Đề cương ôn thi Nhà nước pháp luật

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng xác định: ”Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân. Quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” (Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện ĐH IX NXB CTQG HN 2001 Tr 131, 132). Đồng chí hãy phân tích làm rõ những nội dung trên

Đề 2 : Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng xác

định: ”Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân,

là Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân Quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” (Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện ĐH

IX NXB CTQG HN 2001 Tr 131, 132) Đồng chí hãy phân tích làm rõ những nội dung trên

Bài làm

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng xác định:

”Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân Quyền lực Nhà nước là thống nhất, có

sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” Bằng lý luận nhà nước và pháp luật, chúng ta hãy phân tích làm rõ vấn đề trên

1 Nhân dân thực hiện quyền làm chủ trực tiếp và thông qua đại diện, cơ chế thông qua đại diện là chủ yếu và trong các hình thức làm chủ thông qua đại diện, thì “Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để dân thực hiện quyền làm chủ của nhân dân”

Trước nhất chúng ta thấy rằng Nhà nước luôn là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng Giành chính quyền là vấn đề rất khó khăn, song giữ được chính quyền lại càng khó hơn Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh là hơn nửa thế kỷ qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhà nước XHCN VN đã trở thành trụ cột của hệ thống chính trị và là công cụ chủ yếu để tổ chức toàn dân tiến hành thắng lợi cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, thống nhất đất nước và đưa cả nước tiến lên CNXH Đảng ta luôn coi trọng việc xây dựng một nhà nước vững mạnh với bản chất “Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thể hiện quyền làm chủ của nhân dân, là nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân”

Khi xác định quyền lực nhà nước thuộc nhân dân, điều đó không có nghĩa là mỗi người dân đều tự hành xử theo ý chí riêng của mình mà quyền lực đó phải được tổ chức để nhân dân thông qua tổ chức mà sử dụng quyền lực nhà nước Tổ chức quyền lực nhà nước đó là cơ quan đại biểu nhân dân Như vậy, việc làm chủ của nhân dân vừa bằng hình thức trực tiếp, vừa bằng hình thức gián tiếp thông qua những đại diện do mình bầu ra

Trong việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, hình thức gián tiếp với cơ chế thông qua đại diện là hình thức chủ yếu và trong hình thức làm chủ thông qua đại diện ấy, nhà nước là công cụ chủ yếu để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình Bởi vì chính quyền là do nhân dân lập nên, trong mọi hoạt động của nhà nước đều có sự tham gia của nhân dân, nhà nước thể hiện ý chí, lợi ích và nguyện vọng của nhân dân, cán bộ công chức nhà nước là công bộc của dân, tận tụy phục

vụ nhân dân Nói cách khác, nhà nước chính là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

2- Cơ sở kinh tế của nhà nước ta là chế độ công hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu đã được xác lập và không ngừng được củng cố; cơ sở xã hội của nhà nước ta là quảng đại quần chúng nhân dân lao động

Việc xác định Nhà nước pháp quyền XHCN do nhân dân ta xây dựng là nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân được quy đinh khách

quan từ cơ sở kinh tế và chế độ chính trị XHCN Về cơ sở chính trị, nó xuất phát từ

bản chất của nhà nước ta là nhà nước của giai cấp công nhân mà ý chí, nguyện vọng, lợi ích của giai cấp công nhân là thống nhất với ý chí, nguyện vọng, lợi ích của nhân dân lao động, của dân tộc, sự thống nhất về lợi ích đó dẫn đến sự thống

nhất về ý chí và hành động của tuyệt đại quần chúng nhân dân lao động Về cơ sở kinh tế của nhà nước, nhà nước ta là nhà nước được xây dựng trên nền tảng kinh

tế XHCN, với chế độ công hữu về những tư liệu sản xuất chủ yếu, nghĩa là nhân dân lao động chính là chủ sở hữu của các tư liệu SX chủ yếu Đây chính là điều kiện để đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân, bởi vì giai cấp nào, lực lượng nào nắm giữ kinh tế (mà chủ yếu là nắm giữ các TLSX quan trọng) thì giai cấp ấy, lực lượng ấy mới thật sự nắm giữ quyền lực chính trị

3 Nhà nước ta là nhà nước của nhân dân, do dân và vì nhân dân

* Nhà nước của nhân dân :

Trước hết ta thấy rằng Nhà nước ta là nhà nước của nhân dân, đây chính là điều kiện đầu tiên phải có để đảm bảo cho việc thực hiện nhà nước “do nhân dân

và vì nhân dân” Nhân dân đã và đang làm chủ vừa bằng hình thức trực tiếp, vừa bằng hình thức gián tiếp thông qua những đại diện do mình bầu ra.Về hình thức

làm chủ trực tiếp của nhân dân, Điều 53, Hiến pháp 1992 ghi rõ: “Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận các vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với các cơ quan nhà nước, biểu quyết khi nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân”

Về hình thức làm chủ gián tiếp, cơ quan đại biểu nhân dân được hình thành

từ sự tập họp các đại biểu nhân dân do nhân dân bầu ra, đại diện cho ý chí nguyện vọng của nhân dân, được nhân dân ủy nhiệm quyền lực nhà nước của mình và chịu trách nhiệm trước nhân dân Đến lượt mình các cơ quan đại biểu nhân dân, thay mặt nhân dân và vì lợi ích của nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước Nói cách khác, cơ quan nhà nước các cấp chỉ là người chấp hành mệnh lệnh của quốc dân, chấp hành ý chí của nhân dân Cán bộ công chức phải là công bộc của dân, chăm

lo, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân

Con đường, biện pháp mà nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước được ghi

nhận ở điều 6 của Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi) : “Nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân là cơ quan đại biểu cho ý chí

và nguyện vọng của nhân dân, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân” Đồng thời chính nhân dân thực hiện quyền giám sát tối cao đối với các cơ

quan nhà nước trong việc sử dụng quyền lực mà nhân dân ủy nhiệm Quyền giám sát đó được thực hiện bằng cơ chế hợp lý và công cụ pháp lý có hiệu quả nhất

Từ những phân tích trên cho thấy, ở nhà nước ta quyền lực nhà nước thuộc

về nhân dân, nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân Quyền lực nhà nước của nhân dân thống nhất và tập trung Bằng con đường đó, nhân dân mới thật sự quyết định công việc của đất nước mình vì lợi ích của chính mình

* Nhà nước do nhân dân :

Nhà nước do nhân dân thể hiện ở việc khi đưa đường lối, chính sách, pháp

luật nhà nước phải đảm bảo phải do nhân dân quyết định, nhân dân thưc hiện và

dân kiểm tra, tức là phải thực hiện phương châm “dân biết, dân làm, dân kiểm

tra” Tính nhân dân, tính dân chủ trong quá trình hoạt động xây dựng pháp luật,

được thể hiện ở tính quyết định sáng tạo của nhân dân Nhân dân là chủ thể sáng

tạo pháp luật, vừa ủy quyền cho quốc hội lập pháp, vừa tham gia góp ý kiến vào

các dự án Luật, đồng thời nhân dân là chủ thể lớn nhất thực hiện pháp luật, phát

hiện những điểm yếu của hệ thống pháp luật khi đưa vào cuộc sống

Đặc điểm này đòi hỏi khi xây dựng pháp luật phải phản ánh đúng đắn ý chí

của đại đại số nhân dân lao động, thể hiện chính xác các giá trị mà xã hội ủng hộ

Đồng thời đặc điểm này được thể hiện pháp luật sau khi ban hành phải được cả xã

hội chấp hành triệt để, chính xác Hơn nữa, hoạt động xây dựng pháp luật lấy mục

tiêu ban hành pháp luật vì con người, phục vụ con người Muốn làm được điều đó,

khi xây dựng các văn bản pháp luật, nhà nước phải thu hút đông đảo mọi người

tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật, càng nâng cao chất lượng của pháp

luật, đồng thời chuẩn bị cho nhân dân tuân thủ pháp luật

* Nhà nước vì nhân dân :

Bản chất của nhà nước ta là nhà nước vì dân thể hiện trước hết mọi chính

sách và giải pháp kinh tế - xã hội của nhà nước đều phục vụ nhân dân, đảm bảo

quyền lợi cho nhân dân, thể hiện nguyên tắc :”dưới chế độ dân chủ, không phải

con người tồn tại vì pháp luật, mà pháp luật tồn tại vì con người” Điều này ở

nhiệm vụ của nhà nước ta trong hoạt động lập pháp, lập quy phải không những

đảm bảo dân chủ mà còn phát huy dân chủ ngày càng cao đối với nhân dân lao

động Tính chất nhà nước “do nhân dân và vì nhân dân” phải thể hiện rõ trong nội

dung pháp luật phải xuất phát từ lợi ích của giai cấp công nhân và đông đảo quần

chúng nhân dân lao động chứ không chỉ bảo vệ cho quyền lợi, lợi ích của một giai

cấp riêng lẻ như nhà nước của giai cấp tư sản Mặt khác, phải bảo đảm các quyền

khiếu nại, tố cáo của nhân dân Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm giải quyết

những ý kiến của dân khiếu nại, kiến nghị, tố cáo Đây đang còn là vấn đề bức xúc

ở xã hội ta hiện nay “tình trạng khiếu nại, khiếu kiện của nhân dân ở nhiều nơi kéo

dài và phức tạp, chưa được các cấp, các ngành giải quyết kịp thời” Vì thế, Đại hội

IX nhấn mạnh phải “đổi mới cơ chế, xác định trách nhiệm của các cấp, các cơ

quan, cán bộ, công chức trong việc giải quyết kịp thời khiếu nại, tố cáo của công

dân”

Tóm lại, đối với đặc trưng của nhà nước ta, ba yếu tố “của nhân dân, do

nhân dân, vì nhân dân” là một thể thống nhất trong đó yếu tố”của nhân dân”là là

quyết định Ngược lại, có phát huy 2 yếu tố ”do nhân dân,vì nhân dân” thì Nhà

nước ta mới thực sự là ”của nhân dân”.

Trong những năm đổi mới vừa qua, nhà nước ta đã trưởng thành về nhiều

mặt, để thể hiện rõ bản chất của một nhà nước pháp quyền của dân do dân và vì

dân Nổi bật nhất là những thành tựu về xây dựng hệ thống pháp luật để quản lý

đất nước, về xây dựng nền dân chủ XHCN, nhất là dân chủ ở cơ sở Hoạt động của

nhà nước thể hiện được tư tưởng lấy dân làm gốc, biết dựa vào dân, thể hiện việc

“dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” Nhà nước cũng đã tích cực đấu tranh

chống các tệ nạn xã hội, xử lý nghiêm minh những vụ việc tiêu cực, tham nhũng.

2-4

Tuy nhiên, chúng ta vẫn phải thừa nhận rằng bộ máy Nhà nước ta chưa thực sự

trong sạch, vững mạnh: tệ tham nhũng, quan liêu, lãng phí của công, tình trạng

mất dân chủ, phép nước, kỷ cương xã hội rải rác ở nhiều nơi còn buông lỏng…

Mặt khác, quản lý Nhà nước chưa ngang tầm với nhiệm vụ của thời kỳ đổi mới Đó

là: chưa phát huy được những mặt tích cực, chưa khắc phục những hạn chế làm

cho tình trạng bất công, bất bình đẳng có xu hướng gia tăng… Do đó, vấn đề cơ

bản để xây dựng một nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân là phải ra

sức xây dựng một đội ngũ cán bộ công chức viên chức nhà nước có đầy đủ phẩm

chất và năng lực, có một tầm cao về năng lực trí tuệ, phẩm chất, tư duy và năng

lực nghiệp vụ

Trong môi trường kinh tế xã hội hiện nay, chủ nghĩa cá nhân trong hàng

ngũ cán bộ viên chức nhà nước đang có cơ hội phát triển Tình trạng tham nhũng

trong bộ máy Đảng, nhà nước đang trở nên bức xúc Tham nhũng đã được Đảng

đánh giá là quốc nạn Nó lại gắn liền với quan liêu, cửa quyền, hách dịch, lãng phí

Vấn đề xây dựng đạo đức đang trở thành vấn đề hàng đâu của công cuộc xây

dựng bộ máy nhà nước Phải hết sức coi trọng giáo dục đạo đức nhưng cũng

không biến quá trình giáo dục thành một quá trình đạo đức đơn thuần mà đi đôi

với với giáo dục phải xứ lý nghiêm minh mọi dựa vi phạm luật pháp của bất cứ ai.

Việc thực hiện nhiêm vụ từng bước phát triển kinh tế tri thức như Đại hội IX của

Đảng đã đề ra cùng việc chống lại các nguy cơ đòi hỏi đội ngũ cán bộ công viên

chức nhà nước

4 Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

XHCN là một xã hội dược tổ chức trên cơ sở luật pháp Luật pháp là cái thể

hiện, là cái đảm bảo cho quyền làm chủ của nhân dân lao động và là công cụ để

quản lý xã hội Nói Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền có nghĩa là nhà nước hoạt

động dựa trên cơ sở của pháp luật, vai trò và nhiệm vụ của Nhà nước chỉ được thực

hiện thông qua pháp luật và cũng bị hạn chế bởi chính pháp luật Nói cách khác,

nguyên tắc của nhà nước pháp quyền XHCN là nhà nước và công dân đều phải

thừa nhận tính tối cao của pháp luật Tính pháp quyền XHCN của nhà nước ta

được thể hiện ở các đặc trưng như sau :

- Nhà nước pháp quyền XHCN là nhà nước trong đó quyền dân chủ, quyền

tự do và lợi ích chính đáng của con người, của công dân được nhà nước bảo đảm

và bảo vệ

- Nhà nước pháp quyền là nhà nước có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, phù

hợp để điều chỉnh các lĩnh vực đời sống kinh tế xã hội và pháp luật giữ vai trò tối

cao Nhà nước pháp quyền quản lý và điều hành xã hội bằng pháp luật, dùng pháp

luật làm công cụ điều tiết chủ yếu mối quan hệ giữa con người với con người, tăng

cường pháp chế, xử lý nghiêm minh, kịp thời mọi vi phạm pháp luật nhằm thực

hiện và bảo vệ được các quyền tự do dân chủ, đặc biệt là quyền tự do kinh doanh

và lợi ích hợp pháp của nhân dân, ngăn ngừa sự tuỳ tiện lạm dụng từ phía cơ quan

nhà nước, cán bộ công chức nhà nước, đồng thời ngăn ngừa hiện tượng dân chủ

cực đoan, vô kỷ luật, thiếu kỷ cương Đó là nhà nước mà mọi tổ chức, kể cả tổ

chức Đảng đều hoạt động dựa cơ sở pháp luật, tuân thủ pháp luật, chịu trách nhiệm

trước công dân về các hoạt động của mình Mọi công dân đều phải có nghĩa vụ

chấp hành hiến pháp và pháp luật Tất cả mọi người không loại trừ ai (kể cả những

người ban hành pháp luật) cũng phải chịu sự chi phối của pháp luật

2-6

- Nhà nước pháp quyền là nhà nước trong đó xác định rõ trách nhiệm của cả hai bên: nhà nước và công dân trên cơ sở pháp luật, quyền của nhà nước là nghĩa

vụ của công dân, quyền của công dân là nghĩa vụ của nhà nước

- Nhà nước pháp quyền là nhà nước trong đó quyền lực nhà nước được thực hiện theo cơ chế quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phù hợp giữa các cơ quan nhà nước trong vịêc thực hiện các quyền : hành pháp, lập pháp và tư pháp

- Nhà nước pháp quyền là nhà nước có những hình thức giám sát, kiểm tra, thanh tra, xét xử có hiệu quả việc thực hiện pháp luật và có một hệ thống tài phán hoàn chỉnh (của cả cơ quan tư pháp và cơ quan hành chính)

- Nhà nước pháp quyền là nhà nước do Đảng Cộng sản lãnh đạo Nhà nước CHXHCN Việt Nam còn là nhà nước thống nhất của các dân tộc, dân chủ thực sự, phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhân dân

Hiện nay, trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền cũng như sự nghiệp cách mạng đang đòi hỏi một hệ thống pháp luật để làm cơ sở cho sự thống nhất quản lý nhà nước và hành vi của công dân Viêc xây dựng luật pháp vừa qua tuy đã có nhiều có gắng nhưng luật pháp vẫn chưa bao trùm hết các lĩnh vực hoạt động của

xã hội Để luật pháp thật sự là cơ sở pháp lý của nhà nước và hành vi của công dân thì phải giáo dục rộng rãi luật pháp cho toàn dân, nhưng công tác này những năm qua chưa thực hiện tốt và hiệu quả Việc quản lý thực hiện theo pháp luật chưa chặt chẽ, việc ngăn chặn các tệ nạn xã hội kém hiệu quả lại ngoại việc thiếu sót chủ quan của bộ máy nhà nước thì còn do luật pháp chưa đầy đủ, cơ chế

có nhiều sơ hở, ngay cả những vấn đề đã có luật pháp nhưng chưa quản lý việc thi hành luật pháp không chặt chẽ và xử lý những vụ vi phạm luật pháp không nghiêm, thậm chí còn có cả tiêu cực trong việc xử lý các vi phạm luật pháp

5 Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các

cơ quan nhà nước, trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp

Nhà nước ta là nhà nước trong đó bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc

về nhân dân, vì thế quyền lực nhà nước là thống nhất, không “tam quyền phân lập” nhưng có sự phân công rành mạch và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong đó sự thống nhất là nền tảng, sự phân công và phối hợp là phương thức để đạt được sự thống nhất của quyền lực Cách tổ chức này nhằm vừa bảo đảm tính độc lập chủ động, tính trách nhiệm cao của từng cơ quan nhà nước trong việc thực thi quyền lực được nhân dân giao cho, vừa đảm bảo tính thống nhất, khách quan hiệu quả, tránh tình trạng lạm quyền, chuyên quyền của hệ thống cơ quan nhà nước, đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân

Cơ chế và tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước là cơ sở để đảm bảo tính thống nhất về quyền lực nhà nước của nhân dân :

- Việc xây dựng bộ máy nhà nước ta bắt đầu từ việc nhân dân bầu ra các đại biểu nhân dân hợp thành Quốc hội và Hội đồng nhân dân Chế độ bầu cử hiện nay

ở nước ta là cơ sở pháp lý để nhân dân bầu ra các đại biểu chân chính của mình Thông qua bầu cử, nhân dân ủy nhiệm quyền lực nhà nước của mình cho Quốc hội

và Hội đồng nhân dân

- Quốc hội và Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước thay mặt

nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước, bao gồm 3 hoạt động chủ yếu sau đây :

+ Một là định ra các chủ trương chính sách, các nhiệm vụ kinh tế xã hội,

quốc phòng an ninh, đối ngoại dưới hình thức pháp luật : Quốc hội là cơ quan

quyền lực nhà nước cao nhất và là cơ quan duy nhất có quyền lập pháp

+ Hai là lập ra những tổ chức, những cơ quan để thực hiện các chủ trương

nhiệm vụ nói trên Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước duy nhất có quyền cử

ra cơ quan hành pháp, tư pháp (bộ máy nhà nước) và uỷ nhiệm quyền lực chính trị

cho các cơ quan đó để thực hiện các đường lối, chính sách đã định Các cơ quan

của bộ máy nhà nước gồm :

Chủ tịch nước,

Các cơ quan hành pháp : Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và UBND

3 cấp

Các cơ quan tư pháp : Các cơ quan xét xử : Toà án nhân dân tối cao,

Tòa án nhân dân (2 cấp tỉnh - huyện) Các cơ quan kiểm sát : Viện kiểm sát nhân

dân tối cao ở Trung ương, Viện kiểm sát nhân dân (2 cấp : tỉnh - huyện)

Chỉ có Quốc hội mới có quyền quyết định về việc thành lập hay giải tán

quốc hội, kéo dài hay rút ngắn nhiệm kỳ của Quốc hội, bãi nhiệm, cách chức

những người trong bộ máy quyền lực nhà nước

+ Ba là giám sát việc thực hiện của các tổ chức bộ máy nhà nước Thực hiện

quyền giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân nhằm bảo đảm cho hoạt động

của các cơ quan khác của bộ máy nhà nước phù hợp với Hiến pháp và pháp luật,

bao gồm : việc nghe báo cáo, chất vấn và hủy bỏ những văn bản sai trái của UBND

cùng cấp Quốc hội còn thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động

của nhà nước (kể cả những người đứng đầu bộ máy nhà nước : Chủ tịch nước, Thủ

tướng chính phủ, Chánh Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân

dân tối cao) : đây chính là nhân tố bảo đảm cho quyền lực nhà nước được thống

nhất và tập trung

Như vậy, quyền lực nhà nước là tập trung vào các cơ quan quyền lực nhà

nước cụ thể là vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân, mà chủ yếu là Quốc hội

Sự phân công và phối hợp của các cơ quan nhà nước thể hiện trong vị trí,

tính chất, chức năng và nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan nhà nước trên cả 3

mặt : lập pháp, hành pháp và tư pháp Quốc hội giữ vai trò là cơ quan duy nhất lập

pháp Các cơ quan hành pháp thực hiện chức năng chấp hành và hành chính nhà

nước Các cơ quan tư pháp thực hiện gồm : Tòa án nhân dân giữ chức năng là cơ

quan xét xử, Viện kiểm sát nhân dân giữ chức năng là cơ quan kiểm sát

Tuy có sự phân công rành mạch, cụ thể nhưng trong hoạt động cụ thể các cơ

quan nhà nước còn có sự phối hợp hoạt động nhằm bảo đảm cho quyền lực nhà

nước của nhân dân được thực thiện một cách có hiệu quả và thống nhất Cụ thể

như :

- Phối hợp giữa hoạt động lập pháp và hành pháp, tư pháp : thể hiện ở chổ

trong hoạt động hành pháp và tư pháp, hàng năm các cơ quan này phải xây dựng

chương trình chỉnh sửa pháp luật để trình Quốc hội xem xét Các cơ quan này

cũng phát hiện những vấn đề không phù hợp trong pháp luật hiện hành để kiến

nghị Quốc hội xem xét, sửa đổi Đối với công tác tư pháp, hành pháp : Quốc hội

không chỉ lập pháp mà còn tham gia phối hợp các hoạt động hành pháp, tư pháp :

1-8

đình chỉ và hủy bỏ các văn bản pháp luật của cơ quan hành pháp, tư pháp, thực

hiện một số nhiệm vụ thuộc quyền hành pháp và tư pháp như : Quốc hội quyết

định những chính sách cơ bản, những nhiệm vụ trọng yếu, quyết định về bộ máy tổ

chức và bố trí nhân sự chủ chốt trong bộ máy nhà nước Các chức vụ chủ chốt

trong cơ quan nhà nước như : Chủ tịch nước, Thủ tướng chính phủ, Chánh tòa án

nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đều do Quốc hội cử

ra và chịu trách nhiệm trước Quốc hội

- Phối hợp giữa hoạt động hành pháp và tư pháp : các cơ quan hành pháp có

quyền kiến nghị những điều vi phạm pháp luật chuyển Toà án xem xét hoặc thông

qua hoạt động công an điều tra xong thì phải chuyển sang Tòa án, Viện kiểm sát

xem xét, truy tố, xét xử Cơ quan tư pháp cũng có quyền kiến nghị sang bên cơ

quan hành pháp sửa đổi những quy định, quyết định trái pháp luật

* Liên hệ thực tế :

Nhìn chung, thực tế những năm qua cho thấy nhà nước ta luôn có sự đổi mới tổ

chức và hoạt động (như xác định chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của bộ máy cơ

quan nhà nước) để đáp ứng những yêu cầu được đặt ra trong từng thời kỳ lịch sử,

nhất là trong thời kỳ đổi mới hiện nay.Nhà nước ta cũng dần dần hoàn thiện cơ chế

thu hút sự tham gia của nhân dân ngày càng nhiều vào việc xây dựng chính quyền

nhà nước các cấp

Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận rằng : tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà

nước còn nặng nề, cồng kềnh, những phân định về trách nhiệm, quyền hạn và sự

phối hợp giữa các cơ quan quyền lực, cơ quan nhà nước chưa tốt, hoạt động giám

sát của Quốc hội ngày càng tốt hơn nhưng hoạt động lập pháp còn nhiều hạn chế,

Để khắc phục những hạn chế trên, việc hoàn thiện bộ máy nhà nước được

Đảng xác định bao gồm một số công tác như sau :

- Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước của dân, do dân và vì dân dưới

sự lãnh đạo của Đảng nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong việc

xây dựng và quản lý nhà nước : mở rộng, đa dạng hóa thông tin, nâng cao chất

lượng thông tin làm cơ sở cho dân bàn bạc, tham gia xây dựng các chủ trương của

Đảng, chính sách của nhà nước, thực hiện quyền làm chủ của mình ở địa phương,

cơ sở Xây dựng cơ chế và các hình thức thích hợp để nhân dân, cán bộ, công chức

được bàn bạc, tham gia ý kiến, lấy ý kiến của nhân dân đối với các chủ trương,

chính sách lớn của Đảng và nhà nước.

- Đổi mới nâng cao chất lượng công tác lập pháp và giám sát tối cao của

quốc hội đối với toàn bộ hoạt động của nhà nước

- Cải cách nền hành chính nhà nước: là trọng tâm của việc xây dựng, hoàn

thiện nhà nước, trước mắt tập trung những nhiệm vụ cơ bản : Về cải cách thể chế

hành chính: đẩy mạnh cải cách thể chế và thủ tục hành chính trên những lĩnh vực

liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân, giảm tối đa cơ chế “xin-cho”; tổng kết

kinh nghiệm thực hiện cơ chế thực hiện cơ chế một cửa để chỉ đạo áp dụng rộng

rãi trên toàn quốc Đồng thời với việc xắp xếp tinh gọn, cắt bỏ khâu trung gian

những bộ phận chéo chức năng, nhiệm vụ, ngăn chặn tệ cửa quyền, tham nhũng,

hối lộ, vi phạm pháp luật Về tổ chức bộ máy: chấn chỉnh cơ cấu tổ chức, biên

chế, quy chế hoạt động của bộ máy hành chính các cấp làm cho bộ máy tinh gọn

và thực thi có hiệu lực từ TW đến địa phương, cơ sở Xác định chức năng, nhiệm

2-10

vụ, quyền hạn và trách nhiệm của mỗi cấp nhằm tạo điều kiện thuận lợi giải quyết

kịp thời những vấn đề đặt ra mà nhân dân đòi hỏi

- Cải cách tổ chức và hoạt động tư pháp: các cơ quan tư pháp phải là mẫu

mực trong việc tuân thủ pháp luật, phải thể hiện công lý, tính dân chủ, công khai

trong hoạt động, hình thành các toà án chuyên nghành và nâng cao năng lực xét

xử Phân định rõ chức năng công tố và kiểm sát của VKSND, nâng cao chất lượng

công tố (điều tra, luận tội) tránh những chồng chéo giữa thanh tra nhà nước và

Viện kiểm sát Đồng thời với việc khắc phục tình trạnh tồn đọng án quá nhiều, quá

lâu hoặc dây dưa kéo dài thời gian thi hành án

- Kiên quyết đấu tranh thường xuyên và có hiệu quả tệ nạn tham nhũng

trong bộ máy nhà nước các cấp nhằm xây dựng một nhà nước trong sạch, vững

mạnh

- Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức “xây dựng đội ngũ cán bộ

công chức, trước hết là cán bộ lãnh đạo và quản lý ở các cấp, vững vàng về chính

trị, gương mẫu về đạo đức, trong sạch về lối sống, có trí tuệ, kiến thức, năng lực

hoạt động thực tiễn, gắn bó với nhân dân”

- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước trong tình hình mới

trên cơ sở xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo Nghị quyết ĐH VIII, NQ TW3, NQ

TW6 (lần 2), Nghị quyết TW 7 khoá VIII nhằm chấn chỉnh kịp thời cán bộ, Đảng

viên làm trong sạch các tổ chức Đảng từ TW đến cơ sở, nâng cao năng lực và sức

chiến đấu cùa Đảng trong tình hình mới.

Kết luận :

Tóm lại, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là một nhà nước được tổ

chức và vận hành theo nguyên tắc “chủ quyền tối thượng thuộc về nhân dân”, lấy

pháp luật XHCN làm công cụ để điều hành - quản lý xã hội, lấy liên minh công –

nông – đội ngũ trí thức làm nền tảng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, hoạt

động theo nguyên tắc thống nhất về quyền lực nhưng có sự phân công và phối hợp

giữa các cơ quan trong 3 mặt hành pháp, tư pháp và lập pháp Đổi mới tổ chức,

hoạt động của nhà nước theo nguyên tắc trên là công việc vừa cơ bản, vừa cấp

bách và cần phải tính toán kỹ từng bước đi thích hợp Nếu chúng ta quán triệt đầy

đủ và thực hiện tốt nhưng yêu cầu và phương hướng đã được Đảng đề ra trong việc

kiện toàn hoạt động bộ máy nhà nước thì nhà nước pháp quyền XHCNVN sẽ được

thiết định vững chắc, ngày càng phát triển về mọi mặt, đủ sức xây dựng thành công

CNXH ở nước ta

1-10