Chuong 1 mt cn 2021

Định nghĩa về Môi trườngTheo luật Bảo vệ Môi trường 2020 có định nghĩa như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con ngư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VIỆN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

THÔNG TIN MÔN HỌC

Giảng viên phụ trách: Trần Trí Dũng

Số điện thoại: 0917025522

Email: trantridungdc@gmail.com

Chương 1: Giới thiệu

Chương 2: Bảo vệ nguồn nước và nước sạch

Chương 3: Chất lượng không khí và sức khỏe

Chương 4: Rác thải và nền kinh tế tuần hoàn

Chương 5 Bảo tồn cây xanh và động vật hoang dã Chương 6: Năng lượng sạch

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VIỆN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

CHƯƠNG 1

Một số khái niệm về Môi trường và Con người 1

Sống Xanh (Green living)

2

Định nghĩa về Môi trường

Theo luật Bảo vệ Môi trường (2020) có định nghĩa như sau:

“Môi trường bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên và

nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội, sự tồn tại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên.”

“Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành

môi trường gồm đất, nước, không khí, sinh vật, âm thanh, ánh sáng và các hình thái vật chất khác.”

Định nghĩa về Môi trường

Luật Bảo vệ Môi trường (2020) có định nghĩa như sau:

“Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động

phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái môi trường, cải thiện chất lượng môi trường;

sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.”

Các chức năng cơ bản của môi trường

Suy thoái môi trường

Suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lượng,

số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên”

(Điều 3 luật Bảo vệ Môi trường 2020)

Một thành phần môi trường khi bị coi là suy thoái khi

có đầy đủ các dấu hiệu:

• Có sự suy giảm đồng thời cả về số lượng và chất lượng thành phần môi trường đó hoặc là sự thay

đổi về số lượng sẽ kéo theo sự thay đổi về chất

lượng các thành phần môi trường và ngược lại

• Gây ảnh hưởng xấu, lâu dài đến đời sống của con người và sinh vật.

Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi tính chất vật lý,

hóa học, sinh học của thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường, tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên (Khoản 12 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020)

Ô nhiễm môi trường là yếu tố có thể định lượng được qua

• Yếu tố vật lý : bụi, tiếng ồn, độ rung, ánh sáng, nhiệt, điện, từ trường, phóng xạ;

• Yếu tố hoá học : các chất khí, lỏng và rắn;

• Yếu tố sinh học : vi trùng, ký sinh trùng, virut

Mô hình ô nhiễm "yếu tố A” trong hệ thống môi trường

Ô nhiễm môi trường

Sự cố môi trường

Sự cố môi trường là sự cố xảy ra trong quá trình

hoạt động của con người hoặc do biến đổi bất thường của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái môi trường nghiêm trọng (Khoản 14 Điều 3 Luật Bảo

vệ môi trường năm 2020)

Các sự cố có thể có nguồn gốc tự nhiên hay nhân sinh, nhưng thường là do phối hợp cả hai kiểu nguồn gốc đó, vì chính các quá trình nhân sinh thường đóng góp đáng kể vào sự cố thông qua việc làm thay đổi tính nhạy cảm tai biến của cộng đồng.

Cho Sinh viên thảo luận và đưa ví dụ về Ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, sự cố môi trường

GV bổ sung một số hình ảnh trong bài giảng để vd cho các vấn đề trên

o Người hiện đại

Con người và vị trí trong sinh giới

❑ Có thể nói con người hiện đại (Homo sapiens) là

nấc thang tiến hóa cao nhất của sinh giới Con người thuộc bộ linh trưởng (Primates).

❑ Người vượn sớm nhất thuộc giống Australopithecus

xuất hiện ở Châu Phi khoảng 5 triệu năm trước Nhờ có sự phát triển của bộ não, kéo theo việc bắt đầu biết cách sử dụng các công cụ lao động nên

giống Australopithecus tiến hóa dần thành dạng

khởi đầu của con người thuộc giống Homo.

Con người và vị trí trong sinh giới

Con người và vị trí trong sinh giới

Autralophithecus –

Tổ tiên của loài người

Con người và vị trí trong sinh giới

Con người khéo léo (Homo habilis) còn nhiều nét nguyên thủy, thường leo trèo như loài Autralopithecus nhưng chủ yếu sống ở mặt đất và đi bằng 2 chân và giống người này chỉ tồn tại khoảng nửa triệu năm.

Con người và vị trí trong sinh giới

Con người và vị trí trong sinh giới

Con người và vị trí trong sinh giới

Con người và vị trí trong sinh giới

Con người và vị trí trong sinh giới

Con người và vị trí trong sinh giới

5 CÔNG NGHIỆP

o Khởi đầu là phát minh ra động cơ hơi nước.

o Xuất hiện khá muộn… nhưng: “đã làm biến đổi sâu sắc giới tự nhiên trong thời gian vô cùng ngắn so với toàn bộ lịch sử tự nhiên”.

o Khai thác mỏ, làm nông trại, khai thác gỗ, … phá hủy rừng và tài nguyên.

Dân số và Môi trường

Dân số: là tập hợp người sinh sống trong một quốc gia, khu vực, vùng địa lý kinh tế hoặc một đơn vị hành chính.

Quy mô dân số: là số người sống trong một quốc gia, khu vực, vùng địa lý kinh tế hoặc một đơn vị hành chính tại thời điểm nhất định.

Cơ cấu dân số: là tổng số dân được phân loại theo giới tính, độ tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân và các đặc trưng khác.

Cơ cấu dân số già: là dân số có người già chiếm tỷ lệ cao.

Dân số học là khoa học về dân số, nghiên cứu các chỉ tiêu dân số và các điều kiện môi trường ảnh hưởng lên chúng.

Dân số Thế Giới năm 2020 7.794.798.739 , đang tăng với tốc độ khoảng 1,05%/năm

Tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt đỉnh điểm vào cuối những năm 1960, khi nó ở mức trên 2%

Có tới 90% dân số thế giới sống ở các nước đang phát triển, nơi mà các quốc gia ít có khả năng giải quyết các hệ quả do gia tăng dân số đối với việc gây

ô nhiễm và suy thoái môi trường

Dân số và Môi trường

Biểu đồ tốc độ tăng dân số Thế Giới

Tác động của dân số tới môi trường, ngoài số dân, còn phản ánh mức tiêu thụ trên đầu người và trình độ công nghệ.

I=P.C.T

trong đó:

I: Tác động của dân số lên môi trường;

P: Số dân ;

C: Tiêu thụ tài nguyên bình quân trên đầu người

T: Công nghệ (quyết định mức tác động của mỗi đơn vị tài nguyên được tiêu thụ).

Tác động của dân số đến môi trường còn phụ thuộc rất nhiều vào các quá trình động lực dân cư: du cư, di cư, di dân, tái định cư, tỵ

nạn Bản tính của con người là di chuyển và chính quá trình di

chuyển đó đã làm gia tăng tác động của dân số lên môi trường.

Dân số và Môi trường

① Biến đổi khí hậu

② Thủng tầng OZON

③ Mưa axit

④ Sa mạc hóa

⑤ An ninh lương thực và thực phẩm

Biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng thái của khí hậu sovới mức trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trìtrong một khoảng thời gia dài (thường là vài thập kỷ hoặcdài hơn)

Nóng lên toàn cầu:

Nhiệt độ trung bình củaTrái Đất trong thế kỷ XIX

đã tăng 0,8oC (theoIPCC)

Sự tăng nhiệt độ trungbình của Trái Đất diễn ra mạnh mẽ từ giữa thế kỷ

XX với mức tăng là 0,6oC khi các hoạt động công

nghiệp phát triển, nạn chặtphá rừng tràn lan gây hủyhoại môi trường tự nhiên

Hiệu ứng nhà kính:

Kết quả của sự trao đổi không cân bằng về năng lượnggiữa Trái đất với không gian xung quanh, dẫn đến nhiệt độkhí quyển Trái đất tăng lên Hiện tượng này diễn ra theo

cơ chế tương tự như nhà kính trồng cây và được gọi làHiệu ứng nhà kính

Tầng ozon ở độ cao 25 km (trong tầng bình lưu), tầng này cótác dụng bảo vệ cho mọi sinh vật tránh khỏi tai họa do bức

xạ của tia tử ngoại nên nếu bị suy giảm thì sẽ gây ra thảmhọa đối với mọi hệ sinh thái trên trái đất

Ngoài chất CFC, một số “thủ phạm tích cực” nữa cũng gópphần vào quá trình này, đó chính là khói bụi và các chất thảicông nghiệp do con người thải ra, đặc biệt là khí NOx,

CO2…

Ảnh hưởng của mưa axit:

Số lượng một số loài sinh vật thủy sinh giảmGiảm độ màu mỡ của đất

Ảnh hưởng đến quá trình quang hợp

Ăn mòn các công trình xây dựng

Sa mạc hóa hay hoang mạc hóa là hiện tượng suy thoái đấtđai ở những vùng khô cằn, gây ra bởi sinh hoạt con người vàbiến đổi khí hậu.

Khuynh hướng sa mạc hóa gần đây đã tăng nhanh trên toànthế giới vì áp lực dân số và nhu cầu trồng trọt và chăn nuôi

Thực phẩm cung cấp nănglượng cho cơ thể con người.Tuỳ vào trọng lượng cơ thể vàcác hoạt động về thể lực mà cơthể con người cần khoảng 1000

- 2000 calo năng lượng mỗingày Thực phẩm cũng cungcấp các vitamin và các chất vilượng, nếu không có các chấtnày, con người cũng sẽ mắcmột số bệnh thiếu hụt

① Các khái niệm về Sống xanh

1 Giảm phát thải nhựa

2 Giảm phát thải CO2

3 Sống xanh

50 nămtới

(Chương trình Môi trường Liên hợp quốc năm 2018)

Việt Nam

Chất thải rắn sinh hoạt, xấp xỉ 2,5 triệu tấn/năm: chiếm khoảng 8-12%

Thải bỏ: 30 tỷ túi/năm

1 Từ chối ống hút nhựa, ly nhựa dùng một lần, túi ni

long, trang bị cho bản thân vật dụng cá nhân khi sửdụng dịch vụ;

2 Sử dụng áo mưa dùng nhiều lần thay cho áo mưa

tiện lợi, một lần;

3 Tái sử dụng, tái chế nhựa nếu có thể;

4 Vứt rác đúng chỗ;

Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu, dẫn đến sự nóng lên toàn cầu diễn ra nhanh hơn so với tự nhiên

Những hành động kịp thời nhằm giảm phát thải CO2

Có rất nhiều giải pháp được đưa ra hiện nay từ việc sử

dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, phát triển năng lượng mới (năng lượng xanh), năng lượng tái tạo, thay đổi công

nghệ mới hiệu suất cao, thu giữ và lưu trữ các-bon hoặctăng cường việc hấp thụ CO2 thông qua việc trồng rừng…

Sống xanh có nghĩa là đưa ra những lựa chọn bền

vững về những gì chúng ta ăn, cách chúng ta đi du lịch, những gì chúng ta mua và cách chúng ta sử dụng và

Mục tiêu sống xanh là tận dụng mọi thứ có nguồn gốc từ tựnhiên một cách bền vững nhất Sống xanh có thể hiểu một cáchtổng quát rằng:

◆ Mỗi lựa chọn không chỉ ảnh hưởng đến người trực tiếp đưa

ra lựa chọn mà còn ảnh hưởng đến tất cả mọi người ở khắpmọi nơi;

◆ Mỗi lựa chọn không chỉ ảnh hưởng đến hiện tại mà còn ảnhhưởng đến tương lai;

◆ Không phải là “Cứu lấy hành tinh này” hay “cứu lấy môi

trường” mà thực sự là cứu lấy chính chúng ta

1 Cuộc sống kết hợp với sản phẩm thân thiện với môi trường

2 Sống tối giản và khỏe mạnh

3 Du lịch bền vững

4 Ủng hộ các hoạt động bảo vệ môi trường quanh mình

5 Sống văn minh

Cuộc sống kết hợp với sản phẩm thân thiện với môi trường

Sản phẩm thân thiện với môi trường là sản phẩm đáp

ứng các tiêu chí nhãn sinh thái và được chứng nhận

nhãn sinh thái”

(nghị định số 19/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015)

Tiêu chí “đáp ứng các tiêu chí nhãn sinh thái” là tiêu chícần và tiêu chí “được chứng nhận nhãn sinh thái” là tiêu chí đủ để một sản phẩm được xác định là sản phẩm

thân thiện với môi trường

Cuộc sống kết hợp với sản phẩm thân thiện với môi trường

Nhận dạng sản phẩm thân thiện môi trường

Cách 1

Nhãn sinh thái

Việt NamMỹ

Nhật

Cách 2

Chưa có nhãn sinh thái

Dược tạo ra từ các vật liệu thân thiện với môi trường

Sản phẩm tạo ra một môi trường thân thiện và an toàn đối với sức khỏe con người

Sản phẩm đem đến những giải pháp an toàn đối với môi trường

và sức khỏe con người

Sản phẩm giảm tác động đến môi trường trong quá trình sử dụng

Sống tối giản và khỏe mạnh

• Giảm bớt gánhnặng sản xuất, giảm thiểu rác

• Hạn chế sửdụng dầu, kiểmtra nguồn gốcthực phẩm

• Chọn ăn rau củquả theo mùa

Ủng hộ các hoạt động bảo vệ môi trường quanh mình

Các hoạt động liên quan đến vấn đề bảo vệ môi trườngnơi học tập, làm việc, sinh sống

Sống văn minh

1 Đạo đức sống đúng mực;

2 Hành xử văn minh tham gia mạng xã hội;

3 Chọn lọc, tiếp nhận và chia sẽ thông tin có trách

nhiệm

1 Thói quen ăn uống và thực phẩm

2 Đời sống hằng ngày (tại gia đình)

3 Đời sống hằng ngày (các hoạt động bên ngoài)

4 Thói quen mua sắm mới

5 Theo dõi sự thay đổi bản thân từng ngày thích ứng

với lối Sống xanh

Thói quen ăn uống và thực phẩm

➢ Hạn chế lãng phí thức ăn

➢ Chọn ăn rau củ quả theo mùa

➢ Chế độ ăn uống cân bằng giữa các nhóm

➢ Bảo quản thức ăn khoa học

➢ Hạn chế sử dụng sản phẩm từ dầu cọ

Đời sống hằng ngày (tại gia đình)

➢ Hạn chế sử dụng sản phẩm dùng 1 lần, thay thế một

số sản phẩm nhựa trong gia đinh (bàn chải tre)

➢ Sử dụng một mỹ phẩm, dầu gội thân thiện với môi trường, ko thử nghiệm động vật

➢ Tiết kiệm nước, điện (hạn chế mở đèn vào ban ngày, điều hòa khi không thật sự cần thiết)

➢ Phân loại rác đúng cách

➢ Làm phân compost

➢ Sử dụng sách điện tử

Đời sống hằng ngày (các hoạt động bên ngoài)

➢ Sử dụng chai của tôi (mang theo chai cốc của mình

để hạn chế sử dụng nhựa 1 lần bị động)

➢ Sử dụng phương tiện công cộng

➢ Chuẩn bị và mang theo bữa trưa của mình nếu có thể

➢ Mang theo khăn tay cá nhân, khăn lau (xe)…

Thói quen mua sắm mới

➢ Mang theo túi mua sắm, từ chối túi mua sắm và túi

nhỏ khi không thật sự cần thiết

➢ Mua theo đơn vị lớn hơn có thể

➢ Hạn chế mua quần áo thời trang nhanh

➢ Thử nghiệm với quần áo cũ, không phải quần áo mới, trao đổi hoặc tặng đồ đạc đã cũ không còn muốn sửdụng,

➢ Kem chống nắng, mỹ phẩm thân thiện môi trường,

san hô

Theo dõi sự thay đổi bản thân từng ngày thích ứng với Sống xanh

Bước 1: Thiết lập mục tiêu sự thay đổi bản thân

Bước 2: Thực hiện và trao đổi với bạn bè

Bước 3: Thuyết phục người thân gia đình cùng tham gia

1 Các dự án và hoạt động ở Việt Nam

2 Các hoạt động tại IESEM

Một số tổ chức với nhiều dự án và hoạt động về sống xanh

Việt Nam Sạch và Xanh (VNSX)

Hoạt động nâng cao nhận thức của người Việt về tác hại của việc

xả rác bừa bãi, Thay đổi tích cực trong

ý thức của người dân

Các hoạt động tại IESEM

Các hoạt động của sinh viên:

Tập huấn xây dựng

và triển khai dự án

Cư Dân Xanh IUH

Các hoạt động tại IESEM

Dự án Thu gom và tái chế áo mưa cũ -Nhóm SỐNG XANH

1 Một số ứng dụng xanh

2 Project Cư dân xanh IUH

góp vào quỹ tài trợ

cho việc trồng cây

THINK DIRTY

Theo dõi các thành phần có hại trong mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân

Quét mã vạch sản phẩm, sẽ biết mọi thông tin về sản phẩm,

MGREEN

Xây dựng thói quen văn minh trong phân loại rác tại gia đình

Dự án khởi nghiệp xuất sắc được Sở Thông tin truyền thông Hà Nội trao bằng khen

Project Cư dân xanh IUH

Mô tả về dự án: “Project Cư dân xanh IUH” là dự án

về xây dựng dành riêng cho thành viên IUH đã họcqua môn “Môi trường và con người”,

Project Cư dân xanh IUH

Tiêu chí đánh giá cho Project Cư dân xanh IUH

1 Tính thân thiện môi trường (nội dung hạng mục xoayquanh góp phần giảm thiểu phát thải và chung tay bảo vệmôi trường tại IUH, có thể xem xét kết hợp các tiêu chíAUN vào, ứng dụng những gì đã học)

2 Thu hút được nhiều lượt bình chọn của cộng đồng mạngthông qua kênh facebook của môn học

1 Có phải nhà giàu mới cần sống xanh, vì nhà nghèo

đâu có sử dụng nhiều đồ điện tử, nhiều quần áo may mặc và tàn phá môi trường

2 Khi mà mọi người sống xanh sẽ nhận được những

giá trị nào?

1 Câu hỏi ôn tập chương 1

2 Bài tập về nhà