Chương 1 Kinh tế chính trị

Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ Kinh tế chính trị trường Mỏ

GV: TS PHÍ MẠNH PHONG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỎ - ĐỊA CHẤT

BÀI GIẢNG

KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

PHẦN MỞ ĐẦU

Tên học phần : Kinh tế chính trị Mác – Lênin (Political Economy of Marx – Lenin)

Mã số học phần : 7020302

Số tín chỉ học phần : 02 (30 tiết)

Bộ môn : Kinh tế chính trị và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Khoa: Lý luận Chính trị

Mục tiêu của học phần

Cung cấp những kiến

thức cơ bản về một số

vấn đề chung của môn

học KTCT Mác - Lênin

Kiến thức

Cung cấp tri thức về những vấn đề kinh tế chính trị ở Việt Nam hiện nay: Mô hình KTTT định hướng XHCN và các quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam

Cung cấp tri thức về kinh

tế thị trường trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trong giai đoạn tự do cạnh tranh

và trong giai đoạn độc quyền

Cung cấp những tri thức

về kinh tế hàng hóa, kinh

tế thị trường như giá trị, giá cả, tiền tệ, cung – cầu, cơ chế thị trường, nền kinh tế thị trường

PHẦN MỞ ĐẦU

Nhiệm vụ của sinh viên

- Có mặt tối thiểu 80% số tiết học lý thuyết

- Hoàn thành đầy đủ các bài tập và được đánh giá kết quả thực hiện

- Tham dự kiểm tra giữa học kỳ

- Tham dự thi kết thúc học phần (bắt buộc)

- Chủ động chuẩn bị các nội dung và thực hiện giờ tự học

Rèn luyện phong cách tư duy lý luận gắn liền với thực tiễn, phát huy tính năng động, sáng tạo

của sinh viên

Trang bị kỹ năng phân tích các vấn đề, sự kiện kinh tế - chính trị trong thực tiễn

Góp phần trang bị phương pháp nhận thức biện chứng khách quan

về quá trình ra đời và phát triển của KTTT và sự vận dụng của Đảng

và NN ta vào mô hình KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam

Trang bị phương pháp

tư duy khoa học, kỹ

năng lựa chọn tài liệu

nghiên cứu, học tập

môn học và khả năng

vận dụng các kiến thức

về KTTT vào thực tiễn

Kỹ năng

PHẦN MỞ ĐẦU

Đánh giá kết quả học tập của sinh viên

Cách đánh giá

Cách tính điểm

- Điểm đánh giá thành phần và điểm thi kết thúc học phần được chấm theo thang điểm 10 (từ 0 đến 10), làm tròn đến một chữ số thập phân

- Điểm học phần là tổng điểm của tất cả các điểm đánh giá thành phần của học phần nhân với trọng số tương ứng Điểm học phần tính theo thang điểm 10 làm tròn đến một chữ số thập phân, sau đó được quy đổi sang điểm chữ và điểm số theo thang điểm 4 theo quy định về công tác đào tạo của Nhà trường

Điểm kiểm tra giữa kỳ - Thi viết - Tham gia chữa bài tập trên lớp 30%

Điểm thi kết thúc học phần Yêu cầu tham dự tiết trên lớp Thi viết 60%

PHẦN MỞ ĐẦU

TÀI LIỆU HỌC TẬP

Giáo trình

[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin (Dành cho bậc đại học hệ không

chuyên Lý luận chính trị), Nxb Chính trị quốc gia sự thật

Tài liệu tham khảo

[2] Học viện công nghệ bưu chính viễn thông (2013), Bài giảng Lịch sử các học thuyết kinhtế

[3] N Gregory Mankiw (2003) Nguyên lý kinh tế học, tập I, II Nxb Thống kê

[4] Klaus Schwab: Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2018

[5] Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2012) Chuyên đề hội nhập kinh tế quốc tế

[6] Chuyên đề 6: Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

[7] Nguyễn Đức Thành và cộng sự (2019) Nền kinh tế thị trường xã hội Đức và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

[8] Video bài giảng Kinh tế chính trị Mác – Lênin trên Internet:

- Trang Web: Glory Education (Kênh giáo dục tổng hợp)

- Video bài giảng KTCT Mác – Lênin của Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TP.HCM (Phần 1 Chương 1: https://www.youtube.com/watch?v=Csh8I8OB3hg)

Chương 1 Chương 2 Chương 3 Chương 4

Đối tượng, phương pháp nghiên cứu và chức năng của KTCT Mác – Lênin Hàng hóa, thị trường và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường

Giá trị thặng dư trong nền kinh tế thị trường Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường

Nội

dung

Chương 5 KTTT định hướng XHCN và các quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam Chương 6 CNH - HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

I Khái quát sự hình thành và phát triển của KTCT

 KTCT Mác – Lênin là một trong những môn khoa học KTCT, trường phái, học

thuyết KT, nằm trong dòng chảy tư tưởng KT của nhân loại

 Thuật ngữ khoa học KTCT (political economy), 1615

 KTCT trở thành môn khoa học , cuối TKXVIII – KTCT cổ điển Anh

 Hai giai đoạn của quá trình phát triển tư tưởng KT của loài người

Câu hỏi: Tại sao khoa học KTCT ra đời khá muộn so với nhiều môn khoa học khác? (Triết học, Toán học…)

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

Từ cổ đại – cuối TK XVIII

Cổ đại, trung

đại (XV): Có ít

các tư tưởng KT

rời rạc về giá cả,

tiền bạc, sở

hữu, chi phí, giá

cả công bằng…

XV – cuối TK XVII:

Chủ nghĩa trọng thương, đề cao vai trò thương mại, nhà nước – tích lũy nguyên thủy, lợi nhuận…

Giữa TK XVII – nửa đầu TK XVIII:

chủ nghĩa trọng nông, đề cao vai trò nông nghiệp,

sở hữu tư nhân,

tự do kinh tế

Giữa TK XVII – cuối TK XVIII:

KTCT tư sản cổ điển Anh, hệ thống lý luận về kinh tế thị trường: hàng hóa, giá trị, giá

cả, tiền tệ, giá cả, lợi nhuận… rút ra quy luật kinh

tế (bước nhảy về tư tưởng)

KTCT tầm thường (XIX – nay)

Th.R.Malthus J.B.Say,Bảo vệ

lợi ích giai cấp tư sản, lý luận

nhân khẩu, lý luận giá trị ích

lợi = tính hữu dụng…

KTCT của CNXH không tưởng (XV – XIX), Saint Simon, Charles Fourier, Robert Owen Phê phán CNTB và tìm đường xây dựng xã hội mới tốt đẹp hơn

KTCT tiểu tư sản (cuối TK XIX),

Sismondi, Proudon Phê phán CNTB (sản xuất lớn) bảo vệ quyền lợi cho giai cấp tiểu tư sản (sản xuất nhỏ)

Từ cuối TK XVIII – nay

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

Kết luận : KTCT Mác – Lênin là môn khoa học kinh tế trong hệ thống các môn khoa học

KT của nhân loại

Trường phái KTCT Mác – Lênin

- Nhà tư tưởng : C.Mác (1818 – 1883), Ph Ănghen (1820 – 1895), V.I.Lênin (1870 – 1924)

- Tác phẩm : “Tư bản”; quyển 1 xuất bản lần đầu tiên 14/9/1867

- Hệ thống lý luận KTCT về nền sản xuất TBCN (KTTT): Dựa trên kế thừa có phê phán và phát triển KTCT cổ điển Anh – C.Mác đã xây dựng hệ thống lý luận KTCT về nền sản xuất TBCN, tìm ra các quy luật kinh tế chi phối sự hình thành, phát triển và luận chứng vai trò lịch sử của PTSX TBCN, bảo vệ lợi ích của GCCN Ph Ănghen là người công bố lý luận

KTCT.

- Đóng góp chính : Học thuyết giá trị thặng dư, tích lũy, lợi nhuận, địa tô

V.I.Lênin kế thừa, bổ sung và phát triển: Những đặc điểm của CNTB độc quyền, độc quyền nhà nước cuối TK XIX, đầu TK XX, những vấn đề KTCT của thời kỳ quá độ lên CNXH.

=> Tên gọi: KTCT Mác – Lênin

Chân dung: C.Mác, Ph Ănghen, V.I.Lênin Bìa của tác phẩm “Tư bản”

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

II Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của KTCT Mác – Lênin

1 Đối tượng nghiên cứu của KTCT Mác – Lênin

- CN trọng thương: “lưu thông”

- CN trọng nông: “nông nghiệp”

- KTCT tư sản cổ điển Anh: “sản xuất” (lao động, đất đai, chuyên môn hóa…)

Đánh giá: Mặc dù chưa toàn diện song có giá trị lịch sử

Hộp 1.1 Quan niệm của A Smith về kinh tế chính trị

KTCT là ngành khoa học gắn với chính khách hay nhà lập pháp hướng hai mục tiêu:

*Tạo ra nguồn thu nhập dồi dào và sinh kế phong phú cho người dân, hay chính xác hơn là tạo điều kiện cho người dân tự tạo ra thu nhập và sinh kế cho bản thân

* Tạo ra khả năng có được nguồn ngân sách đầy đủ cho nhà nước hay toàn bộ nhân dân để thực hiện nhiệm

vụ công

KTCT hướng tới làm cho cả người dân cũng như quốc gia trở nên giàu có

Nguồn: A.Smith , An Inquiry into the nature of causes of the wealth of nations (1776)

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

Dựa trên quan điểm duy vật lịch sử, KTCT Mác – Lê nin cho rằng:

“ Đối tượng NC của KTCT Mác - Lênin là các QHXH của sản xuất và trao đổi mà các quan hệ này được đạt trong sự liên hệ biện chứng với trình độ của LLSX và KTTT tương ứng của PTSX nhất định ”

Diễn giải

Quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi

(Quan hệ giữa người – người trong sản xuất, lưu thông, phân phối, tiêu dùng)

Kiến trúc thượng tầng

(Nhà nước, pháp luật, văn hóa, tôn giáo…)

Lực lượng sản xuất

(Lực lượng lao động, tư liệu sản xuất)

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

2 Mục đích nghiên cứu của KTCT Mác - Lênin : Tìm ra quy luật kinh tế chi phối sự vận động và phát triển của PTSX -> Vận dụng quy luật -> thúc đẩy kinh tế phát triển

- Quy luật kinh tế : là những mối liên hệ phản ánh bản chất, khách quan, lặp đi, lặp lại của các

hiện tượng và quá trình kinh tế, ví dụ : Mối quan hệ giữa nhu cầu – giá cả hàng hóa

- Phân biệt quy luật kinh tế và chính sách kinh tế:

Hộp 1.2: Quy luật kinh tế và chính sách kinh tế

Không thể thủ tiêu, xóa bỏ quy luật/ chỉ có thể

nhận thức và vận dụng quy luật Có thể phù hợp/không phù hợp với quy luật

Ví dụ: Vòng luẩn quẩn nghèo đói

Nghèo -> Không có tích lũy -> không thể đầu tư mở

rộng sản xuất, Không thể chi trả cho học tập, chữa

bệnh - Nghèo

Chính sách miễn, giảm học phí cho cấp tiểu học, phổ thông, hỗ trợ cho sinh viên vay tiền để trang trải học tập, hỗ trợ hộ nghèo vay vốn tín dụng, thẻ BHYT cho

hộ nghèo…

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

3 Phương pháp nghiên cứu của KTCT Mác – Lênin

Phương pháp luận chung (thế giới quan): Biện chứng duy vật -> các hiện tượng, sự kiện kinh tế luôn vận động/chuyển hóa, giữa chúng có mối quan hệ biện chứng (tác động qua lại) với nhau

Phương

pháp

cụ thể

Trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ những yếu tố ngẫu nhiên, tạm thời, gián tiếp -> tách được những yếu tố bền vững, ổn định, trực tiếp của đối tượng nghiên cứu -> bản chất

và quy luật chi phối sự vận động của đối tượng nghiên cứu

Ví dụ: yếu tố không thể bỏ qua khi nghiên cứu quan hệ giữa giai cấp A - giai cấp B, quốc gia X – quốc gia Y là lợi ích kinh tế

Lịch sử + Logic: Mô tả đối tượng n/c theo tiến trình thời gian + tư duy logic

Phân tích – tổng hợp: chia cái toàn bộ ra thành từng bộ phận để đi sâu nhận thức các

bộ phận đó - liên kết, thống nhất các bộ phận đã được phân tích lại nhằm nhận thức cái toàn bộ

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

Phương

pháp

cụ thể

Mô hình hóa: xây dựng các mô hình của các đối tượng, các quá trình … và dựa trên

mô hình đó để nghiên cứu trở lại đối tượng thực

Thống kê: Thống kê là một hệ thống các phương pháp (thu thập, tổng hợp, trình bày số liệu và tính toán các đặc trưng của đối tượng nghiên cứu) nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, dự đoán và ra quyết định

Diễn dịch – quy nạp: phương pháp tư duy đi từ cái chung đến cái riêng + đi từ cái riêng đến cái chung

CHƯƠNG 1

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

III Chức năng của kinh tế chính trị Mác - Lênin

4 Phương pháp luận

3 Tư tưởng

2 Thực tiễn

1 Nhận thức

Lý giải các hiện

tượng, sự kiện

kinh tế chính trị

thông qua chỉ ra

các khái

niệm/quy luật

(Học để biết)

(giải thích thế

giới):

Vận dụng các quy luật kinh tế khách quan (học

để làm)

(cải tạo thế giới)

Góp phần xây dựng

lý tưởng cho người mong muốn xây dựng chế độ xã hội tốt đẹp: xóa bỏ dần

áp bức, bóc lột, bất công giữa người – người(xây dựng thế giới quan)

Nền tảng lý luận khoa học cho việc nhận diện sâu hơn nội hàm khoa học của các khái niệm của các khoa học kinh tế khác