VẤN ĐỀ SÁP NHẬP và MUA bán DOANH NGHIEP

VẤN ĐỀ SÁP NHẬP và MUA bán DOANH NGHIEP

5.Trần Thùy Dung 6.Nguyễn Lê Anh Thương

HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP VÀ MUA BÁN DOANH NGHIỆP

MỤC LỤC Trang

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP VÀ MUA

LẠI DOANH NGHIỆP

02

1.1 KHÁI NIỆM SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI DOANH NGHIỆP 02

1.1.2 Khái niệm sáp nhập và mua lại doanh nghiệp (M&A) theo pháp

luật Việt Nam

02

1.2.2 M&A theo chiều ngang (horizonal mergers) 04

1.3 ĐỘNG CƠ THÚC ĐẨY, CÁCH THỨC THỰC HIỆN VÀ

QUY TRÌNH CỦA HOẠT ĐỘNG M&A

05

1.5 CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG M&A 23

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG HOẠT ĐỘNG

M&A Ở VIỆT NAM

25

2.1 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG M&A Ở VIỆT NAM 25

2.2 XU HƯỚNG HOẠT ĐỘNG M&A VIỆT NAM TRONG THỜI

GIAN TỚI

29

2.2.1 Xu hướng M&A ở ngành dịch vụ tài chính và hàng tiêu dùng 292.2.2 Xu hướng M&A thông qua chuyển nhượng bất động sản 292.2.3 Các công ty Nhật Bản và Singapore sẽ vẫn là những bên mua

MỞ ĐẦU

Thị trường mua bán, sát nhập doanh nghiệp (M&A) tại Việt Namhiện nay đang phát triển nhanh chóng, nhu cầu mua bán, sát nhậpdoanh nghiệp ngày càng tăng Tuy nhiên, so với thế giới tỷ lệ giaodịch thành công chưa đáng kể, vì ở Việt Nam, đây vẫn là một hoạtđộng còn non trẻ So với thế giới thì tỷ lệ thành công ở Việt Nam cònkhá khiêm tốn Vì thế, việc tìm hiểu rõ vấn đề này là một điều cầnthiết đối với các nhà đầu tư và tài trợ

Do đó, chúng tôi đã chọn nghiên cứu và trình bày với cả lớp đề tài

“Vấn đề M&A và tiến trình M&A tại Việt Nam”

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI DOANH

NGHIỆP - M&A 1.1 KHÁI NIỆM SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI DOANH NGHIỆP – M&A 1.1.1 Khái niệm M&A

Tên tiếng anh của thuật ngữ này là Mergers & Acquisitions (M&A) cónghĩa là sáp nhập và mua lại

a Sáp nhập là hình thức trong đó hai hay nhiều công ty kết hợp lại thành một

và cho ra đời một pháp nhân mới, một công ty mới thay vì hoạt động riêng lẻ

b Mua lại là hình thức kết hợp mà một doanh nghiệp mua lại toàn bộ hoặc

phần lớn một doanh nghiệp khác mà không hình thành một pháp nhân mới

Trong hoạt động M&A, doanh nghiệp mua lại hay nhận sáp nhập cònđược gọi là doanh nghiệp thôn tính, doanh nghiệp bị sáp nhập hay bị mua lại

là doanh nghiệp mục tiêu, là đối tượng trong các vụ sáp nhập hay mua lại

1.1.2 Khái niệm sáp nhập và mua lại doanh nghiệp (M&A) theo pháp luật Việt Nam

a Theo tinh thần của Luật doanh nghiệp 2005, hoạt động M&A tồn tại ở các dạng sau đây:

Hợp nhất doanh nghiệp (khoản 1, điều 152, Luật doanh nghiệp 2005): Hai

hoặc một số công ty cùng loại (sau đây gọi là công ty bị hợp nhất) có thể hợpnhất thành một công ty mới (sau đây gọi là công ty hợp nhất) bằng cáchchuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty hợpnhất, đồng thời chấm dứt tồn tại của các công ty bị hợp nhất

Sáp nhập doanh nghiệp (khoản 1, điều 153, Luật doanh nghiệp 2005): Một

hoặc một số công ty cùng loại (sau đây gọi là công ty bị sáp nhập) có thể sápnhập vào một công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cáchchuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhậnsáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị sáp nhập

Mua bán cổ phần (Điều 79, khoản 1, điểm d, Luật doanh nghiệp 2005): Cổ

đông của một công ty có quyền chuyển nhượng phần vốn góp của mình cho

cổ đông khác và người (nhà đầu tư) khác không phải là cổ đông

b Theo Luật đầu tư 2005, M&A được thể hiện theo nhiều dạng khác nhau:

Điều 17, khoản 1, Luật đầu tư năm 2005, khi thực hiện một dự án đầu tư, nhàđầu tư có thể chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ dự án đó cho nhà đầu tưkhác Như vậy, đây chính là hoạt động M&A của dự án chứ không phải làhoạt động liên quan đến mua bán cổ phần

c Theo điều 17, Luật Cạnh tranh, thì M&A được thể hiện dưới các hình thức sau

Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ

tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệpkhác, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập

Hợp nhất doanh nghiệp là việc hai hoặc nhiều doanh nghiệp chuyển toàn bộ

tài sản quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình để hình thành một doanhnghiệp mới, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các doanh nghiệp bị hợp nhất Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phầntài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc mộtngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại

1.2 PHÂN LOẠI M&A

J Fred Weston và Samuel C Weaver xếp các hoạt động sáp nhập, mualại doanh nghiệp thành 3 loại:

1.2.1 M&A theo chiều dọc (vertical mergers)

Diễn ra đối với các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng Chẳng hạn nhưmột doanh nghiệp Sản xuất xi măng mua lại nhà máy sản xuất bao bì Sátnhập dọc được chia làm hai nhóm sau: a Sát nhập tiến (forward) khi mộtdoanh nghiệp mua lại doanh nghiệp khách hàng của mình, ví dụ: doanhnghiệp thực phẩm mua lại chuỗi cửa hàng bán lẻ thực phẩm; b Sát nhập lùi(backward) khi một doanh nghiệp mua lại nhà cung cấp của mình, ví dụdoanh nghiệp sản xuất nước uống mua lại doanh nghiệp đóng chai Sát nhậptheo chiều dọc đem lại cho doanh nghiệp tiến hành sát nhập lợi thế về đảmbảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra sản phẩm, giảm chi phítrung gian, khống chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh

1.2.2 M&A theo chiều ngang (horizonal mergers)

Diễn ra đối với hai doanh nghiệp cùng cạnh tranh trực tiếp và chia sẻcùng dòng sản phẩm và thị trường Kết quả từ những vụ sát nhập theo dạngnày sẽ đem đến cho bên sát nhập cơ hội mở rộng thị trường, kết hợp thươnghiệu, giảm thiểu chi phí cố định, tăng cường hiệu quả của hệ thống phân phối

và hậu cần Khi hai đối thủ cạnh tranh nhau, kết hợp lại với nhau sẽ khôngnhững giảm bớt cho mình một đối thủ mà còn tạo ra một sức mạnh lớn hơn đểcạnh tranh với các đối thủ còn lại Sát nhập ngang phát triển khá nhanh trongthời gian gần đây nhờ vào sự tái cấu trúc toàn cầu của nhiều ngành côngnghiệp để đối phó với sự thay đổi công nghệ và tự do hóa

1.2.3 M&A tổ hợp (conglomerate mergers)

Bao gồm tất cả các loại sáp nhập khác (thường hiếm khi có hình thứchợp nhất) Sáp nhập tổ hợp được phân thành 3 nhóm: (a) sáp nhập tổ hợpthuần túy, hai bên không hề có mối quan hệ nào với nhau, như một công tythiết bị y tế mua công ty thời trang; (b) sáp nhập bành trướng về địa lý, haicông ty sản xuất cùng một loại sản phẩm nhưng tiêu thụ trên hai thị trườnghoàn toàn cách biệt về địa lý, chẳng hạn một tiệm ăn ở Hà Nội mua một tiệm

ăn ở Singapore; (c) sáp nhập đa dạng hóa sản phẩm, hai công ty sản xuất hailoại sản phẩm khác nhau nhưng cùng ứng dụng một công nghệ sản xuất hoặctiếp thị gần giống nhau, ví dụ một công ty sản xuất bột giặt mua một công tysản xuất thuốc tẩy vệsinh Sáp nhập tổ hợp không phổ biến bằng hai loại hìnhtrước

1.3 ĐỘNG CƠ THÚC ĐẨY, CÁCH THỨC THỰC HIỆN VÀ QUY TRÌNH CỦA HOẠT ĐỘNG M&A

Động cơ thúc đẩy, cách thức thực hiện và quy trình của hoạt động M&A 1.3.1 Động cơ thúc đẩy hoạt động M&A:

(i) Hợp lực thay cạnh tranh: Chắc chắn số lượng “người chơi” sẽ giảm

đi khi có một vụ sáp nhập hoặc hợp nhất giữa các công ty vốn là đối thủ củanhau trên thương trường; cũng có nghĩa là sức nóng cạnh tranh không nhữnggiữa các bên liên quan mà cả thị trường nói chung sẽ được hạ nhiệt Hơn nữa,

tư duy cùng thắng (win – win) đang ngày càng chiếm ưu thế đối với tư duy cũthắng – thua (win – lose)

(ii) Nâng cao hiệu quả: Thông qua M&A các công ty có thể tăng

cường hiệu quả kinh tế nhờ quy mô khi nhân đôi thị phần, giảm chi phí cốđịnh (trụ sở, nhà xưởng), chi phí nhân công, hậu cần, phân phối Các công tycòn có thể bổ sung cho nhau về nguồn lực (đầu vào) và các thế mạnh kháccủa nhau như thương hiệu, thông tin, bí quyết, dây chuyền công nghệ, cơ sở

khách hàng, hay tận dụng những tài sản mà mỗi công ty chưa sử dụng hết giátrị (chẳng hạn một công ty chứng khoán sáp nhập với một ngân hàng, công tyđiện thoại và công ty cung cấp Internet…) Ngoài ra, còn có trường hợp công

ty thực hiện M&A với một công ty đang thua lỗ nhằm mục đích trốn thuế chophần lợi nhuận của bản thân Có trường hợp các công ty thực hiện M&A đểđạt được thị phần khống chế nhằm áp đặt giá cho thị trường

(iii) Tham vọng bành trướng tổ chức và tập trung quyền lực thị

trường: Các công ty đã thành công thường nuôi tham vọng rất lớn trong việc

phát triển tổ chức của mình ngày một lớn mạnh và thống trị không nhữngtrong phân khúc và dòng sản phẩm hiện tại mà còn lan sang cả những lĩnhvực khác Những tập đoàn như GE của Mỹ, Chungho Holdings của tỷ phủ Li

Ka Shing của Hongkong, hay trường hợp Công ty FPT, Công ty TrungNguyên của Việt Nam là những ví dụ điển hình Từ một công ty thành danhtrong lĩnh vực công nghệ tin học, FPT hiện đã mở rộng sang các lĩnh vựcmạng điện thoại cố định, di động, truyền hình trực tuyến, đào tạo đại học,chứng khoán và sắp tới cả bất động sản, giáo dục phổ thông… Ngoài ý đồmuốn xây dựng “đế chế” của riêng ban lãnh đạo, cũng phải xét đến yếu tốđộng cơ xuất phát từ nội tại Đó là sức ép thăng tiến từ các quan chức trongnội bộ công ty Những lý do này gộp lại nhiều khi khiến một tổ chức cứ phình

to mãi bất chấp tính hiệu quả Sự sụp đổ của tập đoàn Deawoo cũng có phầnbắt nguồn từ một quá trình tương tự

(iv) Giảm chi phí gia nhập thị trường: ở những thị trường có sự điều

tiết mạnh của chính phủ, việc gia nhập thị trường đòi hỏi doanh nghiệp phảiđáp ứng nhiều điều kiện khắt khe, hoặc chỉ thuận lợi trong một giai đoạn nhấtđịnh, thì những công ty đến sau chỉ có thể gia nhập thị trường đó thông quathâu tóm những công ty đã hoạt động trên thị trường Điều này rất phổ biến

đối với đầu tư nước ngoài ở Việt Nam, đặc biệt là ngành ngân hàng, tài chính,bảo hiểm Theo cam kết của Việt Nam với WTO, nước ngoài chỉ được lậpngân hàng con 100% từ tháng 4/2007, lập chi nhánh nhưng không được lậpchi nhánh phụ, không được huy động tiền gửi bằng đồng Việt Nam từ ngườiViệt Nam trong 5 năm Công ty chứng khoán 100% nước ngoài chỉ đượcthành lập sau 5 năm (2012) Như vậy, rõ ràng nếu các ngân hàng, công tychứng khoán nước ngoài không muốn chậm chân trong việc cung cấp đầy đủcác dịch vụ và giành thị phần trong giai đoạn phát triển rất mạnh của thịtrường ngân hàng tài chính Việt Nam, thì họ buộc phải mua lại cổ phần củacác doanh nghiệp trong nước (tuy cũng bị hạn chế 30%).

Hơn nữa, không những tránh được các rào cản về thủ tục để đăng kýthành lập (vốn pháp định, giấy phép), bên mua lại còn giảm được cho mìnhchi phí và rủi ro trong quá trình xây dựng cơ sở vật chất và cơ sở khách hàngban đầu Nếu sáp nhập một công ty đang ở thế yếu trên thị trường, những lợiích này còn lớn hơn giá trị vụ chuyển nhượng, và chứng minh quyết định gianhập thị trường theo cách này của người “đến sau” là một quyết định đúngđắn Trong một số trường hợp, mục đích chính của người thực hiện M&Akhông chỉ là gia nhập thị trường mà còn nhằm mua lại một ý tưởng kinhdoanh có nhiều triển vọng (như Phở 24, comhop.com14)

(v) Thực hiện chiến lược đa dạng hóa và dịch chuyển trong chuỗi

giá trị: Nhiều công ty chủ động thực hiện M&A để hiện thực hóa chiến lược

đa dạng hóa sản phẩm hoặc mở rộng thị trường của mình Khi thực hiện chiếnlược này, công ty sẽ xây dựng được cho mình một danh mục đầu tư cân bằnghơn nhằm tránh rủi ro phi hệ thống Ngoài ra, một số công ty còn thực hiệnchiến lược tiến hay lùi trong chuỗi giá trị (forward/backward integration)

thông qua M&A Lợi ích từ những vụ sáp nhập này đã được nêu ở phần trên,trong hai loại hình sáp nhập dọc và sáp nhập tổ hợp

1.3.2 Cách thức thực hiện hoat động M&A

Trên thực tế, các hoạt động M&A có thể diễn ra đối với một phần hoặc một

bộ phận doanh nghiệp, theo các hình thức dưới đây:

(i) Tham gia mua cổ phần khi doanh nghiệp tăng vốn điều lệ hoặc đấu giá phát hành cổ phiếu ra công chúng Đây là hình thức thâu tóm một

phần nhưng đủ để tham gia định đoạt quyền sở hữu và quản trị theo mục tiêuchiến lược của bên mua Rất nhiều tỷ phú Nga đã thành công từ chiến lượcnày khi Nga tư hữu hóa doanh nghiệp nhà nước vào đầu thập niên 90 Một sốdoanh nghiệp Việt Nam cũng thành công nhờ chiến lược này ở giai đoạn đầucủa quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

(ii) Mua gom cổ phiếu để giành quyền sở hữu và chi phối cũng là một chiến lược được nhiều doanh nghiệp thực hiện Tại Việt Nam, nửa cuối

năm 2008, khi thị trường chứng khoán sụt giảm và nhiều doanh nghiệp niêmyết có giá trị vốn hóa thấp đã trở thành mục tiêu bị thu gom Cách thức thugom có thể mua dần trên thị trường giao dịch hoặc qua giao dịch thỏa thuận(đây là cách phổ biến tại Việt Nam); công khai chào thầu; lôi kéo cổ đông bấtmãn (proxy fights); thương lượng tự nguyện với Ban điều hành

+ Chào thầu: Doanh nghiệp đi mua công khai đề nghị cổ đông hiện

hữu của công ty trong tầm ngắm bán lại cổ phần của họ với một mức giá caohơn thị trường Giá chào thầu đó phải đủ hấp dẫn để đa số cổ đông tán thành

Ví dụ như công ty A đưa ra mức giá 45.000 đồng/cổ phần của công ty B trongkhi giá của cổ phiếu đó trên thị trường đang giao dịch ở mức 35.000 đồng.Nếu cổ đông của công ty B thấy mức giá đó hấp dẫn, họ sẽ bán cổ phần củamình cho công ty A để nhận một lượng giá trị tiền mặt tương ứng cao hơn so

với bán ra trên thị trường Công ty A sau khi nắm giữ sở hữu, có thể cơ cấu lạicông ty B và thay đổi quản trị theo đúng chiến lược của mình.

Hình thức chào thầu này thường được áp dụng trong các vụ thôn tínhmang tính thù địch đối thủ cạnh tranh Công ty bị mua thường là công ty yếuhơn Tuy vậy, vẫn có một số trường hợp một công ty nhỏ “nuốt” được mộtđối thủ nặng ký hơn, đó là khi họ huy động được nguồn tài chính khổng lồ từbên ngoài để thực hiện được vụ thôn tính Điểm đáng chú ý trong thương vụ

“chào thầu” là ban quản trị công ty mục tiêu bị mất quyền định đoạt, bởi vìđây là sự trao đổi trực tiếp giữa công ty thôn tính và cổ đông của công ty mụctiêu, trong khi ban quản trị (thường chỉ là người đại diện do đó trực tiếp nắmkhông đủ số lượng cổ phần chi phối) bị gạt ra bên ngoài Thông thường, banquản trị và các vị trí quản lý chủ chốt của công ty mục tiêu sẽ bị thay thế, mặc

dù thương hiệu và cơ cấu tổ chức của nó vẫn có thể được giữ lại mà khôngnhất thiết bị sáp nhập hoàn toàn vào công ty thôn tính Để chống lại vụ sápnhập bất lợi cho mình, ban quản trị công ty trong tầm ngắm có thể “chiếnđấu” lại bằng cách tìm kiếm sự trợ giúp/bảo lãnh tài chính mạnh hơn, để cóthể đưa ra mức giá chào thầu cổ phần cao hơn cổ phần của các cổ đông hiệnhữu đang ngã lòng

+ Lôi kéo cổ đông bất mãn: thường được sử dụng trong các vụ “thôn tính

mang tính thù địch” Khi lâm vào tình trạng kinh doanh yếu kém và thua lỗ,luôn có một bộ phận cổ đông bất mãn và muốn thay đổi ban quản trị và điềuhành công ty mình Công ty cạnh tranh có thể lợi dụng tình cảnh này để lôikéo bộ phận cổ đông đó Trước tiên, thông qua thị trường, họ sẽ mua một sốlượng cổ phần tương đối lớn (nhưng chưa đủ để chi phối) để trở thành cổđông của công ty trong tầm ngắm Sau khi đã nhận được sự ủng hộ, họ và các

cổ đông bất mãn sẽ triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông, hội đủ số lượng cổ

phần chi phối để loại ban quản trị cũ và bầu đại diện của công ty thôn tính vàoHội đồng quản trị mới.

+ Thương lượng tự nguyện với ban quản trị và điều hành: là hình thức phổ

biến trong các vụ sáp nhập “thân thiện” (friendly mergers) Nếu cả hai công tyđều nhận thấy lợi ích chung trong một vụ sáp nhập và có những điểm tươngđồng giữa hai công ty (về văn hóa tổ chức, thị phần, sản phẩm…), người điềuhành sẽ xúc tiến để ban quản trị của hai công ty ngồi lại và thương thảo chomột hợp đồng sáp nhập Có không ít trường hợp, chủ sở hữu các công ty nhỏ,thua lỗ hoặc yếu thế trong cuộc cạnh tranh tìm cách rút lui bằng cách bán lại,hoặc tự tìm đến các công ty lớn hơn để đề nghị được sáp nhập hòng lật ngượctình thế của công ty mình trên thị trường

(iii) Hoán đổi/chuyển đổi cổ phiếu (stock swap) thường diễn ra đối với

những công ty có mối liên hệ chặt chẽ với nhau như trong cùng một tập đoànnhư trong các trường hợp CTCP Đâu tư Dâu khí Viêt Nam (PVD Invest)PVDI vào Tông CTCP Khoan và Dịch vụ Khoan Dầu khí (PVD), Công tyKinh Đô (KDC) và Công ty Kinh Đô Miền Bắc (NKD) hoặc hai công ty concủa Sông Đà 6 (SD6) là Công ty Sông Đà 6.04 (S64) và Sông Đà 6.06 (SSS)sáp nhập vào công ty mẹ theo hình thức hoán đổi cổ phiếu Đối với nhữngtrường hợp này, nói chung vấn đề quan trọng nhất là định giá để đảm bảo lợiích của các cổ đông của các bên còn về chiến lược kinh doanh hoặc các thủtục pháp lý thường không xảy ra vấn đề lớn

(iv) Mua lại một phần doanh nghiệp hoặc tài sản cũng là một cách

để thực hiện chiến lược M&A Ví dụ cho hình thức này là thương vụ Công ty

xi măng Holcim đã mua lại nhà máy xi măng Cotec của Tập đoàn Cotec Trênthế giới, hình thức này khá phổ biến đang được nhiều doanh nghiệp trong nềnkinh tế đang nổi (emerging economies) tiến hành đề vươn ra thị trường toàn

cầu Một trong những thương vụ khá đình đám là hãng máy tính Lenovo củaTrung Quốc đã mua lại mảng kinh doanh máy tính cá nhân của Tập đoànIBM Trong trường hợp này, doanh nghiệp đi thâu tóm chỉ mua một phầnhoặc một bộ phận tài sản của doanh nghiệp bán mà không tham gia sở hữu tạidoanh nghiệp bán Phần bán đi có thể là tài sản hữu hình (nhà xưởng, máymóc, đất đai…) hoặc vô hình (thương hiệu, bản quyền, đội ngũ nhân sự, kênhphân phối…) được tách ra khỏi công ty bán Đối với bên bán, việc chia táchdoanh nghiệp đã có sự điều chỉnh của pháp luật.

(v) Mua lại một dự án bất động sản được tiến hành khá phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt đối với những doanh nghiệp đầu tư phát triển bất động

sản Thực chất, bất động sản cũng được coi là một loại tài sản và về lý thuyết

sẽ được thực hiện như phần đã đề cập ở trên về mua một phần hoặc tài sảndoanh nghiệp Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp phát triển các dự án bấtđộng sản, thuật ngữ “nhà đầu tư thứ cấp” đã trở nên phổ biến hơn là M&A.Trong lĩnh vực này, một số doanh nghiệp có thế mạnh và tiềm lực để lấy đượcnhững dự án lớn nhưng khi triển khai thì chia nhỏ ra “bán lại” cho các nhàđầu tư thứ cấp để phát triển Thực tế cũng đã diễn ra một số hiện tượng tranhchấp như vụ Tập đoàn Bảo Sơn (chủ đầu tư), Công ty D&T (nhà đầu tư thứcấp) với khách hàng cá nhân mua bất động sản thuộc dự án của Bảo Sơn.Nhưvậy, trong những trường hợp này các bên tham gia nếu không chặt chẽ ngay

từ đầu về các hình thức M&A sẽ có thể gây ra những tranh chấp phức tạp saunày

(vi) Mua nợ cũng là một cách thức tiến hành M&A gián tiếp Khi

một doanh nghiệp mất khả năng thanh khoản và không thể trả nợ, chủ nợ cóthể tìm một doanh nghiệp có khả năng tài chính mua lại phần nợ với giá thỏathuận Doanh nghiệp mua nợ trở thành chủ nợ mới và có thể thỏa thuận để

chuyển đổi khoản nợ thành vốn cổ phần và thực thi quyền sở hữu Trườnghợp này thường diễn ra đối với chủ nợ cũ là ngân hàng Thay vì để cho doanhnghiệp phá sản, cách tốt nhất là ngân hàng bán nợ với mức giá thấp hơn giá trịkhoản nợ Doanh nghiệp mua nợ nhìn chung hướng tới việc chuyển đổi khoản

nợ thành cổ phần để can thiệp cứu doanh nghiệp hơn là kỳ vọng nhận trả nợ

1.3.3 Nguyên tắc thực hiện thương vụ M&A

Nguyên tắc cơ bản đằng sau việc quyết định mua lại hoặc sáp nhập vớimột doanh nghiệp khác là phải tạo ra được giá trị cổ đông lớn hơn tổng giá trịhiện tại của hai doanh nghiệp khi còn đứng riêng rẽ Đây là nguyên nhân cănbản để tiến hành M&A Những doanh nghiệp mạnh mua lại doanh nghiệpkhác nhằm tạo ra một doanh nghiệp mới với năng lực cạnh tranh cao hơn, đạthiệu quả về chi phí, chiếm lĩnh thị phần lớn hơn, đạt hiệu quả vận hành cao.Những điều này tạo thành lợi ích kỳ vọng thuyết phục các doanh nghiệp khácchấp nhận để mình bị mua lại

Một số vấn đề mang tính nguyên tắc khi thực hiện quá trình M&A là:

(i) Những phương thức định giá doanh nghiệp mục tiêu và tác động

của việc xem xét tài chính đến việc định giá.

Không có một phương thức định giá đại trà nào phù hợp cho mọitrường hợp M&A, vì mỗi một doanh nghiệp mục tiêu đều có những đặc điểmriêng cần xem xét Thông thường người ta áp dụng nhiều kỹ thuật đánh giákhác nhau và so sánh các kết quả để tìm ra các yếu tố làm tăng thêm hoặcgiảm giá trị doanh nghiệp

Ngoài việc định giá doanh nghiệp mục tiêu khi đứng độc lập, còn phảiđịnh giá doanh nghiệp trong tổng thể doanh nghiệp sau khi sáp nhập hoặcmua lại Do phần lớn các thương vụ M&A được kỳ vọng để hợp lực cùng

công ty mẹ nên thường áp dụng phương thức khấu trừ dòng vốn, cho phéptính đến các lợi ích tương lai mà người mua nhận được.

Tuy vậy, cần bổ sung thêm các kỹ thuật định giá khác để có được đầy

đủ giá trị của doanh nghiệp mục tiêu, như: bản phân tích so sánh trong cùngmột ngành nghề, chi phí thay thế hay chi phí cần có để có thể bắt đầu hoạtđộng sản xuất, kinh doanh tương tự như doanh nghiệp mục tiêu Giá thực tế

mà người mua phải trả là một hàm số của kỹ năng đàm phán, những rủi rohay lợi ích từ việc mua doanh nghiệp đem lại, phụ thuộc chủ yếu vào từngnhà đầu tư Khi xem xét tình hình tài chính của doanh nghiệp mục tiêu, cầnchú ý phát hiện các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến các yếu tố định giá, làmảnh hưởng đến giá trị của doanh nghiệp mục tiêu

(ii) Khi mua lại một doanh nghiệp mà việc định giá tài sản phải do một cơ quan định giá được uỷ quyền thực hiện

Việc định giá do các chuyên gia đảm nhận nhằm tránh thất thoát tài sản

mà chủ sở hữu có thể không nắm được chính xác (như trường hợp bán doanhnghiệp của Nhà nước) do không phản ảnh đúng giá trị kinh tế của doanhnghiệp Tuy nhiên, các phương pháp định giá tài sản doanh nghiệp được cácchuyên gia sử dụng lại thường có các mức giá trị cao giả tạo, nên người muaphải so sánh giá trị doanh nghiệp mục tiêu với giá trị của doanh nghiệp riêngcủa mình để xem thương vụ có khả thi về mặt kinh tế hay không Việc xemxét phải thực hiện trước khi các chuyên gia định giá tiến hành Điều này cóvai trò quan trọng để phát hiện các yếu tố tác động đến việc định giá củachuyên gia và đưa ra các bằng chứng cho các chuyên gia, nhằm tác động đếnviệc định giá doanh nghiệp

(iii) Hạn chế tối đa sự trùng lặp giữa việc xem xét các khía cạnh pháp lý với việc xem xét các khía cạnh tài chính trước đàm phán M&A.

Trong thực tế có một số lĩnh vực đòi hỏi phải xem xét cả khía cạnhpháp lý lẫn tài chính, vì nếu tách riêng chúng thì có thể sẽ có những kết luậnkhác nhau Ở một số lĩnh vực khác, việc phân chia nhiệm vụ chính và phụ chocác chuyên gia tài chính và pháp lý cũng là cách hữu hiệu để tránh chồngchéo, trùng lắp.

(iv) Xác định các nghĩa vụ và rủi ro tiềm ẩn

Các nghĩa vụ và rủi ro tiềm ẩn là lĩnh vực cần được quan tâm trong cácthương vụ M&A; đồng thời cũng là một trong những vấn đề khó khăn nhất

Sẽ không có một thủ tục định sẵn nào có thể đảm bảo tất cả các nghĩa vụ vàrủi ro sẽ được phát hiện hết Tuy nhiên, công việc điều tra tài chính cần quantâm trước tiên là phải xem xét các đặc điểm riêng có của doanh nghiệp mụctiêu để xác định các rủi ro chủ yếu Danh mục các vấn đề cần quan tâm nhấtthiết phải đề cập đến bản chất ngành nghề, các sự kiện chủ yếu gần nhất liênquan đến sản xuất, kinh doanh, lịch sử phát triển doanh nghiệp, địa bàn hoạtđộng, đặc điểm và môi trường giám sát của quản trị doanh nghiệp, cũng nhưmức độ sử dụng các chuyên gia trong quá khứ

Một khi các lĩnh vực chủ yếu đã được xác định, việc điều tra tài chính

sẽ tập trung vào việc thảo luận với các lãnh đạo chủ chốt có liên quan trongtất cả các lĩnh vực của doanh nghiệp (không chỉ bao gồm những người làmviệc ở bộ phận tài chính, kế toán); đồng thời phân tích các thông tin thu được

từ doanh nghiệp mục tiêu Cuối cùng, việc xác định các rủi ro tiềm ẩn phảidựa vào việc đưa ra những câu hỏi phù hợp cho những người phù hợp, có hiểubiết về những dấu hiệu mang tính cảnh báo Do đó, trong việc chọn chuyêngia, kinh nghiệm M&A được xem là điểm tốt nhất để giúp họ xác định nhữngvấn đề liên quan đến doanh nghiệp mục tiêu