Nguoi cham

Slide 1 Người Chăm gười Chăm, còn gọi là người Chàm, người Chiêm, người Chiêm Thành, người Hời , hiện cư ngụ chủ yếu tại Campuchia, Việt Nam, Malaysia,Thái Lan và Hoa Kỳ Dân số tại Việt Nam theo điều[.]

Người Chăm

• gười Chăm, còn gọi là người

Chàm, người Chiêm, người Chiêm

Thành, người Hời , hiện cư ngụ chủ yếu

điều tra dân số 1999 là 132.873 người;

theo tài liệu của Ủy ban Dân tộc Chính

phủ Việt Nam năm 2008 là khoảng hơn

145.000 người, xếp thứ 14 về số lượng

trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam

• Người Chăm là một dân tộc đã từng có

một quốc gia độc lập, hùng mạnh trong

lịch sử; có nền văn hóa phát triển; có quan

hệ đồng tộc, đồng tôn với các cộng đồng Chăm ở các nước khác như Campuchia, Thái Lan, Malaisya, Mỹ, Pháp, Australia, Canada, Ở Việt Nam người Chăm có

Vương quốc chămpa

• Trước thế kỷ thứ 7 có vương quốc Lâm Ấp từ năm Sơ Bình thứ 3

nhà Hán (192) đến năm Đại Nghiệp thứ 1 nhà Tùy (605) Sau năm

605, tình hình nước Chăm Pa không rõ cho đến thế kỷ thứ 8 Các tên gọi khác nhau của vương quốc này theo văn bia tiếng Phạn và

tiếng Chăm cổ làCampanagara, Nagara Campa, Nagar Cam Còn

sử sách Trung Quốc gọi là Lâm Ấp quốc (phiên âm theo tiếng Bắc

Kinh hiện nay là Lin-yi-guo),Chiêm Bà Quốc, Hoàn Vương Quốc

và Chiêm Thành quốc Vương quốc này bắt đầu suy tàn từ đầu

thế kỷ 15 sau cuộc can thiệp do quân đội nhà Minh dưới sự chỉ huy của vua Vĩnh Lạc Đế đối với ba triều đài: nhà Hậu Trần (Đại Việt),

nhà Hồ (Đại Ngu) và triều đại Vijaya (Chăm Pa) Sau khi quân đội nhà Minh rút về, vương quốc Chăm Pa được phục hồi nhưng chia thành 2 tiểu vương quốc: Tiểu vương quốc Vijaya (Đồ Bàn: 1428-1471) và Tiểu vương quốc Panduranga (Phan Rang: 1433-1832)

• Chăm Pa thừa kế Lâm Ấp được thành lập sau cuộc nổi dậy của một viên quan địa phương (quan Công Tao) tên là Khu Liên (Kiu-lien)

chống lại chính quyền nhà Hán năm 192 tại huyện Tượng Lâm,

thuộc quận Nhật Nam (ngày nay là Huế) Lãnh thổ của Chăm Pa ngày nay thuộc thành phố Đà Nẵng và các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên

, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận và một số vùng Tây Nguyên Lâm Ấp chịu ảnh hưởng lớn của văn hóa và tôn giáo Trung Quốc

nhưng sau các cuộc chiến với quốc gia láng giềng Phù Nam, cũng như sự thôn tính lãnh thổ của quốc gia này vào thế kỷ 4, đã hòa

trộn văn hóa Ấn Độ Theo văn bia tiếng Phạn tại Mỹ Sơn, vua Chăm

Pa và vua Campuchia đều là hậu duệ của hoàng tử Asvattaman, một anh hùng lưu vong bạc mệnh trong sử thi Ấn

Độ Mahabarata thuộc nhà Kuru Riêng, các chúa Panduranga thì

thuộc dõng Pandu nên Chăm Pa (Vijaya, thuộc nhà Kuru) và

Panduranga (thuộc nhà Pandu) vốn là 2 quốc gia thù địch với nhau

Sử sách Trung Quốc luôn ghi rõ 2 nước Chiêm Thành (Chăm Pa)

và Tân Đồng Long (Panduranga) là 2 quốc gia riêng

• Lịch sử của vương quốc Chăm Pa là các cuộc xung đột với Trung Quốc, Đại Việt, Khmer và Mông Cổ, cũng như xung đột nội bộ

Chính là do các cuộc xung đột này mà Chăm Pa mất dần lãnh thổ vào tay Đại Việt, một quốc gia có tổ chức chính quyền và quân sự hoàn hảo hơn Chăm Pa trong quá khứ là một nước chư hầu của các triều đại phong kiến Trung Quốc và Đại Việt nhưng vẫn giữ

được bản sắc văn hóa và sự toàn vẹn lãnh thổ Người Chăm Pa là những chiến binh giỏi đã sử dụng địa hình đồi núi để chiếm ưu thế Năm Hồng Đức thứ 2 nhà Lê (1471), Tiểu vương quốc Vijaya chịu tổn thất nặng nề trong cuộc chiến với Đại Việt dưới triều đại vua Lê Thánh Tông Khoảng 60.000 quân Chăm Pa bị giết và 30.000 bị bắt làm tù binh Ngược lại, Tiểu vương quốc Panduranga tiếp tục phát triển dưới sự bảo trợ của chúa Nguyễn và vua Gia Long (Nguyễn Thế Tổ) trong các vùng thung lũng Phan Rang, Phan Rí và Phan

Ngôn ngữ

Dân số và cư trú

• Người Chăm được xác định là cư dân bản địa ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam và đã có quá trình định cư lâu đời ở khu vực này Trải qua hàng ngàn năm, dưới những biến cố lịch sử, xã hội mà chủ yếu là do chiến tranh và mẫu thuẫn nội bộ, người Chăm không còn cư trú tập trung ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ mà phân bố rộng rãi ở khắp các tỉnh phía Nam Việt Nam và một số các quốc gia khác

• Hiện nay tổng số người Chăm trên thế giới khoảng 400.000 người, phân bố chủ yếu ở Campuchia, Việt Nam, Malaysia, Thái Lan và

Hoa Kỳ Cộng đồng Chăm lớn nhất thế giới là vào khoảng trên

270.000 người tại Campuchia, được gọi là Khmer Islam; kế đến là Việt Nam; Thái Lan trên 15.000 người; Malaysia trên 10.000 người

và Hoa Kỳ khoảng trên 200 người

• Một số người Chăm di cư sang các nước khác, như tộc Utsul ở đảo Hải Nam, đến bang Terengganu của Malaysia hay vùng Hạ Lào Trong thế kỷ 20, nhiều người Chăm hoặc gốc Chăm di cư sangHoa

Kỳ và các nước phương Tây khác

Phân bố dân cư ở Việt Nam

• Trên lãnh thổ Việt Nam có khoảng 145.235 người Chăm sinh sống, sống rải rác ở các tỉnh phía Nam như Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai, Tây Ninh, Bình Phước,

Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang, Do đặc điểm cư trú, tính chất tôn giáo và sắc thái văn hóa mang tính vùng miền, người Chăm ở

Việt Nam được chia thành 3 nhóm cộng đồng chính là: Chăm

Hroi; Chăm Ninh Thuận - Bình Thuận và Chăm Nam Bộ.

• Nhóm Chăm Hroi bao gồm những người Chăm hiện đang sống rải

rác từ Khánh Hòa trở ra cho tới Quảng Ngãi, chủ yếu là Phú Yên và Bình Định; tổng số khoảng 20.500 người Người Chăm Hroi có

nguồn gốc từ những người Chăm cổ là một bộ phận của cộng đồng Chăm Việt Nam và từ lâu được gọi là Chăm Hroi Người Chăm Hroi theo đạo Balamôn

• Nhóm Chăm Ninh Thuận - Bình Thuận gồm những người Chăm cư trú ở Ninh

Thuận, Bình Thuận, có tên gọi là Campaduraga; tổng số khoảng 98.000 người (Ninh Thuận: 66.000; Bình Thuận: 32.000), đây là nhóm cộng đồng Chăm lớn nhất chiếm khoảng 67,60% tổng số người Chăm ở Việt Nam Người Chăm Ninh Thuận-Bình Thuận theo đạo Bàlamôn và Hồi giáo Bani.

• Nhóm Chăm Nam Bộ bao gồm những người Chăm sinh sống chủ yếu ở An Giang,

cư trú ở các tỉnh như: TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh, An Giang, Kiên Giang, Bình Dương, Bình Phước, trong đó tập trung chủ yếu ở An Giang và thành phố Hồ Chí Minh Người Chăm ở đây có cùng nguồn gốc với người Chăm Hroi và người Chăm ở Ninh Thuận - Bình Thuận, nhưng do nguyên nhân lịch sử, nhiều người

Chăm đã rời Việt Nam đến các nước như Campuchia, Thái Lan, Malaysia vào những thế kỷ trước Từ cuối thế kỷ thứ XVIII đến đầu thế kỷ thứ XX, một bộ phận người Chăm ở Campuchia mâu thuẫn với người Khmer bản địa và sự ngược đãi của chính quyền Campuchia nên đã tìm về cư trú ở An Giang và Tây Ninh tạo nên cộng đồng người Chăm ở hai tỉnh này Những năm sau đó, một bộ phận nhỏ người Chăm này chuyển đến một số tỉnh khác ở Nam Bộ để sinh sống Người Chăm Nam Bộ theo Hồi giáo chính thống.

• Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009 , người Chăm ở Việt Nam có dân số 161.729

người, cư trú tại 56 trên tổng số 63 tỉnh , thành phố Người Chăm cư trú tập trung tại các tỉnh:

Ninh Thuận (67.274 người, chiếm 41,6 % tổng

số người Chăm tại Việt Nam), Bình Thuận

(34.690 người, chiếm 21,4 % tổng số người

Chăm tại Việt Nam), Phú Yên (19.945 người),

An Giang (14.209 người), thành phố Hồ Chí

Minh (7.819 người), Bình Định (5.336 người),

Đồng Nai (3.887 người), Tây Ninh (3.250 người) [4]

Tín ngưỡng, Tôn giáo

• Tôn giáo đầu tiên của Chămpa là 1 dạng của Ấn

giáo Shaivite, tới từ Ấn Độ qua đường biển Khi các

thương gia Ả Rập dừng chân ở miền duyên hải Trung bộ Việt Nam trên đường tới Trung Hoa, Hồi giáo (Islam) bắt đầu ảnh hưởng tới văn hóa của người Chăm.

• Không rõ chính xác khi nào Hồi giáo tới Champa nhưng các di chỉ ngôi mộ có niên đại vào thế kỷ 11 đã được

phát hiện Nhìn chung người ta cho rằng Hồi giáo tới

Đông Dương nhiều sau khi đã tới Trung Quốc trong suốt thời kì nhà Đường (618–907), và các nhà buôn Ả rập

trong vùng đã tiếp xúc trực tiếp với người Chăm chứ

không phải với các dân tộc khác Điều này có thể giải

thích tại sao chỉ có người Chăm theo Hồi giáo một cách truyền thống trong vùng Đông Dương.

• tại tỉnh Ninh Thuận, nơi có nhiều người

Chăm ở Việt Nam cư trú, có khoảng

44.000 người Chăm Balamôn (Hindu) và gần 31.000 người Chăm Bani Trong số

34 làng Chăm ở Ninh Thuận, có 23 làng Hindu và 11 làng Bani Tại tỉnh Bình

Thuận, nơi có 4 làng toàn người Chăm và

9 làng hỗn hợp thì có gần 25.000 người

Đặc điểm kinh tế

• Người Chăm thường sinh sống tập trung trong paley

Chăm (làng Chăm) Mỗi paley có khoảng 300 đến 400

hộ gia đình, cùng theo một tôn giáo nhất định, gồm

nhiều tộc họ sinh sống với nhau Mỗi paley đều có một đơn vị hành chính của làng là: Hội đồng phong tục và Po Paley (Trưởng làng), trong đó, Po Paley là người đóng vai trò rất quan trọng trong Paley

• Mỗi một dòng họ có một chiết Atâu, một Akauk Guăp và một vật tổ riêng Luật tục Chăm quy định, Akauk Guăp phải là người cao tuổi, am hiểu phong tục tập quán, có

Nhà cửa

• Nhà ở của người Chăm là một quần thể

nhà trong một khuôn viên (bây giờ do việc quy họach phân lô đất theo kiểu nhà liên

kế hẹp nên việc phát triển nhà theo quần thể trong một khuôn viên dần không còn

nữa) Mối quan hệ của các nhà trong quần thể này đã thể hiện quá trình tan vỡ của

hình thái gia đình lớn mẫu hệ để trở thành các gia đình nhỏ

Trang phục

• Có những nhóm địa phương khác nhau với lối tạo dáng

và trang trí riêng khó lẫn lộn với các tộc người trong

nhóm ngôn ngữ hoặc khu vực.

Trang phục nam

• Nhóm nhạc công người Chăm với trang phục nam

truyền thốngTrang phục cổ truyền: Đàn ông lớn tuổi

thường để tóc dài, quấn khăn Đó là loại khăn màu trắng

có dệt thêu hoa văn màu nhạt (vàng hoặc bạc), ở hai

đầu khăn có các tua vải Khăn đội theo lối chữ nhân

Những vị có chức sắc (tôn giáo), hai đầu khăn có hoa

văn màu vàng, tua vải màu đỏ, quấn thả ra hai mang tai Nam mặc áo có cánh xếp chéo và cài dây phía bên hông (thắt lưng), thường là áo màu trắng, trong là quần soọc, ngoài quấn váy xếp.

• Về cơ bản, phụ nữ các nhóm Chăm thường đội khăn Cách hoặc là phủ trên mái tóc hoặc quấn gọn trên đầu, hoặc quấn theo lối chữ nhân, hoặc với loại khăn to quàng từ đầu rồi phủ kín vai Khăn đội đầu chủ yếu là màu trắng, có loại được trang trí hoa văn theo lối

viền các mép khăn (khăn to), nhóm Chăm Hroi thì đội khăn màu

chàm Lễ phục thường có chiếc khăn vắt vai ngoài chiếc áo dài màu trắng Đó là chiếc khăn dài tới 23 m vắt qua vai chéo xuống hông, được dệt thêu hoa văn cẩn thận với các màu đỏ, trắng, vàng của các mô tip trong bố cục của dải băng

• Nữ mặc áo cổ tròn cài nút phía trước ngực xuống đến bụng, quấn váy xếp (khi làm lễ) hoặc mặc váy ống (thông thường), đầu quấn khăn không ràng buộc về màu sắc

Tháp bà Pônaga

• Đến thành phố biển Nha Trang, bạn không thể đến thăm khu Tháp Bà

Ponagar - một trong những di tích lịch sử và văn hoá (đã được nhà nước xếp hạng) nổi tiếng của thành phố nàỵ

• Tháp bà Ponagar là một quần thể tháp với lối kiến trúc độc đáo của dân tộc Chăm, được xây dựng và tu bổ qua nhiều thời kỳ Cù Lao, nằm sát tả ngạn sông Cái Nha Trang Từ dưới chân núi ngay sát quốc lộ, theo những bậc đá

đi lên bạn sẽ gặp một khu đất bằng phẳng khoảng hơn 200m2, có 10 trụ gạch lớn cao trên 5m xếp thành bốn hàng trên nền gạch rộng Theo các bậc đá lên cao mãi tới đỉnh núi là một nền đất rộng khoảng 500m2 Nơi này hiện có bốn ngôi tháp, hai miếu thờ và một nhà nghỉ Hai ngôi tháp lớn, một cao 18m, một cao 22,48m, được xây bằng gạch nung Tháp lớn xây thành

4 tầng, mỗi tầng đều có cửa giả, tượng thần và hình thú bằng đá ở 4 góc

có 4 tháp nhỏ, tạo những đường nét hết sức độc đáọ Tháp lớn nhất thờ nữ thần Ponagar (tiếng Chăm có nghĩa là Mẹ Xứ Sở) Tượng nữ thần bằng đá hoa cương, đặt trên bệ đá hình đài sen, lưng tựa vào phiến đá lớn tạo hình

dân Dường như bất cứ du khách nảo đến Nha Trang

cũng được đưa đi thăm Tháp Bà đầu tiên trong cuộc

hành trình khám phá thành phố biền nảy Nằm ở ngọn đồi Cù Lao cao trên 20m, theo tài liệu của các nhà

nghiên cứu, thì trước đó dưới vương triều Panduranga, cuộc di chuyển kinh đô đã diễn ra, việc xây dựng cụm tháp gồm 5 tháp lớn nhỏ khác nhau, hiện nay có một

• Năm 774 cụm tháp được vua Satysuaman tiến hành xây dựng lại và tiếp tục bị tàn

phá Cụm tháp hiện tại được xây dựng

vào năm 965 bởi chính vưa Jaya

Indravannan I Trong tháp chính cao

22.5m và đặt tượng nữ thần Pô Nagar

bằng đá, đó là mẫu tượng trước kia làm

bằng vàng đã bị cướp bóc Tượng cao

2,6m có 10 tay ngồi trên một Yoni lớn

vuông vức cạnh 1,5m

• Do kỹ thuật xây dựng 10 thế kỷ trước mà cho đến nay chính những nhà nghiên cứu, chuyên môn vẫn chưa hiểu được là người Chăm đã làm cách nào đế những viên

gạch kích cỡ 20cm x 20cm cứ chồng khít lên nhau mà không cần một chất kết dính nào? Sự bền vững của cả 10 thế kỷ ấy

dẫu có bị lung lay bởi sự tàn phá của thiên nhiên nhưng không bị sụp đổ là điều đáng ghi nhận

• Việc trùng tu Tháp Bà kéo dài từ năm 2000 đến năm

2003 đã hoàn tất, Tháp Bà đã trở thảnh một điểm nhấn văn hoá và là một nơi khách du lịch dừng chân khi đến Nha Trang.

Bên cạnh đó, một con đường nội bộ đã thi công dưới

chân Tháp Bà, nhằm giúp cho khách tham quan có thể dạo chơi, ngắm nhìn sông Cái và đi trọn một vòng quanh tháp Bên cạnh đó, hệ thống tường rào quanh tháp cũng vừa hoàn tất, những bậc thang lên tháp chính trong