97 hanh dong noi n

Qua phân tích ví dụ, hãy cho biết thế nào là hành động nói?* Lưu ý: Khi thực hiện hành động nói có thể đạt được hoặc không đạt được mục đích bởi còn phụ thuộc vào một số yếu tố như:

KIỂM TRA BÀI CŨ

? Thế nào là câu phủ định? Nêu chức năng của

câu phủ định và cho ví dụ minh họa?

- Câu phủ định là câu có những từ phủ định như: không, chẳng, chả, chưa, không phải (là), chẳng phải (là), đâu có phải (là), đâu có,…

- Câu phủ định dùng để:

+ Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự việc, tính chất, quan hệ nào đó (câu phủ định miêu tả) + Phản bác một ý kiến, một nhận định (câu phủ định bác bỏ)

TIẾT 97: HÀNH ĐỘNG NÓI

I/ Hành động nói là gì?

1/ Ví dụ (Sgk/62): Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe có tiếng gọi cửa

Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác Hắn nói :

- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Thạch Sanh lại thật thà tin ngay Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân

(Thạch Sanh)

TIẾT 97: HÀNH ĐỘNG NÓI

I/ Hành động nói là gì?

1 Ví dụ sgk/62:

- Con trăn ấy là của vua nuôi

đã lâu Nay em giết nó, tất không

khỏi bị tội chết Thôi, bây giờ

nhân trời chưa sáng em hãy trốn

ngay đi Có chuyện gì để anh ở

nhà lo liệu.

Lừa Thạch Sanh

để cướp công

Mục đích

? Lí Thông nói với

Thạch Sanh nhằm mục đích chính là

gì?

Câu thể hiện rõ nhất mục đích ấy là: Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi

Tiết 97: HÀNH ĐỘNG NÓI

- Con trăn ấy là của vua

nuôi đã lâu Nay em giết nó,

tất không khỏi bị tội chết

Thôi, bây giờ nhân trời chưa

sáng em hãy trốn ngay đi Có

chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Lừa Thạch Sanh để cướp công

? Qua phân tích ví dụ, hãy cho biết thế nào là hành động nói?

* Lưu ý: Khi thực hiện hành động nói có thể đạt được hoặc

không đạt được mục đích bởi còn phụ thuộc vào một số yếu

tố như:

- Lệ thuộc vào người nghe có chịu cộng tác với người nói

hay không

- Vốn hiểu biết và khả năng giải mã lời của

người nói của người nghe

Lời nói của Lý Thông Mục đích

Con trăn ấy là của vua nuôi đã

lâu

Nay em giết nó, tất không khỏi

bị tội chết

Thôi, bây giờ nhân trời chưa

sáng em hãy trốn ngay đi

Có chuyện gì để anh ở nhà lo

liệu

Trình bày

Đe dọa Cầu khiếnHứa hẹn

Ví dụ 2: Chỉ ra các hành động

nói trong đoạn trích và cho biết mục đích của mỗi hành động:

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ,

nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng

luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ? Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc.

( ) Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên nó đã vững dạ ngồi im Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch nhác, mếu khóc:

- U nhất định bán con đấy ư? U không cho con ở nhà nữa ư? Khốn nạn

thân con thế này! Trời ơi! ( Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Hành động nói Mục đích

Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

U nhất định bán con đấy ư ? U không

cho con ở nhà nữa ư ? Khốn nạn thân

con thế này!

HỏiTrình bày, thông báoHỏi để bộc lộ cảm xúcBộc lộ cảm xúc

II/ Một số kiểu hành động nói thường gặp:

VD2

II/ Một số kiểu hành động nói thường gặp:

1/ Ví dụ:

2/ Ghi nhớ sgk/63

Liệt kê các kiểu hành động nói và mục đích nói qua 2 ngữ liệu trên ?

Đọc đoạn hội thoại và xác định kiểu hành động nói

Lan: Cô giáo nhắc cả lớp chiều nay đi sinh hoạt đội

Các bạn thực hiện hành động nói nào trong đoạn hội thoại? Bạn Lan có đạt mục đích của mình trong đoạn hội

thoại trên không?Vì sao?

Þ Lưu ý : Hành động nói có thể thực hiện thông qua cử chỉ, điệu

bộ nhưng dạng điển hình là lời nói

1.Hỏi(nêu điều thắc mắc cần được giải đáp)

2.Trình bày ( báo tin, kể, tả, nêu ý kiến,

dự đoán ) 3.Điều khiển(cầu khiến, đe dọa, thách thức)

4 Hứa hẹn

5 Bộc lộ cảm xúc

III Luyện tập:

Bài 1:

- Mục đích chính của hành động nói của Trần Quốc Tuấn là:

 + Khích lệ lòng yêu nước của các tướng sĩ.

 + Động viên tướng sĩ tích cực học tập Binh thư yếu

lược do ông soạn thảo.

- VD: "Ta thường tới bữa quên ăn, máu quân thù"

Đây là kiểu câu trần thuật, hành động nói là trình bày.

CÂU NGHI VẤN MỤC ĐÍCH

“ Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ

mình vì nước đời nào không có?”

“Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ

phỏng có được không?

“Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không

muốn vui vẻ phỏng có được không?”

“Vì sao vậy?”

“Nếu vậy rồi đây sau khi giặc giã dẹp

yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt mũi

nào đứng trong trời đất nữa? ”

Hỏi để khẳng địnhHỏi để phủ định

Hỏi để khẳng địnhHỏi để nêu vấn đề, thu hút sự chú ýHỏi để phủ định

* Những câu nghi vấn ở cuối đoạn dùng để khẳng định (hoặc phủ định) điều được nêu ra trong câu ấy

* Câu nghi vấn mở đầu đoạn: nêu vấn đề cho tướng sĩ chuẩn bị tư tưởng đọc (nghe) phần lí giải của tác giả, thu hút sự chú ý

Hành động nói Mục đích

a Bác trai đã khá rồi chứ ? Hỏi

- Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo

- Này bảo bác ấy có trốn đi đâu thì

- Chứ cứ nằm đấy… thì khổ Bộc lộ cảm xúc (ái ngại)

- Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ Trình bày (tiếp nhận, đồng tình)

- Nhưng để cháo nguội… vài húp

- Nhịn suông … còn gì Bộc lộ cảm xúc (xót xa)

- Thế thì phải giục … rồi đấy! Điều khiển

Bài 2 (sgk/63)

Bài tập 3.

-Anh phải hứa với em không

bao giờ để chúng ngồi cách

xa nhau.

điều khiển, ra lệnh

- Anh hứa đi. Ra lệnh

- Anh xin hứa. Hứa hẹn

Như vậy, không phải câu nào có từ hứa cũng là thực hiện hành động hứa Hành động hứa chỉ được thực hiện khi người nói câu hứa đó phải thuộc ngôi thứ nhất

Phương tiện dùng để thực hiện

hành động nói là gì ?

D Ngôn từ

C Cử chỉ

Câu nói “Đây là trời có ý phó thác cho mình công làm

vệc lớn.” thể hiện hành động cụ thể nào của Lê Thận?

C Trình bày (tuyên bố) D Bộc lộ cảm xúc

A Điều khiển (thách thức) B Trình bày (kể)

Câu nói “Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền Tổ quốc.” thể hiện hành động cụ thể nào của Lê Thận?

D Hứa hẹn

C Bộc lộ cảm xúc

A Điều khiển B Trình bày

Cả 3 câu sau đều có từ “hứa” nhưng mục đích của nó khác

nhau như thế nào:

(1)Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng cách xa nhau

(2) Anh hứa đi

(3) Anh xin hứa

B Hứa (1) , (2): điều khiển;

Câu “Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?”

thể hiện hành động nói nào?

A Bộc lộ cảm xúc

B Hỏi

Câu “Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối / Ta say

mồi uống ánh trăng tan?” thể hiện hành động nói nào?

D Hỏi

C Điều khiển

A Bộc lộ cảm xúc B Trình bày

Bài 2 (tr.71)

a) Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc

Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu, quét sạch nó đi

Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn

Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền Nam ruột thịt (…)

( Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc Mĩ xâm lược)

Các câu trần thuật trong đoạn văn trên đều có mục đích cầu khiến

b Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng.

(…) Điều mong muốn cuối cùng của tôi là : Toàn

Đảng, toàn dõn ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một n ước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng

đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới.

( Di chỳc )

=> Cách dùng gián tiếp này như nhưng lời tâm sự của Bác với mọi ng ười, tạo ra sự

đồng cảm sâu sắc, nó khiến cho nhưng nguyện vọng của lãnh tụ trở thành nguyện vọng của mỗi ngư ời

Bài 3 (tr 72): Tìm các câu có mục đích cầu

khiến trong đoạn trích sau Mỗi câu ấy thể hiện

mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách nhân vật như thế nào?

Dế Choắt trả lời tôi bằng một giọng rất buồn rầu:

-Th ưa anh, em cũng muốn khôn như ng khôn không

đ ược Đụng đến việc là em thở rồi, không còn hơi sức

đâu mà đào bới nữa [….] Hay bây giờ em nghĩ thế này….Song anh cho phép em mới dám nói…

Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn Tôi phải

bảo:

- Đ ược, chú mày cứ nói thẳng thừng ra nào.

Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:

- Anh đã nghĩ th ương em như thế thì hay là

anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…

Chư a nghe hết câu , tôi đã hếch răng lên, xì

một hơi rõ dài Rồi, với bộ điệu khinh khỉnh, tôi mắng:

- Hức ! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ!

Chú mày hôi như cú mèo như thế này, ta nào chịu đ ược Thôi, im cái điệu hát m ưa dầm sùi sụt ấy đi Đào

tổ nông thì cho chết!

Tôi về, không một chút bận tâm.

Câu có mục đích cầu khiến :

-“Song anh có cho phép em mới dám nói.”

-“Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.”

-“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho

em một cái nghách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn

có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang”

-“Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”

-Dế Choắt: yếu ớt, coi mình

là vai dưới nên phải đề nghị

khiêm nhường, nhã nhặn

bằng những câu trần thuật

-Dế Mèn: huênh hoang và hách dịch nên bày tỏ thái độ bằng những câu cầu khiến

*Mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách: