CHẤN THƯƠNG BỤNG

TỔN THƯƠNG TẠNG DO CHẤN THƯƠNG BỤNG KÍND.H.Wisner D.B.Hoyt TT Chấn thương Châu âu J.Mc.Anena EE.Moore... CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN = VỠ GAN... CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN = VỠ GAN... CHỤP CẮT LỚ

CHAÁN THÖÔNG BUÏNG

BS NGUYỄN NGỌC THƯƠNG

BM BỆNH HỌC LÂM SÀNG – KHOA ĐD KTYH

ĐẠI CƯƠNG

David H Wisner và David B Hoyt (2001)

-> CTB đứng hàng 3 ( 20%) trong CT cơ thể

TV = 10% /mỗi năm

Thành thị : VT bụng : 25% do dao đâm

( Mỹ : 80% do đạn bắn )

Nông thôn :VT bụng : 17% do dao ; 14% do đạn bắn

CTB kín : 60% do tai nạn giao thông - TNGT

CƠ CHẾ CTB KÍN

1 VA ĐÂP :

- Bị đánh & đá trực tiếp vào bụng

- Bị va chạm trực tiếp vào bụng

CƠ CHẾ CTB KÍN

2 ÉP – NGHIỀN ( xe chạy bị ép luồn

giữa 2 xe tải )

CƠ CHẾ CTB KÍN

3 KÉO GIẬT –TƯNG RƠI : té cao

hay gặp ở thợ xây dựng đang thi công ở độ cao , sập dàn hoặc trượt chân té

CƠ CHẾ CTB KÍN

4. Nổ vỡ  Vỡ nát tạng đặc & rỗng

VẾT THƯƠNG BỤNG

Nguyên nhân : do bị đâm và bị bắn

CƠ CHẾ CTB KÍN : VA ĐẬP - ÉP – NGHIỀN –

KÉO GIẬT –TƯNG RƠI

Va dập trực tiếp

Vỡ bề mặt tạng Nghiền  Vỡ nát tạng

Kéo giật – tưng rơi

Đứt cuống tạng Éùp  nổ-vỡ tạng

NGUYÊN NHÂN

CƠ CHẾ CHẤN THƯƠNG :

• - Va đập trực tiếp

• - Kéo giật & Tưng rơi

• ( tổn thương CUỐNG CƠ QUAN = Mạch Máu )

• - Chẹn người & ép người

• - Nổ ( vỡ tạng rỗng )

NGUYÊN NHÂN : TNGT ( +++ )  GÂY ĐA CHẤN THƯƠNG

• TNLĐ ( té cao )

• TNSH ( đánh & đá & đâm )

TỔN THƯƠNG TẠNG DO CHẤN THƯƠNG BỤNG KÍN

D.H.Wisner D.B.Hoyt

TT Chấn thương Châu âu J.Mc.Anena EE.Moore

TỔN THƯƠNG TẠNG DO VẾT THƯƠNG

David H.Wisner David B Hoyt

TT chấn thương Châu âu

VỠ TẠNG RỖNG = VỠ MẠC TREO RUỘT NON

HÌNH ẢNH VỠ HỖNG TRÀNG

HÌNH ẢNH VỠ ĐẠI TRÀNG

VỠ TẠNG ĐẶC = VỠ GAN PHÂN THÙY VI MẶT DƯỚI

VỠ TẠNG ĐẶC = VỠ LÁCH ĐỘ II VÙNG RỐN

VỠ ĐÔI THẬN – CẮT THẬN

• - Kéo giật & Tưng rơi

• ( tổn thương CUỐNG CƠ QUAN = Mạch Máu )

• - Chẹn người & ép người

• - Nổ ( vỡ tạng rỗng )

CHẨN ĐOÁN

II KHÁM LÂM SÀNG

A KHÁM TOÀN THÂN

 CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

( Mê , GLASGOW)

CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG

( Liệt tứ chi & 2 chi dưới )

CHẤN THƯƠNG LỒNG NGỰC

( Rối loạn hô hấp )

CHẤN THƯƠNG BỤNG

( CM Ổ BỤNG & VPM )

CHẤN THƯƠNG CHỈNH HÌNH & TIẾT NIỆU

( KHUNG CHẬU , X LỚN & NHỎ )

ƯU TIÊN XỬ TRÍ =

Hô hấp  Chảy máu  Sọ Não  Tiêu hoá  Tiết niệu  Gãy xương

NGHE : KHÔNG NGHE NHU ĐỘNG RUỘT

GÕ : GÕ ĐỤC VÙNG THẤP  MÁU TRONG Ổ BỤNG

GÕ VANG VÙNG TRƯỚC GAN  HƠI TỰ DO TRONG Ổ BỤNG

SỜ NẮN : CÓ THỂ GHI NHẬN ĐIỂM ĐAU CỐ ĐỊNH

ĐỀ KHÁNG THÀNH BỤNG

VỠ NỘI TẠNG TRONG Ổ BỤNG =

VỠ TẠNG ĐẶC ( VỠ GAN – LÁCH – THẬN )

CHẢY MÁU TRONG Ổ BỤNG

VỠ TẠNG RỖNG

( DD , RUỘT NON , RUỘT GIÀ , MẠC TREO )

VIÊM PHÚC MẠC

CHẨN ĐOÁN

 TRIỆU CHỨNG TOÀN THÂN

SỐC CHẤN THƯƠNG

THỞ NHANH NÔNG

MẠCH NHANH YẾU

HUYẾT ÁP TỐI ĐA HẠ THẤP < 90 CM Hg

KHÁT NƯỚC

LƠ MƠ HAY VẬT VÃ

NIÊM MẠC NHỢT NHẠT

TỨ CHI TOÁT MÔ HÔI LẠNH , CÓ THỂ NỔI VÂN

TĨNH MẠCH CỔ NGOÀI XẸP

THIỂU NIỆU HOẶC VÔ NIỆU

CHẨN ĐOÁN

H/C THIẾU MÁU :

GỒM 3 MỨC ĐỘ : NHẸ , TRUNG BÌNH , NẶNG

- DA NIÊM NHỢT NHẠT – ĐẦU MÓNG TAY : HỒNG NHẠT – XANH

.

- KẾT MẠC MẮT :HỒNG NHẠT – TRẮNG NHẠT ( DO VỠ TẠNG ĐẶC CHẢY MÁU TRONG Ổ BỤNG )

H/C VIÊM PHÚC MẠC ( SỐT & VỠ TẠNG RỖNG )

- SỐT CAO : 38 – 39 ĐỘ ; > 40 ĐỘ NGUY CƠ NHIỄM TRÙNG HUYẾT

- VẺ MẶT ỬNG ĐỎ – MẮT LÕM

- LƯỠI DƠ

VỊ TRÍ TRẦY SÁT  VỠ LÁCH , GÃY SƯỜN TRÁI , TRÀN MÁU MÀNG PHỔI TRÁI , BỤNG TRƯỚNG VỪA

VỠ TẠNG ĐẶC  CHẢY MÁU TRONG Ổ BỤNG

1 BỤNG CHƯỚNG : 3 MỨC ĐỘ

 CHƯỚNG ÍT ( LỎM )

 CHƯỚNG VỪA

CHƯỚNG NHIỀU

2 BN THAN ĐAU BỤNG

 KHU TRÚ  LAN RỘNG

KHÁM BỤNG

4 CẢM ỨNG PHÚC MẠC

( DEFENSE – REBOUND

TENDERNESS)

5 KHÁM TRỰC TRÀNG = CÙNG

ĐỒ PHỒNG – ĐAU

6 CHỌC DÒ Ổ BỤNG HCT RA

MÁU LOÃNG KHÔNG ĐÔNG

CÁC PHƯƠNG TIỆN CHẨN ĐOÁN

1 CÔNG THỨC MÁU :

HC GIẢM - Hct dung tích hồng cầu giảm

2 SIÊU ÂM FAST  MÁU TỰ DO TRONG Ổ BỤNG

3 CT SCAN XÁC ĐỊNH TỔN THƯƠNG

TẠNG ĐẶC

4 SOI Ổ BỤNG CHẨN ĐOÁN

5 CHỤP ĐỘNG MẠCH CHỦ BỤNG THEO PP SEDINGER

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN = VỠ GAN

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN = VỠ GAN

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN = VỠ LÁCH

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN = VỠ TỤY

SOI Ổ BỤNG CHẨN ĐOÁN

VỠ TẠNG RỖNG  VIÊM PHÚC MẠC

1 H/C NHIỄM TRÙNG  SỐT – BC tăng

2 TRẦY SÁT GIỮA BỤNG

3 ĐAU KHẮP BỤNG – KHÔNG ĐAU

ĐIỂM ĐAU KHU TRÚ

4 CO CỨNG THÀNH BỤNG (như gỗ ) –

PHẢN ỨNG & CO CỨNG CƠ

5 KHÁM TRỰC TRÀNG = CÙNG ĐỒ

PHỒNG – ĐAU

6 THÔNG MŨI – DD = RA MÁU  VỠ

DẠ DÀY

7 THÔNG TIỂU = RA MÁU  VỠ THẬN

& BÀNG QUANG

 VỠ RUỘT NON  VPM MUỘN

 VỠ ĐẠI TRÀNG & DD  VPM SỚM

VỠ TẠNG RỖNG

PHƯƠNG TIỆN CHẨN ĐOÁN

1 X – QUANG NGỰC BỤNG không chuẩn bị = HƠI TỰ DO TRONG Ổ

BỤNG

2 CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN ( CT ) SCAN BỤNG

3 CHỤP BÀNG QUANG NGƯỢC DÒNG

4 SOI Ổ BỤNG CHẨN ĐOÁN

5 MỞ BỤNG THÁM SÁT

X – QUANG NGỰC BỤNG  LIỀM HƠI DƯỚI CƠ HOÀNH

VỠ TÁ TRÀNG  CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN  HƠI TỰ DO TRONG Ổ BỤNG

CT CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN  HƠI TỰ DO TRONG Ổ BỤNG

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN HƠI TỰ DO TRONG Ổ BỤNG

ĐIỀU TRỊ

NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ

1 ƯU TIÊN XỬ TRÍ :

Hô hấp  Chảy máu  Sọ Não  Tiêu hoá  Tiết niệu  Gãy xương

2 HỒI SỨC CẤP CỨU :

- 2 đường truyền dịch ( lactate ‘s ringer )với kim luồn kích thước to

- Làm nhanh nhóm máu , phản ứng chéo , HC và dung tích hồng cầu

- CVP , thông tiểu , thông mũi – dạ dày

- BN khó thở  chụp masque hoặc đặt nội khi quản ( intubation)  mở khí

quản ra da Mảng sườn di động  băng ép băng plastic cố định mảng sườn

- Cố định xương gãy  băng nẹp

- Khám lâm sàng , siêu âm bụng , CT bụng nếu sinh hiệu ổn , soi ổ bụng

chẩn đoán

ĐIỀU TRỊ

 ĐIỀU TRỊ VỠ TẠNG ĐẶC

1 VỠ GAN

6 ĐỘ VỠ :

+ ĐỘ I = ĐƯỜNG VỠ NÔNG < 1cm – máu tụ < 10% bề mặt.

+ ĐỘ II = ĐƯỜNG VỠ SÂU 1 -3 cm – máu tụ 10 – 50%.

+ ĐỘ III = ĐƯỜNG VỠ SÂU > 3cm – máu tụ > 50%

+ ĐỘ IV = VỠ NHU MÔ 25 – 75% THÙY GAN

+ ĐỘ V = VỠ NHU MÔ > 75% , TỔN THƯƠNG TM CỬA

+ ĐỘ VI = RÁCH RỜI GAN

ĐIỀU TRỊ

ĐIỀU TRỊ KHÔNG MỔ ( VÀI ĐỘ I , II ) , TỔN THƯƠNG NHỎ KHU TRÚ TRONG NHU MÔ

KHÂU GAN ( I , II VÀ III )

CẮT GAN P & T ( ĐỘ IV )

GHÉP GAN ( V VÀ VI )

VỠ GAN

1 BẢO TỒN KHÔNG MỔ

2 KHÂU GAN BẰNG VICRYL 1.0 VỚI MỦI KHÂU RỜI

VỠ LÁCH

5 ĐỘ VỠ LÁCH ( THEO MOORE – 1989 )

ĐỘ I : VỠ NÔNG < 1 cm

ĐỘ II : VỠ NÔNG 1 – 3 cm ĐỘ III : VỠ SÂU > 3 cm – tụ máu dưới bao > 50% bề mặt

ĐỘ III phức tạp  tổn thương MM lớn bè lách và rốn lách

ĐỘ IV : VỠ TẮC MẠCH

NHÁNH ĐM THÙY LÁCH , thiếu máu cục bộ ½ lách

ĐỘ V : VỠ NÁT LÁCH – ĐỨT

ĐM CHÍNH LÁCH

ĐỘ VỠ II , III , IV VÀ ĐỘ V

ĐIỀU TRỊ

2 ĐIỀU TRỊ VỠ LÁCH

- KHÔNG MỔ ( VÀI ĐỘ I , II VÀ III )

- KHÂU LÁCH( VÀI ĐỘ I , II VÀ III )

- CẮT 1 PHẦN LÁCH

- CẮT LÁCH

ĐIỀU TRỊ

 ĐIỀU TRỊ vỡ tạng RỖNG

1 Vỡ ruột non

 Lổ vỡ nhỏ  khâu

 Lổ vỡ lớn  cắt đoạn ruột  nối tận – tận

2 Vỡ đại tràng  đem lổ vỡ ra da làm hậu môn nhân tạo

Đem ra

da làm HMNT

HẾT