1 luận án ha trong suc

Lý do lựa chọn đề tài luận án Công tác văn hóa quần chúng VHQC là một bộ phận hữu cơ của côngtác văn hóa, văn nghệ của Đảng, một hình thức cơ bản của công tác tư tưởngtrong Quân đội nhân

cứu độc lập, sáng tạo của riêng tôi Các số liệu, kếtquả nêu trong luận án là trung thực, có xuất xứ rõràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Hà Trọng Sức

CÔNG TÁC VĂN HÓA QUẦN CHÚNG Ở ĐƠN VỊ QUẢN LÝ HỌC VIÊN CÁC HỌC VIỆN, TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ

2.1 Đơn vị quản lý học viên và những vấn đề cơ bản về công tác văn hóa quần

chúng ở đơn vị quản lý học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội 29 2.2 Quan niệm và những vấn đề có tính nguyên tắc đổi mới công tác

văn hóa quần chúng ở đơn vị quản lý học viên các học viện, trường

Chương 3 CÔNG TÁC VĂN HÓA QUẦN CHÚNG Ở ĐƠN VỊ

QUẢN LÝ HỌC VIÊN CÁC HỌC VIỆN, TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI - THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ KINH

3.1 Thực trạng công tác văn hóa quần chúng ở đơn vị quản lý học viên

3.2 Nguyên nhân của thực trạng và một số kinh nghiệm tiến hành công

tác văn hóa quần chúng ở đơn vị quản lý học viên các học viện,

Chương 4 YÊU CẦU VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CÔNG TÁC

VĂN HÓA QUẦN CHÚNG Ở ĐƠN VỊ QUẢN LÝ HỌC VIÊN CÁC HỌC VIỆN, TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI

4.1 Những yếu tố tác động và yêu cầu đổi mới công tác văn hóa quần

chúng ở đơn vị quản lý học viên các học viện, trường sĩ quan quân

4.2 Những giải pháp đổi mới công tác văn hóa quần chúng ở đơn vị quản

lý học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay 122

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN 170

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

PHỤ LỤC 189

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

1

Biểu đồ 3.1 Kết quả khảo sát về việc bảo đảm tiêu chuẩn

định mức đời sống văn hóa tinh thần ở đơn vị QLHV các

2

Biểu đồ 3.2 Kết quả khảo sát năng lực lãnh đạo của cấp ủy và

trách nhiệm của đội ngũ cán bộ chủ trì các cấp với công tác

VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội 94

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Công tác văn hóa quần chúng (VHQC) là một bộ phận hữu cơ của côngtác văn hóa, văn nghệ của Đảng, một hình thức cơ bản của công tác tư tưởngtrong Quân đội nhân dân (QĐND) Việt Nam, có vai trò quan trọng, đưa cácgiá trị văn hóa đáp ứng nhu cầu văn hóa - tinh thần của cán bộ, chiến sĩ; đồngthời tổ chức, hướng dẫn bộ đội hoạt động sáng tạo và hưởng thụ các giá trịvăn hóa; góp phần hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách người quânnhân cách mạng, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, tạo độnglực thôi thúc cán bộ, chiến sĩ hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Các học viện, trường sĩ quan (HV,TSQ) quân đội là nơi tập trung lựclượng cán bộ khoa học và giảng viên có trình độ học vấn cao; đối tượng họcviên đều được tuyển chọn chặt chẽ; là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, sĩquan cho quân đội và quốc gia, trung tâm nghiên cứu khoa học trên lĩnh vựchoạt động quân sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội, bảo vệ vững chắc Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Đơn vị quản lý học viên (QLHV) là đơn vịthuộc biên chế của các HV,TSQ, nơi trực tiếp quản lý, giáo dục, rèn luyện họcviên theo mô hình, mục tiêu, yêu cầu đào tạo của mỗi nhà trường quân đội

Công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội góp phần giáodục, cổ vũ, động viên cán bộ, học viên, nhân viên, chiến sĩ thực hiện chức trách,nhiệm vụ; bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, đạo đức, hướng họ đến các giá trị chân

- thiện - mỹ; nâng cao đời sống văn hóa - tinh thần, xây dựng môi trường vănhóa sư phạm quân sự lành mạnh; ngăn ngừa, lọc bỏ những tác động tiêu cực vàođơn vị Đồng thời, còn là bài học mẫu sinh động, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng

tổ chức các hoạt động VHQC cho học viên, đáp ứng chức trách, nhiệm vụ saukhi tốt nghiệp ra trường

Nhận thức đúng vị trí, vai trò của công tác VHQC ở đơn vị QLHV, đảng ủy,ban giám đốc (ban giám hiệu), cấp ủy, cán bộ chủ trì đơn vị QLHV, cơ quan chính trị

đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác VHQC ở các đơn vị QLHV Công tác

VHQC từng bước được đổi mới, ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu về đời sống vănhóa - tinh thần của cán bộ, học viên, nhân viên, chiến sĩ, góp phần xây dựng conngười, tổ chức, thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của các HV,TSQ quân đội.

Tuy nhiên, công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội vẫncòn những hạn chế, khuyết điểm: Nhận thức, trách nhiệm của một số cấp ủy,cán bộ, đảng viên, học viên về công tác VHQC có mặt còn hạn chế, chưa thật

sự đầy đủ, sâu sắc; nội dung, hình thức công tác VHQC chậm đổi mới, vẫn cònbiểu hiện khô cứng, thiếu hấp dẫn, chưa khơi dậy và phát huy tốt năng lực sángtạo và nhu cầu hưởng thụ các giá trị văn hóa của bộ đội; hoạt động lãnh đạo,chỉ đạo, quản lý, điều hành công tác VHQC của một số cấp ủy, cán bộ chủ trìcòn lúng túng, thiếu khoa học; kết quả công tác VHQC trên một số nội dungcòn hạn chế, bất cập, chưa thực sự tạo động lực cho các tổ chức, lực lượngtrong thực hiện nhiệm vụ Một bộ phận cán bộ, học viên, nhân viên, chiến sĩ cóbiểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, vi phạm pháp luật Nhà nước, kỷ luậtquân đội, ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả thực hiện nhiệm vụ của đơn vị

Hiện nay, trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, sự giao lưu, kếtnối giữa các nền văn hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu Bên cạnhviệc tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa của các nước trên thế giới cũng đangdiễn ra xu hướng du nhập sản phẩm văn hóa lai căng, thậm chí những sản phẩmphi văn hóa, phản văn hóa, gây nên nhiễu loạn về giá trị văn hóa ở nước ta Đồngthời, sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã tácđộng tới việc tiếp cận, cập nhật, kiểm soát thông tin và nhu cầu sáng tạo, hưởngthụ các giá trị văn hóa của cán bộ, học viên, nhân viên, chiến sĩ Trong bối cảnh

đó, các thế lực thù địch, các phần tử cơ hội chính trị, bất đồng quan điểm triệt đểkhai thác Internet, mạng xã hội để tuyên truyền chống phá sự nghiệp cách mạngnước ta, truyền bá văn hóa, đạo đức, lối sống phương Tây vào Việt Nam Mặtkhác, các tiêu cực và tệ nạn xã hội nảy sinh từ mặt trái của kinh tế thị trường đã

và đang tác động trực tiếp đến lĩnh vực văn học, nghệ thuật, các hoạt động vănhóa trong xã hội nói chung, trong quân đội nói riêng

Trong khi đó, yêu cầu xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc có sự pháttriển mới, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, xây dựng chínhquy, rèn luyện kỷ luật, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự lànhmạnh, xây dựng các HV,TSQ quân đội vững mạnh toàn diện (VMTD) đòi hỏiphải đổi mới công tác VHQC đáp ứng sự phát triển của tình hình, nhiệm vụcách mạng, nhiệm vụ xây dựng, chiến đấu của quân đội, phù hợp với đặcđiểm, điều kiện của các HV,TSQ quân đội.

Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Đổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội hiện nay" làm luận án tiến sĩ Khoa học

Chính trị, chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Luận giải, làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn công tác VHQC, đổimới công tác VHQC và đề xuất những giải pháp đổi mới công tác VHQC ởđơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, xác địnhnhững vấn đề luận án tập trung nghiên cứu

Luận giải làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn về công tác VHQC vàđổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Đánh giá đúng thực trạng công tác VHQC, chỉ rõ nguyên nhân, rút ra một

số kinh nghiệm tiến hành công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Phân tích những yếu tố tác động, xác định yêu cầu và đề xuất những giảipháp đổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội hiện nay

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Phạm vi nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề lý luận, thực tiễn về công tácVHQC và đổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội.Tập trung khảo sát thực tế tại: Học viện Chính trị, Học viện Hậu cần, Học việnPhòng không - Không quân, Học viện Hải quân, Học viện Biên phòng, Họcviện Quân y, Học viện Kỹ thuật quân sự, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩquan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2, Trường Sĩ quan Tăng thiếtgiáp Các tư liệu và số liệu điều tra, khảo sát phục vụ cho nghiên cứu luận ánđược giới hạn từ năm 2015 đến nay Các giải pháp đổi mới công tác VHQC ởđơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội có giá trị vận dụng đến năm 2030

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Luận án được nghiên cứu dựa trên lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác

tư tưởng, văn hóa, CTĐ, CTCT và công tác VHQC trong quân đội

Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, luận án sửdụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của khoa học chuyên ngành vàliên ngành; trong đó, chú trọng sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp;lôgic, lịch sử; hệ thống, cấu trúc; thống kê, so sánh; khảo sát thực tế, điều tra

xã hội học, tổng kết thực tiễn và phương pháp chuyên gia

5 Những đóng góp mới của luận án

Xây dựng quan niệm và luận giải nội hàm quan niệm công tác VHQC

và đổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội; xác địnhtiêu chí đánh giá công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Khái quát một số kinh nghiệm tiến hành công tác VHQC ở đơn vịQLHV các HV,TSQ quân đội

Đề xuất một số nội dung, biện pháp mới, thiết thực, khả thi trong những giảipháp đổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu luận án góp phần luận giải, làm sâu sắc hơn nhữngvấn đề lý luận và thực tiễn về công tác VHQC và đổi mới công tác VHQC ởđơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Cung cấp thêm luận cứ khoa học phục vụ đảng ủy, ban giám đốc (bangiám hiệu), cấp ủy, cán bộ chủ trì, cơ quan chính trị, cán bộ chính trị ở cácHV,TSQ quân đội tham khảo trong lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới công tác VHQC

ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Kết quả nghiên cứu luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo,phục vụ nghiên cứu, giảng dạy, học tập môn CTĐ, CTCT ở các HV,TSQquân đội

7 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: Mở đầu, 4 chương (9 tiết), kết luận, danh mục các côngtrình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài luận án, danhmục tài liệu tham khảo và các phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng, văn hóa của các Đảng Cộng sản

X.I Xu-Rơ-Ni-Tren-Cô (Chủ biên, 1982), Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô [189] Trong cuốn sách, các tác giả cho rằng: “Bộ

phận cấu thành hết sức quan trọng trong hoạt động của Đảng Cộng sản là côngtác tư tưởng” [189, tr 11], đồng thời “công tác tư tưởng là vũ khí mạnh mẽ củaĐảng trong cuộc đấu tranh nhằm xây dựng xã hội mới” [189, tr 11] Đánh giáthực trạng hoạt động văn hóa, tác giả cho rằng: “Hoạt động văn nghệ tự biên,

tự diễn đã có quy mô lớn, đã trở thành phương tiện quan trọng để giáo dục chủnghĩa cộng sản cho nhân dân lao động Các cơ quan Đảng đã thường xuyênquan tâm phát triển hoạt động này, nâng cao trình độ tư tưởng và nghệ thuậtcủa nó, đẩy mạnh công tác đỡ đầu văn hóa” [189, tr 284] Muốn phát triển hoạtđộng này, “cần thu hút hơn nữa công nhân, nông trang viên, đặc biệt là thanhniên đang làm việc vào hoạt động nghệ thuật nghiệp dư” [189, tr 285]

Mạnh Nhâm (1996), Công tác văn hóa của Trung Quốc năm 1995

[113] Công trình đã khẳng định mối quan hệ giữa văn hóa chuyên nghiệp vàVHQC; làm rõ vai trò to lớn của công tác VHQC nhất là ở nông thôn và ởcác đơn vị quân đội Để đẩy mạnh các hoạt động VHQC có chất lượng vàhiệu quả hơn nữa, tác giả khẳng định: “Đẩy mạnh sức hoạt động của các tổchức văn nghệ quần chúng Khôi phục sự lãnh đạo đối với các tổ chứcVHQC Quán triệt phương châm “phục vụ nhân dân, phục vụ chủ nghĩa xãhội” và “trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng” hơn nữa” [113, tr 6]

Ban Tuyên huấn Trung ương, Đảng Cộng sản Trung Quốc (2001), Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới [6] Cuốn sách đã tập trung làm rõ

vị trí, vai trò, nội dung công tác tư tưởng, văn hóa Trong cải cách, mở cửa,

Trung Quốc rất coi trọng đổi mới công tác tư tưởng trong Đảng, khẳng định:

“Tăng cường và cải tiến công tác chính trị, tư tưởng của Đảng trong tình hìnhmới là một việc lớn của toàn Đảng, cũng là nhiệm vụ nặng nề về công táctuyên truyền tư tưởng” [6, tr 86] Thông qua công tác tuyên truyền tư tưởng,nhất là hoạt động văn hóa nghệ thuật nhằm nâng cao nhận thức, xây dựng, bồiđắp niềm tin, tình cảm cách mạng cho cán bộ và quần chúng, góp phần thựchiện thắng lợi công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc

Giang Trạch Dân (2002), Bàn về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc

[23] Bàn về văn hóa - nghệ thuật quần chúng, tác giả khẳng định: “Xây dựngvăn minh tinh thần xét cho cùng là phải nâng cao tố chất của toàn dân tộc, bồidưỡng con người mới xã hội chủ nghĩa có lý tưởng, có đạo đức, có văn hóa, có

kỷ luật” [23, tr 55]; “hoạt động văn hóa - nghệ thuật quần chúng là mặt quantrọng làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân” [23, tr 77] Đểphát triển hoạt động này, những người làm công tác văn hóa - nghệ thuật cần

“tích cực hướng dẫn, giúp đỡ, đồng thời cố gắng sáng tác những tác phẩm có lợicho việc triển khai mạnh mẽ hoạt động văn nghệ quần chúng” [23, tr 77]

Vương Bột Chính (2006), “Một số vấn đề về công tác tư tưởng củaĐảng Cộng sản Trung Quốc” [16] Bài báo đã đề cập tới các phương pháptiến hành công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhấn mạnh vaitrò của phương pháp truyền thống trong công tác tư tưởng Tác giả cho rằng,cần kiên trì phương pháp truyền thống trong công tác tư tưởng Song, cầnthường xuyên đổi mới phương pháp này, tăng tính thích nghi với tình hìnhmới và không ngừng sáng tạo, tìm tòi ra những phương pháp mới phù hợp,hiệu quả Đồng thời, phải “chú trọng điều hòa, hình thành nên “dàn hợpxướng” của công tác tư tưởng có sự tham gia của xã hội” [16, tr 40 - 41]

Vương Duy, Lưu Hiểu Đan (2012), “Khái lược những phát triển mớitrong xây dựng văn hóa quốc gia từ Đại hội XVII của Đảng Cộng sản Trung

Quốc” [28] Bàn về kinh nghiệm của Trung Quốc trong sử dụng văn hóa để

xây dựng triết lý phát triển quốc gia, tác giả chỉ ra trong Văn kiện Đại hội

XVII, năm 2007, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã lần đầu nhấn mạnh: “Phải đềcao sức mạnh mềm văn hóa của quốc gia; văn hóa là tinh thần và linh hồn củamột dân tộc, là lực lượng to lớn để phát triển quốc gia và hưng thịnh dân tộc”[28, tr 6] Theo tác giả, để phát huy vai trò của văn hóa, cần thúc đẩy sự pháttriển phồn vinh của văn hóa, xây dựng trào lưu mới cho sự hưng thịnh củavăn hóa xã hội chủ nghĩa; nhận thức rõ ràng và đầy đủ quan niệm văn hóa làsức mạnh mềm của quốc gia; tăng cường giao lưu, đối ngoại văn hóa, tiếp thuthành quả văn hóa ưu tú của nhân loại.

Can Xuân Tùng (2021), Văn hóa Trung hoa: Lịch sử và hiện tại [178].

Trong cuốn sách, tác giả lấy bối cảnh là nền văn minh Trung Quốc và phươngTây giao lưu học hỏi lẫn nhau để giải thích nội dung chính của văn hóa TrungQuốc một cách vừa giản lược, vừa hệ thống từ các phương diện nguồn gốc, diễnbiến của văn minh Trung Hoa, chế độ, tư tưởng, giá trị, cũng như nghệ thuật vàthẩm mỹ trong lịch sử Trung Quốc Tác giả cho rằng, cần phát huy vai trò củacác hoạt động VHQC và các hình thức nghệ thuật tổng hợp, “sử dụng ca, múa,nhạc trong các hoạt động” [178, tr 333]

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng, văn hóa, công tác văn hóa quần chúng trong lực lượng vũ trang

A.A Ê-Pi-Sép (Chủ biên, 1980), Công tác tư tưởng trong các lực lượng

vũ trang Xô - Viết [68] Tác giả đã luận bàn về vai trò của công tác VHQC với

các hình thức khác nhau như “xem, nghe những buổi truyền hình, phát thanhchuyên đề; thăm bảo tàng và phòng truyền thống chiến đấu; sinh hoạt văn học

và hội nghị bạn đọc, biểu diễn những tác phẩm nghệ thuật về đề tài chiến đấuyêu nước và nhiều hình thức khác nhau giúp cho việc phát triển truyền thốngchiến đấu, để lại dấu vết sâu sắc trong ý thức quân nhân” [68, tr 213] Để pháthuy vai trò của nghệ thuật, đội ngũ cán bộ “phải dạy cho bộ đội không nhữngbiết thưởng thức các tác phẩm nghệ thuật, mà còn biết cư xử và hành động theocác quy luật của cái đẹp” [68, tr 226]

Đ.A Vôncôgônốp (1980), Phương pháp luận công tác giáo dục tư tưởng [187] Khi bàn về công tác tuyên truyền - văn hóa, tác giả cho đây “là

một dạng độc lập của công tác giáo dục tư tưởng Văn hóa là phương thứctruyền bá chân lý, tri thức cần thiết cho sự hình thành những phẩm chất củanhân cách xã hội chủ nghĩa” [187, tr 122] Để hoàn thiện hơn nữa công táctuyên truyền - văn hóa trong quân đội, cần “làm cho mọi quân nhân tiếp xúcrộng rãi hơn nữa với sự sáng tạo nghệ thuật, hình thành cho họ nhu cầu sángtạo theo “quy luật của cái đẹp” [187, tr 124] Tác giả cũng cho rằng, cái quantrọng của nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền - văn hóa không phải làsản phẩm văn hóa mà là khả năng sáng tạo, hành động theo những lý tưởngcao cả bằng những hình ảnh và tấm gương chói lọi

Chương Tư Nghị (Chủ biên, 1987), Công tác đảng, công tác chính trị của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc, phần 1 [110] Công trình đã làm

rõ vị trí, vai trò của công tác văn hóa là bộ phận quan trọng trong công tácchính trị của quân đội và khẳng định: Công tác văn hóa quân đội có ý nghĩa

vô cùng quan trọng đối với xây dựng văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa,tăng tốc độ xây dựng cách mạng hóa, hiện đại hóa, chính quy hóa quân đội.Rằng “công tác văn hóa bao gồm hai bộ phận chính là chuyên nghiệp vànghiệp dư Bộ phận nghiệp dư chủ yếu là chỉ hoạt động văn hóa quần chúngcủa bộ đội, cũng chính là công tác văn hóa cơ sở” [110, tr 170] Tổ chức hoạtđộng VHQC theo hướng văn hóa quần thể nhỏ Phạm vi hoạt động văn hóatheo xu hướng cởi mở, xã hội hóa Đưa ra 3 nhiệm vụ lớn của công tácVHQC Làm rõ hình thức của công tác văn hóa bao gồm: Hoạt động giải trícông tác VHQC (tổ chức ca hát, tổ chức liên hoan văn nghệ, đọc sách, tổ chứcchơi trò chơi thi đấu, vui chơi giải trí và thi đấu trí lực); công tác văn học,nghệ thuật; giáo dục thẩm mỹ; công tác điện ảnh, vô tuyến, chiếu bóng, phátthanh; công tác sách; hoạt động thể thao quần chúng và công tác câu lạc bộ

Sỏnxay Chăn nha lạt (2013), Giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội Nhân dân Lào hiện nay [15] Luận án đã chỉ rõ hình

thức, phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng đối với hạ sĩ quan, binh sĩ

Quân đội Nhân dân Lào: Thứ nhất, giáo dục qua đào tạo tại các nhà trường; Thứ hai, giáo dục theo chương trình ở các đơn vị; Thứ ba, sử dụng

các hoạt động CTĐ, CTCT khác để giáo dục như thông qua các phong trào thi đua

quyết thắng, hoạt động văn hóa, văn nghệ, giao lưu; Thứ tư, tự học tập, rèn luyện,

tu dưỡng của hạ sĩ quan, binh sĩ Luận án đánh giá hình thức giáo dục chính trị tưtưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội Nhân dân Lào ngày càng đa dạng, phongphú; có gần 90% cán bộ làm công tác tư tưởng - văn hóa các sư đoàn chủ lựcđược tham gia các lớp tập huấn tuyên truyền văn hóa, tiến hành công tác văn hóa

cơ sở Tác giả luận án đã đề xuất 5 giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng giáodục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ Lào hiện nay [15, tr 120 - 150]

Học viện Khoa học Quân sự, Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc

(2013), Lý luận chiến lược quân sự Trung Quốc [85] Khi bàn về văn hóa

trong lĩnh vực quân sự, cuốn sách khẳng định: “Văn hóa được xác định là tưtưởng chiến lược, là lý luận chiến lược được hình thành trên cơ sở truyềnthống lịch sử văn hóa của một quốc gia, dân tộc” [85, tr 30] Khẳng định “đặctính của văn hóa, đặc biệt là các giá trị cốt lõi có ảnh hưởng đến chiến lượccủa một quốc gia, dân tộc” [85, tr 31] Để xây dựng văn hóa trong chiến lượcquân sự, đòi hỏi phải “kế thừa truyền thống văn hóa dân tộc, Trung Quốccũng phải chọn lọc tinh hoa văn hóa các nước” [85, tr 32] Cuốn sách cũng đềcập đến nội dung phát triển văn hóa trong hoạt động quân sự của bộ đội

Savẻng Đen na môn (2016), Phát huy giá trị văn hoá truyền thống trong phát triển đời sống văn hoá ở đơn vị cơ sở Quân đội Nhân dân Lào hiện nay [65].

Luận án đã chỉ ra quan niệm, vai trò của xây dựng và phát triển đời sống văn hoácủa cán bộ, chiến sĩ quân đội ở các đơn vị cơ sở Tác giả đưa ra quan niệm: Đờisống văn hoá là “một bộ phận của đời sống xã hội, thể hiện chất lượng cuộc sốngcủa con người” [65, tr 47] Tác giả cũng chỉ ra đời sống văn hoá của cán bộ, chiến

sĩ ở đơn vị cơ sở quân đội là kết quả hoạt động tương tác giữa cán bộ, chiến sĩ vớimôi trường văn hóa ở đơn vị, tạo nên diện mạo cũng như chiều sâu của đời sốngtinh thần cán bộ, chiến sĩ, góp phần hình thành các phẩm chất nhân cách ngườiquân nhân trong quân đội Các yếu tố tạo nên đời sống văn hóa giữ vai trò quantrọng như hoạt động văn hóa, hoạt động nghệ thuật, vui chơi, giải trí.

1.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài luận án

1.2.1 Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng, văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đào Duy Quát (Chủ biên, 2010), Công tác tư tưởng [115] Trong cuốn sách,

tác giả cho rằng: Văn hóa, văn nghệ là một phương thức tác động tư tưởng có hiệuquả, trực tiếp góp phần xây dựng con người, “tạo ra những phẩm giá, những giá trịtrong nhân cách con người” [115, tr 372] Tác giả khẳng định, “đối với loại hìnhvăn hóa, văn học, nghệ thuật, lĩnh vực tác động đến con người chủ yếu vào thế giớitình cảm, tâm hồn, cảm xúc” [115, tr 385], “văn hóa, văn học, nghệ thuật đượckhẳng định là “binh chủng đặc biệt” của công tác tư tưởng, góp phần xây dựng, củng

cố vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng, trực tiếp bồi dưỡng, đào tạo con ngườimới, nhân cách mới với những phẩm chất cao đẹp và được phát triển toàn diện vềtrí, đức, thể , mỹ” [115, tr 386] Để phát huy vai trò của công tác văn hóa, văn nghệcần sử dụng có hiệu quả các chương trình biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp hoặcquần chúng và “tổ chức các đội hoạt động văn hóa quần chúng” [115, tr 388]

Tô Huy Rứa (2012), Một số vấn đề về công tác lý luận, tư tưởng và tổ chức của Đảng trong thời kỳ đổi mới [120] Khi bàn về lĩnh vực văn hóa, văn

học, nghệ thuật, tác giả làm rõ vị trí, vai trò của văn hóa trong tiến trình cáchmạng và trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay, xây dựng văn hóatrong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế Tác giả cho rằng, “vănhọc, nghệ thuật của chúng ta không chỉ là nhu cầu thiết yếu của con người màchính là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nềntảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam”[120, tr 496] Đồng thời, “văn học, nghệ thuật phải ra sức tham gia vào cuộcđấu tranh lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, lấy cái đẹp dẹp cái xấu” [120, tr 513]

Nguyễn Mạnh Hưởng (2013), Một số vấn đề về “diễn biến hòa bình” và chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa [91] Tác giả cho

rằng, đấu tranh phòng, chống âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các thếlực thù địch trước lĩnh vực tư tưởng, văn hóa là một nhiệm vụ cấp bách hiện nay,góp phần tích cực bảo vệ, phát triển tư tưởng của chủ nghĩa xã hội, bảo vệ nềntảng, tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quanđiểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta Trong giai đoạn hiện nay, theo tác giảcần “không ngừng quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của mọi tầng lớpnhân dân, làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội” [91, tr 257]; chú trọng “nângcao chất lượng bài viết đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch” [91, tr.259]

Nguyễn Hoàng Lân (Chủ nhiệm, 2013), Phát huy giá trị văn hóa quân

sự truyền thống của dân tộc Việt Nam trong bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay [99] Đề tài xây dựng và luận giải quan niệm “phát huy giá trị văn

hóa quân sự truyền thống của dân tộc Việt Nam” [99, tr 42]; đưa ra 4 địnhhướng giải pháp cơ bản, trong đó chú trọng “chuẩn hóa nội dung giáo dục giátrị văn hóa quân sự truyền thống cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhândân” [99, tr 84]; cần “đa dạng hóa các hình thức hưởng thụ, sáng tạo văn hóa

để cho tất cả mọi người dân Việt Nam được tham gia một cách sâu rộng vào

sự nghiệp giữ gìn, hoàn thiện, phát huy các giá trị văn hóa quân sự truyềnthống trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [99, tr 104]

Phạm Quang Nghị (Chủ biên, 2015), Một số vấn đề lý luận và nghiệp

vụ công tác tư tưởng [111] Cuốn sách đã làm rõ mối quan hệ văn hóa, văn

nghệ và công tác tư tưởng; góp phần xây dựng con người mới xã hội chủnghĩa Đề cập những quan điểm cơ bản của Đảng về văn hóa, văn nghệ; đặcđiểm của bối cảnh lịch sử và giải pháp lãnh đạo, quản lý văn hóa, văn nghệhiện nay Tác giả nhấn mạnh, văn học nghệ thuật cần “bám sát thực tiễn đờisống văn hóa, văn nghệ để biết rõ chiều hướng vận động, các vấn đề nảy sinh

để giải quyết theo đúng các quy luật của đời sống văn hóa tinh thần, đúngđịnh hướng của Đảng, pháp luật của Nhà nước” [111, tr.178]

Nguyễn Thế Kỷ (2017), Lý luận văn hóa, văn nghệ Việt Nam - Nền tảng và phát triển [96] Cuốn sách đã khái quát về đường lối của Đảng ta

trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ cùng những vấn đề lý luận cơ bản; phản ánhthành tựu cũng như các xu hướng văn học, nghệ thuật trong giai đoạn hiệnnay; an ninh văn hóa, an ninh tư tưởng và cuộc đấu tranh chống quan điểm,luận điểm sai trái trong văn học, nghệ thuật, báo chí và xuất bản… Tác giảcũng đã chỉ rõ thực trạng và những vấn đề bức thiết, cũng như những khiếmkhuyết, biểu hiện lệch lạc trong báo chí, văn hóa, văn nghệ: “Lý luận, phêbình văn học, nghệ thuật còn thụ động, chưa bắt kịp thực tiễn sáng tác, thiếuđịnh hướng, thiếu tính chiến đấu với những biểu hiện tiêu cực… Quản lý vănnghệ còn nhiều lúng túng, bất cập ”[96, tr 126]

Nguyễn Bá Dương (2018), Vấn đề phát triển lý luận phòng, chống

“diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa trong tình hình mới

[29] Tác giả làm rõ những vấn đề mới về lý luận phòng, chống “diễn biếnhòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa Theo tác giả, trong điều kiện hiệnnay “cần chú trọng phát huy hơn nữa vai trò của lực lượng chuyên sâu đấutranh trên mạng internet” [29, tr 161] Về định hướng phát triển lý luậnphòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, theo tácgiả cần “phát triển lý luận theo hướng bổ sung, hoàn thiện lý luận về nhậndiện bản chất, âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trong chiến lược

“diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa” [29, tr 201]

Đặng Sỹ Lộc (2020), “Đổi mới nội dung, phương thức công tác tưtưởng trong tình hình mới” [102] Tác giả chỉ ra những vấn đề cơ bản đểđổi mới nội dung, phương thức công tác tư tưởng, tập trung vào: Nắmvững, dự báo đúng, định hướng chính xác, xử lý đúng đắn, kịp thời nhữngvấn đề tư tưởng, bảo đảm thống nhất tư tưởng trong Đảng, đồng thuận cao

trong xã hội; gắn nghiên cứu lý luận với định hướng chính sách, pháttriển, hoàn thiện đường lối, chủ trương phát triển, bảo vệ Tổ quốc; tăngcường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên quyết đấu tranh phê phánquan điểm sai trái, thù địch và đổi mới phương thức bảo đảm kinh phí,phương tiện, cơ sở vật chất, từng bước hiện đại hóa trang thiết bị tiếnhành công tác tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới Tác giả còn khẳngđịnh, sự bổ sung, phát triển cả nội dung, phương thức tiến hành công tác

tư tưởng của Đại hội XIII là “vấn đề có tính quy luật, đồng thời cũng làđòi hỏi tất yếu khách quan trước sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốctrong tình hình mới” [102, tr 25]

Trần Thị Anh Đào (Chủ biên, 2020), Chất lượng lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay [64] Trong cuốn sách, các tác giả

cho rằng: Công tác văn hóa - văn nghệ là bộ phận quan trọng cấu thành công tác

tư tưởng của Đảng Hoạt động văn hóa - văn nghệ “là hình thức giáo dục tácđộng qua con đường tình cảm nên hiệu quả để lại dấu ấn sâu sắc, bền vững trongnhận thức, tư tưởng con người” [64, tr 16] Đồng thời, khẳng định “nhu cầuhưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa của quần chúng nhân dân mang tínhkhách quan” [64, tr 19]; hiệu quả phát huy các giá trị văn hóa, tính tích cực củaquá trình nhập thân văn hóa của quần chúng đến đâu còn phụ thuộc vào nhậnthức, cách thức tổ chức hoạt động văn hóa của cơ quan chức năng

Nguyễn Tiến Thư (2021), “Tác động của kinh tế thị trường đến sự phát

triển văn hóa - nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay” [126] Tác giả cho rằng sự

phát triển của văn hóa, nghệ thuật ở Việt Nam chịu sự tác động của nhiềunhân tố khác nhau như văn hóa truyền thống, bối cảnh của đất nước ta hiệnnay; phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc

tế và toàn cầu hóa, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, những định hướngchính trị của Đảng và Nhà nước ta Tác giả cũng đề xuất những định hướng

phát triển văn hóa, nghệ thuật Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường, địnhhướng xã hội chủ nghĩa, nhất là “đẩy mạnh giáo dục thị hiếu văn hóa lànhmạnh cho người dân vừa kế thừa mặt tích cực của truyền thống, vừa tiếp thutinh hoa văn hóa nhân loại như tôn trọng cộng đồng trên cơ sở khẳng định cánhân, lối sống tình nghĩa trên nền tảng pháp lý, pháp luật” [126, tr 7].

Nguyễn Văn Hùng (2021), “Đẩy mạnh xây dựng văn hóa trong kinh tếphù hợp với bối cảnh phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa ở nước ta hiện nay” [89] Bài viết làm rõ những nội dung cơ bản để xây

dựng văn hóa trong kinh tế Tác giả khẳng định mối quan hệ giữa kinh tế và vănhóa: “Kinh tế càng phát triển thì văn hóa càng nở rộ; khi hoạt động văn hóa sôinổi, hiệu quả thì sẽ có sự tác động mạnh mẽ đến phát triển kinh tế” [89, tr 21].Đồng thời, cho rằng: “Xây dựng văn hóa trong kinh tế là để văn hóa thực sự trởthành nguồn lực phát triển kinh tế hiệu quả, toàn diện hơn, bền vững hơn, và vìcon người hơn, bảo đảm tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa” [89, tr 25]

Nguyễn Phú Trọng (2021), “Phát huy cao độ những giá trị văn hóa, sứcmạnh và tinh thần cống hiến của mọi người Việt Nam” [155] Tác giả nhấn mạnhvai trò và tầm quan trọng của văn hóa, coi văn hóa làm nên hồn cốt dân tộc, làđộng lực quan trọng đối với sự nghiệp phát triển đất nước và khẳng định trọngtâm của xây dựng văn hóa là xây dựng con người Tác giả khẳng định Đảng ta

“đặc biệt quan tâm đến công tác văn hóa quần chúng, xây dựng các hoạt động vàcác thiết chế văn hóa ở cơ sở, nâng cao dân trí, xây dựng đời sống văn hóa mới,cải tạo các thói quen và nếp sống cũ, xây dựng thói quen và lối sống mới”

Nguyễn Văn Hùng (2022), “Phát huy sức mạnh “mềm” của văn hóa ViệtNam để phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc hiện nay” [90] Trong bài viết,tác giả cho rằng: “Sức mạnh mềm của văn hóa là tổng hợp những giá trị văn hóatinh thần và vật chất được huy động, sử dụng vào mục đích khác nhau, có tácdụng thúc đẩy sự phát triển đi lên của đất nước một cách ổn định, bền vững” [90,

tr 34] Để phát huy sức mạnh mềm của văn hóa, theo tác giả cần “tăng cường

đầu tư, xây dựng các công trình văn hóa, các loại hình văn hóa, tổ chức các hoạtđộng văn hóa vui tươi, lành mạnh trong các tầng lớp nhân dân” [90, tr 37].

1.2.2 Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng, văn hóa, công tác văn hóa quần chúng trong quân đội

Đoàn Mô (Chủ nhiệm, 2004), Nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa ở đơn vị cơ sở trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [109] Đề tài cho rằng:

“Bản chất của văn hóa là sáng tạo và nhân văn Bởi vậy, hoạt động văn hóa ở đơn

vị cơ sở cũng như tất cả các hoạt động văn hóa nói chung phải luôn hướng vềchân, thiện, mỹ; bồi dưỡng và phát huy tiềm năng sáng tạo vô tận của quầnchúng” [109, tr 13] Theo các tác giả, công tác văn hóa ở đơn vị cơ sở với nộidung, phương thức vô cùng phong phú, sinh động, bằng các tên khác nhau như:Công tác giáo dục văn hóa, công tác văn hóa đại chúng hay công tác VHQC…

“Công tác văn hóa ở đơn vị cơ sở là công tác tổ chức, hướng dẫn cho quần chúngtham gia các hoạt động hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa, là quá trình giáodục toàn diện cho cán bộ, chiến sĩ” [109, tr 19]

Nguyễn Đình Thảo (2009), Công tác đảng, công tác chính trị trong ngày nghỉ, giờ nghỉ ở đơn vị học viên trong các trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [123] Luận án đã làm rõ đặc điểm đơn vị học viên và ngày

nghỉ, giờ nghỉ ở đơn vị học viên trong các trường đào tạo sĩ quan QĐND Việt Nam.Tác giả đưa ra các hình thức, phương pháp tiến hành CTĐ, CTCT trong ngày nghỉ,giờ nghỉ ở đơn vị học viên các trường đào tạo sĩ quan, trong đó tiến hành hoạt độngvăn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao là một hình thức phổ biến Tác giả khẳng định

“Hoạt động thư viện đọc sách, báo, hoạt động văn nghệ quần chúng trong ngàynghỉ, giờ nghỉ là bộ phận rất quan trọng trong công tác VHQC, nhằm góp phầnnâng cao hiểu biết, xây dựng tư tưởng, tình cảm cách mạng và thỏa mãn nhu cầuvăn hóa tinh thần của cán bộ, học viên trong đơn vị” [123, tr 147]

Lê Sơn (2013), “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa

ở đơn vị cơ sở quân đội” [121] Trong bài viết, tác giả cho rằng sự bùng nổ của

thông tin và sự phát triển của các loại hình văn hóa, nghệ thuật trong xã hội đã

có những tác động tới thị hiếu, nhu cầu thưởng thức văn hóa của bộ đội Do vậy,việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa của bộ đội trở thành yêucầu cấp thiết Tác giả đã đưa ra các biện pháp chính để nâng cao chất lượng hoạtđộng này, như: “Nâng cao nhận thức và phát huy vai trò của các cấp lãnh đạo,chỉ huy, đặc biệt là đội ngũ những người làm công tác văn hóa” [121, tr 46];

“tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị của hoạt động văn hóa; tích cực đổimới nội dung, phương thức hoạt động văn hóa ở đơn vị cơ sở” [121, tr 47]

Bùi Xuân Quỳnh (2015), Phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay [119] Theo tác giả luận án, để nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục

giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc đáp ứng yêu cầu xây dựngQĐND Việt Nam về chính trị hiện nay, cần chú trọng “đổi mới nội dung giáodục giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc theo hướng đáp ứng yêucầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay” [119, tr.123]; xây dựng và phát huy vai trò của môi trường văn hóa quân sự gắn vớimôi trường chính trị quân sự, “đa dạng hình thức, quy mô, nâng cao chất lượngcác hoạt động văn hóa gắn với các hoạt động chính trị” [119, tr 139]

Bùi Mạnh Hùng (Chủ biên, 2016), Nâng cao chất lượng hoạt động của

hệ thống thiết chế văn hóa ở đơn vị cơ sở trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [88] Cuốn sách đã khẳng định hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở trong quân đội luôn giữ vai trò quan trọng: Thứ nhất, “trực tiếp giáo dục văn

hóa, giáo dục chính trị cho cán bộ, chiến sĩ, góp phần xây dựng quân đội vững

mạnh về chính trị” [88, tr 22] Thứ hai, “trực tiếp góp phần bồi dưỡng, hoàn

thiện nhân cách người quân nhân cách mạng và đấu tranh với sản phẩm, hành

vi phản văn hóa” [88, tr 24] Thứ ba, “trực tiếp góp phần thỏa mãn nhu cầu

sáng tạo, hưởng thụ, giữ gìn các giá trị văn hóa tốt đẹp” [88, tr 29]

Đinh Xuân Dũng (Chủ biên, 2016), Công tác tư tưởng - văn hóa trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam [27] Các tác giả cho rằng: Văn nghệ

quân đội là bộ phận không thể tách rời của toàn bộ công tác văn nghệ củaĐảng Tác giả cũng chỉ ra thiếu sót và nhược điểm của công tác văn hóa - vănnghệ giai đoạn hiện nay là: Hiệu quả giáo dục và xây dựng con người mớitrong lực lượng vũ trang còn hạn chế; “nhiều nội dung và mảng hoạt động vănhóa, văn nghệ còn thiếu sự năng động sáng tạo, nếp tư duy và cách làm cũcòn khá nặng nề trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện ” [27, tr 104] Theo tácgiả, lãnh đạo tư tưởng bộ đội hiện nay nếu chỉ có lên lớp, cấp trên giải thích,họp Đảng, họp chính quyền thì không đủ nữa, mà còn phải biết vận dụng nhiềuhình thức hoạt động câu lạc bộ phong phú, linh hoạt, được quần chúng ưathích.

Tổng cục Chính trị (2018), Văn hóa quân sự Việt Nam giá trị lý luận và thực tiễn [149] Cuốn sách gồm 4 phần, là tập hợp bài viết của nhiều tác giả.

Trong bài viết “Văn hóa, văn nghệ trong tình yêu và tầm nhìn của Đại tướngNguyễn Chí Thanh” của GS TS Đinh Xuân Dũng đã dẫn lời của Đại tướngNguyễn Chí Thanh về vị trí, vai trò của văn hóa, văn nghệ với đời sống bộ đội,

là “vũ khí vô cùng lợi hại”, góp phần cho sự nghiệp cách mạng cao cả của dântộc… Trong một loạt bài viết, bài nói của mình từ năm 1957 đến năm 1960,

“Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã phân tích, đánh giá cụ thể, thẳng thắn, dứtkhoát những ưu điểm và khuyết điểm của công tác văn hóa, văn nghệ (cả quầnchúng và chuyên nghiệp)” [149, tr 380] Trong bài viết “Còn sách báo là còncách mạng” của TS Bùi Chí Trung, đã khẳng định vai trò to lớn của hoạt độngsách báo trong quân đội Tác giả đã trích lại lời căn dặn của Đại tướng NguyễnChí Thanh: “Còn sách báo là còn cách mạng Hãy cố mà giữ lấy” [149, tr 422]

Trần Xuân Kỳ (2018), Chất lượng công tác tư tưởng ở đơn vị quản lý học viên cấp phân đội trong các trường sĩ quan quân đội hiện nay [97] Tác giả cuốn

sách đã đưa ra quan niệm đơn vị cơ sở trong các trường sĩ quan quân đội là đại đội

và tiểu đoàn QLHV và tương đương Trong đánh giá thực trạng, tác giả làm rõnhững hạn chế: Hoạt động văn hóa, văn nghệ hàng tuần ở một số đơn vị QLHV

thiếu chặt chẽ, thậm chí bị cắt xén để thực hiện các nội dung sinh hoạt khác “Hoạtđộng của các thiết chế văn hóa ở đơn vị QLHV chưa tạo được hứng thú cho cán bộ,học viên thói quen đam mê đọc sách” [97, tr 65] Để đổi mới nội dung công tác tưtưởng ở đơn vị QLHV cấp phân đội trong các trường sĩ quan quân đội hiện nayphải đổi mới nội dung xây dựng môi trường văn hóa; đổi mới nâng cao chất lượnghoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và các thiết chế văn hóa ở đơn vị QLHV.

Lương Cường (2019), Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh

về chính trị trong tình hình mới [22] Theo tác giả cuốn sách, để xây dựng Quân

đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị trong tình hình mới phải nâng caochất lượng, hiệu quả CTĐ, CTCT trong quân đội, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới;tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp công tác tư tưởng Trong đó,chú trọng “đổi mới nội dung, phương pháp công tác văn hóa quần chúng bảo đảmbám sát với thực tiễn của đơn vị, phù hợp với tâm lý bộ đội, đáp ứng kịp thời nhucầu, nguyện vọng, tâm tư tình cảm và nhận thức của cán bộ, chiến sĩ” [22, tr.458] Đồng thời, “tích cực đấu tranh với những nhận thức lệch lạc về văn hóa;kiên quyết ngăn chặn sự xâm nhập của những sản phẩm văn hóa xấu độc, giữ chocác đơn vị luôn có đời sống văn hóa tinh thần tươi vui, lành mạnh” [22, tr 458]

Nguyễn Thanh Hải (Chủ biên, 2019), Phát huy vai trò thanh niên quân đội trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở hiện nay [70] Các tác giả đưa ra quan niệm: Xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở QĐND Việt Nam “là hoạt động tích cực, chủ động của các chủ thể trong tạo

lập, bảo tồn và phát triển giá trị của những yếu tố văn hóa vật chất và văn hóatinh thần đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đơn vị, phù hợp với điều kiện tự nhiên,tạo cơ sở phát triển và hoàn thiện nhân cách quân nhân cách mạng trong từngđiều kiện lịch sử cụ thể” [70, tr 17] Cuốn sách đã làm rõ cơ sở lý luận, thựctiễn, đồng thời đề xuất giải pháp cơ bản phát huy vai trò thanh niên quân độitrong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở hiện nay

Nguyễn Vương Bình (2020), Định hướng giá trị văn hóa của học viên đào tạo sĩ quan trong các nhà trường quân đội [7] Tác giả đã làm rõ đặc

điểm văn hóa và đời sống văn hóa của các nhà trường quân đội Tác giả chorằng, “chăm lo đời sống văn hóa của bộ đội là trách nhiệm của lãnh đạo, chỉhuy đơn vị” [7, tr 17] Đánh giá về đời sống văn hóa ở các trường quân đội,tác giả nhận định, ở cấp tiểu đoàn QLHV và tương đương có phòng Hồ ChíMinh với hệ thống sách, báo, tạp chí rất đa dạng, cập nhật thường xuyên; “cáchoạt động văn hóa, nghệ thuật được tổ chức trong các trường quân đội có nộidung phong phú, đa dạng, góp phần nâng cao tâm hồn, thể chất, khả năng địnhhướng và hòa nhập với những giá trị văn hóa của học viên” [7, tr 18] Tác giảlàm rõ nội dung và phương thức định hướng giá trị văn hóa của học viên

1.3 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn

đề luận án tập trung nghiên cứu

1.3.1 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan đối với đề tài luận án

Thứ nhất, giá trị về mặt lý luận: Các công trình ở nước ngoài và trong

nước đã góp phần làm sâu sắc và phát triển toàn diện hơn lý luận về công tác tưtưởng, văn hóa, nhất là cách tiếp cận về công tác văn hóa và công tác VHQCtrong quân đội, là cơ sở khoa học để luận án có cách tiếp cận phù hợp với mụcđích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, cáccông trình khoa học nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước đã đi sâu nghiêncứu, luận giải, làm sáng tỏ những vấn đề hết sức cơ bản về văn hóa và công tácvăn hóa Dù tiếp cận dưới góc độ và phương pháp rất đa dạng, phong phú nhưngcác công trình đều khẳng định: Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, là nền tảng tinhthần của xã hội, mục tiêu, sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước Bảnchất của văn hóa là sáng tạo và nhân văn, luôn hướng con người đến các giá trịchân - thiện - mỹ, hoàn thiện năng lực tư duy, làm nảy sinh nhu cầu cảm thụ và

sáng tạo cái đẹp, hoàn thiện nhân cách con người Đây là cơ sở, giá trị chohướng tiếp cận và luận giải những vấn đề cơ bản về văn hóa và công tác VHQC.

Giá trị trong việc khái quát, luận giải những vấn đề cơ bản về cácHV,TSQ quân đội và đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội Nhiều công trìnhnghiên cứu về công tác văn hóa, VHQC ở đơn vị cơ sở trong quân đội, ở cácHV,TSQ và đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội đã có cách tiếp cận và phảnánh khá toàn diện bức tranh toàn cảnh về các HV,TSQ quân đội và đơn vịQLHV các HV,TSQ quân đội, làm cơ sở cho nghiên cứu sinh tham khảo, kếthừa trong khái quát, luận giải những vấn đề cơ bản về các HV,TSQ quân đội

và đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Với góc độ tiếp cận, phương pháp nghiên cứu khác nhau, nhiều công trình

đã làm rõ các bộ phận chính của công tác văn hóa đó là văn hóa chuyên nghiệp

và VHQC (văn hóa nghiệp dư) Đồng thời, khẳng định vai trò to lớn của côngtác VHQC với đời sống hàng ngày của bộ đội Nhiều công trình đã đi sâu làm

rõ lý luận về công tác văn hóa và công tác VHQC trong quân đội: Ý nghĩa, sựcần thiết, nguyên tắc, nội dung, hình thức, phương pháp và đặc điểm công tácVHQC; lý luận về đổi mới, tăng cường, nâng cao chất lượng, hiệu quả côngtác văn hóa, VHQC Đây là những đóng góp hết sức quan trọng, góp phầnphát triển lý luận khoa học xây dựng Đảng, xây dựng nhà nước pháp quyền.Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan cung cấp thêm cơ sở lý luậnđáng tin cậy, giúp nghiên cứu sinh kế thừa, vận dụng vào xây dựng khung lýluận của luận án, nhất là xây dựng và luận giải quan niệm công tác VHQC vàđổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Thứ hai, giá trị về mặt thực tiễn: Các công trình khoa học đã nghiệm thu

công bố ở nước ngoài và trong nước có giá trị thực tiễn hết sức to lớn Hầu hếtcông trình đã làm rõ bức tranh thực tiễn sinh động, rút ra kinh nghiệm xây dựng,phát huy, phát triển các giá trị văn hóa của Đảng, dân tộc, đổi mới, tăng cườnghoặc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác văn hóa trong điều kiện mới Đồng

thời, giá trị của các công trình trong đánh giá thực trạng nâng cao chất lượng, đổimới công tác văn hóa và VHQC trong quân đội; chỉ rõ nguyên nhân thực trạng

và rút ra những kinh nghiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác này Một số côngtrình đã đưa ra những dự báo, phân tích sự phát triển của tình hình, nhiệm vụtác động đến giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, xây dựng đội ngũ cán

bộ, công tác tư tưởng và công tác VHQC trong quân đội; xác định phươnghướng, yêu cầu và bước đầu đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệuquả, đổi mới công tác văn hóa, VHQC theo phạm vi, đối tượng, khách thểnghiên cứu của các công trình khoa học

Hầu hết kết quả nghiên cứu của các công trình đã được các đảng cầmquyền, các nhà nước, nhà khoa học ở nhiều quốc gia tham khảo, vận dụng vàothực tiễn công tác xây dựng đảng, xây dựng quân đội Quá trình ứng dụng cáckết quả nghiên cứu vào thực tiễn cũng đã kiểm nghiệm được tính đúng đắn vàgiá trị khoa học của các kết quả nghiên cứu Giá trị của các công trình đãnghiệm thu, công bố cả nước ngoài và trong nước có ý nghĩa thực tiễn đối vớinghiên cứu sinh trong quá trình nghiên cứu, xây dựng luận án: Cung cấpnhững luận cứ khoa học xác đáng cho nghiên cứu sinh có cái nhìn toàn cảnh vềthực tiễn công tác VHQC, là cơ sở trong xác định phương pháp điều tra, khảosát, đánh giá thực trạng công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội.Đồng thời, nghiên cứu, kế thừa trong đề xuất các giải pháp mới, khả thi đổimới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội hiện nay

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước có liên quan đến

đề tài luận án đã công bố có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, là nguồn tư liệu,tài liệu rất quan trọng, hữu ích với nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện luận

án Tuy nhiên, qua kết quả tổng quan cho thấy chưa có một công trình khoa họcnào đi sâu nghiên cứu, luận giải một cách trực tiếp, cơ bản, toàn diện, có hệ

thống về vấn đề: “Đổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân

đội hiện nay” dưới góc độ khoa học chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính

quyền nhà nước Vì vậy, đề tài luận án là công trình nghiên cứu độc lập, khôngtrùng lặp với các công trình đã được công bố

1.3.2 Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu

Để thực hiện mục đích, nhiệm vụ đã xác định, luận án cần tập trung giảiquyết các vấn đề cơ bản sau đây:

Thứ nhất, khái quát, luận giải làm rõ những vấn đề cơ bản về công tác

VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội Trên cơ sở làm rõ những nộidung cơ bản về đơn vị QLHV ở các HV,TSQ quân đội như: cơ cấu tổ chức,chức năng, nhiệm vụ, vai trò và mối quan hệ công tác; luận án tập trungnghiên cứu, luận giải làm rõ quan niệm, nội hàm quan niệm, đặc điểm và vaitrò công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội Đồng thời, xácđịnh tiêu chí đánh giá công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Thứ hai, xây dựng và luận giải làm rõ quan niệm đổi mới công tác

VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội, phân tích chỉ rõ mục đích,chủ thể, đối tượng, lực lượng, nội dung, hình thức, biện pháp đổi mới và xácđịnh những vấn đề có tính nguyên tắc đổi mới công tác VHQC ở đơn vịQLHV các HV,TSQ quân đội

Thứ ba, trên cơ sở khung lý thuyết đã xây dựng, tiến hành điều tra,

khảo sát thực tiễn, thu thập tư liệu, số liệu, tổng kết thực tiễn về những vấn

đề có liên quan Dựa trên các tiêu chí đã xác định, bằng phương pháp phântích, tổng hợp, thống kê, khái quát hóa, so sánh, đánh giá đúng thực trạngcông tác VHQC từ năm 2015 đến nay, chỉ rõ nguyên nhân ưu điểm, hạnchế, khuyết điểm và rút ra những kinh nghiệm tiến hành công tác VHQC ởđơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Thứ tư, dự báo, phân tích những yếu tố tác động Xác định rõ yêu cầu

mang tính mục tiêu; yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo; yêu cầu về nội dung, hình thức,

biện pháp; yêu cầu về điều kiện đảm bảo cho quá trình đổi mới công tácVHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội hiện nay.

Thứ năm, từ kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác VHQC và

đổi mới công tác VHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội, luận án đềxuất những giải pháp chủ yếu, đồng bộ, thiết thực, khả thi đổi mới công tácVHQC ở đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội hiện nay

Kết luận chương 1

Tổng quan các công trình khoa học đã công bố ở nước ngoài và trongnước có liên quan đến đề tài luận án về công tác tư tưởng, văn hóa, công tácVHQC cho thấy: Các công trình khoa học đã có cách tiếp cận, nghiên cứu ởnhiều góc độ, phạm vi và mục đích khác nhau, đề cập khá toàn diện đến nhữngvấn đề cơ bản về công tác tư tưởng, văn hóa, CTĐ, CTCT, chất lượng công tácVHQC của Đảng Cộng sản và trong quân đội Các công trình đã làm rõ cơ sở

lý luận, thực tiễn trong phạm vi, đối tượng nghiên cứu; khảo sát, điều tra,tổng kết thực tiễn, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp về xâydựng, phát triển văn hóa, con người, đổi mới, tăng cường hoặc nâng caochất lượng công tác văn hóa, VHQC, nhất là ở đơn vị cơ sở trong quân đội.Kết quả của các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nướcđược tổng quan liên quan đến đề tài luận án có giá trị và ý nghĩa sâu sắc cả

về lý luận và thực tiễn; cung cấp cho nghiên cứu sinh những tư liệu có giátrị và tiếp thu phương pháp tiếp cận khoa học Đồng thời, đây là nguồn tàiliệu phong phú để tác giả tham khảo, kế thừa có chọn lọc, phục vụ cho quátrình nghiên cứu hoàn thành luận án

Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu nâng cao chất lượng giáodục, đào tạo, nâng cao đời sống văn hóa - tinh thần của cán bộ, học viên,nhân viên, chiến sĩ các HV,TSQ quân đội Tuy nhiên, đến nay chưa cócông trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống dướigóc độ khoa học chính trị, chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyềnnhà nước về lý luận, thực tiễn đổi mới công tác VHQC ở đơn vị quản lý

học viên các HV,TSQ quân đội Vì vậy, đề tài luận án “Đổi mới công tác VHQC ở đơn vị quản lý học viên các HV,TSQ quân đội hiện nay” là công

trình nghiên cứu độc lập, có ý nghĩa thiết thực về lý luận và thực tiễn

Chương 2 CÔNG TÁC VĂN HÓA QUẦN CHÚNG VÀ ĐỔI MỚI CÔNG TÁC VĂN HÓA QUẦN CHÚNG Ở ĐƠN VỊ QUẢN LÝ HỌC VIÊN

CÁC HỌC VIỆN, TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Đơn vị quản lý học viên và những vấn đề cơ bản về công tác văn hóa quần chúng ở đơn vị quản lý học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội

2.1.1 Học viện, trường sĩ quan quân đội và đơn vị quản lý học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội

2.1.1.1 Khái quát về các học viện, trường sĩ quan quân đội

Hiện nay, QĐND Việt Nam có 21 HV,TSQ, trong đó có 9 HV,TSQ trựcthuộc Bộ Quốc phòng [Phụ lục 1.1]; 12 HV,TSQ quân đội trực thuộc tổng cục,quân chủng, binh chủng, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng [Phụ lục 1.2] NhiềuHV,TSQ đã trở thành trung tâm lớn có uy tín về khoa học quân sự, khoa học xãhội và nhân văn của quân đội, quốc gia, cung cấp nguồn nhân lực chất lượngcao cho quân đội và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Tổ chức, biên chế của HV,TSQ quân đội thực hiện theo Điều 6, Chương

2, Điều lệ Công tác nhà trường QĐND Việt Nam [9], ban hành ngày 20/4/2016,bao gồm: Ban giám đốc (ban giám hiệu), có các chức danh: Giám đốc (hiệutrưởng), chính ủy, các phó giám đốc (phó hiệu trưởng) và phó chính ủy

Các cơ quan chức năng gồm văn phòng (Phòng Tham mưu - Hànhchính) và các phòng: Đào tạo, chính trị, hậu cần, kỹ thuật, phòng (ban) khoahọc quân sự, thông tin khoa học quân sự, sau đại học, khảo thí và đảm bảochất lượng giáo dục, đào tạo; riêng Học viện Quốc phòng tổ chức, biên chếmột số cục thay cho một số phòng Một số học viện có viện nghiên cứu và cáctrung tâm nghiên cứu, huấn luyện; ngoài ra, các HV,TSQ còn có trangwebsite, tạp chí khoa học hoặc thông tin khoa học

Các khoa giáo viên gồm: Khoa khoa học cơ bản, khoa khoa học cơ sở,khoa khoa học chuyên ngành Cơ cấu tổ chức của khoa giáo viên gồm: Chỉ

huy khoa (chủ nhiệm khoa và các phó chủ nhiệm khoa), các bộ môn (chủnhiệm bộ môn, một số bộ môn có phó chủ nhiệm bộ môn), đội ngũ giảngviên, trợ giảng, nhân viên chuyên môn.

Các đơn vị QLHV gồm: Các hệ, tiểu đoàn QLHV; dưới hệ có các lớp;dưới tiểu đoàn có các đại đội, trung đội, tiểu đội QLHV

Hệ thống tổ chức đảng ở các HV,TSQ quân đội gồm: Đảng bộ ở các

HV,TSQ trực thuộc Bộ Quốc phòng là đảng bộ trực thuộc QUTW Đảng bộcác HV,TSQ thuộc tổng cục, quân chủng, binh chủng, Bộ đội Biên phòng làđảng bộ trực thuộc đảng bộ tổng cục, quân chủng, binh chủng, Bộ đội Biênphòng (đảng bộ cấp trên cơ sở và cấp trên trực tiếp cơ sở)

Tổ chức cơ sở đảng ở các HV,TSQ quân đội được thiết lập ở các cơquan chức năng (phòng, ban), các khoa giáo viên, hệ (tiểu đoàn) QLHV, cácviện, trung tâm nghiên cứu Hệ thống tổ chức cơ sở đảng gồm tổ chức cơ sởđảng hai cấp và một cấp

Các tổ chức quần chúng ở HV,TSQ quân đội gồm: Đoàn thanh niên, công

đoàn, hội phụ nữ được thành lập ở các đơn vị cơ sở Tùy thuộc vào tổ chức biênchế mà một số tổ chức quần chúng được ghép giữa một số khoa, cơ quan, đơn vị

Hội đồng quân nhân được thành lập ở các cơ quan chức năng, khoa

giáo viên, đơn vị QLHV, viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu

Chức năng, nhiệm vụ cơ bản của các HV,TSQ quân đội

Theo Điều lệ Công tác nhà trường QĐND Việt Nam [9, tr 5 - 6], xác định:

Chức năng cơ bản của các HV,TSQ quân đội:

Các HV,TSQ quân đội có chức năng thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đàotạo và nghiên cứu khoa học; xây dựng nhà trường chính quy, cấp văn bằng,chứng chỉ theo quy định của Nhà nước và Bộ Quốc phòng

Nhiệm vụ cơ bản của các HV,TSQ quân đội:

1 Thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo: a) Tổ chức đào tạo, bồi dưỡngcho các đối tượng học viên ở các cấp học, bậc học theo nhiệm vụ, nội dung,chương trình, kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt b) Bồi dưỡng

năng lực thực hành cho cán bộ, nhân viên chuyên môn nghiệp vụ, kỹ thuật c)Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh cho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhànước về nhiệm vụ quốc phòng và an ninh d) Liên kết, hợp tác, tham gia giáodục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trong nước, quốc tế

2 Nghiên cứu, ứng dụng, phát triển khoa học và công nghệ, khoa họcnghệ thuật quân sự, khoa học xã hội và nhân văn quân sự, khoa học hậu cần, kỹthuật quân sự, khoa học y dược học quân sự; hợp tác trao đổi khoa học tronggiáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật quân sự

3 Xây dựng đảng bộ HV,TSQ quân đội trong sạch vững mạnh, nhàtrường VMTD; xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, cân đối về cơcấu trình độ, ngành nghề; quản lý giảng viên, cán bộ, học viên, quân nhânchuyên nghiệp, hạ sĩ quan - binh sĩ, công nhân viên chức quốc phòng

4 Tham gia đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận bảo vệ nền tảng

tư tưởng của Đảng, đường lối đổi mới; phòng, chống “diễn biến hòa bình”,

“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và “phi chính trị hóa” quân đội

5 Sẵn sàng nhận và hoàn thành các nhiệm vụ A1, A2 cứu hộ, cứunạn và phòng chống thiên tai thảm họa; thực hiện các nhiệm vụ khác khiđược cấp trên giao

2.1.1.2 Đơn vị quản lý học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội Quan niệm đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Đơn vị QLHV là một loại hình đơn vị cơ bản thuộc hệ thống các HV,TSQquân đội, có nhiệm vụ quản lý, giáo dục, rèn luyện học viên về mọi mặt theo quychế QLHV của từng HV,TSQ và thực hiện các nhiệm vụ khác của cấp trên giao.Biên chế của đơn vị QLHV theo biểu biên chế của Bộ Tổng Tham mưu, được tổchức thành hệ, tiểu đoàn trực thuộc ban giám đốc (ban giám hiệu) HV,TSQ Hệ,tiểu đoàn QLHV có hệ bộ, tiểu đoàn bộ và các lớp, đại đội trực thuộc Lớp, đại độiQLHV có ban chỉ huy và các tổ, trung đội trực thuộc Trung đội có các tiểu đội trựcthuộc Một số HV,TSQ, lớp trưởng, trung đội trưởng do sĩ quan đảm nhiệm hoặccũng có thể do học viên kiêm chức Tiểu đội trực thuộc trung đội, có số lượng từ 8đến 10 học viên; tiểu đội trưởng thường là học viên kiêm chức

Theo cách tiếp cận trên, có thể quan niệm: Đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội là bộ phận trong tổ chức biên chế của các HV,TSQ quân đội, được tổ chức thành các hệ, tiểu đoàn, lớp, đại đội, trung đội và các tiểu đội QLHV, có nhiệm vụ trực tiếp quản lý, giáo dục, rèn luyện học viên theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo của từng HV,TSQ quân đội và thực hiện các nhiệm vụ khác được giao

Tổ chức, biên chế của đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội

Căn cứ vào yêu cầu, nhiệm vụ và đối tượng đào tạo của từng HV,TSQ vàquy định của Bộ Quốc phòng mà tên gọi của đơn vị QLHV khác nhau như hệ hoặctiểu đoàn Theo đó, biên chế, tổ chức của tiểu đoàn QLHV gồm có đại đội, trungđội; hệ QLHV gồm có lớp, tổ nhưng chức năng và nhiệm vụ cơ bản thống nhất

Hệ thống chỉ huy: Cấp hệ, tiểu đoàn có ban chỉ huy hệ, tiểu đoàn (hệtrưởng (tiểu đoàn trưởng), chính trị viên, phó hệ trưởng (phó tiểu đoàn trưởng).Cấp lớp, đại đội có ban chỉ huy lớp, đại đội (thường bố trí lớp trưởng (đại độitrưởng), chính trị viên, lớp phó (phó đại đội trưởng) Cấp trung đội có trung độitrưởng; tiểu đội có tiểu đội trưởng do học viên kiêm chức [Phụ lục 5] Ở một sốhọc viện, lớp trưởng, lớp phó do học viên kiêm chức

Hệ thống tổ chức đảng ở đơn vị QLHV (theo quy định số 49-QĐ/TW, ngày

22/12/2021 “Về tổ chức đảng trong Quân đội nhân dân Việt Nam” của Bộ Chính

trị (khóa XIII) [8] xác định: “ở các hệ, tiểu đoàn quản lý học viên; các phòng, khoathuộc các học viên, trường sĩ quan, trường đại học… và tương đương lập tổ chức

cơ sở đảng Đảng ủy, chi ủy các tổ chức cơ sở đảng nói trên là cấp ủy cơ sở” [8, tr.3] Đảng bộ hệ, tiểu đoàn QLHV là tổ chức cơ sở đảng, trực thuộc đảng ủyHV,TSQ quân đội Đây là tổ chức đảng 2 cấp Chi bộ được tổ chức ở khối hệ bộ(tiểu đoàn bộ), lớp, đại đội QLHV; tổ đảng được tổ chức ở cấp trung đội hoặc tiểuđội

Hệ thống tổ chức quần chúng: Tổ chức đoàn được thành lập ở các đơn

vị QLHV đào tạo sĩ quan cấp phân đội: Ở cấp hệ, tiểu đoàn thành lập đoàn cơsở; ở lớp, đại đội thành lập chi đoàn; ở cấp trung đội lập phân đoàn; một sốtrường sĩ quan ở tiểu đội có phân đoàn Hội phụ nữ, công đoàn được tổ chức ở

cấp hệ, tiểu đoàn Tùy thuộc vào quân số, có hội phụ nữ, công đoàn đượcghép giữa một số hệ, tiểu đoàn.

Hội đồng quân nhân được tổ chức ở khối hệ bộ, tiểu đoàn bộ và ở cáclớp, đại đội QLHV

Chức năng, nhiệm vụ của đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội: Điều

20, Điều lệ Công tác nhà trường QĐND Việt Nam [9] xác định chức năng,nhiệm vụ của đơn vị QLHV:

Về chức năng: Là nơi trực tiếp QLHV, được tổ chức biên chế, thực hiện

nhiệm vụ theo quy định của Bộ Quốc phòng, chịu sự lãnh đạo của cấp ủy cấpmình, cấp ủy cấp trên, đảng ủy nhà trường; sự chỉ huy, chỉ đạo của giám đốc,hiệu trưởng, chính ủy, chính trị viên và người chỉ huy đơn vị QLHV cấp trên

Về nhiệm vụ: Đơn vị QLHV có các nhiệm vụ chủ yếu sau:

Một là, trực tiếp giáo dục, rèn luyện học viên về mọi mặt theo quy chế

QLHV trong các trường Quân đội của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng

Đơn vị QLHV phải xây dựng động cơ học tập đúng đắn, nêu cao tinhthần, trách nhiệm, ý chí quyết tâm trong học tập, rèn luyện, tu dưỡng, nghiêncứu khoa học cho học viên; quản lý, điều hành đơn vị thực hiện đầy đủchương trình, kế hoạch giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học của nhà trường;không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng tự học, tự rèn của học viên Trựctiếp giáo dục, rèn luyện học viên chấp hành nghiêm pháp luật Nhà nước, kỷluật quân đội, các quy định của nhà trường, đơn vị Giáo dục cho học viên nêucao ý thức, trách nhiệm trong sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị an toàn, tiếtkiệm phục vụ nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học Duy trì cácchế độ trực ban, trực nhật, trực sẵn sàng chiến đấu theo quy định, chấp hànhnghiêm nền nếp, chế độ trong ngày, trong tuần theo điều lệnh quản lý bộ đội

Hai là, phối hợp với các cơ quan và khoa, bộ môn tổ chức cho học viên

tham gia hoạt động phương pháp học tập, phương pháp nghiên cứu khoa học

và tham gia đóng góp xây dựng đơn vị, nhà trường

Đơn vị QLHV chủ động xây dựng các kế hoạch công tác, tổ chức thựchiện có hiệu quả kế hoạch; phối hợp với cơ quan, khoa, bộ môn trong nắm đốitượng, quản lý chất lượng giáo dục, đào tạo, tổ chức các hoạt động phươngpháp, bồi dưỡng các hoạt động sau bài giảng cho học viên Thường xuyên duytrì có hiệu quả và nền nếp các hoạt động này nhằm tranh thủ sự chỉ đạo, hướngdẫn, giúp đỡ của cơ quan, khoa giáo viên để nắm chắc chất lượng học tập, rènluyện, động cơ, thái độ, ý thức, trách nhiệm của học viên, qua đó có biện phápgiáo dục, chấn chỉnh kịp thời những hạn chế, khuyết điểm Thông qua hoạtđộng này, góp phần tăng cường mối quan hệ giữa đơn vị QLHV với các cơquan, khoa giáo viên, tranh thủ ý kiến đóng góp của học viên để xây dựng đơn

vị QLHV và HV,TSQ quân đội VMTD

Ba là, tham gia giảng dạy một số nội dung được giao

Ở đơn vị QLHV, đội ngũ cán bộ các cấp không chỉ tham gia công tácquản lý, rèn luyện học viên, tổ chức điều hành, triển khai thực hiện các hoạtđộng của đơn vị theo hướng dẫn của cơ quan chức năng, mà còn là “người thầytại chỗ” trực tiếp tham gia giảng dạy một số nội dung, tổ chức hướng dẫn ônluyện, luyện tập cho học viên; truyền thụ những kiến thức, kinh nghiệm thựctiễn, trực tiếp quản lý, giáo dục, rèn luyện học viên; vừa là người đồng chí,người bạn, giúp học viên có động lực, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ đượcgiao

Bốn là, tổ chức quản lý, hướng dẫn và kiểm tra việc tự học, hoạt động

ngoại khóa của học viên theo chương trình, kế hoạch huấn luyện, đào tạo;tham gia đánh giá chất lượng giáo dục, đào tạo của nhà trường

Học viên ngoài việc lĩnh hội kiến thức trên lớp do giảng viên truyềnthụ, còn có thời gian tự học, tự nghiên cứu và thông qua các hoạt động ngoạikhóa ở đơn vị Cấp ủy, chỉ huy các cấp đơn vị QLHV phải tăng cường côngtác quản lý, hướng dẫn, kiểm tra học viên xây dựng và thực hiện kế hoạch tựhọc; tổ chức tốt các hoạt động ngoại khóa chuyên môn phù hợp với thực tiễnđơn vị, đáp ứng mô hình, mục tiêu đào tạo Đồng thời, tổ chức các hoạt động

ngoại khóa CTĐ, CTCT vào giờ nghỉ, ngày nghỉ góp phần nâng cao đời sốngvăn hóa - tinh thần cho học viên Đơn vị QLHV còn tham gia các hoạt độngcủa HV,TSQ theo chức năng, nhiệm vụ, đánh giá các hoạt động giáo dục, đàotạo của nhà trường theo kế hoạch và yêu cầu của trên.

Năm là, nhận xét, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học viên; tham gia đề

xuất phong, thăng quân hàm và điều động công tác cho học viên tốt nghiệp ra trường

Thông qua đánh giá nhận xét kết quả học tập, rèn luyện của học viên theotuần, tháng, học kỳ, năm học và khóa học là cơ sở quan trọng để phân loại họcviên, qua đó tham mưu, đề xuất các chủ trương, giải pháp nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục, đào tạo, quản lý, rèn luyện kỷ luật, là cơ sở để đề nghị khenthưởng, phát triển đảng, phong, thăng quân hàm, điều động công tác khi học viêntốt nghiệp ra trường phù hợp với trình độ, năng lực của người học

Sáu là, quản lý vũ khí, trang bị và cơ sở vật chất, tài chính của đơn vị.

Quản lý tốt vũ khí, trang bị và cơ sở vật chất, tài chính nhằm trực tiếpphục vụ nhiệm vụ huấn luyện và nâng cao chất lượng sẵn sàng chiến đấu củađơn vị, bảo đảm cho đơn vị trong thực hiện các nhiệm vụ Quản lý vũ khí,trang bị, cơ sở vật chất, tài chính chặt chẽ, thống nhất, bảo đảm an toàn tuyệtđối, góp phần xây dựng đơn vị QLHV và các HV,TSQ quân đội VMTD

Bảy là, duy trì đơn vị sẵn sàng chiến đấu, xây dựng nền nếp chính quy, tổ

chức tăng gia sản xuất để cải thiện đời sống và thực hiện các nhiệm vụ khác đượcgiao

Đơn vị QLHV phải đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong mọi tình huống, xâydựng đơn vị đoàn kết thống nhất, duy trì tốt mọi chế độ nền nếp, góp phần xâydựng môi trường văn hóa đơn vị thực sự mô phạm, mẫu mực, tiêu biểu, nâng caođời sống vật chất và tinh thần của cán bộ, học viên, nhân viên, chiến sĩ Đồng thời,thực hiện tốt các nhiệm vụ khác như phòng chống thiên tai, thảm hỏa, cứu hộ, cứunạn, tham gia xây dựng cơ sở địa phương… và các nhiệm vụ cấp trên giao

Tám là, xây dựng tổ chức Đảng trong sạch vững mạnh và đơn vị VMTD;

hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị và các nhiệm vụ khác được giao

Đơn vị QLHV phải thường xuyên phát huy vai trò của cấp ủy, tổ chứcđảng, tổ chức chỉ huy, các tổ chức quần chúng và hội đồng quân nhân tronglãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, chỉ huy, điều hành và xung kích trong tổ chức thựchiện các mặt công tác, các hoạt động, nhất là thực hiện thắng lợi nhiệm vụgiáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, xây dựng chính quy, rèn luyện kỷluật, góp phần xây dựng các cấp ủy, tổ chức đảng đơn vị QLHV trong sạchvững mạnh, đơn vị VMTD, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Mối quan hệ công tác của đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội.

Một là, quan hệ giữa đơn vị QLHV với đảng ủy, ban giám đốc (ban

giám hiệu) HV,TSQ là quan hệ giữa phục tùng sự lãnh đạo, chỉ huy, quản lývới sự lãnh đạo, chỉ huy, quản lý

Theo Điều lệ Đảng và cơ chế lãnh đạo của Đảng trong quân đội, đảng ủyHV,TSQ quân đội lãnh đạo mọi mặt đơn vị thuộc quyền theo phạm vi, chứcnăng, nhiệm vụ, quyền hạn quy định cho từng cấp Đơn vị QLHV là đơn vị cơ

sở của HV,TSQ Theo Điều lệnh quản lý bộ đội, ban giám đốc (ban giám hiệu)HV,TSQ quân đội là cấp trên trực tiếp chỉ huy, quản lý các đơn vị thuộc biên chếtrên tất cả các lĩnh vực, các mặc hoạt động Vì vậy, đơn vị QLHV phải tuyệt đốiphục tùng sự lãnh đạo của đảng ủy, sự chỉ huy, quản lý trực tiếp của ban giámđốc (ban giám hiệu) HV,TSQ; quán triệt và thực hiện nghiêm nghị quyết, chỉ thịcủa đảng ủy HV,TSQ, mệnh lệnh, chỉ thị, quy chế, quy định của ban giám đốc(ban giám hiệu); thường xuyên báo cáo tình hình mọi mặt theo chế độ quy định.Đảng ủy, ban giám đốc (ban giám hiệu) HV,TSQ quân đội tăng cường sự lãnhđạo, chỉ đạo, chỉ huy, quản lý theo thẩm quyền, tạo mọi điều kiện thuận lợi chođơn vị QLHV hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao Khắc phục tìnhtrạng xem nhẹ, buông lỏng hoặc chấp hành không nghiêm sự lãnh đạo, chỉ huy,quản lý của đảng ủy, ban giám đốc (ban giám hiệu) HV,TSQ quân đội

Hai là, quan hệ giữa đơn vị QLHV với các cơ quan chức năng ở các

HV,TSQ quân đội là mối quan hệ giữa chấp hành chỉ đạo, hướng dẫn, kiểmtra với sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra

Các cơ quan chức năng ở các HV,TSQ quân đội theo chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn thường xuyên làm tốt công tác tham mưu, đề xuất với đảng ủy,ban giám đốc (ban giám hiệu) HV,TSQ chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo,quản lý, chỉ huy các lĩnh vực, các mặt hoạt động công tác của nhà trường, đồngthời trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn, giúp đỡ đơn vị QLHV thực hiện

Đơn vị QLHV phải chấp hành nghiêm sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra của

cơ quan chức năng; thường xuyên tranh thủ ý kiến, sự giúp đỡ của cơ quan trongthực hiện nhiệm vụ Khắc phục hiện tượng áp đặt một chiều, không lắng nghe ýkiến, thiếu tôn trọng đơn vị của cơ quan chức năng hoặc tình trạng không chấphành, không tạo điều kiện để cơ quan hoàn thành chức năng, nhiệm vụ

Ba là, quan hệ giữa đơn vị QLHV với các đơn vị trực thuộc HV,TSQ quân

đội (viện nghiên cứu, tạp chí, các đơn vị phục vụ, các trung tâm huấn luyện, thựchành…) là mối quan hệ phối hợp công tác

Đơn vị QLHV phối hợp với các đơn vị trực thuộc HV,TSQ như: Việnnghiên cứu, tạp chí, các đơn vị phục vụ, các trung tâm huấn luyện, thực hành…cùng thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, xây dựngHV,TSQ quân đội vững mạnh; phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ của đơn vịQLHV và các đơn vị trực thuộc HV,TSQ quân đội theo yêu cầu, nhiệm vụ

Bốn là, quan hệ giữa đơn vị QLHV với các khoa giáo viên là mối quan

hệ phối hợp công tác

Đơn vị QLHV với các khoa giáo viên có chức năng, nhiệm vụ khácnhau nhưng cùng hướng tới mục tiêu thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục, đàotạo, nghiên cứu khoa học của HV,TSQ Các khoa giáo viên phải phối hợpchặt chẽ với đơn vị nắm đối tượng học viên để xác định phương pháp giảngdạy cho phù hợp, trao đổi về việc nắm và tiếp thu kiến thức của học viên, việcchấp hành quy chế, quy định trong học tập, thi, kiểm tra để đề xuất nội dung,biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện học viên Đơn vị QLHVphối hợp chặt chẽ với các khoa giáo viên trong nắm nội dung, chương trình,

kế hoạch, tiến độ giảng dạy, chất lượng học tập của học viên, tổ chức các hoạt

động ngoại khóa sau bài giảng cho học viên và phối hợp với khoa giáo viêntrong đánh giá, nhận xét học viên học kỳ, năm học, khóa học.

Năm là, quan hệ giữa đơn vị QLHV với cấp ủy, chính quyền, đoàn thể

địa phương, các đơn vị quân đội trên địa bàn đóng quân là mối quan hệ phốihợp hiệp đồng công tác

Đơn vị QLHV phải thường xuyên giữ mối liên hệ chặt chẽ với cấp ủy,chính quyền, đoàn thể địa phương nơi cư trú của cán bộ, học viên, nhân viên

và nơi đóng quân để nắm bắt tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội,quản lý, giáo dục cán bộ, học viên, nhân viên, chiến sĩ; phối hợp với địaphương làm tốt công tác dân vận, tuyên truyền vận động nhân dân thực hiệnnghiêm mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước,tăng cường mối đoàn kết quân dân, tổ chức các hoạt động, các phong trào, cáccuộc vận động, góp phần xây dựng cơ sở chính trị địa phương vững mạnh,xây dựng đơn vị an toàn, địa bàn an toàn

Cấp ủy, chính quyền, đoàn thể địa phương phối hợp với đơn vị QLHV cácHV,TSQ quân đội thực hiện các cuộc vận động, các phong trào, nhất là Cuộc vậnđộng “Toàn dân đoàn kết xây dựng môi trường văn hóa”, tổ chức các hoạt độngvăn hóa, văn nghệ, thể thao nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhândân và bộ đội; tăng cường phối hợp với các HV,TSQ quân đội trong phòng, chốngthiên tai, thảm hỏa, cứu hộ, cứu nạn, xây dựng cơ sở địa phương vững mạnh…

Vai trò của đơn vị QLHV các HV,TSQ quân đội.

Một là, đơn vị QLHV trực tiếp góp phần quán triệt và thực hiện thắng

lợi mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước,nghị quyết, chỉ thị của cấp trên ở HV,TSQ quân đội

Đơn vị QLHV các HV,TSQ là nơi trực tiếp tổ chức mọi hoạt động, cụthể hóa, thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, phápluật của Nhà nước, nghị quyết, chỉ thị của QUTW, Bộ Quốc phòng và kế