Bài giảng hóa sinh động vật hormone

Khái niệm - Hormone = những chất có b/chất h/học khác nhau, chủ yếu do các tuyến nội tiết tạo ra, đóng v/trò là những tín hiệu hoá học, được máu v/c tới các cq đích chuyên biệt để đ/hoà

1 HORMONE

1.1 ĐẠI CƯƠNG

1.1.1 Khái niệm

- Hormone = những chất có b/chất h/học khác nhau, chủ yếu

do các tuyến nội tiết tạo ra, đóng v/trò là những tín hiệu hoá học, được máu v/c tới các cq đích chuyên biệt để đ/hoà các h/đ TĐC và h/đ s/l của đv.

Hai h/thống th/hiện

c/năng đ/hoà

Thần kinh Nội tiết

Có thể mở rộng đ/nghĩa trên cho các chất tác dụng tới các tb

kế cạnh (paracrine hormone) và các chất tác dụng ngay tại tb

đã sinh ra nó (autocrin hormon)

Tuyến

ngoại tiết

Tuyến nội tiết

- T/dụng của hormone có tính đ/hiệu: mỗi hormone làm thay đổi h/động đ/hiệu của các t/bào, c/quan nhất định Các t/bào

(c/quan) chịu t/động đ/hiệu của hormone là t/bào đích – target cell (hay c/quan đích – target organ).

- Hormone có tính đ/hiệu với từng c/quan nhưng có thể không có tính đ/hiệu theo loài FSH và LH (prolan A và prolan B) trong THNC t/động cả tới bò, lợn; phytoestrogen (có ở thực vật) t/động cả lên bò

- T/động ở n/độ rất thấp (10-10 – 10-12 mol/l đối với các hormone protein; 10-6 – 10-9 mol/l đối với các hormone stroid và tuyến giáp)

- Bán kỳ phân rã rất ngắn (vài phút – vài giờ)

(Tuyến Yên)

(Tuyến giáp)

(Tuyến cận giáp

(Thượng thận) (Tuyến tụy)

(VDĐ)

(Thận) (Buồng trứng)

(Dịch hoàn)

Hình 1.1: Sự điều tiết các tuyến nội tiết ở động vật có vú

1.1.2 Sự điều tiết các tuyến nội tiết

- Khi nhận được tín hiệu TK đặc hiệu, VDĐ tiết ra:

các y/tố gi/phóng (RF) Các RF k/thích t.yên (c/quan đích thứ nhất) bài tiết ra các kích tố (stimulating hormone = tropic hormone = tropin) như ACTH, TSH, FSH, …

(hoặc các y/tố ức chế (IF) có v/trò ức chế tiền yên bài tiết một hormone nào đó)

- Hormone t.yên được máu v/c đến các tuyến nội tiết (c/quan đích thứ 2) để k/thích s/x ra các hormone đ/hiệu TB, t/chức và c/quan chịu t/d của những hormone này là những c/quan đích cuối cùng

Cơ chế điều hoà ngược (feedback mechanism):

- Sự bài tiết hormone được đ/hoà bởi 1 h/thống k/soát tinh vi

và ph/tạp dựa trên ng/lý tự đ/chỉnh để đ/bảo c/bằng nội môi

- 1 hormone VDĐ k/thích t/hợp và gi/phóng 1 hormone t.yên, hormone này lại k/thích c/q đích sx ra hormone Nếu n/độ hormone trong máu cao sẽ ức chế h/thống này bằng 2 cách:

• Hoặc ức chế t yên làm ngừng s/xuất hormone

• Hoặc ức chế tổng hợp và h/động của VDĐ

- Cơ chế ĐHN còn th/hiện thông qua các chất chuyển hoá hay các chất có n/độ th/đổi trong máu dưới t/d của hormone VD: [glucose] trong máu cao sẽ k/thích tụy tiết insulin để tăng cường hấp thu và s/dụng glucose Khi [glucose] trở về mức b/thường lại ức chế tụy g/phóng insulin

1.1.3 Bản chất hóa học của hormone

- Hormone là một th/ngữ s/lý

- Dựa vào c/tạo h/học, phân hormone thành các nhóm sau :

Hormone sinh dục cái:

Buồng trứng tiết:

- estrogen:estradiol (nhiều, mạnh nhất), estron và estriol

- progesterone.

• Dẫn xuất của aa: T giáp, tuỷ th/thận

• Peptide, protein: VDĐ, t.yên, tuỵ, cận giáp

• Các eicosanoid

1.1.3.1 Các hormone steroid

Estrogen và progesterone là 2 nhóm hormone s/dục cái

Sự tiết tuỳ thuộc vào th/kỳ ph/triển của trứng:

- G/đ nang trứng tiết estrogen,

- G/đ thể vàng tiết estrogen và progesterone

ESTROGEN

Tác dụng của estrogen

- Ph/triển tuyến vú

- Ph/triển dạ con, âm đạo

- Làm rộng khung xương chậu

- K/thích mọc lông, dài tóc

- Tăng tích mỡ

- Th/gia ch/bị cho cơ thể để có thể mang thai

Các t/dụng khác:

- T/dụng đ/kháng với parathormone, giảm huy động calcium

từ xương và làm cho xương cứng cáp

- K/thích đông máu

Khi bị LH k/thích, thể vàng tiết ra progesterone, tác dụng:

- Tiếp tục ch/bị màng trong dạ con để trứng làm tổ (mang thai)

- Ức chế sự co bóp của dạ con (uterus)

- Ức chế sự ph/triển nang trứng mới

Nếu thụ tinh không xảy ra, h/lượng progesterone tăng cao sẽ

ức chế sự g/phóng GnRH của VDĐ làm progesterone không tiết ra nữa

Khi lượng progesterone giảm, thể vàng bắt đầu thoái hoá; màng trong dạ con bị phá huỷ, các TB bị chết; dạ con co bóp (không bị ức chế co bóp nữa), sự ra máu và dịch của một chu

kỳ kinh nguyệt bắt đầu

Hormone sinh dục đực:

- Do các TB kẽ (TB Leydig) của dịch hoàn tạo ra

- Được tiết nhiều ở tuổi dậy thì

- Ả/hưởng đến sự ph/triển các dấu hiệu gi/tính đực thứ cấp

- Cần thiết cho việc sản sinh ra tinh trùng

Hypothalamus→GnRH→ Tuyến Yên→LH→Dịch hoàn→Testosterone

Sự sản sinh ra testosterone do LH (luteinizing hormone) của tiền yên điều khiển, mà sự tiết hormone này lại được điều khiển bằng GnRH của Hypothalamus (VDĐ)

LH còn được gọi là ICSH (interstitial cell stimulating hormone)

H/lượng progesterone được đ/hoà theo cơ chế đ/khiển ngược: [Progesterone] tăng cao sẽ ức chế sự g/p GnRH từ VDĐ Sự điều tiết xảy ra tương tự điều hoà sự tiết estrogen ở con cái

Hormone vỏ thượng thận (The Adrenal Cortex):

Gồm 3 nhóm:

- Glucocorticoid (VD cortisol)

- Mineralocorticoid (VD aldosterone)

- Androgens (VD testosterone)

Được tổng hợp từ cholesterol

Sự h/thành 3 nhóm trên đều bị k/thích bởi ACTH của thuỳ trước tuyến yên (tiền yên)

Glucocorticoids

Có tên như vậy vì làm tăng đường huyết; Một trong các cơ

chế là kích thích tạo mới đường (gluconeogenesis) ở gan:

chuyển mỡ và protein thành các SPTG, mà các SPTG này

sau cũng chuyển thành đường

Mineralocorticoids

- Tác động đến trao đổi muối khoáng

- Quan trọng nhất trong số này là aldosterone.

Aldosterone tác động tới thận: làm tăng tái hấp thu Na+ vào máu Nước vào theo muối và nhờ đó duy trì huyết áp bình thường

1.1.3.2 Hormone là peptide, polypeptide, protein

- Vùng dưới đồi

- Tuyến yên

- Tuyến tuỵ

-TRF hay TRH (Thyrotropin-releasing hormone): peptide (3 aa) Kích thích tiền yên tiết TSH

- GnRF hay GnRH (Gonadotropin-releasing hormone): peptide (10 aa) Kích thích tiền yên tiết FSH và LH

- GHRH (Growth hormone-releasing hormone): peptide (11 aa) Kích thích tiền yên tiết GH

- CRF hay CRH (Corticotropin-releasing hormone):

- Somatostatin

- Dopamine

Hai hormone khác của hypothalamus:

- Vasopressin, còn gọi là ADH (Antidiuretic hormone) và

- Oxytocin

Được v/c tới thuỳ sau t.yên và từ đây được tiết vào máu

Hormone VDĐ (Hypothalamus):