1 I MỞ ĐẦU An ninh quốc gia và bảo vệ an ninh quốc gia là vấn đề tối hệ trọng Các nước trên thế giới đều có chiến lược, chủ trương, quyết sách tổ chức và bố trí lực lượng, xây dựng hệ thống biện pháp[.]
Trang 1I- MỞ ĐẦU
An ninh quốc gia và bảo vệ an ninh quốc gia là vấn đề tối hệ trọng Các nước trên thế giới đều có chiến lược, chủ trương, quyết sách tổ chức và bố trí lực lượng, xây dựng hệ thống biện pháp bảo đảm vững chắc an ninh quốc gia. An ninh phi truyền thống là một bộ phận của an ninh quốc gia
An ninh phi truyền thống là một loại hình an ninh xuyên quốc gia do những yếu tố phi chính trị và phi quân sự gây ra, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định, phát triển và an ninh của mỗi nước, cả khu vực và cả toàn cầu Quá trình toàn cầu hóa quốc tế càng phát triển thì theo đó, an ninh phi truyền thống càng lan rộng hơn và đậm nét hơn Phòng ngừa và ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống là nhiệm vụ an ninh quan trọng của mỗi quốc gia, song có sự gắn kết sâu rộng với an ninh khu vực và thế giới
Ở Việt Nam, “An ninh quốc gia” là “sự ổn định, phát triển bền vững của chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sự bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc”
Trong những năm qua, cả hệ thống chính trị và toàn dân Việt Nam đã, đang tích cực chủ động phòng ngừa, đấu tranh để giảm thiểu tối đa những tác hại
do thách thức “an ninh phi truyền thống” gây ra với nhiều biện pháp Đại hội XII của Đảng yêu cầu phải “sẵn sàng ứng phó với các mối đe dọa an ninh truyền thống
và phi truyền thống” Qua nghiên cứu các bài giảng của giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh, chương trình hoàn chỉnh kiến thức Cao cấp lý luận chính trị
của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, em chọn đề tài “An ninh phi truyền thống và những vấn đề an ninh phi truyền thống ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài
bài thu hoạch của mình
Trang 2II- NỘI DUNG
1 Nhận thức chung về an ninh phi truyền thống
1.1 Quá trình hình thành nhận thức về an ninh phi truyền thống
Quá trình hình thành nhận thức về an ninh phi truyền thống chịu ảnh hưởng của những yếu tố:
1.1.1 Sự biến đổi của cục diện quốc tế sau chiến tranh lạnh
Sự kiện Liên Xô và nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ, không còn đối kháng Xô - Mỹ, nguy cơ đại chiến thế giới và chiến tranh hạt nhân Tuy nhiên vẫn còn nhiều bạo loạn và xung đột khu vực do mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo gây ra đã đem đến hàng loạt hậu quả như xung đột quốc gia và sự bất ổn về cục diện chính trị, kinh tế khu vực suy thoái, môi trường, bạo loạn và xung đột, chênh lệch giàu nghèo, xung đột tôn giáo,… Đó là những biểu hiện của an ninh phi truyền thống
1.1.2 Sự tăng tốc và mở rộng của tiến trình toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa vừa đem đến sự phát triển mới và cơ hội giành được lợi ích cho bản thân mỗi nước, lại vừa mang đến sự mạo hiểm và tổn thất mới Điều này cũng khiến cho khủng hoảng và tai họa trong nội bộ một số nước vượt qua khỏi biên giới quốc gia, thậm chí trở thành khủng hoảng mang tính khu vực, toàn cầu
1.1.3 Sự thay đổi tư duy nhận thức về lợi ích và an ninh quốc gia
Một là, mô hình an ninh truyền thống cho rằng, mục tiêu hàng đầu của an
ninh là bảo đảm sự tồn tại và phát triển của quốc gia, dân tộc
Hai là, mô hình xác định lại phạm vi an ninh Trọng tâm an ninh nhằm bảo
vệ sinh mệnh, sức khoẻ, hạnh phúc của con người và quan tâm đến vận mệnh của toàn thế giới
Mô hình an ninh truyền thống có vị trí quan trọng trong hoạch định chiến lược và chính sách an ninh quốc gia, và địa vị của loại mô hình an ninh thứ hai đang được mở rộng và nâng lên
1.2 Khái niệm an ninh và an ninh phi truyền thống
An ninh là trạng thái ổn định, an toàn, không có dấu hiệu nguy hiểm đe doạ sự tồn tại và phát triển bình thường của cá nhân, của từng tổ chức, của từng lĩnh vực hoạt động xã hội hoặc của toàn xã hội Nội hàm của khái niệm an ninh
Trang 3còn bao gồm cả những biện pháp để mang lại tình trạng đó (hành động thực hiện
an ninh)
“An ninh” là nhu cầu đầu tiên và thiết yếu của mỗi con người, mỗi quốc gia và toàn nhân loại; đồng thời là điều kiện cơ bản và quan trọng số một đảm bảo cho sự phát triển của mỗi quốc gia
“An ninh truyền thống” lấy nhà nước (quốc gia) làm đơn vị và chủ yếu đề cập những quan hệ chính trị, tương quan sức mạnh quân sự giữa các quốc gia Các lợi ích đều phải đặt dưới lợi ích quốc gia An ninh truyền thống là để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền, thể chế và giá trị của đất nước, trong đó cốt lõi là bảo vệ đất nước trước các mối đe doạ từ bên ngoài bằng tấn công quân sự
An ninh phi truyền thống là việc bảo đảm an toàn, không có hiểm nguy cho cá nhân con người, quốc gia dân tộc và toàn nhân loại trước các mối đe dọa có nguồn gốc phi quân sự Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống thường lan tỏa nhanh, ảnh hưởng rộng mang tính khu vực hoặc toàn cầu, do tác động bởi mặt trái của kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa, của sử dụng thành tựu khoa học - công nghệ
1.3 Đặc điểm của an ninh phi truyền thống
Thứ nhất, vấn đề an ninh phi truyền thống có thể chia làm 2 phương diện:
phương diện tính có tính chất bạo lực và phương diện có tính chất phi bạo lực
Thứ hai, vấn đề an ninh phi truyền thống đều có đặc trưng lan rộng mang
“tính xuyên quốc gia”
Thứ ba, tất cả những vấn đề thuộc an ninh phi truyền thống đều trực tiếp
đe dọa đến sinh mệnh và đời sống xã hội của công dân các nước và an ninh toàn nhân loại, an ninh quốc gia, an ninh khu vực với phương thức, mức độ, thời gian
và hậu quả là khác nhau
Thứ tư, các vấn đề của an ninh phi truyền thống đều có ảnh hưởng tác
động lẫn nhau và khiến cho ảnh hưởng và nguy hại mà nó tạo ra lớn hơn nhiều do hiệu ứng lẫn nhau
Thứ năm, có những vấn đề an ninh phi truyền thống được hình thành trong
quá trình tích lũy các yếu tố tiềm tàng, như vấn đề môi trường sinh thái, tôn giáo, dân tộc; có những vấn đề bùng phát và lan rộng tạo thành, như bệnh dịch, khủng hoảng tài chính tiền tệ, chủ nghĩa khủng bố, buôn lậu, ma túy
Trang 42 Những ảnh hưởng của an ninh phi truyền thống ở Việt Nam
2.1 Vị trí an ninh phi truyền thống trong chiến lược an ninh quốc gia
Ở nước ta, sau hơn 30 năm đổi mới, thế và lực đã được nâng lên Tuy nhiên, chúng ta phải đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức trên con đường phát triển Bên cạnh bốn nguy cơ lớn mà Đảng ta đã xác định, trong những năm gần đây lại xuất hiện những thách thức mới: nguy cơ khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu, khu vực, dẫn đến khủng hoảng kinh tế - tài chính; nguy cơ ô nhiễm, hủy hoại môi trường sống; nguy cơ xung đột xã hội ở cả nông thôn và thành thị; nguy cơ gia tăng các loại tội phạm, đáng chú ý là tội phạm trên lĩnh vực truyền thông, tội phạm sử dụng công nghệ cao và các loại tệ nạn xã hội (ma túy, mại dâm) và sự tàn phá của thiên tai ngày càng gia tăng
Quan điểm của Đảng ta về an ninh trong tình hình mới hiện nay đã được thể hiện rõ nét và sâu sắc, đó là: Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa không chỉ là giữ vững chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, mà còn là bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ chế độ, bảo vệ an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc Các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia bao gồm cả nguy cơ quân sự và phi quân sự, cả từ bên trong và bên ngoài
Văn kiện Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt nam chỉ rõ: “Tăng cường tiềm lực quốc phòng và an ninh; xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận
an ninh nhân dân vững chắc Chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch; ngăn chặn, phản bác những thông tin và luận điệu sai trái, đẩy lùi các loại tội phạm và tệ nạn xã hội; sẵn sàng ứng phó với các môi đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, an ninh mạng…”
2.2 Yếu tố phi truyền thống tác động đến an ninh quốc gia Việt Nam
2.2.1 Mạng lưới tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia
Toàn cầu hóa kinh tế và nhất thể hóa khu vực đã làm thay đổi căn bản bối cảnh quốc tế, phá bỏ các rào chắn của chiến tranh lạnh đối với các hoạt động kinh doanh, đồng thời cũng bỏ rào ngăn đối với các hoạt động tội phạm, tạo điều kiện cho tội phạm ma túy, rửa tiền, tội phạm công nghệ cao có tổ chức mở rộng tầm hoạt động, nhiều quốc gia trên thế giới có lực lượng tác chiến công nghệ cao để thu thập thông tin kinh tế, quân sự, tấn công mạng, Đó là yếu tố an ninh mới cần để tập trung nghiên cứu và đối phó
Trang 52.2.2 An ninh năng lượng, môi trường, lương thực và dịch bệnh
An ninh năng lượng chiếm địa vị quan trọng trong hệ thống an ninh quốc gia Đó là sự thống nhất hữu cơ của an ninh cung ứng năng lượng và an ninh sử dụng năng lượng
An ninh môi trường là trạng thái mà một hệ thống môi trường có khả năng đảm bảo điều kiện sống an toàn cho con người trong hệ thống đó
An ninh lương thực được hiểu là sự đảm bảo của mỗi quốc gia về nguồn cung cấp lương thực cho người dân để hạn chế và đẩy lùi tình trạng thiếu lương thực, nạn đói và tình trạng phụ thuộc và nguồn lương thực nhập khẩu
Trong lịch sử, dịch bệnh luôn là mối lo của nhân loại Trước mắt bệnh truyền nhiễm uy hiếp lớn nhất đến toàn thể nhân loại và xã hội quốc tế là bệnh AIDS Ngoài ra còn có các dịch bệnh khác như: dịch cúm, sốt rét, lao, SARS (2003), Ebola (2014), sốt xuất huyết (2019), ung thư,…
2.2.3 An ninh tôn giáo, dân tộc
Tình hình, xu hướng hoạt động của các tôn giáo thế giới có tác động, ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt tôn giáo ở Việt Nam Các thế lực thù địch lợi dụng
sự mở rộng giao lưu đó để tuyên truyền, kích động đồng bào tôn giáo trong và ngoài nước chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
2.2.4 An ninh kinh tế, tài chính, tiền tệ
An ninh kinh tế là cơ sở của an ninh quốc gia, có tác dụng chủ đạo và quyết định trong an ninh quốc gia Với đặc điểm hệ thống tài chính Việt Nam phụ thuộc lớn vào lĩnh vực ngân hàng, trong khi công nghệ tài chính chủ yếu được phát triển tại các ngân hàng hàng đầu, sự phát triển ổn định, an toàn và lành mạnh của các tổ chức tín dụng sẽ tác động mạnh mẽ đến sự ổn định của cả hệ thống tài chính Tình hình tội phạm kinh tế, tham nhũng, lãng phí, nhất là trên lĩnh vực tài chính, tiền tệ xảy ra rất phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt
2.2.5 Chủ nghĩa khủng bố
Tội phạm khủng bố trong vài thập niên gần đây đã trở thành vấn đề quốc
tế, đe dọa nghiêm trọng hòa bình, ổn định và phát triển của cả thế giới Chủ nghĩa khủng bố đang lan rộng về quy mô, biến tướng thành nhiều hình thức, phức tạp và ngày càng khó kiểm soát Nguyên nhân của khủng bố đến từ xung đột cực đoan tôn giáo, cực đoan về dân tộc, sắc tộc đến đói nghèo, bệnh tật, bất bình đẳng,…
Trang 62.2.6 Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
Thế giới đang bước vào thời kỳ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ Tư (4.0), với hy vọng nhân loại sẽ đạt được những thành tựu mới, đem đến cho con người cuộc sống tốt đẹp hơn Tuy vậy, cuộc cách mạng này cũng đặt ra những thách thức an ninh phi truyền thống đối với mỗi quốc gia, nhất là với Việt Nam -một nước đang phát triển, còn nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ Hiện tại, mặc dù còn nhận thức khác nhau về thách thức an ninh phi truyền thống, nhưng về cơ bản, các quốc gia trên thế giới đều thống nhất với quan niệm
của Liên hợp quốc; đó là, thách thức an ninh phi truyền thống bao gồm 4 vấn đề cơ
bản: môi trường suy thoái, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và khủng bố quốc tế An ninh phi truyền thống không phải là an ninh quân sự, mà là an ninh tổng hợp, bao gồm các mối đe dọa đến an ninh con người và xã hội một cách toàn diện cả về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh và môi trường sinh thái Nói cách khác, an ninh phi truyền thống là những vấn đề phi quân sự có ảnh hưởng lớn, không chỉ đe dọa sự tồn tại, phát triển của con người và xã hội trong phạm vi một hoặc một số quốc gia, mà còn đe dọa sự tồn tại, phát triển chung của toàn thể nhân loại
Còn cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 được hiểu là sự hội tụ thành tựu khoa học và công nghệ, gồm: mới, tiên tiến, sạch và cao, thuộc các lĩnh vực quan trọng, như: trí tuệ nhân tạo, in-tơ-nét và các công nghệ: in 3D, nanô, sinh học, vật liệu mới, vi tính lượng tử, Có thể nói, đây là cuộc cách mạng dựa trên nền tảng công nghệ kỹ thuật số, tích hợp tất cả công nghệ thông minh nhất, hiện đại nhất, tạo ra những khả năng mới nhất, tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, v.v Nó đang, sẽ không chỉ làm đảo lộn mọi mô thức truyền thống văn hóa, tinh thần vốn đã tồn tại trong đời sống xã hội mỗi quốc gia, mà còn làm thay đổi bản đồ kinh tế thế giới; suy giảm quyền lực của một số quốc gia dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên; gia tăng sức mạnh của các quốc gia dựa chủ yếu vào công nghệ, đổi mới và sáng tạo
Việt Nam đã ra khỏi tình trạng kém phát triển, trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình Do đó, cách mạng công nghiệp 4.0 là cơ hội thuận lợi
để chúng ta thực hiện đi tắt, đón đầu, tiến thẳng vào lĩnh vực công nghệ mới, tranh thủ thành tựu khoa học và công nghệ, đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và thu hẹp khoảng cách phát triển Tuy nhiên, chúng ta đang và sẽ phải đối mặt với những hiểm họa từ thiên tai, sự cố, biến đổi
Trang 7khí hậu, nước biển dâng, dịch bệnh cùng với những vấn đề toàn cầu, như: buôn lậu, buôn bán người, vận chuyển trái phép vũ khí, ma túy, cướp biển, khủng bố quốc tế,
ô nhiễm môi trường, tội phạm kinh tế quốc tế, nhất là tội phạm công nghệ cao,… Những thách thức này đã tác động, đe dọa nghiêm trọng, trực tiếp đến quốc phòng,
an ninh của đất nước, nhất là vấn đề an toàn thông tin, an ninh mạng, kinh tế, chính trị, văn hóa, với tính chất ngày càng gay gắt, phức tạp, lâu dài; quy mô, phạm vi ngày càng toàn diện, rộng lớn, xuyên quốc gia, khu vực và toàn cầu, đòi hỏi mọi cá nhân, tổ chức trong nước và các quốc gia, tổ chức quốc tế phải hợp tác, chung tay
để ngăn chặn, ứng phó
2.3 Những ảnh hưởng của an ninh phi truyền thống ở Việt Nam.
2.3.1 Ảnh hưởng đến an ninh quốc gia
Hiện nay, các nước phát triển có ưu thế về vốn, khoa học, công nghệ, thị trường nên trong quan hệ quốc tế đã lợi dụng quá trình toàn cầu hóa để áp đặt các
“giá trị văn hóa”, các luật chơi đối với tất cả các quốc gia
2.3.2 Ảnh hưởng đến thể chế chính trị
Do tính chất xuyên quốc gia của mối đe dọa an ninh phi truyền thống, nên
để ứng phó, các quốc gia, dân tộc cần phải chấp nhận “luật chơi” chung, hoặc là phải có sự “điều chỉnh” về thể chế chính trị, điều chỉnh hệ thống pháp luật theo hướng mang tính “quốc tế” hơn Đối với nước ta, những tác động trên càng trở nên quyết liệt, bởi các thế lực thù địch sử dụng chiến lược “diễn biến hòa bình” để chống phá
2.3.3 Ảnh hưởng đến môi trường
Vấn đề môi trường, cạn kiệt nguồn tài nguyên, khan hiếm nguồn nước sạch, vấn đề biến đổi khí hậu, nước biển dâng… ảnh hưởng của các vấn trên đối với an ninh quốc gia biểu hiện ở chỗ, nó có thể gặm nhấm “quốc thổ lành mạnh”, làm suy yếu năng lực phát triển bền vững đất nước; gây ra “xung đột quốc tế”
2.3.4 Ảnh hưởng đến kinh tế
An ninh quốc gia và thực lực kinh tế là hai vấn đề không thể tách rời nhau Tính độc lập tự chủ của nền kinh tế đất nước bị uy hiếp bởi tác động của các yếu tố
đe dọa an ninh phi truyền thống, trực tiếp trên các vấn đề: lợi ích kinh tế; định hướng phát triển kinh tế; thể chế kinh tế; sự ổn định kinh tế, đặc biệt là về tài chính, tiền tệ và quan hệ hợp tác kinh tế thương mại quốc tế của quốc gia
Trang 82.3.5 Ảnh hưởng đến văn hóa
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, các yếu tố đe dọa an ninh phi truyền thống làm cho bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc trở nên mong manh hơn bao giờ hết Vấn
đề giữ gìn những giá trị truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc, thuần phong mỹ tục, những giá trị đạo đức, lối sống đang là thách thức đối với mỗi quốc gia dân tộc
2.3.6 Ảnh hưởng từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
Thứ nhất, làm suy giảm sức mạnh quốc phòng, an ninh Cuộc cách mạng
công nghiệp 4.0 tác động theo hai chiều hướng tích cực và tiêu cực đến các lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung, quốc phòng, an ninh nói riêng Cuộc cách mạng này đang, sẽ mang lại cho Việt Nam nhiều cơ hội để phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường quốc phòng, an ninh Tuy nhiên, sự phát triển khoa học và công nghệ quá nhanh, trong khi cơ sở hạ tầng bảo đảm của chúng ta chưa đáp ứng kịp yêu cầu, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong thời kỳ mới Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách quản lý vấn đề này thiếu đồng bộ, nhất là việc kiểm soát, xử lý các thông tin trên mạng in-tơ-nét chưa chặt chẽ, kịp thời, hiệu quả, nên còn để các thế lực thù địch lợi dụng tuyên truyền, kích động, nói xấu Đảng, chế độ, hạ thấp vai trò của lực lượng vũ trang, chia rẽ mối đoàn kết giữa Quân đội với Đảng và nhân dân, v.v Điều này ít nhiều ảnh hưởng đến mục tiêu, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh của quốc gia, dân tộc Nguy hiểm hơn, gần đây, lợi dụng những thành tựu mới của cách mạng công nghiệp 4.0, chúng gieo rắc tư tưởng tuyệt đối hóa yếu tố vũ khí, trang bị, nhất là vũ khí công nghệ cao; thậm chí cho rằng với trí tuệ nhân tạo, rô-bốt thông minh sẽ thay thế con người trong thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng,
an ninh, v.v Đồng thời, phê phán các quan điểm của Đảng, Nhà nước về kết hợp phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với tăng cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại; ngăn cản việc huy động cơ sở vật chất từ nền kinh tế, khả năng đầu tư cho nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, nhất là việc hiện đại hóa lực lượng vũ trang,… dẫn đến làm suy giảm khả năng dự trữ, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh của đất nước
Thứ hai, gây mất trật tự, an toàn xã hội Trật tự, an toàn xã hội là trạng thái
xã hội phát triển ổn định, có kỷ cương; trong đó, mọi công dân được sống an toàn, quyền lợi cá nhân được bảo vệ, trên cơ sở pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội
đã xác định Nội dung bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, gồm: phòng, chống tội phạm
và các tệ nạn xã hội; giữ gìn trật tự công cộng, trật tự, an toàn giao thông; bảo vệ
Trang 9môi trường, Hiện nay, trên cơ sở ứng dụng các thành tựu của cách mạng công nghiệp 4.0 đã, đang xuất hiện nhiều loại tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhất là các loại tội phạm rửa tiền, đánh bạc xuyên quốc gia,… gây mất trật tự, an toàn xã hội Không những thế, nó còn kìm hãm sự phát triển kinh tế; gia tăng đói nghèo; khủng hoảng xã hội, tạo kẽ hở cho các thế lực thù địch xuyên tạc, chia rẽ đoàn kết nội bộ, làm giảm sút tiến tới mất lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa
Thứ ba, quá trình đấu tranh bảo vệ an toàn thông tin mạng trong lĩnh vực
quốc phòng, an ninh có thể hình thành nguy cơ xung đột vũ trang Hiện nay, một trong những tác động rõ nét nhất của an ninh phi truyền thống bắt nguồn từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là sự tấn công mạnh mẽ vào hệ thống thông tin mạng quốc gia nói chung, mạng quốc phòng, an ninh nói riêng bằng mã độc Vì thế, Việt Nam phải thiết lập phương án, kế hoạch bảo vệ an ninh, an toàn thông tin mạng, nhất là mạng quốc phòng, an ninh, tổ chức diễn tập và ứng dụng trong thực tiễn Trong khi đó, các thế lực thù địch (cả trong nước và nước ngoài) luôn tìm cách tấn công phá hoại hệ thống mạng trung tâm dữ liệu quốc gia, nhằm đánh cắp thông tin, tài liệu bí mật quân sự, quốc phòng, an ninh của đất nước và việc phòng, chống nó đòi hỏi phải sử dụng nhiều phương thức; trong đó, bao hàm cả biện pháp quân sự Điều đó cho thấy, nguy cơ xung đột vũ trang hình thành từ thách thức an ninh phi truyền thống trong cách mạng công nghiệp 4.0 là không thể xem thường
3 Một số giải pháp đối phó với thách thức an ninh phi truyền thống
Để giải quyết và ứng phó hiệu quả với tác động của an ninh phi truyền thống, bảo vệ an ninh quốc gia, giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế bền vững chúng ta cần có các giải pháp đồng bộ cả ngắn hạn và dài hạn; trong đó, cần tập trung vào một số giải pháp cụ thể như sau:
3.1 Nâng cao nhận thức về các mối đe dọa an ninh phi truyền thống
- Định dạng các mối đe dọa an ninh phi truyền thống bao gồm: anh ninh con người, an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, Phạm vi các mối đe dọa an ninh phi truyền thống sẽ còn
mở rộng và diễn biến rất phức tạp
- Một số mối đe dọa an ninh phi truyền thống có khả năng chuyển thành an ninh truyền thống, như xung đột dân tộc, khủng bố, bạo loạn chính trị
Trang 10Trên bình diện an ninh con người, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống tác động đến sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần của con người, như dịch bệnh lây lan nhanh, buôn bán và sử dụng ma túy, buôn bán người…
Trên bình diện an ninh cộng đồng và an ninh quốc gia, an ninh phi truyền thống xuất hiện từ các mối đe dọa của tình trạng khan hiếm lương thực, thiếu hụt
và tranh chấp tài nguyên nước, năng lượng, tội phạm công nghệ cao và an ninh mạng, đầu cơ và an ninh tài chính
Trên bình diện chủ quyền quốc gia, nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống tạo mối uy hiếp trực tiếp, có khả năng chuyển hóa thành an ninh truyền thống
Trên bình diện an ninh toàn cầu, các vấn đề an ninh hàng hải và hàng không, an ninh năng lượng, an ninh tài chính, di cư xuyên biên giới, dịch bệnh nguy hiểm lây lan tác động mang tính xuyên quốc gia mà không một nước riêng lẻ
có thể tự mình giải quyết được
3.2 Chủ động, tích cực phòng ngừa, ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống
Thứ nhất, chủ động và tích cực đầu tư phát triển bền vững, không ngừng
nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, bảo vệ môi trường sinh thái.
Thứ hai, phân loại từng lĩnh vực an ninh phi truyền thống với đặc điểm
khác nhau để xác định những cơ chế, phương thức quản trị phù hợp.
Thứ ba, chủ động, tích cực hoàn thiện hệ thống thể chế quản trị an ninh phi
truyền thống, nâng cao tính tương thích của pháp luật Việt Nam với pháp luật quốc
tế về phòng ngừa và ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống
Thứ tư, chủ động xây dựng lực lượng, đầu tư nguồn lực cho quản trị an
ninh phi truyền thống ở từng lĩnh vực, từng địa bàn, từng nội dung cụ thể; thường xuyên diễn tập để tránh rơi vào thế bị động khi xảy ra tình huống bất thường
Thứ năm, giữ vững an ninh chính trị, xử lý các vấn đề dân tộc và tôn giáo
một cách khéo léo, giải tỏa các xung đột xã hội phù hợp, phòng ngừa và ngăn chặn khả năng chuyển hóa của xung đột
Thứ sáu, chủ động và tích cực thúc đẩy hợp tác quốc tế trong phòng ngừa
và ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống.
3.3 Phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và toàn xã hội