Bài thu hoạch quan ly kinh te, một số giải pháp đổi mới quản lý tài chính công ở việt nam hiện nay

MỞ ĐẦU Tài chính công là một phạm trù gắn với các hoạt động thu và chi bằng tiền của nhà nước, phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của nhà nước nhằm phục vụ việc thực hiện những chức năng vốn có của nhà nước đối với xã hội (không vì mục tiêu thu lợi nhuận). Quản lý tài chính công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động thu và chi của nhà nước nhằm thực hiện có hiệu quả các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Trong quá trình này, các chủ thể quản lý sử dụng có chủ đích các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều hành các hoạt động thu và chi của nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định. Cải cách tài chính công không chỉ mang lại lợi ích cho nhà nước, cho các bộ, ngành, địa phương, đơn vị trực tiếp sử dụng các nguồn lực tài chính công mà còn mang lại lợi ích cho mọi tầng lớp nhân dân, những người có quyền giám sát việc sử dụng các nguồn lực tài chính công, đồng thời là người thụ hưởng dịch vụ công được cung cấp bởi những nguồn lực tài chính công. Chính vì vậy, em lựa chọn vấn đề: “Một số giải pháp đổi mới quản lý tài chính công ở Việt Nam hiện nay” để làm bài thu hoạch của mình. Do sự hiểu biết các vấn đề chưa sâu sắc và thời gian còn hạn hẹp, chắc chắn bài viết của em còn có nhiều thiếu sót. Em mong được sự chỉ bảo của thầy cô để bài viết có thể hoàn thiện hơn.

Ghim 1

Ghim 2

BÀI THU HOẠCH KẾT THÚC HỌC PHẦN

HỆ ĐÀO TẠO CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Môn học

Tên chủ đề:

Số phách ĐIỂM

Giảng viên chấm 1 (Ký, ghi rõ họ, tên)

Giảng viên chấm 2 (Ký, ghi rõ họ, tên)

Bằng số:

Bằng chữ:



Môn học

Tên chủ đề:

SỐ PHÁCH Họ và tên học viên

Mã số học viên Lớp

Ngày nộp

MỞ ĐẦU

Tài chính công là một phạm trù gắn với các hoạt động thu và chi bằng tiền của nhà nước, phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của nhà nước nhằm phục vụ việc thực hiện những chức năng vốn có của nhà nước đối với xã hội (không vì mục tiêu thu lợi nhuận)

Quản lý tài chính công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động thu và chi của nhà nước nhằm thực hiện có hiệu quả các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước Trong quá trình này, các chủ thể quản lý sử dụng có chủ đích các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý

để tác động và điều hành các hoạt động thu và chi của nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định

Cải cách tài chính công không chỉ mang lại lợi ích cho nhà nước, cho các bộ, ngành, địa phương, đơn vị trực tiếp sử dụng các nguồn lực tài chính công mà còn mang lại lợi ích cho mọi tầng lớp nhân dân, những người có quyền giám sát việc sử dụng các nguồn lực tài chính công, đồng thời là người thụ hưởng dịch vụ công được cung cấp bởi những nguồn lực tài chính công

Chính vì vậy, em lựa chọn vấn đề: “Một số giải pháp đổi mới quản lý tài chính công ở Việt Nam hiện nay” để làm bài thu hoạch của mình Do sự

hiểu biết các vấn đề chưa sâu sắc và thời gian còn hạn hẹp, chắc chắn bài viết của em còn có nhiều thiếu sót Em mong được sự chỉ bảo của thầy cô để bài viết có thể hoàn thiện hơn

NỘI DUNG

1 Thực trạng về quản lý tài chính công tại Việt Nam hiện nay 1.1 Quản lý ngân sách nhà nước

Ngày 25/6/2015, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật ngân sách nhà nước, hệ thống ngân sách nhà nước

ta bao gồm 4 cấp: Ngân sách trung ương và ngân sách địa phương (trong đó ngân sách địa phương bao gồm 3 cấp: ngân sách cấp tỉnh, ngân sách cấp huyện và ngân sách cấp xã) Tuy nhiên trong quá trình thực hiện đã nổi lên một số vấn đề:

- Quy trình lập, xét duyệt, quyết định ngân sách còn nhiều bất cập Việc xây dựng dự toán được bắt đầu từ cơ sở, trình tự lập và trách nhiệm của mỗi cấp chưa rõ ràng, do đó thường không đảm bảo theo yêu cầu, chậm, phức tạp, qua nhiều khâu, nhiều nấc, nhiều lần cùng một cấp, một trình tự Hơn nữa, quỹ thời gian lập ngân sách, xem xét quyết định ngân sách là rất ngắn nên không đủ đảm bảo quyền dân chủ và chất lượng của dự toán ngân sách, lại mang tính áp đặt nên gây khó khăn cho việc lập dự toán ngân sách chủ động tích cực Cơ sở tính toán các khoản thu, chi ngân sách chưa có căn

cứ khoa học vững chắc Hệ thống định mức tiêu chuẩn chi tiêu lạc hậu, thiếu

và chưa đồng bộ. 

- Việc xét duyệt, quyết định ngân sách của Quốc hội, Hội đồng nhân dân còn mang tính hình thức, chưa có thực quyền Có nguyên nhân do dự toán ngân sách địa phương đã được trung ương quyết định Nhưng cũng có nguyên nhân do các thành viên của Chính phủ, Uỷ ban nhân dân chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu Quốc hội, Hội đồng nhân dân nên việc thông qua ngân sách

đã được thực hiện trước đó

- Quy trình ngân sách địa phương phức tạp, rườm rà và việc chấp hành còn hạn chế Nhìn chung, quy trình ngân sách địa phương là phức tạp, dàn trải qua nhiều khâu với nhiều thủ tục hành chính nên không chỉ mất thời gian

của các cơ quan, đơn vị thụ hưởng ngân sách mà còn ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động chấp hành của các cơ quan nhà nước

Mặc dù Hội đồng nhân dân các cấp được luật giao thẩm quyền quyết định ngân sách địa phương, nhưng trên thực tế chưa thực hiện tốt việc giám sát để thúc đẩy chấp hành ngân sách có hiệu quả Uỷ ban nhân dân các cấp chấp hành ngân sách địa phương thường rất bị động, vì ngân sách hầu hết các tỉnh là thu không đủ chi, phải nhờ trung ương trợ cấp Trong khi đó, việc trợ cấp của ngân sách trung ương cho địa phương lại tuỳ thuộc vào nguồn thu và cân đối chung

- Quy trình xem xét và phê duyệt quyết toán ngân sách hiện cũng còn khá phức tạp, phiền phức, vì quá nhiều hệ thống cơ quan khác nhau trên cùng một việc, quá nhiều mối quan hệ, dẫn đến rất chậm về thời gian Cơ quan Kho bạc kiểm soát chi; cơ quan tài chính duyệt quyết toán lại chồng lên

cơ quan Kho bạc; trong khi hệ thống kiểm tra, thanh tra còn yếu Cơ quan kiểm toán còn hạn chế về nhân lực và trình độ, chủ yếu kiểm toán tính tuân thủ, chưa kiểm toán tính hiệu quả của việc chi tiêu ngân sách; hơn nữa, số lượng các khoản chi ngân sách chưa được kiểm toán còn rất lớn nên chưa đủ

cơ sở tin cậy để Quốc hội và Hội đồng nhân dân phê duyệt quyết toán một cách chính xác Chế độ trách nhiệm về sai, đúng trong chi tiêu của ngân sách chưa rõ ràng, ít có trường hợp phải xuất toán trả lại ngân sách khi chi tiêu sai luật, sai chế độ, sai chính sách

- Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách hiện nay còn phân tán, năng lực phối hợp hoạt động thấp Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách địa phương hiện nay có 3 đầu mối: Sở Tài chính, Thuế, Kho bạc, nhưng chỉ có Sở Tài chính trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, còn lại cơ quan Thuế và Kho bạc trực thuộc trung ương (ngành dọc) Sự phối hợp giữa các cơ quan nói trên, có nơi thực hiện tốt, nhưng cũng có nơi còn gặp các khó khăn, vướng mắc chưa được xử

lý và tháo gỡ kịp thời

Chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan cũng chưa rõ ràng, có khi lấn sân hoặc bao biện chức năng của cơ quan khác, dẫn đến chồng chéo, trùng lắp công việc, làm cho việc quản lý ngân sách kém hiệu quả, ngân sách không phát huy được vai trò là công cụ tài chính hữu hiệu của chính quyền địa phương, khiến quy trình ngân sách phức tạp do phải qua nhiều đầu mối

Qua đây ta có thể thấy, hệ thống của nhà nước ta còn nhiều bất cập, như bộ máy còn cồng kềnh, khó có thể kiểm soát được giữa các cấp với nhau…Tuy vậy cũng cần phải hiểu rằng cơ chế hoạt động của nhà nước ta là tập trung quyền lực vì thế sẽ có những đặc biệt trong công tác quản lý Nhưng với xu thế hội nhập ngày nay thì nhà nước cần phải có những thay đổi cho phù hợp với xu thế toàn cầu

1.2 Tình hình thu chi của ngân sách nhà nước

1.2.1 Thu của ngân sách nhà nước

Thu ngân sách nhà nước gắn liền với thực trạng hoạt động của toàn bộ nền kinh tế và sự vận động của các phạm trù giá trị như các phạm trù giá cả, thu nhập, lãi suất trong đó tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là nhân tố khách quan quyết định sự vận động của các phạm trù giá trị vừa tác động đến sự tăng giảm mức thu vừa đặt ra yêu cầu nâng cao tác dụng điều tiết của thu ngân sách nhà nước đối với nền kinh tế Nguồn tài chính chủ yếu hình thành nên quỹ ngân sách nhà nước là giá trị sản phẩm thặng dư được tạo ra trong

xã hội Về GDP của nước ta những năm qua đã liên tục tăng trưởng với mức cao trong khu vực cũng như trên toàn thế giới

Đến hết 31.12.2018, thu cân đối NSNN ước đạt 1.422,7 nghìn tỉ đồng, vượt 103,5 nghìn tỉ đồng (+7,8%) so dự toán (trong đó, thu ngân sách Trung ương vượt 4,3%, thu ngân sách địa phương vượt 12,5% so dự toán), tăng 64,3 nghìn tỷ đồng so báo cáo Quốc hội, tỷ lệ động viên đạt 25,7% GDP, riêng thuế và phí đạt 21,1% GDP

Trong những năm qua nhà nước ta đã ban hành rất nhiều các chính sách

về thu chi của ngân sách nhà nước để tháo gỡ những vướng mắc khơi dậy

nguồn lực trong nhân dân đầu tư vào phát triển sản xuất, kinh doanh Tỷ lệ huy động vốn đầu tư trong dân để tăng nguồn ngân sách nhà nước tăng dần, điều này đã chứng tỏ sự tin tưởng của nhân dân đối với sự lãnh đạo của nhà nước

1.2.2 Chi của ngân sách nhà nước ta hiện nay

Chi tiêu ngân sách nhà nước (NSNN) luôn là vấn đề quan trọng trong nền kinh tế, do đó, trong những năm qua, các cơ quan quản lý NSNN từ địa phương tới Trung ương luôn cố gắng tiết kiệm chi tiêu nhằm giảm bớt bội chi NSNN Kết thúc năm tài khoá 2018, nhờ tăng cường kỷ luật chi NSNN đi đôi với củng cố kỷ luật thu NSNN đã giảm tỉ lệ bội chi NSNN dưới 3,6% GDP (dự toán là 3,7% GDP); nợ công khoảng 61% GDP Nhờ vậy, an ninh tài chính quốc gia được giữ vững với quy mô nợ công khoảng 61,5% GDP và nợ nước ngoài xấp xỉ 50% GDP - đều trong giới hạn cho phép  Cơ cấu chi cũng được chuyển dịch tích cực, tỉ trọng chi đầu tư phát triển đạt trên 27%

Trong giai đoạn 5 năm gần đây, dự toán ngân sách dù được điều chỉnh năm sau luôn cao hơn năm trước tuy nhiên dự toán vẫn không sát được thực tiễn khi con số thực tế so với dự toán đều tăng cao

Xét về cơ cấu chi NSNN, khoản chi thường xuyên liên tục gia tăng và

mở rộng trong cơ cấu chi NSNN Trong khi áp lực trả nợ gia tăng làm chi trả

nợ và viện trợ ngày càng lớn Điều này làm cho quy mô chi ngân sách gia tăng mạnh mẽ nhưng tốc độ gia tăng của chi đầu tư phát triển không được bao nhiêu

Vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách là nguồn lực quan trọng nhằm tạo cơ sở vật chất để phát triển kinh tế Đánh giá con số vốn đầu tư thực hiện từ nguồn vốn NSNN năm 2018 là hơn 276.646 tỷ đồng, đạt 69,3%

so với kế hoạch Quốc hội giao và đạt đạt 69,3% so với kế hoạch (trên 399.050 tỷ đồng).(1)

1 Thời báo tài chính Việt Nam, http://thoibaotaichinhvietnam.vn/pages/nhip-song-tai-chinh/2018-12-31/ nam-2018-tong-thu-ngan-sach-nha-nuoc-vuot-du-toan-hon-7-66142.aspx

2 Một số giải pháp đổi mới quản lý tài chính công trong quá trình thực hiện cải cách hành chính ở Việt Nam hiện nay

Cải cách tài chính công là nhiệm vụ quan trọng của đất nước có liên quan mật thiết với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế Do vậy, vấn đề đánh giá thực trạng công cuộc cải cách tài chính công ở Việt Nam hiện nay và xác định những vấn đề có tính nguyên tắc trong việc xây dựng phương hướng, chính sách và giải pháp trong thời gian tới là nhiệm vụ cấp thiết Trong quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, nước ta phải đổi mới quản lý tài chính công theo các thông lệ và chuẩn mực quốc tế song trước hết phải nhằm bảo đảm nguồn lực tài chính của nhà nước và sử dụng nguồn lực đó một cách có hiệu quả

2.1 Tăng cường phân cấp quản lý ngân sách

Việc phân cấp cần phải được nghiên cứu và tiến hành thận trọng, có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm tính hiệu quả và ổn định trong quản lý ngân sách, tạo co sở cho quá trình cải cách tài chính công thành công ở nước ta

Thực hiện sự phân tách rõ ràng hơn giữa các cấp ngân sách, hướng đến xây dựng một hệ thống ngân sách đầy đủ hơn, trong đó chính quyền địa phương có sự tự chủ và quyền quyết định lớn hơn về ngân sách của cấp mình

Cho phép chính quyền địa phương tự chủ ở một mức độ thích hợp trong việc ra các quyết định chi tiêu theo ưu tiên của địa phương Việc đưa ra những ưu tiên chi tiêu của địa phương phải phù hợp với chiến lược và mục tiêu phát triển của quốc gia

Trao quyền nhiều hơn cho các cấp chính quyền bên dưới, đặc biệt là chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp cung cấp cho dân nhiều loại dịch vụ công thiết yếu Sự phân định rõ ràng bằng luật pháp về nguồn thu và nhiệm vụ chi

cơ bản của mỗi cấp sẽ tạo ra quyền chủ động trong lập kế hoạch ngân sách dài hạn và khuyến khích cấp huyện, cấp xã quan tâm nuôi dưỡng và phát triển các nguồn thu của riêng mình

Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý ngân sách chỉ có thể đạt được mục tiêu mong muốn nếu được gắn liền với việc tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở cấp địa phương Cần tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm tính hiệu quả của quản lý ngân sách, trong đó cần đề cao vai trò của các cơ quan dân cử và Kiểm toán nhà nước

2.2 Cải cách thuế

Cải cách thuế phải đáp ứng các yêu cầu sau:

- Quy mô thu ngân sách cần so sánh với quy mô nền kinh tế từng thời

kỳ, quy mô của khu vực công quá lớn có thể chèn ép khu vực tư, trong khi hiệu quả khu vực công thấp hơn khu vực tư

- Bao quát hết các nguồn thu và nâng cao vai trò điều tiết của nhà nước, tạo ra cơ cấu thu bền vững và hợp lý

- Phải dựa trên nguyên tắc mức thuế suất thấp và cơ sở thuế rộng, đồng thời giảm các hành vi trốn thuế, tránh thuế qua dịch chuyển thu nhập hay chuyển giá

- Tái phân phối lại thu nhập thông qua thuế Khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực cần thiết, giảm tổn thất phúc lợi vô ích

- Tạo điều kiện tăng cường năng lực cạnh tranh, tăng cường đổi mới công nghệ trên cơ sở áp dụng hệ thống thuế thống nhất, trung lập, xóa bỏ hàng rào phi thuế quan, giảm thuế nhập khẩu …

- Giảm sự quá tải của hệ thống quản lý thuế: giảm chi phí tuân thủ thuế và quản lý thu thuế, hiện đại hóa công tác thu nộp và tăng cường thanh tra, kiểm tra về thuế

- Thay đổi tư duy: Coi đối tượng nộp thuế là khách hàng, cơ quan thuế cung cấp dịch vụ cho khách hàng, bảo đảm sự thỏa mãn của đối tượng nộp thuế và nâng cao sự tuân thủ của đối tượng nộp thuế

2.3 Nâng cao hiệu quả chi tiêu công

- Hiệu quả của chi tiêu công xét theo phúc lợi xã hội nhất Hiệu quả chi tiêu công phản ánh kết quả của quản lý chi tiêu công, phân bổ và sử dụng chi tiêu công

Để nâng cao hiệu quả chi tiêu công, cần lưu ý:

- Hoàn thiện các thể chế về quản lý chi tiêu công, tạo môi trường pháp

lý đầy đủ và phù hợp trong phân bổ và sử dụng chi tiêu công, bảo đảm đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất

- Mở rộng công khai, minh bạch tài chính đối với việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước Khắc phục tình trạng công khai một cách hình thức, chung chung, mà phải có sự lý giải cụ thể về các nhiệm vụ chi tiêu, mức độ đạt được mục tiêu đề ra và cung cấp các cơ sở dữ liệu tương ứng để

so sánh, đối chiếu và xác định hiệu quả chi tiêu

Trên cơ sở minh bạch về tài chính, tăng cường trách nhiệm giải trình của từng cá nhân đối với nguồn tài chính được giao Cần tăng cường quy trách nhiệm cho từng cá nhân về các thất thoát trong chi tiêu công, đặc biệt lưu ý về trách nhiệm người đứng đầu, người này phải chịu trách nhiệm về những sai phạm của cấp dưới do bản thân đã không biết quản lý một cách hiệu quả

Nâng cao năng lực quản lý chi tiêu công đi đôi với tăng cường hệ thống kiểm tra, giám sát và chế tài nghiêm khắc để truy cứu trách nhiệm đối với các cá nhân, tổ chức gây thất thoát, lãng phí

Huy động khu vực tư tham gia vào các hoạt động cung ứng dịch vụ công cho xã hội Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc tăng đầu tư tư nhân sẽ

có hiệu quả hơn là dựa quá nhiều vào đầu tư công để tạo ra tăng trưởng Đồng thời, tạo điều kiện để khu vực tư cung ứng các dịch vụ công mà họ có thể đảm nhận

2.4 Đổi mới cơ chế quản lý chi tiêu công nhằm hỗ trợ người nghèo

có hiệu quả

Nhà nước cần định hướng chi tiêu công của Nhà nước cho cung ứng dịch vụ công như sau:

- Xác định phạm vi và trật tự ưu tiên trong chi tiêu công: với nguồn lực tài chính công có hạn, Nhà nước phải xác định xem cần thiết chi vào những hoạt động nào, trực tiếp cung ứng các dịch vụ công nào? Dành tỷ trọng chi tiêu công ngày càng gia tăng cho các lĩnh vực dịch vụ công quan trọng, thiết yếu với đời sống của đại đa số (như giáo dục, y tế, cung cấp nước sạch, vệ sinh môi trường, thuỷ lợi…)

- Phân bổ ngân sách vào những dịch vụ công mà người nghèo sử dụng nhiều nhất Thông thường, người nghèo sử dụng các dịch vụ công phục vụ các nhu cầu thiết yếu nhất, những dịch vụ mà người nghèo dễ dàng tiếp cận tới Đồng thời, bảo đảm cơ cấu chi ngân sách trong mỗi lĩnh vực dịch vụ công hướng vào lợi ích của người hưởng thụ dịch vụ đó

- Đối với những dịch vụ công quan trọng, mức phân bổ ngân sách cho các tỉnh không thể chỉ tính trên đầu dân số, mà còn cần một khoản hỗ trợ phụ thêm cho các địa phương nghèo, nơi mà các nhà cung ứng dịch vụ tư nhân sẽ không tham gia vào thị trường cung ứng dịch vụ

- Nâng cao hiệu quả của các chương trình mục tiêu về xóa đói giảm nghèo Các chương trình cần tập trung hơn nữa vào đối tượng nghèo nhất thông qua việc tăng định mức phân bổ ngân sách cho các vùng nghèo đói và bảo đảm phân bổ đúng các đối tượng nghèo

- Mở rộng diện hỗ trợ trực tiếp cho các đối tượng nghèo và nâng dần mức hỗ trợ, đặc biệt cần tăng cường tín dụng đối với người nghèo nhằm tạo

ra những cơ hội cần thiết cho người nghèo phát triển sản xuất kinh doanh, tự lực vươn lên để thoát nghèo một cách bền vững