hà

Nghe xong tôi bảo nó:

- Thì có gì đâu, về quê tui đi rồi tui kêu chú Ba Vê nấu cho ăn

Lúc này Yên, cô bạn lanh lợi, đáng yêu liền nhanh chóng chen vào:

- Muốn ăn bông súng mắm kho

Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm

Khi Yên nói xong mọi người liền ồ cả lên và chuyển hướng nhìn về phía Tiên, cô bạn đến từ Đồng Tháp đang mỉm cười Đồng Tháp là vùng nổi tiếng với mắm cá linh Hiện đang là mùa nước nổi, hễ có bông súng hay bông điên điển là có cá linh Thế là Tiên lên tiếng:

- Hay mấy bạn hay là về nhà Tiên trước rồi đến nhà Nhung đi

Tiên nói tiếp, giọng hào hứng sôi nổi:

- Mùa nước nổi đến, mắm kho, bông súng là món ăn đắt địa lại rất dễ nấu Chỉ cần vài lạng mắm cá linh, nửa ký cá rô đồng, ít thịt heo ba rọi, vài ba trái cà nâu, là có thể chế biến thành món mắm kho, bông súng tuyệt vời Tôi và mọi người nghe xong ai cũng cảm thấy thèm và đã quyết định phải

về Đồng Tháp một lần để thưởng thức món bông súng mắm kho cho bằng được

NN068 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Câu chuyện 5: Khi tôi về quê đúng vào lúc gia đình tổ chức đi chơi ở Hà Tiên, cha mẹ tôi đã mời cả hai bên ông bà nội và ngoại cùng đi Trên chuyến hành trình ấy luôn có những câu chuyện đầy ắp tiếng cười, tôi nhớ cha tôi từng nói nếu có điều kiện cần phải tổ chức nhiều chuyến đi chơi như thế để

có thể cho những người lớn tuổi như ông bà cảm thấy vui và và được trải nghiệm nhiều hơn, thời của họ không được sung sướng như mình, ít được đi nhiều nơi nên giờ mình có bổn phận bù đắp những thiếu thốn ấy Với lại cả hai bên nội và ngoại tuy tuổi cao nhưng ai cũng rất thích được đi chơi đây

đó Đặc biệt là ông ngoại, đối với mọi nơi ông đều có vốn hiểu biết rất lớn chỉ có điều chưa được đặt chân đến Khi được ngồi trên chiếc xe du lịch ông cảm thấy rất vui và bảo là đường sá bây giờ đã được thông xe hết rồi không còn giống như trước, muốn đi rất khó khăn Khi xe đến Rạch Giá, ông đưa mắt nhìn cảnh vật xung quanh và kể lại nhiều câu chuyện cho mọi người cùng nghe, trong đó có cả những chuyện xa xưa thời chiến tranh Tôi là người rất thích nghe những chuyện thời chiến, vì thế nghe đến chủ đề này của ông ngoại, tôi cảm thấy rất hứng thú Tôi nhớ, khi hồi tưởng về những câu chuyện xưa, ông nhìn ra cây cối thông thoáng hai bên đường qua kính

xe mà cất lời ngâm:

- Đường đi Rạch Giá thị quá sơn trường

Hai bên đế rợp mà điệu cang thường phải đi

Chúng tôi im lặng nghe ngoại ngâm nga vì biết chắc sau đó ngoại sẽ có những câu chuyện kể cho chúng tôi nghe Quả đúng vậy, sau khi dứt câu ca,

ngoại kể về thời Nguyễn Trung Trực, thời có rất nhiều người muốn đầu quân cho ông và tìm đến Nhưng ở gần thì dễ, còn ở xa thì muốn đến được nơi rất khó, có những người không quản ngại gian nan mà tìm đến vì sự nghiệp, đó

là cái rất đáng quý ở con người Mọi người trên xe ai cũng chú ý lắng nghe

và cảm nhận được sự khó khăn của người xưa, dù có gian khó cách mấy nhưng họ vẫn quyết tâm giành độc lập cho dân tộc

NN069 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Tôi cảm thấy rất tự hào với mảnh đất mà mình được sinh ra, nơi đó có biết bao lịch sử hào hùng với những câu chuyện kể đầy những điều huyền bí, vốn

là vùng đất cuối trời cực Nam nên quá trình khai hoang cũng muộn hơn so với những nơi khác, tuy nhiên nó vẫn hội tụ đầy đủ những nét đặc trưng riêng của vùng đất Phương Nam được thiên nhiên ưu ái ban tặng Lúc tôi được ở cùng bà nội, bà là người đã kể cho tôi nghe rất nhiều câu chuyện để tôi thêm hiểu hơn về vùng đất này Mở đầu câu chuyện của bà là những hình ảnh hoang sơ từ lúc mới đến khai khẩn đất hoang Nội kể nó không được giàu đẹp và xanh tốt như ngày nay Để có được không khí như bây giờ, ông cha ta đã bỏ ra rất nhiều mồ hôi và nước mắt Quá trình khai hoang gặp trắc trở nhất là lúc thời kháng chiến, giặc giã tràn lan, chúng làm cho nhà cửa, ruộng vườn trở nên tiêu điều, người người oán trách và căm phẫn Vốn dĩ người dân đã cực khổ bỏ công ra để làm lụm kiếm sống qua ngày, vậy mà chúng nỡ lòng đến tàn phá hết tất cả, không chừa lại gì Nghe nội kể chuyện xưa, thỉnh thoảng tôi chêm xen lời của mình vào để dẫn dắt nội kể những câu chuyện có sử dụng ca dao tục ngữ Nội bắt đầu với những câu chuyện hào hùng thời chiến Cảm xúc thanh xuân như sống dậy trong từng lời kể của Nội Đang lúc cao hứng, Nội dừng lại đôi chút rồi lấy một hơi dài mà hát:

- Đồng nào mênh mông cho bằng Đồng Tháp

Ruộng nào bát ngát cho bằng ruộng lúa Cà Mau

Thù Mỹ Ngô gây nên cảnh binh đao

Cho đồng xanh ruộng lúa máu đào tuôn rơi

Nghe nội đọc câu ca dao mà tôi thấy như có gì uất nghẹn, câu ca như gợi một không gian yên bình thế nhưng chỉ trong một cái chớp mắt đã trở nên hoang tàn Đó quả thật là một câu ca dao đáng cho ta suy ngẫm Tôi vội vã ghi chép lại mấy câu hát của Nội vào sổ

NN070 (Người sưu tầm: Nguyễn Thị Bích Ngọc, Long Mỹ - Hậu Giang)

Hồ sơ diễn xướng:

Bác Hai: tuổi ngoài 60, anh ruột của ba tôi, bác làm nghề đặt hôm chúm

Ba tôi: 58 tuổi, là nông dân chính hiệu, sống ở nông thôn

Địa điểm: nhà tôi, xã Lương Tâm, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

Thời gian hội thoại: tết Thanh minh, 2020

Xóm tôi ở chủ yếu là dân làm nông, bà con nơi này mỗi năm cứ vào vụ gieo,

vụ gặt là tất bật công việc Rồi khi qua vụ mùa thì rảnh tay rảnh chân, có người thì làm kiếm thêm thu hoạch, cũng có người như dượng Chín tôi ngày ngày cầm chai rượu đi hết nhà này đến nhà khác Bà con trong xóm cũng hết lời khuyên can dượng chí thú làm ăn, nhưng khuyên thì cũng như đổ sông

đổ biển Hễ nhậu vào thì cứ như phiên bản thứ hai của Chí Phèo vậy, ai cũng lắc đầu ngao ngán, cũng né tránh Bữa, bác Hai ghé qua nhà tôi cũng vào dịp

dọn dẹp cho tết Thanh minh, gặp dượng đi ngang qua, bác Hai nói với ba tôi:

- Thiệt là ông bà mình nói hổng sai he chú

- Hổng sai chuyện gì vậy anh Hai?

Ba tôi hỏi lại

Bác Hai tôi nhìn miết theo dượng Chín, rồi nói:

- Ở đời chẳng biết sợ ai,

Sợ thằng say rượu nói dai tối ngày

Ba tôi gật đầu, gương mặt có vẻ đồng tình đáp lại:

- Thiệt đúng lắm anh, thằng say thì nói chuyện không còn biết gì phải trái Thế rồi, bác Hai cũng lắc đầu, ra vẻ trầm ngâm như suy ngẫm chuyện gì đấy

NN071 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Về quê, tôi được một người chế, con của cậu Hai kể cho tôi nghe nhiều chuyện thú vị Đó là chế Muội, một người chế xinh đẹp và vui tính của tôi Trong những câu chuyện mà chế kể, tôi thích nghe nhất là chuyện lúc chế còn trẻ người non dạ Chế bảo lúc đó chế hay đi nghịch phá khắp nơi, chọc cười cho mọi người và luôn lấy làm tò mò đối với mọi thứ Chế kể lúc đó gia đình còn nghèo lắm, chưa được khá giả như bây giờ Đường sá cũng không dễ đi, chủ yếu là chèo xuồng hoặc đi bộ, nhà ai khá lắm thì cũng chỉ

có chiếc xe đạp chứ không có xe máy, xe hơi như bây giờ Lúc đó cũng chưa

có điện như hiện nay, nhà nhà đều sống trong ánh đèn dầu leo lét, những lúc ngồi học bài cạnh cây đèn dầu mà bất chợt ngủ quên rồi sau đó thức dậy thế nào cũng có một đốm đen trên mặt, đó là khói của đèn bay ra đấy Rồi chế bỗng bật cười khi nhắc về chuyện lúc đến chơi nhà nội, tức là ngoại của tôi Lúc đó đúng vào thời điểm sạ lúa, công việc ban ngày làm không kịp nên phải làm đến ban đêm nhưng đèn dầu thì không đủ sáng để làm việc, cho nên ông ngoại đã mua về một cây đèn măng xông Được biết thời đó rất khó khăn, đèn măng xông rất đắt, không phải ai cũng mua được Đừng nghe nói ngoại mua đèn măng xông mà cho rằng nhà ngoại tôi giàu có Điều đó là sai

Để mua được cây đèn măng xông thì ông ngoại đã phải tiết kiệm từng đồng

từ rất lâu mới tích góp đủ số tiền để mua về thắp sáng làm việc Từ rất lâu sống cảnh đèn dầu leo lét nên nay thấy được ánh sáng của đèn măng xông chế rất thích thú và tò mò Sau đó chế hỏi ngoại đây là đèn gì mà sáng thế? Ông ngoại bảo là đèn măng xông Thế là chế về nhà kể lại cho cha của mình nghe Nhưng lại nói sai cái tên đèn khiến ai cũng bật cười Chế kể cho tôi nghe, sau khi biết được có cây đèn sáng như thế chế đã chạy về nhà nói cha biết:

- Cha ơi, ở nhà nội mới sắm được cây đèn ngang sông sáng dữ lắm, mình cũng để dành tiền mua đi cha

Nghe nói cây đèn ngang sông, Cậu Hai tôi lúc đó cũng đã suy nghĩ hồi lâu rồi bảo:

- Làm gì có đèn ngang sông, tao chỉ biết có đèn măng xông thôi

Sau đó Cậu biết con gái mình nghe nhầm mà đã nói sai nên bật cười Đó là câu chuyện khiến chế tôi nhớ mãi Sau khi biết chuyện cây đèn ngang sông, nhiều người ở xóm mỗi lần thấy chế ấy xuất hiện liền chọc ghẹo Một lần

nọ, có một anh chàng ở xóm khi gặp chế ngoài đường liền cất lên câu hát ghẹo chế:

- Tàu Nam Vang mũi đỏ

Ghe Sa Đéc mũi đen

Em ở chi nước rẫy, nước phèn

Theo anh về chợ đốt đèn măng xông

Chế đọc chầm chậm mấy câu ca cho tôi nghe rồi giải thích Chế bảo lúc ấy còn ngây thơ lắm, nghe anh ấy đọc chế chỉ cười và chẳng hiểu gì cả Nghe mọi người lí giải và sau một hồi suy nghĩ chế mới ngộ ra Nghe chế kể lại

mà tôi thấy thật vui Thích nhất là cây đèn “ngang sông” của chế Và tôi đã ghẹo sao lúc ấy chế không theo ảnh về nhà để được đốt đèn măng xông Chế liếc nhìn tôi và bảo tuy chế thích ánh sáng của đèn măng sông nhưng chế không phải là người ham giàu mà thấy măng sông liền quên đèn dầu, với lại chế còn muốn ở bên cha mẹ chứ không muốn lấy chồng sớm Nghe xong tôi nhận thấy câu chuyện của chế kể hội tụ đầy đủ yếu tố, vui có, hóm hỉnh, hài hước và có cả những chuyện đáng để ta suy ngẫm

NN072 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)

Đây là chuyện tình cảm của chế Nị, con của Cô Hai tôi Để có được cuộc hôn nhân hạnh phúc như hiện giờ nghĩ lại phải kể đến công lao của cha tôi đấy Thoạt đầu chuyện tình ấy gặp nhiều khó khăn vì anh rể tôi - anh Nhựt, rất thương Chế nhưng lại tình cờ biết được sự thật là mẹ mình lúc trước từng

là người yêu cũ của cha chế Nị nên lo sợ không dám tiến tới, không dám nói cho chế tôi biết Chế tôi cũng rất thương ảnh, nhưng khổ nỗi là con gái ai lại

mở lời nói trước, như thế chế cảm thấy rất ngại Cứ trông chờ anh ấy mở lời

mà anh ấy vẫn mãi không có động tĩnh gì, cứ như bạn bè bình thường vậy khiến chế phát hờn Có một ngày cả hai người đến nhà tôi chơi, cha tôi thấy thế nên tranh thủ lúc chế vắng mặt dò hỏi ý anh, cứ thế anh ấy đã kể hết sự tình cho cha tôi biết Cha tôi biết chuyện bảo anh cứ yên tâm, mọi chuyện

để cha lo Thế là cha tìm cách nói rõ mọi chuyện với chế khiến chế nhận ra bấy lâu nay sở dĩ ảnh không bày tỏ là vì ảnh sợ người lớn trong nhà còn chấp nhất chuyện cũ sẽ không đồng ý cho cả hai đến với nhau Nay chế đã biết và thấu hiểu cho anh ấy, đồng thời kiên quyết đấu tranh để đến với nhau Nói

là đấu tranh nhưng nếu không có cha tôi khuyên can cô Hai thì chưa chắc cuộc đấu tranh ấy đã giành chiến thắng Tính ra cha tôi là đại công thần đấy Một thời gian sau thì hai người cũng tổ chức đám cưới, trong ngày cưới có bác Tư nhà bên đến uống rượu chúc mừng Trong lúc gần say bác nhớ đến câu chuyện cũ và bảo:

- Hai đứa bây tới được với nhau là nhờ cậu Tư đó nghe

Sau đó bác Tư liếc nhìn hai người với gương mặt đầy hóm hỉnh và hài hước rồi cất giọng nhè nhè hát:

- Anh thương em chẳng dám lại gần

Cậy người thân cận phân trần với em

Câu hát tình tứ nói đúng chuyện của hai đứa khiến mọi người cười ồ lên Trong ngày cưới cả hai người thật hạnh phúc vì mọi sóng gió đã qua đi, giờ đây cả hai sẽ cố gắng xây dựng hạnh phúc để không phụ sự kì vọng của mọi người

NN073 (Người sưu tầm: Võ Hồng Nhung, U Minh – Cà Mau)