UBND HUYỆN NINH GIANG PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO *** ĐỀ SỐ 12 ĐỀ KHẢO SÁT NĂNG LỰC HỌC SINH Môn Ngữ văn 9 Thời gian làm bài 120 phút, không kể giao đề (Đề thi gồm 01 trang) Phần I Đọc hiểu (3 điểm) Đọc đoạ[.]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO
***
ĐỀ SỐ 12
ĐỀ KHẢO SÁT NĂNG LỰC HỌC SINH
Môn: Ngữ văn 9 Thời gian làm bài: 120 phút, không kể giao
đề (Đề thi gồm: 01 trang)
Phần I Đọc hiểu (3 điểm)
Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu ở dưới:
… “ Ước làm một hạt phù sa
Ước làm một tiếng chim ca xanh trời
Ước làm tia nắng vàng tươi
Ước làm một hạt mưa rơi, đâm chồi”.
(“Xin làm hạt phù sa”- Lê Cảnh Nhạc)
Câu 1 Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ
Câu 2 Những biện pháp tu từ nào được sử dụng trong đoạn thơ?Nêu tác dụng của cá biện
pháp tu từ đó?
Câu 3 Đoạn thơ gợi cho em liên tưởng tới bài thơ nào đã được học trong chương trình Ngữ
Văn 9?
Câu 4 Theo em qua đoạn thơ, tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì?
Phần I Làm văn (7 điểm)
Câu 1 (2.0 điểm): Từ những lời thơ ở phần đọc hiểu, em hãy viết một đoạn văn với chủ đề: Hãy sống thật có ích.
Câu 2 (5.0 điểm) Vẻ đẹp của thiên nhiên và con người lao động trong đoạn thơ:
Thuyền ta lái gió với buồm trăng Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển, Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng, Cái đuôi em quẫy trăn vàng chóe.
Đêm thở: sao lùa nức Hạ Long.
Ta hát bài ca gọi cá vào,
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao.
Biển cho ta cá như lòng mẹ Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
(Trích “Đoàn thuyền đánh cá” - Huy Cận)
Trang 2
-Hết -PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
***
ĐỀ GIỚI THIỆU
HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ KHẢO SÁT NĂNG LỰC HỌC SINH
Môn: Ngữ văn 9
Phần đọc -
hiểu
Câu 1( 0,5 đ) Thể thơ: Lục bát Phương thức biểu cảm
0,25 điểm
0,25 điểm
Câu 2( 1 đ))
Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ:
+ Điệp ngữ: “Ước làm” nhắc lại 4 lần
+ Ẩn dụ: Hạt phù sa, tiếng chim ca, tia nắng vàng tươi, hạt mưa rơi
-Tác dụng: Nhấn mạnh ước nguyện sống, cống hiến hết sức cao đẹp để xây dựng quê hương, đất nước của nhà thơ
0,25 điểm
0.25
0.5 Câu 3(0.5)
Đoạn thơ cho ta liên tưởng đến bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải, bài thơ “ Viếng lăng Bác” của Viễn Phương
0.5
Câu 4 (1.0 điểm) Qua bài thơ, tác giả muốn gửi đến bạn đọc một thông điệp có ý nghĩa vô cùng sâu sắc: Mỗi chúng ta hãy sống thật có ích, có ý nghĩa cho đời
1
Phần
làm văn Câu 1( 2 điểm)
* Yêu cầu :
a Về kĩ năng:
- Biết cách viết đoạn văn nghị luận xã hội, vận dụng tốt các thao tác lập luận
- Biết cách sử dụng dẫn chứng pghuf hợp để làm sáng tỏ luận điểm
- Diễn đạt mạch lạc, trong sáng có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
b Về kiến thức:
HS có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo được các yêu cầu cơ bản sau:
*Mở đoạn: Giới thiệu đoạn thơ phần đọc hiểu từ đó giới
thiệu vấn đề nghị luận : Chủ đề: hãy sống thật có ích
*Thân đoạn:
- Sống có ích: sống có ước mơ, hoài bão, biết vươn lên
Trang 3trong cuộc sống và chan hòa, yêu thương, giúp đỡ những người xung quanh, có ý thức cống hiến cho cuộc đời Sống ích là sống có ý nghĩa, sống cao đẹp, cao thượng, biết làm nhiều việc tốt, việc thiện, biết hi sinh và cống hiến; sống cho mọi người và sống hết mình
- Việc sống có ích có ý nghĩa quan trọng và lợi ích to lớn
đối với mỗi con người Nó không chỉ khiến cuộc sống của bản thân mình trở nên tốt đẹp hơn mà còn giúp ích cho xã hội, cho đất nước ngày càng phát triển phồn thịnh theo hướng tốt đẹp và chính chúng ta sẽ được mọi người yêu quý, tôn trọng.
- Làm thế nào để có ích cho cuộc đời?
+ Hãy có một ước mơ và không ngừng cố gắng, nỗ lực để
biến ước mơ ấy thành hiện thực Ước mơ sẽ làm cho cuộc đời của bạn trở nên thú vị hơn, có ý nghĩa hơn
+ Hãy yêu thương mọi người, sống chan hòa cởi mở với những người xung quanh; hãy giúp đỡ những người khó
khăn khi có thể Người ta thương nói rằng giá trị của con
người không nằm ở tiền bạc mà mỗi người có được mà nằm
ở việc bạn giúp đỡ được bao nhiêu người.
+ Đừng ngại cống hiến Sự cống hiến khiến bạn trở nên cao
thượng hơn và giá trị của bạn cũng vì thế mà được mọi người thừa nhận Xin hãy nhớ rằng “Thước đo của cuộc đời không phải thời gian, mà là cống hiến”.
-Dẫn chứng: Chúng ta có thể nhìn thấy những tấm gương
sáng ngời như Nguyễn Ngọc Ký mặc dù đã biệt liệt cả đôi tay nhưng nhờ sự nỗ lực vượt bậc của bản thân cuối cùng ông trả thành một giáo ưu tú, đem tâm huyết của cả đời mình dạy dỗ bao thế hệ học trò
*Kết đoạn:
Trang 4Bản thân mỗi người phải rèn luyện mỗi ngày, không chỉ giỏi kiến thức mà còn có một nhân cách tốt, làm một công dân
có ích cho xã hội, góp sức mình vào sự phát triển chung của đất nước Bạn sẽ nhận ra mình thực sự có ích cho xã hội
Câu 2( 5
điểm)
* Yêu cầu:
a Về kĩ năng:
- Biết cách viết bài nghị luận văn học, vận dụng tốt các thao tác lập luận trình bày hiểu biết, cảm nhận của bản thân về vấn đề nghị luận
- Diễn đạt mạch lạc, trong sáng, có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
b Về kiến thức:
HS có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo được các ý cơ bản sau:
0.5
A Mở bài:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, đoạn thơ
- Giới thiệu vấn đề nghị luận : Vẻ đẹp của thiên nhiên và con người lao động trong khổ thơ
B Thân bài
1 Khái quát về bài thơ và đoạn thơ.
- Bài thơ được viết vào năm 1958, là kết quả chuyến đi thực tế dài ngày của nhà thơ ở vùng mỏ Hòn Gai, Quảng Ninh
- Bài thơ tập trung miêu tả cảnh đánh cá đêm trên biển của những ngư dân trong những năm đầu xây dựng chủ nghĩa
xã hội, bố cục theo hành trình một chuyến ra khơi của đoàn thuyền đánh cá
- Ở vị trí phần giữa của tác phẩm, đoạn thơ nổi bật với
vẻ đẹp tráng lệ của biển khơi và vẻ đẹp khỏe khoắn, mạnh mẽ của đoàn thuyền, của con người trong lao động Tất cả được viết lên bằng trí tưởng tượng mãnh liệt,bằng niềm hứng khởi bay bổng và bút pháp tạo hình đầy sáng tạo
2 Phân tích ba khổ thơ để thấy vẻ đẹp của thiên nhiên và con người lao động
* Cảnh đoàn thuyền đánh cá đi trên biển đêm
“Thuyền ta lái gió với buồm trăng Lướt giữa mây cao với biển lặng
Ra đậu dặm xa dò bụng biển Dàn đan thế trận lưới vây giăng”
- Đoàn thuyền đánh cá được tái hiện trên nền thiên nhiên bao la, rộng mở: chiều cao của gió trăng, chiều rộng của mặt biển và còn cả chiều sâu của lòng biển
0.25
0.25
1.0
Trang 5- Với cảm hứng nhân sinh vũ trụ, Huy Cận đã xây dựng hình ảnh đoàn thuyền đánh cá rất tương xứng với không gian
+ Cách nói khoa trương phóng đại qua hình ảnh “lái gió với
buồm trăng”, “lướt giữa mây cao với biển bằng” cho thấy con
thuyền đánh cá vốn nhỏ bé trước biển cả bao la đã trở thành con thuyền kì vĩ, khổng lồ, hòa nhập với không gian bao la, rộng lớn của thiên nhiên, vũ trụ
+ Khi con thuyền buông lưới thì như dò thấu đáy đại dương Rõ ràng, con thuyền cũng như con người đang làm chủ không gian này
+ Hệ thống động từ được rải đều trong mỗi câu thơ: “lái”, “lướt”,
“dò”, “dàn”, cho thấy hoạt động của đoàn thuyền và con thuyền đang làm chủ biển trời
=> Khổ thơ gợi lên một bức tranh lao động thật đặc sắc và tráng lệ Bức tranh ấy như thâu tóm được cả không gian vũ trụ vào trong một hình ảnh thơ, đồng thời nâng con người
và con thuyền lên tầm vóc vũ trụ
* Vẻ đẹp của cảnh biển Hạ Long trong đêm trong đêm trăng rực rỡ, lộng lẫy như một bức tranh sơn mài Trong bức tranh có màu sắc của cá, của trăng, sao
“Cá nhụ cá chim cùng cá đé
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng
Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long”
- Bằng thủ pháp liệt kê, tác giả đã miêu tả sự phong phú và giàu
có của biển cả quê hương qua những loài cá vừa quý hiếm lại
vừa ngon của biển cả
- Hình ảnh ẩn dụ “cá song lấp lánh đuốc đen hồng”:
+ Tả thực loài cá song, thân dài, trên vảy có những chấm nhỏ
màu đen hồng
+ Gợi hình ảnh về đoàn cá song như một cây đuốc lấp lánh dưới ánh trăng đêm, đã tạo nên một cảnh tượng thật lộng lẫy và kì vĩ
- Hình ảnh nhân hóa “cái đuôi em vẫy trăng vàng chóe”:
+ Miêu tả động tác quẫy đuôi của một chú cá dưới ánh trăng
vàng chiếu rọi
+ Gợi một đêm trăng đẹp, huyền ảo mà ánh trăng như thếp đầy mặt biển khiến cho đàn cá quẫy nước mà như quẫy trăng
- Hình ảnh nhân hóa “Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long”:
+ Tả nhịp điệu của những cánh sóng
+ Gợi nhịp thở của biển, vũ trụ lúc đêm về Biển như mang linh hồn của con người, như một sinh thể cuộn trào sức sống
* Lời hát gọi cá vào lưới và sự tri ân của người dân chài với biển quê hương:
“Lần theo đoàn thuyền đánh cá, tác giả đã mở ra sự giàu có,
phong phú và nâng tấm lòng hào phóng, bao dung của biển cả:
“Cá nhụ cá chim cùng cá đé
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng
Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long”
1.0
1.0
Trang 6- Bằng thủ pháp liệt kê, tác giả đã miêu tả sự phong phú
và giàu có của biển cả quê hương qua những loài cá vừa quý hiếm lại vừa ngon của biển cả
- Hình ảnh ẩn dụ “cá song lấp lánh đuốc đen hồng”:
+ Tả thực loài cá song, thân dài, trên vảy có những chấm nhỏ
màu đen hồng
+ Gợi hình ảnh về đoàn cá song như một cây đuốc lấp lánh dưới ánh trăng đêm, đã tạo nên một cảnh tượng thật lộng lẫy và kì vĩ
- Hình ảnh nhân hóa “cái đuôi em vẫy trăng vàng chóe”:
+ Miêu tả động tác quẫy đuôi của một chú cá dưới ánh trăng
vàng chiếu rọi
+ Gợi một đêm trăng đẹp, huyền ảo mà ánh trăng như thếp đầy mặt biển khiến cho đàn cá quẫy nước mà như quẫy trăng
- Hình ảnh nhân hóa “Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long”:
+ Tả nhịp điệu của những cánh sóng
+ Gợi nhịp thở của biển, vũ trụ lúc đêm về Biển như mang linh hồn của con người, như một sinh thể cuộn trào sức sống
- Trước sự giàu có và phong phú của biển cả, đã mở ra tâm trạng háo hức vui tươi để người dân chài lưới tiếp tục cất cao tiếng hát: “Ta hát bài ca gọi cá vào
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao
Biển nuôi ta lớn như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào”
+ Hình ảnh so sánh biển “như lòng mẹ”:
Biển tựa như nguồn sữa khổng lồ đã nuôi dưỡng con người tự bao đời
Thể hiện sâu sắc niềm tự hào và lòng biết ơn của người dân
chài với biển cả quê hương
=>Ẩn sau khổ thơ, ta thấy lòng biết ơn của con người trước ân
tình của quê hương đất nước
3.Đánh giá
+ Âm hưởng, giọng điệu trong đoạn thơ sôi nổi, khỏe khoắn, nhịp thơ biến hóa linh hoạt, các thủ pháp khoa trương, phóng đại
về hình ảnh con người, vũ trụ, thủ pháp so sánh, nhân hóa, ẩn dụ…đã sáng tạo được nhiều hình ảnh thơ đẹp
+ Sự giao thoa giữa hai nguồn cảm hứng: cảm hứng về lao động
và cảm hứng thiên nhiên vũ trụ đã tạo cho đoạn thơ nói riêng và bài thơ nói chung những hình ảnh thiên nhiên rộng lớn, tráng lệ, độc đáo thể hiện niềm say sưa hào hứng và những ước mơ bay bổng của con người muốn hòa hợp với thiên nhiên, chinh phục thiên nhiên
c Kết bài:
- Có thể nói, với hình ảnh thơ tráng lệ, âm hưởng hào hùng,bút pháp lãng mạn, bay bổng, nhà thơ đã khắc họa thành công một bức tranh thiên nhiên thơ mộng, và vẻ đẹp khỏe khoắn, mạnh mẽ của đoàn thuyền, của con người lao động giữa biển trời bao la
- Đọc đoạn thơ, bài thơ ta càng yêu hơn, trân trọng hơn vẻ đẹp
của cảm hứng say sưa, niềm vui phơi phới trước cuộc đời và tình yêu thiên nhiên, con người thiết tha của nhà thơ Huy Cận
0.5
0.5