Chapter 0 con người và môi trường

Mục tiêu môn họcMôn học nhằm trang bị cho sinh viên các kiến thức cơ bản về:  Quá trình phát triển của con người và tác động của con người đến môi trường,  Mối tương tác giữa con ngườ

CON NGƯỜI & MÔI TRƯỜNG

ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM

KHOA MÔI TRƯỜNG

GVGD: TS Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh Email: ngocquynh126@gmail.com

Trái đất Đời sống con người

Khí quyển

Thủy quyển

Sinh quyển

Địa quyển

Dân số

Kỹ thuật

Chính trị Kinh

tế

Mục tiêu môn học

Môn học nhằm trang bị cho sinh viên các kiến thức cơ bản về:

 Quá trình phát triển của con người và tác động của con người đến môi trường,

 Mối tương tác giữa con người và môi trường

 Có thái độ tích cực về mối quan hệ tác động qua lại giữa môi trường

và con người; hướng đến ý thức bảo vệ môi trường và phát triển kinh

tế - xã hội một cách bền vững…

Nội dung tóm tắt môn học

 Cung cấp và trình bày các kiến thức về con người và sự phát triển của con người;

sự tác động của con người vào môi trường; hậu quả của sự tác động đó ngược trở lại đối với con người; đồng thời giới thiệu các khái niệm về sinh thái, tài nguyên, môi trường.

 Đưa ra các biện pháp cơ bản để bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên mà đỉnh cao của nó là phát triển bền vững – một sự kết hợp hài hòa và tối ưu cho sự phát triển của con người trong khi vẫn bảo vệ được môi trường tự nhiên và xã hội.

 Định hướng cho sinh viên những kiến thức cơ bản cần thiết phục vụ cho chuyên ngành của mình, giúp người kỹ sư ra trường có ý thức cao và nắm được các vấn

đề môi trường trong công việc sau này.

Nội dung môn học

TG học Nội dung

1 tuần Con người và quá trình phát triển

1 Quá trình phát triển của con người

2 Một số yếu tố tác động đến con người

a Phương thức sống và thức ăn

b Khí hậu

c Môi trường địa hóa

3 Các hình thái kinh tế mà loài người đã trải qua

4 Dân số và các vấn đề về dân số

a Quan điểm về dân số học

b Quá trình tăng dân số và đô thị hóa

c Dân số với sự tồn tại và phát triển xã hội

Nội dung môn học

Tuần Nội dung

2 tuần Môi trường và tài nguyên

1 Tổng quan về môi trường

a Khái niệm

b Thành phần môi trường

c Các quyển trên trái đất

2 Các khái niệm liên quan

a Sự cố môi trường

b Suy thoái môi trường

c Khủng hoảng môi trường

d Đạo đức môi trường

3 Khái niệm về sinh thái

a Hệ sinh thái

b Các chu trình sinh-địa-hóa

4 Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

a Phân loại tài nguyên thiên nhiên

b Vai trò của tài nguyên và môi trường cho quá trình phát triển

Nội dung môn học

TG học Nội dung

2 tuần Tương tác giữa con người và môi trường

1 Khái niệm về mối tương tác giữa con người và môi trường

2 Tác động của con người đến môi trường

a Giảm đa dạng sinh học

b Cạn kiệt tài nguyên

c Biến đổi khí hậu/thiên tai

3 Ô nhiễm môi trường

a Ô nhiễm môi trường nước

b Ô nhiễm môi trường không khí

c Ô nhiễm môi trường đất

4 Tác động của ô nhiễm môi trường tới sức khỏe con người

a Các bệnh liên quan đến ô nhiễm nước

b Các bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí

c Các bệnh liên quan đến ô nhiễm rác thải

Kiểm tra giữa kỳ

Nội dung môn học

TG học Nội dung

2 tuần Cách tiếp cận bảo vệ môi trường và tài nguyên

1 Bảo vệ môi trường bằng các công cụ kiểm soát và mệnh lệnh

a Luật môi trường

b Các quy định và văn bản pháp lý dưới luật

2 Bảo vệ môi trường mang tính phòng ngừa

a Định nghĩa/khái niệm

b Giảm thiểu tại nguồn (Cleaner Production/reduction at source)

c Tái chế, tái sử dụng

d Hiệu quả sinh thái

3 Các hệ thống quản lý môi trường

a Hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO

b Kiểm toán môi trường

4 Thứ bậc các hệ hệ thống quản lý môi trường: không xử lý/kiểm

soát và xử lý/xử lý cuối đường ống/sản xuất sạch hơn/Hiệu quả sinh thái

Nội dung môn học

Tuần Nội dung

2 Phát triển bền vững

1 Khái niệm về phát triển bền vững

2 Các thước đo về phát triển bền vững

a Thước đo về kinh tế

b Thước đo về xã hội

c Thước đo về thể chế

d Thước đo về môi trường

3 Sự tổng hợp các thước đo trong phát triển bền vững

a Cách tiếp cận tĩnh

b Cách tiếp cận động

1,5 tuần Môi trường và ngành nghề

1.Các vấn đề môi trường trong công nghiệp chế biến thực phẩm/dệt/địa chất/khái thác/cơ khí/công nghiệp ô tô…

2.Các tác động và giải pháp bảo vệ môi trường trong ….

Ôn Tập và Giải Đáp

Tài liệu tham khảo

[1] Lê Thị Thanh Mai Giáo trình Môi trường và con người (Giáo trình

điện tử).

[2] Cunningham W P and Saigo, B W (2001) Environmental Science:

A Global concern., Boston, McGraw-Hill, 646pp, Boston.

[3] Goudie, A (1993), The Human Impact on Natural Environment.,

Blackwell,4th Edition Oxford, Blackwell14th, 1993, 542pp

[4] Internet, báo, đài, phương tiện truyền thông, …

Kế hoạch giảng dạy

 Thời gian: 42 tiết

 Hình thức: trình bày bài giảng, phim tài liệu, hướng dẫn tham khảo

tài liệu, kiểm tra nhanh tại lớp, bài tập nhóm.

 Đánh giá:

 Kiểm tra giữa kỳ (20%) - trắc nghiệm

 Điểm cuối kỳ (80%) gồm 2 phần:

 Bài tập nhóm (thuyết trình, bài kiểm tra nhanh tại lớp, …) - (40% )

 Thi cuối kỳ (40%) - trắc nghiệm (chỉ áp dụng đối với SV có bài tập nhóm và tham gia thi giữa kỳ)

 Thành lập nhóm: 8 - 9 sinh viên

1 Ngày môi trường thế giới?

2 Ngày hội tái chế?

3 Giờ trái đất?

4 Các vấn đề môi trường trên thế giới?

5 Các vấn đề môi trường tại Việt Nam?

6 Các tổ chức phi chính phủ về môi trường?

1 Ngày môi trường thế giới – World Environment Day (WED)

2006 Deserts and Desertification – Don't Desert Drylands! Algiers, Algeria

2007 Melting Ice – a Hot Topic? Tromsø, Norway

2008 Kick The Habit – Towards A Low Carbon Economy Wellington, New Zealand

2009 Your Planet Needs You – UNite to Combat Climate Change Mexico City, Mexico

2010 Many Species One Planet One Future Kigali, Rwanda

2011 Forests: Nature at your Service New Delhi, India

2 Ngày hội tái chế tại TP Hồ Chí Minh

- Website của Quỹ Tái chế http://www.refu.vn

- Do Sở Tài nguyên và Môi trường tổ chức vào khoảng trung tuần tháng 4

hàng năm (năm 2012, tổ chức vào chủ nhật ngày 15-4 tại Nhà Văn hoá lao động (55B Nguyễn Thị Minh Khai, quận 1, TP HCM));

- Mục tiêu: tăng mối quan tâm và nâng cao nhận thức cộng đồng về hoạt

động Tiết giảm, Tái sử dụng và Tái chế chất thải (3T);

- Có nhiều hoạt động tại ngày hội, trong đó gồm:

+ thu gom chất thải nguy hại và các chất thải có thể tái chế

+ trao đổi đồ dùng, vật dụng cũ

Người dân đổi chất thải nguy hại lấy quà tặng tại ngày hội tái chế chất thải

3 Giờ Trái đất– Earth Hour

Biểu trưng của Giờ Trái Đất

- Giờ Trái Đất là một sự kiện quốc tế hằng năm,

do Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (World Wildlife

Fund) khuyên các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh

tắt đèn điện và các thiết bị điện không ảnh hưởng

lớn đến sinh hoạt trong một giờ đồng hồ vào lúc

8h30 đến 9h30 tối (giờ địa phương) ngày thứ bảy

cuối cùng của tháng ba hàng năm;

- Mục đích: nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu;

- “Giờ Trái đất 2012” với chủ đề “Tôi và bạn hãy

cùng hành động” diễn ra vào ngày 31-3-2012.

Tổ chức Hành động vì Môi trường (tên tiếng Anh: Actions for Environment Organization, tên viết tắt: AFEO) là tổ chức phi chính phủ của Việt

nam, được thành lập nhằm thực hiện các nhiệm vụ giáo dục, truyền thông, nghiên cứu

về môi trường và phát triển bền vững Một phần quan trọng khác trong nhiệm vụ của chúng tôi đó là thực hiện các hoạt động xã hội, thúc đẩy các hoạt động nhằm hướng tới

sự phát triển bền vững của xã hội, trong đó chú ý tới sự phát triển của mỗi cá nhân

East Meets West's core program work is in the areas of education, healthcare, clean water and sanitation, and infrastructure Our programs reflect our commitment to removing the barriers that prevent people from enjoying life's fullest opportunities Our primary mission is to serve the poor and the disadvantaged in Southeast and South Asia

6 Các tổ chức phi chính phủ về môi trường

Phim tài liệu

Như một cuốn nhật ký ghi lại chuyến viễn du chỉ gồm những hình ảnh quay từ trên không, tựa như một bản tụng ca Hành tinh và Loài người, bộ phim được sản xuất nhằm đưa lại cho mọi người có một cái nhìn tổng quan và chân thực hơn về thực trạng hành tinh mà chúng ta đang sống,

Khi nhìn từ trên cao, trái đất của chúng ta mang một dáng vẻ khác mà tới giờ chúng ta vẫn chưa được biết tới, và bộ phim tha thiết mời gọi chúng ta dừng lại chỉ một khoảnh khắc thôi để ngắm nhìn trái đất, ngắm nhìn những gì chúng ta đã làm với những tài nguyên và vẻ đẹp của quả Địa cầu này, từ đó

để có thể tự quyết định hành vi của chính mình đối với ngôi nhà chung – Trái Đất của chúng ta

Thức tỉnh ý thức của tất cả mọi người về những hiểm họa đang đe dọa Hành tinh và trách nhiệm của chúng ta trong việc bảo vệ giữ gìn trái đất, đó chính là thông điệp của bộ phim mang tính toàn cầu và

sẽ được phổ biến rộng rãi trên toàn cầu này

“Xin hãy lắng nghe, bạn cũng như tôi, một sinh vật tiến hóa nhất , loài người tinh khôn! Sự sống, một phép màu trong vũ trụ đã xuất hiện từ 4 tỉ năm trước, và loài người chúng ta mới chỉ tồn tại được 200.000 năm Nhưng chúng ta đã kịp phá vỡ mọi tính chất cân bằng của sự

Chúng ta biết thời gì dầu mỏ giá rẻ sắp kết thúc, nhưng chúng ta từ chối tin vào sự thật đó Với rất nhiều người trong số chúng ta, giấc mơ Mỹ là tiêu biểu cho cái tên thần thoại Los Angeles

Trong thành phố trải dài trên 100km này, số xe hơi gần như bằng số dân Tại đây, năng

lượng được dùng cho các show diễn ấn tượng hằng đêm, một thành phố ngàn sao Mức

năng lượng tiêu tốn cho một đêm xa hoa ở đây đủ để cho một thành phố lớn khác tiêu dùng

cả một tháng trời

Năng lượng chiếu sáng cho một đêm đầy sao của Los Angeles đủ để một

thành phố tầm cỡ như TP HCM tiêu thụ trong vòng một tháng

Ít ai biết rằng Los Angeles được xây dựng trên một sa mạc, cũng giống

như việc người ta chở đất cát và nước ngọt để xây dựng các hòn đảo nhân tạo trên biển ở Dubai đang làm cả thế giới kinh ngạc Nhưng liệu sự xa xỉ này sẽ kéo dài bao lâu, khi mà sự cân bằng nào cũng có giới hạn của nó…

Dubai nổi tiếng với những hòn đảo nhân tạo, được xây dựng bằng tiền thu từ dầu mỏ

(…) Cần 100 lít nước để sản xuất ra 1kg khoai tây, 4000 lít cho 1kg gạo và 13000 lít nước cho 1kg thịt bò!?! Đó là chưa tính đến lượng xăng dầu tiêu tốn trong quá trình vận chuyển Mỗi ngày có khoảng 5000 người chết vì uống nước nhiễm bẩn, và 1 tỉ người không có nước sạch để dùng và cũng có gần 1 tỉ người sẽ phải chịu đói Trong khi đó, 50% lượng ngũ cốc giao thương trên thế giới vẫn đang được dùng làm thức ăn cho gia súc và làm nhiên liệu sinh học Chỉ trong vòng hơn một thế kỷ qua, từ khi con người tìm ra dầu mỏ, chỏm băng ở hai

đầu bán cầu đã mỏng đi hơn 40% và lượng nhiệt trung bình ghi nhận được mỗi năm ngày

một cao…

(…) Mỗi năm có khoảng 13 triệu hecta rừng biến mất vĩnh viễn bởi những lý do mà ai cũng

biết Còn các loài sinh vật và động vật cũng có số phận thê thảm không kém, khi mà các loài đang chết đi với nhịp độ gấp 1000 lần tỉ lệ tử tự nhiên…

(…) Trong 50 năm qua, khoảng cách giàu nghèo được nới rộng hơn bao giờ hết, hơn một

nửa số của cải thế giới nằm trong tay 2% dân số 20% dân số thế giới tiêu thụ khoảng 80% tài nguyên Các nước trên thế giới đã chi viện cho quân sự nhiều gấp 12 lần viện trợ cho

các nước đang phát triển (…)

Phim tài liệu

Trái đất có thể trở thành một quả cầu lửa bởi hơi nóng bao trùm Từ đó,

bão lụt, hạn hán, khí độc cũng như hàng loạt tai họa do môi trường bị

tàn phá sẽ liên tục xảy đến với loài người An Inconvenient Truth - bộ

phim tài liệu đoạt giải Oscar 2007 đã lên tiếng một cách đầy thuyết phục

để con người hiểu rằng nếu cứ hành xử với môi trường như hiện tại thì

tương lai, hành tinh xanh sẽ bị chính chúng ta tiêu diệt

Không hề đơn điệu với những lời kêu gọi, An Inconvenient Truth thực sự

hấp dẫn với những hình ảnh, số liệu thống kê chính xác, giàu sức thuyết

phục, tận dụng tối đa sức mạnh của ngoại hình và khả năng diễn thuyết,

diễn xuất rất tốt của Al Gore

Phim đã giành giải đặc biệt chưa từng được trao trong 10 năm qua của

giải Humanitas, vốn tôn vinh các kịch bản nhằm giúp kiến tạo “một xã

hội tự do, giàu mạnh và hiệp nhất”