QUẢN LÝ KINH TẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN ĐỊNH QUÁN, TỈNH ĐỒNG NAI

BÀI THU HOẠCH LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HỆ TẬP TRUNG TÊN MÔN HỌC: QUẢN LÝ KINH TẾ TÊN BÀI THU HOẠCH: QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN ĐỊNH QUÁN, TỈNH ĐỒNG NAI

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II

BÀI THU HOẠCH

LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

HỆ TẬP TRUNG K72 A144 (2021 – 2022)

TÊN MÔN HỌC:

QUẢN LÝ KINH TẾ

TÊN BÀI THU HOẠCH:

QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

TẠI HUYỆN ĐỊNH QUÁN, TỈNH ĐỒNG NAI

ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG

TP HỒ CHÍ MINH – NĂM 2022

PHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 2

1 Cơ sở lý luận về tài chính công và quản lý tài chính công 2

1.1 Khái quát về tài chính công 2

1.2 Khái quát về quản lý tài chính công 7

2 Quản lý tài chính công ở Việt Nam - thành tựu, hạn chế và đổi mới 11

2.1 Những thành tựu chủ yếu trong quản lý tài chính công ở Việt Nam 11

2.2 Những hạn chế, yếu kém trong quản lý tài chính công ở Việt Nam 11

2.3 Mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu đổi mới quản lý tài chính công ở Việt Nam 13

3 Công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai 17

3.1 Thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai 17

3.2 Nhiệm vụ và giải pháp quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương 19

PHẦN KẾT LUẬN 21

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

PHẦN MỞ ĐẦU

Văn kiện Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữa Nhà nước, thị trường và xã hội có quan hệ chặt chẽ Nhà nước xây dựng và hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền tài sản, quyền kinh doanh, giữ ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế; tạo môi trường thuận lợi, công khai, minh bạch cho các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và thị trường hoạt động; điều tiết, định hướng, thúc đẩy kinh tế phát triển, gắn phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, đời sống nhân dân, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh” Có thể khái quát thành 5 chức năng quản lý nhà nước về kinh tế ở nước ta hiện nay như sau: tạo lập môi trường; định hướng, hướng dẫn; tổ chức; điều tiết; kiểm tra và xử lý các vi phạm

Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã chỉ rõ: “Nhà nước quản lý nền kinh tế bằng pháp luật, cơ chế, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, các tiêu chuẩn, định mức và lực lượng kinh tế nhà nước phù hợp với yêu cầu và quy luật của kinh tế thị trường”

Tài chính công là một trong ba trụ cột của hệ thống quản trị quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng và phát triển thông qua cung cấp các hàng hóa công cộng, khắc phục các khiếm khuyết của thị trường, khuyến khích tiết kiệm đầu tư, nâng cao đời sống và giảm bất công bằng xã hội Chính sách tài chính công nói chung, hay chính sách thu - chi ngân sách nhà nước, cũng như cơ chế quản lý nói riêng luôn là mối quan tâm trong nghiên cứu cải cách kinh tế ở hầu hết các quốc gia, trong đó có Việt Nam Những kết quả bước đầu của cải cách tài chính công ở Việt Nam thời gian gần đây đang đặt ra yêu cầu cần phải tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn nữa Một nền tài chính công lành mạnh sẽ bảo đảm an toàn tài chính quốc gia cũng như khai thác và sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả nhất Ngân sách nhà nước từ Trung ương đến địa phương; các quỹ tài chính ngoài ngân sách nhà nước; tài chính của các cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp nhà nước; các hoạt động tín dụng nhà nước là nội dung của tài chính công Trong đó, ngân sách nhà nước là bộ phận quan trọng nhất của tài chính công, là công cụ đặc biệt quan trọng trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế, xã hội

Qua nghiên cứu giáo trình môn học và được tiếp thu kiến thức từ giảng viên tại học viện; đồng thời, nghiên cứu, tham khảo các tài liệu; em chọn chủ đề “Quản

lý tài chính công ở Việt Nam và thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai” để làm bài thu hoạch

PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận về tài chính công và quản lý tài chính công

1.1 Khái quát về tài chính công

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và chức năng của tài chính công

Tài chính công là tổng thể các hoạt động thu, chi bằng tiền do Nhà nước tiến hành, phản ánh các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước đối với xã hội

Tài chính công là một phạm trù kinh tế, gắn với thu nhập và chi tiêu của Nhà nước Tài chính công vừa là nguồn lực để Nhà nước thực hiện các chức năng vốn có của mình, vừa là công cụ để Nhà nước chi phối, điều chỉnh các hoạt động khác của

xã hội Do vậy, sự tồn tại và phát triển của tài chính công là một tất yếu khách quan

và có tầm quan trọng đặc biệt

Để phân biệt tài chính công với các bộ phận tài chính khác trong nền kinh tế quốc dân, có thể dựa vào các dấu hiệu sau:

Về sở hữu: Tài chính công là loại hình tài chính thuộc sở hữu công, sở hữu toàn

dân mà Nhà nước là người đại diện

Về mục đích hoạt động: Tài chính công phục vụ lợi ích công, tức là phục vụ

cho các lợi ích chung, lợi ích công cộng của toàn xã hội, của quốc gia hoặc của cả cộng đồng

Về tính chất hoạt động: Tài chính công hoạt động không nhằm mục đích thu

lợi nhuận Tài chính công được sử dụng cho các hoạt động thuộc về các chức năng vốn có của Nhà nước đối với xã hội (chức năng quản lý nhà nước và cung ứng các dịch vụ công) Việc thực hiện các chức năng này không vì mục tiêu lợi nhuận Tài chính công có các chức năng cơ bản sau:

Chức năng tạo lập quỹ

Chức năng tạo lập quỹ của tài chính công là khả năng khách quan của tài chính công mà nhờ đó một bộ phận của cải xã hội dưới hình thức giá trị được huy động để hình thành các quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm phục vụ việc thực hiện các chức năng

mà Nhà nước phải đảm nhận

Chức năng tạo lập quỹ của tài chính công gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nước và được thực hiện thông qua các hình thức huy động như thu thuế, vay nợ trong nước, ngoài nước và các hình thức khác theo quy định của pháp luật

Để đảm bảo sự ổn định và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững, trong việc tạo lập vốn của tài chính công, cần xử lý hài hòa mối quan hệ giữa khu vực công

và khu vực tư, tính toán cẩn trọng mức độ và cách thức huy động trên cơ sở nguồn lực tài chính của toàn xã hội cũng như của từng chủ thể trong nền kinh tế, đảm bảo phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa mục tiêu công bằng và mục tiêu hiệu quả trong quá trình phát triển Sự hợp lý trong việc huy động nguồn lực tài chính của nhà nước sẽ góp phần đảm bảo hiệu quả trên cả phương diện huy động và chi tiêu công, từ đó vừa tác động tích cực đến việc tập trung nguồn lực vào các quỹ công, vừa thúc đẩy quá trình tích tụ vốn ở các đơn vị kinh tế cơ sở; vừa thúc đẩy sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực trong khu vực công, vừa thúc đẩy tăng tiết kiệm và đầu tư trong khu vực tư

Chức năng phân bổ nguồn lực

Chức năng phân bổ nguồn lực của tài chính công là khả năng khách quan của tài chính công mà nhờ đó các nguồn lực tài chính thuộc quyền chi phối của nhà nước được tổ chức, sắp xếp, phân phối một cách có chủ đích, theo những tỷ lệ nhất định nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của việc sử dụng các nguồn lực đó, góp phần đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định, bền vững theo chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đã định

Sự phân bổ nguồn lực tài chính công là yếu tố có ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển vững chắc và ổn định của nền kinh tế Tính đúng đắn, hợp lý trong phân bổ các nguồn lực tài chính công có ảnh hưởng mạnh mẽ tới hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính công cũng như các nguồn lực khác trong xã hội Đến lượt mình, điều đó lại

có tác động to lớn đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước nói chung

Chức năng phân bổ nguồn lực được đề cập với sự quan tâm nhiều hơn tới khía cạnh kinh tế của sự phân phối, tức là phải nhằm đạt tới các mục tiêu kinh tế vĩ mô như ổn định, tăng trưởng và hiệu quả

Chức năng tái phân phối thu nhập

Chức năng tái phân phối thu nhập của tài chính công là khả năng khách quan của tài chính công mà nhờ đó Nhà nước phân phối lại các nguồn lực tài chính trong

xã hội nhằm thực hiện mục tiêu công bằng xã hội trong phân phối và thụ hưởng kết quả của sản xuất xã hội

Trong điều kiện kinh tế thị trường, do sự khác biệt về các yếu tố sản xuất cũng như năng lực, điều kiện, hoàn cảnh nên thu nhập của các chủ thể kinh tế có sự chênh lệch Khi sự chênh lệch thu nhập giữa các chủ thể vượt quá một giới hạn nào đó sẽ dẫn đến sự bất công bằng xã hội, gây bất lợi cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung Do vậy, Nhà nước phải kiểm soát sự chênh lệch này ở mức độ và phạm vi chấp nhận được tương ứng với từng giai đoạn cụ thể Để thực hiện điều đó, Nhà nước

sử dụng tài chính công để điều chỉnh lại thu nhập mà các chủ thể trong xã hội đang nắm giữ Sự điều chỉnh được thực hiện theo hai hướng, bao gồm: Điều tiết bớt thu nhập cao và hỗ trợ thu nhập thấp

Chức năng tái phân phối thu nhập được đề cập với sự quan tâm nhiều hơn tới khía cạnh xã hội của sự phân phối Tuy nhiên, khi thực hiện chức năng này, cần nhận thức và xử lý hài hòa mối quan hệ giữa mục tiêu công bằng và mục tiêu hiệu quả của kinh tế vĩ mô Bởi lẽ, trong nhiều trường hợp, sự tái phân phối để đạt mục tiêu công bằng lại gây tổn hại tới mục tiêu hiệu quả Do vậy, sự tính toán cẩn trọng trong chính sách tái phân phối thu nhập để có thể đạt tới mục tiêu công bằng trên cơ sở đảm bảo tính hiệu quả kinh tế của sự phân phối và ít gây ảnh hưởng tiêu cực nhất đến mục tiêu hiệu quả luôn có tầm quan trọng đặc biệt

Chức năng điều chỉnh và kiểm soát

Chức năng điều chỉnh và kiểm soát của tài chính công là khả năng khách quan của tài chính công mà nhờ đó Nhà nước có thể thực hiện việc điều chỉnh lại quá trình phân phối các nguồn lực tài chính và xem xét lại tính đúng đắn, tính hợp lý của các quá trình phân phối đó trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế

Để nền kinh tế, xã hội vận động theo quỹ đạo và đạt được mục tiêu đã định, việc điều chỉnh và kiểm soát hoạt động của các chủ thể kinh tế - xã hội là một tất yếu khách quan Tài chính công là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện việc điều chỉnh và kiểm soát đó

Thông qua việc điều chỉnh và kiểm soát quá trình phân bổ các nguồn lực tài chính thuộc quyền chi phối của Nhà nước (điều chỉnh và kiểm soát quá trình tạo lập

và sử dụng các quỹ công), tài chính công điều chỉnh, kiểm soát các quá trình phân phối các nguồn lực tài chính của mọi chủ thể trong nền kinh tế, qua đó, tác động đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung Bởi lẽ, việc tạo lập và sử dụng các quỹ công có mối liên hệ chặt chẽ với việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của tất cả các chủ thể khác trong nền kinh tế

Tài chính công điều chỉnh, kiểm soát quá trình tạo lập, phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính thuộc quyền chi phối của Nhà nước cũng như tính cân đối, hợp

lý của việc phân bổ, tính tiết kiệm, hiệu quả của việc sử dụng các nguồn lực tài chính

đó nhằm đảm bảo cho việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ công được đúng đắn, hợp lý, đạt kết quả tối ưu nhất theo các mục tiêu, yêu cầu đã định Thông qua

đó, góp phần điều chỉnh hợp lý quá trình phân phối các nguồn lực tài chính, quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ ở các chủ thể kinh tế - xã hội khác Những tác động này có tác dụng điều chỉnh và kiểm soát quá trình phát triển các lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội theo quỹ đạo và mục tiêu đã định

1.1.2 Các bộ phận cấu thành của tài chính công

Tài chính công là một hệ thống phức tạp, được hợp thành từ nhiều bộ phận Các

bộ phận cấu thành này có thể được phân chia theo nhiều tiêu chí khác nhau Theo đặc điểm hoạt động, tài chính công gồm các bộ phận sau: Ngân sách nhà nước, tín dụng nhà nước và các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán

và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (Điều

4 Luật Ngân sách Nhà nước, số 83/2015/QH13, ngày 25-6-2015)

Ngân sách nhà nước là bộ phận quan trọng nhất của tài chính công, là công cụ đặc biệt quan trọng trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế, xã hội Ngân sách nhà nước

được cấu trúc thành hai phần: thu và chi ngân sách Các khoản thu của ngân sách

nhà nước có thể được huy động từ mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội và dưới nhiều hình thức khác nhau Chi ngân sách nhà nước nhằm duy trì sự tồn tại của bộ máy nhà nước và phục vụ việc thực hiện các chức năng của nhà nước đối với xã hội Chi ngân sách nhà nước bao gồm: Chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ

và chi khác theo quy định của pháp luật Đặc trưng cơ bản trong việc tạo lập và sử dụng ngân sách nhà nước là tính pháp lý cao trong các quan hệ thu, chi gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nước và mang tính không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu Ngân sách nhà nước phải đảm bảo sự cân đối tích cực nhằm đạt hiệu quả cao trong hoạt động của tài chính công hướng tới sự phát triển ổn định, bền vững của nền kinh

tế

Ngân sách nhà nước là một hệ thống, bao gồm các cấp ngân sách phù hợp với

hệ thống chính quyền nhà nước các cấp Ở Việt Nam, ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách địa phương gồm ngân sách của

các cấp chính quyền địa phương (Điều 6 Luật Ngân sách Nhà nước, số 83/2015/QH13 ngày 25-6-2015) Ngân sách trung ương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương (Điều 4, Luật Ngân sách Nhà nước, số 83/2015/QH13, ngày 25-6-2015)

Tín dụng nhà nước là hoạt động đi vay và cho vay của Nhà nước, được sử

dụng để huy động vốn cho ngân sách nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu cân đối ngân sách nhà nước và nhu cầu đầu tư phát triển Thông qua hình thức tín dụng này, Nhà nước huy động các nguồn tài chính trong và ngoài nước nhằm đáp ứng nhu cầu của các cấp chính quyền trong việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội thuộc thẩm quyền Việc huy động được thực hiện thông qua việc Nhà nước phát hành các giấy tờ có giá và vay nợ Nguồn lực tài chính đã được huy động, được sử dụng

để cho vay và đầu tư phát triển kinh tế - xã hội theo các chính sách, chương trình, dự

án đã được hoạch định Đặc trưng cơ bản trong tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ qua hình thức tín dụng nhà nước là tính có hoàn trả, có lãi suất, có thời hạn, mang tính chất tự nguyện và bắt buộc, trong đó tính chất tự nguyện là chủ yếu trong các quan

hệ đi vay và cho vay giữa nhà nước và các chủ thể kinh tế - xã hội khác

Quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách là quỹ do cơ quan có thẩm quyền

quyết định thành lập, hoạt động độc lập với ngân sách nhà nước, nguồn thu, nhiệm

vụ chi của quỹ để thực hiện các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật (Điều 4 Luật Ngân sách Nhà nước, số 83/2015/QH13, ngày 25-6-2015) Theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước hiện hành, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách không được ngân sách nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động Trường hợp được ngân sách nhà nước hỗ trợ vốn điều lệ theo quy định của pháp luật thì phải phù hợp với khả năng của ngân sách nhà nước và chỉ thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau: Được thành lập và hoạt động theo đúng quy định của pháp luật; có khả năng tài chính độc lập; có nguồn thu, nhiệm vụ chi không trùng với nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước (Điều 8 Luật Ngân sách Nhà nước, số 83/2015/QH13, ngày 25-6-2015)

Sự hình thành và phát triển các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách là một tất yếu khách quan, xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước đối với nền kinh tế, xã hội Các quỹ này được thành lập, quản lý và sử dụng nhằm cung

cấp nguồn lực tài chính cho việc xử lý những biến động bất thường trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, khắc phục những khiếm khuyết của kinh tế thị trường, hỗ trợ cho ngân sách nhà nước trong trường hợp khó khăn về nguồn lực tài chính và giúp chuyển dần nền kinh tế, xã hội sang hoạt động theo cơ chế thị trường

Việc tổ chức các quỹ tiền tệ của tài chính công thành nhiều loại quỹ (Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ Đền ơn đáp nghĩa, Quỹ Bảo vệ môi trường, Quỹ Phòng chống thiên tai, Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Đầu tư phát triển địa phương )

với các cơ chế hoạt động khác nhau là phù hợp với yêu cầu phân cấp quản lý kinh tế

- xã hội của nhà nước nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các địa phương, các ngành, các đơn vị trong quản lý kinh tế - xã hội và thực hiện chuyên môn hóa, nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lý tài chính công, số lượng quỹ và quy

mô của các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách tùy thuộc vào trình độ, mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, của đất nước trong từng giai đoạn

cụ thể

1.2 Khái quát về quản lý tài chính công

1.2.1 Khái niệm và mục tiêu quản lý tài chính công

Quản lý tài chính công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động thu và chi của Nhà nước nhằm thực hiện có hiệu quả các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

Trong quản lý tài chính công, các chủ thể quản lý sử dụng có chủ đích các phương pháp quản lý, các công cụ quản lý để điều hành các hoạt động thu, chi của Nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định

Quản lý tài chính công là trách nhiệm của tất cả các cơ quan trong bộ máy nhà nước Hiệu lực và hiệu quả quản lý tài chính công vừa phản ánh năng lực quản lý của

bộ máy nhà nước, vừa có ảnh hưởng to lớn đến hoạt động của các cơ quan trong bộ máy này, và qua đó, đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đất nước nói

chung

Quản lý tài chính công có mục tiêu tổng quát là tạo ra sự cân đối và hiệu quả của tài chính công, tạo môi trường thuận lợi cho sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu của chiến lược phát triển đất nước trong từng thời kỳ Để thực hiện mục tiêu tổng quát vừa nêu, quản lý tài chính công có các mục tiêu cụ thể sau:

Thứ nhất, bảo đảm kỷ luật tài khóa tổng thể Mục tiêu đảm bảo kỷ luật tài khóa

tổng thể đòi hỏi Nhà nước phải quản lý các nhu cầu chi tiêu có tính cạnh tranh nhau

trong giới hạn nguồn lực tài chính công cho phép nhằm đảm bảo tính bền vững của

nợ công cũng như góp phần ổn định kinh tế vĩ mô

Mục tiêu đảm bảo kỷ luật tài khóa tổng thể đòi hỏi phải xác định được giới hạn chi tiêu công tổng thể, đồng thời phải duy trì, giữ vững ổn định giới hạn này Chi tiêu công tổng thể phải được quyết định trước khi ra quyết định chi tiêu từng phần

Thứ hai, bảo đảm hiệu quả phân bổ và huy động nguồn lực tài chính Mục tiêu

này đòi hỏi Nhà nước phải xác định được thứ tự ưu tiên trong phân bổ và huy động nguồn lực tài chính, đảm bảo phù hợp với các chiến lược và kế hoạch quốc gia, của các bộ ngành và địa phương Nói cách khác, mục tiêu này đòi hỏi Nhà nước phải có chiến lược phân bổ, huy động nguồn lực tài chính hợp lý

Thứ ba, bảo đảm hiệu quả hoạt động Mục tiêu này nhằm đảm bảo cung ứng

được các hàng hóa và dịch vụ công với chất lượng mong muốn trong phạm vi ngân sách cho trước hoặc với chi phí thấp nhất

1.2.2 Các nguyên tắc quản lý tài chính công

Quản lý tài chính công được thực hiện theo các nguyên tắc cơ bản sau:

Thứ nhất, nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ Đây là nguyên tắc hàng

đầu trong quản lý tài chính công Trước hết, nguyên tắc này đòi hỏi các hoạt động tài chính công phải được thống nhất quản lý theo một quy định chung trong tất cả các khâu của chu trình tài chính công, từ việc hình thành, phân bổ, sử dụng, kiểm tra, thanh tra, thanh toán, quyết toán đến xử lý các vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện Tập trung dân chủ đòi hỏi các quyết định thu, chi công phải được bàn bạc thực sự công khai, dân chủ Việc thực hiện tốt nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ trong quản lý tài chính công sẽ góp phần đảm bảo tính bình đẳng, công bằng, hợp

lý, hiệu quả và lợi ích chung của cả cộng đồng, hạn chế nhũng tiêu cực và rủi ro khi quyết định các khoản thu, chi công

Thứ hai, nguyên tắc công khai, minh bạch Nguyên tắc này đòi hỏi đảm bảo

công khai, minh bạch trong tất cả các khâu của chu trình tài chính công cũng như trong toàn bộ hoạt động quản lý tài chính công Mọi thông tin về tài chính công và quản lý tài chính công phải được công khai, đảm bảo dễ hiểu, dễ tiếp cận và tin cậy Thực hiện công khai, minh bạch trong quản lý tài chính công sẽ tạo điều kiện cho cộng đồng giám sát, kiểm soát các quyết định thu, chi công, hạn chế tình trạng thất thoát, lãng phí và đảm bảo hiệu quả của tài chính công

Thứ ba, nguyên tắc trách nhiệm giải trình Theo đó, các tổ chức và cá nhân

trong hoạt động tài chính công và quản lý tài chính công phải thực hiện trách nhiệm

giải trình (điều trần, chịu trách nhiệm về các hiệu quả và hậu quả liên quan), bao gồm: Trách nhiệm giải trình đối với cơ quan quản lý cấp trên về các hoạt động tài chính công và quyết định quản lý tài chính công thuộc thẩm quyền; Trách nhiệm giải trình đối với công chúng, đối với xã hội về các hoạt động tài chính công và quyết định quản lý tài chính công thuộc thẩm quyền; Nguyên tắc này đòi hỏi phải phân định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của từng cá nhân, từng tổ chức và mỗi cấp chính quyền trong hoạt động tài chính công và quản lý tài chính công

Thứ tư, nguyên tắc đảm bảo cân đối Nguyên tắc này đòi hỏi quản lý tài chính

công phải đảm bảo sự cân đối giữa thu và chi công, thể hiện trên các phương diện sau: Đảm bảo sự cân đối giữa tổng thu và tổng chi; đảm bảo sự hài hòa, hợp lý trong

cơ cấu các khoản thu, khoản chi; giữa các ngành; các lĩnh vực; giữa các cấp chính quyền; vùng, miền, địa phương và giữa các thế hệ

Thứ năm, nguyên tắc đảm bảo công bằng Theo đó, quản lý tài chính công phải

đảm bảo sự công bằng giữa các đối tượng (các nhóm dân cư, khu vực, vùng miền, địa phương, các thành phần kinh tế, các ngành kinh tế ) trong huy động và phân bổ, sử dụng, thụ hưởng các nguồn lực tài chính công Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Bởi lẽ, nó giúp giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và cộng đồng, tạo thuận lợi cho việc triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách, quyết định thu, chi công, góp phần quan trọng tạo ra một xã hội hòa hợp, lành mạnh và ổn định, qua đó góp phần đảm bảo sự ổn định, bền vững của tài chính công, đồng thời tác động tích cực tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung

1.2.3 Nội dung quản lý tài chính công

Tài chính công là tổng thể các hoạt động thu, chi bằng tiền do Nhà nước tiến hành Do đó, nội dung quản lý tài chính công bao gồm quản lý thu công và quản lý chi công

Quản lý thu công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát

các hoạt động thu của Nhà nước nhằm thực hiện có hiệu quả các chức năng, nhiệm

vụ của Nhà nước

Thu công là quá trình Nhà nước huy động các nguồn lực tài chính để hình thành nên các quỹ tiền tệ công, được thực hiện thông qua các khoản thu như thuế, lệ phí, phí, bán tài sản nhà nước, các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong nước, các khoản viện trợ không hoàn lại của chính phủ các nước, các tổ chức,

cá nhân ở ngoài nước cho chính phủ sở tại và chính quyền địa phương, các khoản vay

nợ trong, ngoài nước và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật Vay nợ được

thực hiện khi thu không đủ bù chi, thông qua các công cụ như tín phiếu kho bạc, trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương, công trái và các hình thức vay

nợ khác Quản lý thu không chỉ đảm bảo tập trung nguồn lực tài chính đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước mà còn phải đảm bảo khuyến khích, thúc đẩy sản xuất phát triển, đảm bảo an ninh tài chính quốc gia và ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo công bằng xã hội Do vậy, trong quản lý thu công, phải xác định đúng đắn cơ cấu các khoản thu, mức thu, hình thức thu, đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời cũng như mục đích, quy mô và hình thức vay nợ phù hợp với trình độ phát triển và bối cảnh cụ thể của nền kinh tế

Quản lý chi công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các

hoạt động chi tiêu của Nhà nước nhằm thực hiện có hiệu quả các chức năng, nhiệm

vụ của Nhà nước

Chi công là quá trình Nhà nước sử dụng các nguồn lực tài chính đã được tập trung vào các quỹ tiền tệ công nhằm thực hiện các nhiệm vụ của mình Chi công bao gồm các khoản chi chủ yếu sau: Chi đầu tư phát triển, chi dự trữ quốc gia, chi duy trì hoạt động của bộ máy chính quyền nhà nước, chi trả nợ, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật Cũng như thu công, chi công có tác động rất lớn đến sự ổn định kinh tế vĩ mô và toàn bộ quá trình phát triển kinh tế - xã hội Bên cạnh

đó, chi công và thu công có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, và ảnh hưởng quyết định đến sự cân đối thu, chi Do vậy, trong quản lý chi công, cần xác định đúng đắn và kiểm soát chặt chẽ tổng mức chi tiêu, cơ cấu các khoản chi, mức chi đối với từng khoản chi, đảm bảo sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực tài chính công

Xét theo quy trình, quản lý tài chính công (quản lý thu, chi công) được thực hiện qua ba khâu chủ yếu sau:

Lập kế hoạch tài chính công: Lập kế hoạch tài chính công là quá trình xác định

và quyết định các mục tiêu, nhiệm vụ thu, chi, vay nợ của nhà nước cho một giai đoạn thời gian nhất định và các phương pháp, biện pháp thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ

đó Đây là khâu khởi đầu, đồng thời là căn cứ để triển khai thực hiện các khâu khác trong quản lý tài chính công

Tổ chức thực hiện kế hoạch tài chính công: Tổ chức thực hiện kế hoạch tài chính

công là quá trình Nhà nước sử dụng tổng hợp các biện pháp hành chính, kinh tế và tâm lý - giáo dục nhằm biến các mục tiêu được quyết định trong kế hoạch tài chính công thành hiện thực