Skkn hóa học thpt (11)

BÁO CÁO SÁNG KIẾN “DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA TRÒ CHƠI CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT ĐỖ HUY LIÊU” I.. Sự cần thiết của việc thực hiện sáng kiến

MỤC LỤC

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN 1

1 Sự cần thiết của việc thực hiện sáng kiến 4

2 Mục đích của việc thực hiện sáng kiến 4

1

Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến (Hiện trạng

dạy - học Hóa Học ở trường THPT trước khi tạo ra

2.2 Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến kết quả trên: 6

2.3.1 Các khái niệm về dạy học phát triển năng lực và dạy

2.3.2 Xây dựng trò chơi dạy học và hướng dãn HS thiết kế

1 Hiệu quả về mặt xã hội: góp phần nâng cao chất lượng

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

“DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA TRÒ CHƠI CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT ĐỖ HUY LIÊU”

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

1 Sự cần thiết của việc thực hiện sáng kiến

Với thực tế trong nhiều năm học sinh khi học học tập chỉ tập trung học kiến thức để thi đỗ Đại học, Cao đẳng như mong muốn, nên rất thiếu những kĩ năng

cơ bản để dễ dàng hòa nhập hơn với cộng đồng và xã hội Cụ thể như: kĩ năng giao tiếp, ứng xử, kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng lập kế hoạch mục tiêu, kĩ năng tư duy logic, phản biện, thuyết trình và xử lí nhanh những khó khăn trong tình huống bất ngờ

Và có một bộ phận đáng buồn và báo động khi số lượng ngày càng lớn các

em đến trường không học, chán nản, các hiện tượng nói chuyện, không hợp tác,

sử dụng điện thoại, hút thuốc, đánh nhau Học sinh giỏi thì tư duy thụ động chỉ dựa vào kiến thức đã tiếp nhận nhưng không tạo ra được sự sáng tạo trong thực

tế, các em thích làm việc cá nhân hơn do vậy giao tiếp kém

Từ những điều đó cho thấy rằng học sinh đang dần mất phương hướng trong việc xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch cho cuộc đời mình, mất cảm hứng và không thấy ý nghĩa của việc học Và quan trọng hơn hết là cũng chính điều đó các em mất luôn khả năng tư duy sáng tạo vốn luôn cần cho cuộc sống sau này!

Những thực tế nêu trên là thực trạng chung của học sinh nói chung và cũng

là thực trạng chung của học sinh trường THPT Đỗ Huy Liêu nói riêng Đó là một thử thách lớn để mỗi giáo viên, cần thay đổi phương pháp dạy học nói chung và môn hóa học nói riêng Trong đó, phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực được chú trọng Nếu trước đây khi dạy kiến thức thì Giáo viên là người cung cấp kiến thức, học sinh tiếp nhận Thì nay, GV phải lên kế hoạch tổ chức hoạt động sao cho chính HS là người được trải nghiệm cùng nhau

và tự mình chiếm lĩnh kiến thức thông qua các kĩ năng thuyết trình, thảo luận nhóm, tư duy cá nhân, phản biện, thực hành Để từ kiến thức nền HS sẽ được áp dụng kiến thức đã học sáng tạo ra sản phẩm phục vụ cho hoạt động của cuộc sống Cũng vì vậy mà các em sẽ thấy lí thuyết, kiến thức khô khan có ý nghĩa,

có gắn kết với thực tế cuộc sống

Theo thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo nêu định hướng về phương pháp giáo dục trong Chương trình giáo

dục phổ thông 2018 có nội dung: “Các môn học và các hoạt động giáo dục

trong nhà trường áp dụng các phương pháp tích cực hóa hoạt động học sinh trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức hoạt động học tập cho học sinh, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để kích thích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập tự phát huy tiềm năng và những kiến thức, kĩ năng đã tích lũy được để phát triển” Do đó việc đổi mới phương

pháp, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hướng tiếp cận năng lực đã và đang được thực hiện ở tất cả các môn học của các cấp học Điều

đó đòi hỏi mỗi giáo viên đều nỗ lực, đồng hành cùng Ngành trong cuộc đổi mới

đó nhằm tìm ra phương pháp và kĩ thuật dạy học phù hợp với đối tượng học sinh

và nội dung trọng tâm của bài học

Với các môn học nói chung và môn Hóa học nói riêng, giáo viên luôn luôn chăn chở suy nghĩ tìm ra phương pháp thích hợp giúp phát triển năng lực học tập của học sinh và tăng hứng thú, đam mê học môn Hóa học của học sinh Trong quá trình giảng dạy, tôi cũng đã áp dụng linh hoạt các biện pháp và

kĩ thuật dạy học như làm việc nhóm, dạy học theo dự án, sơ đồ tư duy, khăn trải bàn, tia chớp, động não, trò chơi…nhằm tạo hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động, tự tin của học sinh Qua đó góp phần nâng cao chất lượng của học sinh ở môn học này.Bằng thực tế giảng dạy và qua cuộc khảo sát về hình thức học tập mà học sinh hứng thú nhất cho thấy, rất nhiều học sinh thích thú với phương pháp dạy học thông qua hình thức trò chơi

Học trong quá trình vui chơi là quá trình lĩnh hội tri thức vốn sống một cách nhẹ nhàng, tự nhiên không gò bó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Học tập bằng trò chơi sẽ khơi dạy hứng thú tự nguyện, làm giảm thiểu sự căng thẳng thần kinh ở các em Trong lúc chơi tinh thần của học sinh thường rất thỏa mái nên khả năng tiếp thu kiến thức trong lúc chơi sẽ tốt hơn, hoặc sau khi chơi cũng sã tốt hơn Trò chơi dạy học giúp xua đi lỗi lo âu nặng nề của việc học cho học sinh, giúp gắn kết tình cảm giữa HS với HS, giữa HS với GV

Trong quá trình chơi, học sinh huy động các giác quan để tiếp nhận thông tin Học sinh phải tự phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa làm cho các giác quan tinh nhạy hơn, ngôn ngữ mạch lạc hơn, các thao tác trí tuệ được hình thành Học sinh tiếp thu, lĩnh hội và khắc sâu được nhiều kiến thức, nhiều khái niệm.Trò chơi dạy học cũng có thể hình thành nên cho học sinh những kĩ năng của môn học, học sinh không chỉ có cơ hội tìm hiểu kiến thức, ôn tập lại các kiến thức đã biết mà còn có thể có được kinh nghiệm, hành vi

Một số trò chơi dạy học còn giúp cho học sinh có khả năng tư duy, cách giải quyết vấn đề nhanh nhẹn, không chỉ trong lĩnh vực mình chơi mà cả lĩnh vực của cuộc sống…Trên cơ sở đó trò chơi trong dạy học có thể định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Thông qua đó phát huy được sự sáng tạo của học sinh đó là có thể tự thiết kế trò chơi để dạy cho lẫn nhau

Từ những lí do trên cho thấy một trong những giải pháp tốt nhất để giúp

HS hứng thú hơn và học tập hiệu quả hơn đó là GV nên cho HS lĩnh hội, vận dụng kiến thức thông qua các trò chơi Vừa học, vừa chơi, giúp kiến thức không những khắc sâu mà các em sẽ thấy việc học rất gần gũi hơn nữa kĩ năng tư duy sáng tạo được khơi gợi cần nhiều cho mọi công việc và ngành nghề( Ví dụ các

em nghiện game có biết rất nhiều các trò chơi, Vậy các bạn sẽ ứng dụng trò chơi

đó để thiết kế bộ sản phẩm gồm mô hình, luật chơi, xây dựng bộ câu hỏi dựa

trên hoạt động nhóm ) Chính vì những lí do trên, tác giả đã chọn đề tài “ Dạy

học môn Hóa học theo hướng phát triển năng lực của học sinh thông qua trò chơi dành cho học sinh trường THPT Đỗ Huy Liêu”

2 Mục đích của việc thực hiện sáng kiến

Trò chơi học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các qui tắc gắn với kiến thức, kĩ năng có được trong hoạt động học tập, gắn với nội dung bài học, giúp các em khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân, thông qua các trò chơi học sinh vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học vào các tình huống của trò chơi Do

đó, học sinh được thực hành luyện tập các kĩ năng môn Hóa tốt hơn, học tập say

mê và hứng thú hơn

Từ đó có thể thiết kế trò chơi và hướng dẫn học sinh thiết kế trò chơi để học tập lẫn nhau trong môn Hóa học nhằm phát triển năng lực tự học, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, năng lực tự quản lý, phát triển bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, tính toán, sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông Nhờ đó học sinh trở nên năng động và sáng tạo hơn trong các tình huống học tập và cuộc sống Có định hướng và mục tiêu nghề nghiệp trong tương lai

3 Phạm vi triển khai thực hiện

Dạy học môn Hóa học theo hướng phát triển năng lực của học sinh thông qua trò chơi cho HS đã được triển khai và thực hiện tại Trường THPT Đỗ Huy Liêu năm học 2021-2022 và tiếp tục được áp dụng trong những năm học tiếp theo và lan tỏa ra các trường học trong huyện và trong tỉnh

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP

1.Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến (Hiện trạng dạy - học Hóa Học ở trường THPT trước khi tạo ra sáng kiến)

Trong những năm học gần đây do sự thay đổi về quy định tuyển sinh của

Bộ GD & ĐT và các trường Đại học mà nhu cầu và định hướng dạy và học của

HS và GV có sự thay đổi rất nhiều Qua nhiều thực tế giảng dạy tôi thấy thực trạng việc dạy học như sau

*Về phía giáo viên:

- Hiện nay một số giáo viên chỉ chú trọng đến dạy học truyền thụ kiến thức

vì áp lực thi cử và giới hạn thời gian, mà chưa quan tâm nhiều đến việc dạy học phát triển năng lực cho học sinh

- Có nhiều giáo viên đã tiếp cận với các phương pháp dạy và kỹ thuật dạy học tích cực để giảng dạy trên lớp nhằm phát huy các năng lực của học sinh, tuy nhiên thời lượng có hạn nên các phương pháp chưa đạt hiệu quả cao

- Trong các bài học nhiều giáo viên còn chưa đầu tư thời gian lồng ghép kiến thức với nội dung giải trí, trò chơi phù hợp và tổ chức cho HS

- Về phía bản thân là một giáo viên hóa học, mặc dù trong có tiết dạy đã

sử dụng nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực như nhưng hiệu quả chưa được cao do cách tiếp cận còn trừu tượng

- Dạy học chưa kích thích sự đam mê, hứng thú và sáng tạo cho học sinh *Về phía học sinh:

- Nhiều học sinh còn tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, không có tính sáng tạo, không linh hoạt, không tự tin giải quyết được các tình huống phát sinh trong cuộc sống

- Nhiều học sinh chưa yêu thích môn hóa học nói riêng và môn khoa học

tự nhiên nói chung do tâm lí ngại suy nghĩ, ngại tìm tòi, ngại khám phá

- Học sinh chưa chủ động trong công việc, chưa có khả năng lập kế hoạch

và thực hiện kế hoạch vì vậy khả năng sáng tạo còn hạn chế

- Học sinh chưa đam mê sáng tạo nên khi học tập và nghiên cứu thường có

tâm lí chán nản, không kiên trì

- Chưa phát hiện được năng lực của mình nên chưa định hướng được nghề nghiệp, không biết mình thích nghề gì và nghề gì phù hợp với năng lực của mình

Như vậy dạy học định hướng phát triển được các năng lực của bản thân là rất quan trọng Việc lồng ghép các trò chơi vào giảng dạy là góp phần tích cực vào hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh, khơi dậy sự sáng tạo, hứng thú niềm đam mê nghiên cứu khoa học, và định hướng phát triển nghề nghiệp tương lai cho HS

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

2.1 Thực trạng của vấn đề

2.1.1.Thời gian:

Tìm hiểu đối tượng học sinh năm học 2021-2022

2.1.2.Khảo sát chất lượng đầu năm:

Thông qua bài khảo sát chất lựơng đầu năm tôi thu được kết quả như sau: Khối 10: trên trung bình 18%

Khối 11: trên trung bình 25%

2.2.Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến kết quả trên:

Tôi nhận thấy đa số học sinh có kết quả rất thấp, không hứng thú khi học môn Hóa Vì vậy việc lĩnh hội kiến thức và rèn luyện kĩ năng ở học sinh đòi hỏi

có nhiều phương thức cho HS tiếp cận và đón nhận kiến thức theo nhiều cách khác nhau.Sự nhận thức của học sinh thể hiện khá rõ:

- Kiến thức cơ bản nắm chưa chắc, mơ màng, loáng thoáng

- Khả năng sáng tạo, tư duy lôgíc còn hạn chế

- Chưa chủ động, tích cực tìm tòi khám phá kiến thức

- Ý thức học tập của học sinh chưa thực sự tốt Không hứng thú học dẫn tới lười học

- Nhiều học sinh có tâm lí sợ học môn Hóa học

2.3.Các biện pháp thực hiện

2.3.1 Các khái niệm về dạy học phát triển năng lực và dạy học thông qua trò chơi

a) Khái niệm năng lực, năng lực người học

Năng lực là các khả năng và kỹ năng nhận thức vốn có ở cá nhân hay có thể học được…để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống Năng lực cũng hàm chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động cơ, ý chí và trách nhiệm xã hội để

có thể sử dụng một cách thanh công và có trách nhiệm các giải pháp…trong những tình huống thay đổi (Weinert,2001)

Năng lực của người học là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp

lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống (Nguyễn Công Khanh, 2013)

b) Năng lực của học sinh

Năng lực của học sinh là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng,thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành(kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống

c) Hệ thống năng lực chung

Năng lực chung: là năng lực cơ bản, thiết yếu để con người có thể sống và

làm việc bình thường trong xã hội Năng lực này được hình thành và phát triển

do nhiều môn học, liên quan đến nhiều môn học Vì thế có thể gọi là năng lực xuyên chương trình

Các năng lực chung cốt lõi của học sinh khi kết thúc chương trình giáo dục phổ thông là:

Năng lực học tập (tự học, học suốtđời), năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự quản lý và phát triển bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán

d) Đổi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của HS

Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội.Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ

đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

đ) Quan điểm dạy học thông qua trò chơi

Giáo dục thông qua trò chơi được định nghĩa là việc áp dụng các yếu tố điển hình của trò chơi (luật chơi, ghi điểm, tính cạnh tranh) vào các lĩnh vực hoạt động khác, đặc biệt nhằm thu hút người sử dụng trong việc giải quyết vấn

đề [từ điển Oxford] Nó đã được sử dụng trong tiếp thị và cũng có ứng dụng trong giáo dục Ngoài việc thúc đẩy lợi ích học tập cụ thể, trò chơi là một hình thức học tập tích cực

Lợi ích của dạy học thông qua trò chơi

Trò chơi không đơn thuần là giải trí Chúng có thể là cuộc tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề hệ trọng thách thức người chơi giải quyết các vấn đề của thế giới thực ở quy mô toàn cầu: đói nghèo, biến đổi khí hậu, hoà bình toàn cầu Giáo dục thông qua trò chơi tác động trực tiếp đến sự tham gia và động cơ, gián tiếp dẫn đến việc hình thành thêm kiến thức và kỹ năng Giáo dục thông

qua trò chơi khuyến khích học sinh thực hiện một hành động

Người học thường được thúc đẩy bởi các cơ hội học tập thực hành và tích cực Các thực hành liên tục của việc ra quyết định, lập kế hoạch và học tập trong môi trường trò chơi rất dễ dịch sang các tình huống hàng ngày mà trẻ sẽ

phải đối mặt khi chúng lớn lên

Các nhà giáo dục có thể nhận được phản hồi nhanh chóng bằng cách xem cách trẻ tham gia và phản ứng Trong khi chơi một trò chơi, trẻ em cũng có thể

tự do phạm sai lầm mà không có bất kỳ hậu quả lớn nào gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần Họ có thể thử nghiệm trong một môi trường an toàn khi chơi game Bất kỳ sai lầm nào được thực hiện có thể được thảo luận trong một thiết lập nhóm sau đó Đồng thời khi học tập thông qua trò chơi có thể phát huy được các loại trí thông minh

2.3.2 Xây dựng trò chơi dạy học và hướng dãn HS thiết kế trò chơi a) Các bước cần thực hiện để tổ chức trò chơi thành công

Để tổ chức trò chơi có hiệu quả thì GV cần thực hiện các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị

+ Xác định mục đích của trò chơi Đây là yếu tố quan trọng để quyết định

lựa chọn nội dung và thời gian tiến hành cũng như cách thức thực hiện trò chơi Chẳng hạn như giáo viên định dùng trò chơi để kiểm tra bài cũ và dẫn dắt bài mới thì thiết kế ở hoạt động khởi động Tác dụng của trò chơi ở đầu giờ đó là tạo tâm thế học tập cho học sinh, khơi gợi hứng thú của các em trước giờ học

+ Lựa chọn đơn vị nội dung kiến thức phù hợp khi tổ chức trò chơi:

Nội dung kiến thức cần vừa sức với học sinh Không nên lựa chọn nội dung quá

dễ như vậy sẽ không kích thích được trí tò mò, khát khao khám phá của học trò Nhưng cũng không nên chọn vấn đề quá khó của bài học, sẽ gây ra sự chán nản cho các em

+ Lựa chọn trò chơi: Giáo viên có thể sưu tầm trên internet hoặc sáng tạo

một số trò chơi sử dụng trong quá trình dạy học Đối với môn Hóa học, có thể áp dụng một số hình thức trò chơi như: xếp hình con, đấu trường 36, ai là triệu phú, rung chuông vàng, ô cửa bí mật, giải ô chữ, ong tìm mật…

Bước 2: Tổ chức trò chơi

+ Giới thiệu về trò chơi: tên, luật chơi, cách phân thắng bại, thưởng cho đội thắng, phạt với đội thua…Hình thức thưởng – phạt có lẽ là yếu tố có vai trò khá quan trọng, tạo nên sức “nóng” cũng như sự hấp dẫn của trò chơi Do đó, giáo

viên cần công khai ngay từ đầu để học sinh nắm được và tích cực khi tham gia trò chơi

+ Tiến hành mẫu: Với những trò chơi mới, giáo viên cần cho học sinh tham gia thử để các em không bỡ ngỡ (Với những trò chơi đã từng sử dụng thì không cần tiến hành mẫu)

- GV thiết kế các miếng ghép, trên mỗi mảnh ghép thông tin kiến thức giúp học sinh khắc sâu kiến thức

- Sau đó in trên giấy phù hợp, có thể ép plastic để làm đồ dùng dạy học cho nhiều lớp, nhiều năm

- Thời gian chơi là 5-8 phút (tùy thuộc vào năng lực HS)

- Nếu các nhóm xong trước thời gian, GV sẽ phát (chiếu) đáp án để nhóm

tự đánh giá, hoặc GV sẽ đánh giá Nếu tất cả các nhóm đều không xong khi thời gian kết thúc thì GV sẽ chấm điểm theo mức độ hoàn thành trò chơi của các nhóm

- Nhóm nào xong trước thời gian quy định được GV cộng thêm 1 điểm

Cách thức tổ chức:

- GV phát cho mỗi nhóm 1 bộ mảnh ghép tam giác, trên mỗi cạnh có nội dung in đậm là câu hỏi và nội dung in mờ là câu trả lời và một hình cho sẳn GV phổ biến luật chơi

- Nhiệm vụ của mỗi nhóm là trong thời gian tố đa 8 phút ghép các mảnh ghép thành hình như đã cho, sao cho câu hỏi ở cạnh trên tam giác này phải khớp với câu trả lời trên cạnh tam giác xếp liền GV đánh giá dựa trên mức độ hoàn thành của các nhóm

-Áp dụng khi củng cố kiến thức cho Luyện tập: Axit, bazo, muối, phan ứng trao đổi ion trong dung dịch (lớp11) thì có thể sử dụng các mảnh ghép như sau:

- Giáo viên cắt các hình tam giác rời ra và sử dụng để học sinh chơi trò mảnh ghép như hướng dẫn ở trên

Nhận xét