cờ tướng khai cục tập 1 - phan tấn hòa

— Hệ thống : Trong một thế trận tấn công hoặc phòng thủ mà có những nước cờ quan trọng quyết định một đường lối chiến lược rõ ràng thì gọi kiều chơi do nước cờ quan trọng đó đề ra là c h

LỜI GIỚI THIỆU

Cờ tướng là môn thề thao trí tuệ có tác dựng tốt trong siệc rèn luyện vd phat triền tư duy lô-gích, đồng thời nó cũng

là một loại hình sinh hoạt ăn hóa truyền thống lâu đời của dân tộc, được nhiều người ta thích Trong nhiều năm gần đây, cờ tướng được đưa ra thì đấu và phục vy vui chơi giải trí lành mạnh trong những ngày lễ, do đó phong trào chơi cờ tướng được phát triền mạnh mẽ ở nhiều địa phương- Cũng vì vậy, một yêu cầu bức thiết của đông đảo người chơi là cần có tài liệu dé di sâu nghiên cứu từng loại chuyên đề, kịp thời nâng cao trình độ

Đề đáp ứng yêu cầu này, Nhà xuất bản Thề dục thề thao

chúng tôi bước đầu si giới thiệu cuốn ‹ CỜ TƯỚNG KHAI

CỤC › (tập 1) biên soạn chủ yếu đành cho bạn chơi cờ đã nắm vững những vấn đề cơ bản

Về phương pháp biên%soạn các tác giả đã mạnh dan đưa

ra nhiều cải mới : sử dụng các ký hiệu vấn tắt đề chỉ các quân

cờ, ghỉ các nước đi uà ghỉ cà ý kiến bình luận khen, chữ Tập thề các tác giả dùng phương pháp đối chiếu, trình buy cde phương án, các nước biển trên cùng một bằng nên dễ nhớ, dễ

so sảnh Ngoài ra tài liệu đề cập tới một số khái niệm mới tê

hệ thống, phương án và nước biến cứng như phân loại kiều

chơi cò điền, kiều chơi hiện đại đề đề sắp xếp, dễ ghi nhớ

Về nội dụng, các tác giả đi sâu nghiên cứu thế trận « pháo

đầu 2 với - bình phong mã biện đại * mà bước đâu là chủ

yếu nghiên cứu - hệ thống mã nhảy lên hà › +ả + hệ thống

3

bình pháo đồi xe > Bay la một kiều chơi thịnh hành từ 30 năm

qua đã được nhiều danh thủ trong uà ngoài nước tập trung nghiên cứu, sắng tạo Tài liệu biên soạn mang tính tòng kết kèm

theo ý kiến bình luận, tà từ những ván đấu trong thực tế được tập thề tác giả rét lại thành lý thuyết khai cục của từng loại

De minh họa cho phần lý thuyết này, các tác giả đã chọn lọc nhiều vần cờ hay của cắc danh thủ trọng 0à ngoài nước cung cấp cho bạn đọc thêm tư liệu tham khảo

Tuy nhiên, trong phạm vì một cuốn sách nhỏ, việc giới thiệu

cũng bị han chế, hơn nữa từ liệu phục tụ cho việc nghiên cứu

cũng có hạn, uấn đề thông tin những điễn biến mới của làng cờ

trong và ngoài nước ít ỏi uà chậm trễ nên chàc chắn nội dung

còn có nhiều điều chưa sâu.Tập thề tác giả cũng nhv Nhà xuất bẩn chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc

NHÀ XUAT BAN

QUI ƯỚC VÀ KÝ HIỆU

Đề tiện việc tham khảo nội dung quyền sách này, đề nghị bạn đọc trước hết cần nắm vững những quiước và ký hiệu

sau đây :

I QUI ƯỚC VỀ BẢN VA QUAN CO

Trong khi hội Cờ Việt Nam chưa có quyết định chính thức về những sửa đồi bồ sung cho điều lệ, luật chơi môn Cờ Tướng, trong sách này tạm thời vẫn sử dụng những qui ước trong đân gian là :

Ban cờ vẫn sử dụng hệ thống cách ghi và cách đọc tên các đường dọc như cũ Tức là đọc từ phải sang trái của mỗi bên đấu thủ và theo thứ tự từ 1 đến 9

— Bàn cờ in trong sách luôn luôn đề phía dưới thuộc về bên Đen còn phía trên thuộc về bên Trắng Đề tiện việc theo

đõi chúng tôi thường chia bàn cờra 2 phần Lấy trục lộ giữa

(đường dọc số 5) làm ranh giới thì mỗi phần là một cánh

dụng thuật ngữ tcánhh / ở £ ? 9 9 / 86

phải » đề gọi phần ở bên

phải của đấu thủ và

nhau Bởi đó, có người

gọi là bên Đỏ, bên Xanh,

có người gọi bên Trắng,

bên Đỏ hay bên Đen, bên

Hồng Qui ước ở sách này

là hai màu Đen, Trắng,

nên chỉ gọi bên Đen và

bên Trắng và ¿ên Đen đi 0876848237 trước, bên Trắng đi sau Hình 1

Thinh thoảng đề tránh ™

lặp đi lặp lại nhiều lần những từ này, chúng tôi cũng dùng

bên Tiên (đi trước), bên Hậu (di sau)

— Cách ghi nước ổi các quân cờ, ở đây vẫn sử dụng theo như các sách cờ đã xuất bản

II HE THONG KY HIỆU

3 Ký hiệu đánh giá khen, chế :

— Nước đi hay nhưng còn phải xem lại : t?

—- Nước đi dở nhưng không hẳn là sai lầm : 2

— Thế cờ bên Đen ưu thế hơn : +: :—

— Thế cờ bên Trắng ưu thế hơn : —+

— Thế cờ ngang ngửa, cân bằng : =

— Thế cờ phức tạp, không rõ ràng : Co

4 Cách doc cde van co:

Đề dễ dàng so sánh nước đi hay dở, các thế biến khác

nhau, cũng như thuận lợi cho việc ghi nhớ của bạn đọc, sách

trình bày các vấn cờ trên một bằng (4 vấn vào 1 bảng) Những nước giống nhau chung cho tất cả thì ghi trên cùng Vấn cờ

ở cột đầu làm chuần ghi tiếp thứ tự các nước ởi sau Các cột bên thì có những nước giống như cột đầu sẽ không ghi lại mà dùng các dấu chấm đề thay thế

Nói chung, nguyên tắc lấy cộc bên trái làm chuần cho cột

bên phải ở sát nhau (cột 1 làm chuần cho cột 2, cột 2 làm chuần cho cột 3 và cột 3 làm chuần cho cột 4, nhưng cũng có trường

hợp cột 1 làm chuần cho cột 3 hoặc cột 4, thì dùng những dấu chấm đề nối sự quan hệ giữa các cột này với nhau đề dễ phân

biệt và dễ xem) Đây là một phương pháp ghi chép có hệ thống

và khoa học mà những người chơi cờ có kinh nghiệm đều ấp

dụng đề dễ nghiên cứu và dễ nhớ,

Ngoài ra, sẽ có bình chú những nước quan trọng giúp bạn

đọc có cơ sở đề hiều sâu hơn ý nghĩa các nước đi này,

II THỐNG NHẤT MỘT SỐ THUẬT NGỮ,

Trong Cờ Tướng có rất nhiều thuật ngữ vay mượn của

nước ngoài, chắc chắn Hội Cờ Việt Nam sẽ nghiên cứu đề có những quyết định chỉnh lý và thống nhất các thuật ngữ này Trong khi chờ đợi việc thống nhất đó, trong quyền sách này

tạm thời sử dụng một số thuật ngữ là :

— Thế trận : Sách vở cũ thường dùng chữ ccục› đề chỉ

một đường lối ra quân có ý đồ chiến lược hẳn hoi, ở đây xin

dùng lại là «thé trận? Chẳng hạn sẽ dùng -‹ Thế trận Pháo đầu — Thế trận Bình phong Mã › thay vì dùng « Trung pháo cục — Bình phong Mã cục ›, Nhưng chữ ‹ cục › thỉnh thoảng

cũng được dùng

— Hệ thống : Trong một thế trận tấn công hoặc phòng thủ mà có những nước cờ quan trọng quyết định một đường lối chiến lược rõ ràng thì gọi kiều chơi do nước cờ quan trọng

đó đề ra là c hệ thống » Như vậy, một thế trận có thề diễn

biến thành nhiều « hệ thống › khác nhau Sách vở xưa chỉ dùng

một từ không chính xác là « nước biến ›

— Phương ắn : Trong một ‹ hệ thống › lại có nhiều kế

hoạch đề tấn công hay phòng ngự mà các kế hoạch này đều

mang tính chất chiến lược thì gọi đó là + phương án ›

— Nước biến : Trong một phương ấn có vài ba cách đề

đi đến mục tiêu nào đó, hoặc bắt quân hoặc chiếu hết, mà sự khác biệt không ảnh hưởng gì đến kế hoạch chung thì gọi đó là các nước biến Như vậy, nước biến cũng được dùng, nhưng đề

chỉ những phương cách khác nhau mang tính chất chiến thuật

Ngoài ra những thuật ngữ cũ vẫn sử dụng đề bạn đọc dễ

hiều Nếu có thuật ngữ nào mới lạ thì sẽ chú thích đề bạn đọc

nắm rõ.

CHƯƠNG! — MẤY VẤN ĐỀ CƠ BẢN

kỷ 11 và đầu thế kỷ 12, cấc qui tắc và hình thức quân cờ mới

được bồ sung đầy đủ giống như hiện tại

Trong thời kỳ đầu xa xưa đó, người ta chơi cờ chủ yếu là

học chơi cờ tàn vì nhận thức rằng ván cờ thắng hay bại là do

giai đoạn cờ tàn quyết định Do đó, chúng ta không ngạc nhiên khi tra cứu sách vở xuất hiện thời kỳ đó tập hợp hầu hết là cờ

tan và cờ thế Mãi cuối thế kỷ 16, người ta mới thấy bất đầu

xuất hiện những quyền sách có nêu vấn đề chơi cờ bàn Các thé trận : Thuận Pháo, Nghịch Pháo, Bình Phong Mã, Đơn Đề Mã lần lượt được nghiên cứu sâu với nhiều ý kiến đánh giá khác nhau Như vậy có thề nói đến cuối thế kỷ 16, đầu thế kỷ 17

người tu mới bắt đầu quan tâm nghiên cứu phương pháp ra quần

cho chính xác Tư tưởng chủ đạo của những nhà nghiên cứu trong thời kỳ này là ra quân thế nào cho tốt, khai thác những

sai lầm của đối phương đề làm sao chiếu bí cho thật nhanh

Họ đề ra cách triền khai các quân Xe, Pháo, Mã khéo léo phối

hợp, tấn công mạnh vào vị trí Tướng đối phương Những đợt tấn công mạnh mẽ, quyết liệt không cin dém xia gì đến những

quân khác ở bên nhà, cốt chiếu bí cho được Tướng đối phương

9

thôi Vì vậy, không thiếu gì những trường hợp hy sinh hàng

loạt quân đề giành chiến thắng rất đẹp Những kiều chơi này đã

ảnh hưởng sâu đậm từ thời kỳ đó cho đến đầu thế kỷ 20 này

Nhưng từ 30 năm gần đây, môn Cờ Tướng được phồ biến

và phát triền ở nhiều nước trên thế giới Các cuộc thi đấu giữa các danh thủ quốc tế thường xuyên diễn ra, nhất là ở các nước Châu Á Người ta đã đi sâu nghiên cứu Cờ Tướng có hệ thống

và khoa học hơn, gạt bỏ nhiều quan điềm không đúng của thời

kỳ trước

Ngày nay, trình độ các đẩu thủ thường ngang ngửa nhau không thề chơi lều lĩnh như xưa đề thắng nhanh, thắng đẹp bằng kiều e khí quân tranh tiên * Các danh thủ hiện nay chơi khai cục chỉ đặt yêu cầu là tạo được một thế trận tốt : néu di

trước thì luôn giữ được thế chủ động cố giành hơn 1,2 con Tốt,

còn đi sau thì cố giữ vững thế phòng ngự rồi vươn lên đạt tới thế cân bằng Ngày nay, khai cục mà chỉ bấm vào việc bắt

bí Tướng đối phương là không thực tế, nhất là khi gặp các đấu

thủ có trình độ

Với những quan điềm mới, tiến bộ như vậy, người ta đi sâu nghiên cứu từng loại khai cục rất kỹ, họ khám phá và sáng tạo rất nhiều vấn đề mới lạ mà chúng tôi không thề không tìm

cho là phải từ 8 đến 12 nước mới hoàn tất khai cục

Khai cục là một giai đoạn cực kỳ quan trọng ; vì nó có ý nghĩa rất quyết định đến toàn bộ quá trình diễn biến ván cờ

Thời trước, nếu có người cho rằng cờ tàn là quyết định thắng

bại, thì đầu thế kỷ này cũng có người khẳng định khai cục mới

quyết định thắng bại Những quan điềm quá khích này đều có

co sở từ thực tiến Ngày nay, người ta phân tích khách quan, vô: tư hơn và thấy rõ rằng giai đoạn nào cũng đều có ý nghĩa quyết định cả và các giai đoạn có mối quan hệ chặt chẽ nhau Chơi khai cục tốt thì mới có một trung cục ưu thể, từ trung cục

ưu thế mới đưa về một tàn cục thắng lợi Tuy nhiên, đề thấy rõ tầm quan trọng nồi bật của khải cục người ta nêu một tỉ lệ đáng

ghi nhận là khai cục quyết định 40%, còn trung cục và tàn cục

mỗi giai đoạn này quyết định 3024 ván cờ

ĐÈ dẻ nghiên cứu và học tập, người ta thường phân loại

các kiều khai cục thành những nhóm riêng biệt căn cứ theo hình

thức hoặc theo nội dung, tính chất

Hiện nay người ta căn cứ theo hình thức và dựa theo cách

chơi của bên đi trước và cách đối phó của bên đi sau mà chia như sau :

A Những thế trận của bên đi trước

1 Thế trận Pháo đầu : còn được gọi là ‹Đương đầu Pháo»

«Trung cung Pháo» hay «Trung Phéo» Thế trận này diễn biến

thành nhiều kiều thế trận cụ thề và người ta căn cứ vào hình

thức bố trí các quân mà đặt tên, như : Pháo đầu Mã đội, Pháo

a Xe tuần hà, Pháo đầu Pháo tuần hà hoặc Pháo đầu tiến

t 7

Người ta cũng thường căn cứ vào địa điềm đặt con Pháo

thứ nhì ở đâu mà đặt rõ tên thế trận của hai con Pháo Nó gồm

có :

1.1 Thế trận Pháo đầu Pháo 6 cồn gọi tắt là ‹ Ngũ lục

Pháo? hay Pháo đầu Pháo tai Sĩ Đây là loại thế trận dùng đánh phá Bình phong Mã hay Phản công Mã rất có hiệu quả

11

1.2 Thế trận Pháo đầu Pháo 7 : còn gọi tắt là xNgũ thất Pháo» Đây là một thế trận biến hóa rất phức tạp dùng đề tấn Công nhiều kiều phòng ngự của đối phương, nhất là phòng thủ Bình phong Mã

1.3 Thế trận Pháo đầu Pháo 8 : thường gọi tắt là ‹ Ngũ

bất Pháo › và do những nước đi tiếp là P8.4 hoặc T3.1 nên người ta gọi đó là thế trận ‹Pháo đầu phi pháo? hoặc Pháo đầu tiến Tốt 3 Đây cũng là một loại thế trận tấn công thế phòng thủ Bình phong Mã rất có kết quả

1s4 Thế trận Pháo đầu Pháo 9 : gọi tắt là ‹ Ngũ cừu Pháo › cũng là một kiều tấn công rất lợi hại nhưng ít thấy sử dụng

1.6 Thế trận Pháo oa tâm : là một kiều tấn công bằng cách

đưa cả hai Pháo vào đầu (đi 3 nước đầu tiên là Pháo vào đầu,

thoái Pháo xuống giữa cung rồi đưa tiếp con Pháo kia vào đầu) Thế trận này thời xa xưa hay chơi, nhưng nó bộc lộ nhiều nhược điềm nên ngày nay ít người sử dụng

2 Thế trận Pháo quá cung : gọi tất là ‹ Quá cung Pháo ›

Đây là một kiều ra quân thiên về phòng ngự, nhường quyền tấn

công lại cho bền đi sau Trong quyền + Mai hoa phồ › có giành một chương chỉ cách phá thế trận này, nhưng đó là một kiều 'chơi thụ động Ngày nay người ta nghiên cứu, đề ra cho thế trận

Pháo quá cung với nhiều nước phản công rất lợi hại

3 Thế trận Tiến Tốt : thường được gọi là ‹Tiên nhân chỉ

lộ? với nước đi đầu tiên là tiến Tốt 3 hoặc Tốt 7 Đây là một thế

trận rất phức tạp, vì sau một số nước đi nó mới hình thành rõ kiều ra quân Như vậy, nó có thề biến hóa thành 1 trong những thế trận đã nêu trên hoặc thành một thế trận mới mà đối phương

không lường trước được

4 Thế trận Nhảy Ma : gọi tắt là ‹ Thượng Mã cuộc › với nước ổi đầu tiên là lên Mã 3 hoặc Mã 7 Đây cũng là một kiều

va quân rất lợi hại tương tự như «Tiên nhân chỉ lộ› vì nó chuyền bóa thành nhiều thế trận khác sau 7, 8 nước đi Thông thường thì nó chuyền về các thế trận là :

4.1 Thế trận Tam bộ hồ : là kiều ra quân với 3 nước đi

đầu tiên là nhảy Mã, bình Pháo ra biên, ra Xe Thế trận này bên

đi trước ít sử dụng, nhưng bên đi sau thường khai thác kiều chơi này đề vừa phòng thủ vừa chờ tấn công

4.2 Thế trận Bình phong Ma : (xem phần sau), nhưng lợi mmột nước tiên

4.9 Thế trận Phân công Mã (xem phần sau)

5 Thế trận Lên Tượng đầu : còn gọi là ‹Phi Tượng cục» một kiều re quân thiên về phòng thủ, có nhiều biến hóa khá phức tạp, nhiều danh thủ ngày nay nghiên cứu sâu khai cục này và

sử dụng rất lợi hại

B Những thế trận của bên đi sau

1 Thế trận Paáo đối Pháo : bên đi sau thay vì phòng thủ

khi đối phương tấn công, lại dùng Pháo đánh trả đòn Thế

trận này rất căng thẳng, quyết liệt và cũng vô cùng phức tạp Căn cứ vào việc sử dụng con Pháo nào bố trí ở đầu, người ta

đã sức chống đỡ những đòn tấn công của bên đi trước Những

Sng tạo trong vài chục năm gần đây cho thấy thế trận này có

thề chuyền thành phòng thủ Bình phong Mã

13

1.2 Thế trận Nghịch Pháo : còn có tên là ‹ Liệt thủ Pháo ›

hay là « Liệt Pháo », chỉ khác thế trận trên ở chỗ bên đi sau

dùng con Pháo nghịch chiều với Pháo bên đi trước đề cùng vào

đầu Đây cũng là một thế trận xuất hiện rất sớm sau thế trận Thuận Pháo vì các sách cồ đều có nêu cả hai thế trận này Tuy

đây cũng là một kiều phản công của bên đi sau, nhưng thế trận nây so ra có nhiều nguy hiềm hơn là chơi Thuận Pháo

1.3 Thế trận Điệp Pháo: cũng dùng Pháo chống lại

nhưng không phải vào đầu mà là tiến 1 đề bảo vệ Tốt đầu

Đại khái những nước mở đầu là Pháo 2 hoặc 8 tiến 1 rồi Pháo

2 hoặc 8 bình 2 hoặc bình 8, tạo ra hai Pháo chồng lên một đường nhằm không cho Xe đối phương ra Thế trận này thời

xa xưa người ta cũng hay chơi và thời kỳ đầu nó cũng mang

lại nhiều thắng lợi.Do đó, mà có người tôn xưng nó là : tThần

tiên điệu cục » Nhưng ngày nay người ta thấy rõ những chỗ

nhược của nó nên ít ai dấm sử dụng nó trong những cuộc đấu nghiêm chỉnh

9 Thế trận Mã đối Pháo : Thời xưa người ta cũng biết

sử dụng tính năng của cặp Mã đề chống đỡ thế công của Pháo,

Qua nhiều thời kỳ thử nghiệm, người ta đã sáng tạo nên những

kiều phòng thủ của Mã rất linh hoạt Có thề chia như sau :

2.1 Thế trận Bình phong Mã : đây là một thế trận phòng

thủ rất phức tạp, biến hóa đa dạng nhưng đủ sức chống đỡ

mọi kiều tấn công của bên đi trước Ngày nay, cùng với thế

trận Pháo đầu, người ta nghiên cứu rất sâu cục Bình phong

Mã, so với thời trước thì trình độ ngày nay vượt rất xa 92.2 Thế trận Phản công Mã : có người gọi là Phản cung

Mã hoặc Bình phong giáp Mã Đây là một thế trận phòng thủ nhưng ngầm phản công rất mạnh cũng giống như trận Bình

phong Mã

9.9 Thế trận Đơn đề Mã : là một loại thế trận thiên về phòng thủ, nhưng chỉ sử dụng một Mã bảo vệ Tốt đầu còn một

Mã nhảy ra biên Tùy con Mã nhảy lên biên bên phải hay bên

trấi mà người ta phân biệt ‹ Đơn đề Mã cánh phải ‹ hoặc » Đơn

& Mã céuh trai» Khoảng những năm 1925, người ta thấy rằng

thế trận này đừng vội lên Tượng đầu thì có nhiều khả năng phản công hơn Từ đó xuất hiện một kiều chơi mới rất lợi hại gọi là thế trận « Thiết đơn dé» ma cho đến ngày nay cũng còn

có người tiếp tục nghiên cứu

92.4 Thể trận tam bộ hồ (đã nói ở trên)

2.5 ThẾ trận xuyên cung Ma : còn gọi là ‹ Chuyền giác

Mã › hay « Triều cung Mã › hoặc gọi nôm na 1a « Mã quỳ )

Thế trận này ngày trước rất được hâm mộ, nhưng sau này

người ta thấy khả năng phòng thủ của nó không mạnh nên ít người dám chơi

3 Thế trận Đối Tốt : cũng gọi là ‹ Đối Binh cục ›, là một kiều ra quân cũng đầy Tốt 3 hoặc Tốt 7 khi đối phương chơi

thế trận cTiên nhân chỉ lộ Thường thường hai bên chơi thế trận này sẽ dẫn đến dạng Bình phong Mã hoặc Đơn đề Mã chống nhau Tình thế diễn biến ít gây cấn, sôi động và đễ đưa đến thế bình ồn cho cả đôi bên

Ngoài những thế trận trên, bên đi trước còn có những kiều

chơi khác như: Tiến Tốt biên, Liễm Pháo (P2—3 hoặc P8—-7)

Kim câu Pháo (P2—7 hoặc P8—3) ; còn bên đi sau cũng có thề chơi các thế trận như : Liễm Pháo, Phi Tượng và thí binh nhưng các loại khai cục này chưa được liệt vào loại khai cục chính thống

Nếu căn cứ vào nội dung, tính chất thì người ta chia ra

ba loại khai cục :

15

1 Loại thế trận lấn công : gồm các thế trận sử dụng Pháo đầu

2 Loại thế trận đối công : gồm các thế trận Thuận Pháo,

Nghịch pháo

3 Loại thế trận phòng thủ : gồm những thế trận như sau :

— Tuy phòng thủ nhưng tích cực đánh trả đòn : Bình phong

Mã, Phản còng Mã, Thiết đơa đề

— Loại phòng thủ thụ động, chậm phản công : Đơn đề Mã, Xuyên cung Mã, Phi Tượng

Vấn đề phân loại các kiều khai cục như trên đã hợp lý, rõ

ràng chưa, chắn chắc Hội Cờ Việt Nam sẽ còn phải xem lại,

Trong quyền sách này đưa ra khái niệm ‹các hệ thống» và + phương án > là nhằm thử nghiệm phân loại lại cho hợp lý hơn Phần sau sẽ trình bày rõ việc sắp xếp nầy

II Những nguyên tắc cơ bản của khai cục

Trong quá trình lịch sử phát triền Cờ Tướng, chưa có

nhiều cuộc tranh luận sôi nồi về những vấn đề lý thuyết ra

quân Nếu có chăng thì lại nặng phần tranh cải về thế trận này chống lại thế trận khác hiệu quả hay không hiệu quả và thay

đồi tới lui các phương án cụ thề Chẳng hạn cuộc tranh luận

xoay quanh thếtrận Pháo đầu với thế trận Bình phong Mã kéo

dài mấy trăm năm chủ yếu đề khẳng định thể trận này ưu hay thế trận kia ưu, chứ chưa đề ra những vấn đề gì, hay nêu ra những nguyên tắc gì cho khai cục

Do đó, ngày nay muốn đề cập đến những vấn đề này chúng ta sẽ gặp nhiều khó khăn, thiếu tư liệu Phải chăng các

đenh thủ của các thế hệ trước- chơi cờ nặng về : chủ nghĩa kinh

nghiệm » và chưa chú ý đúc kết từ thực tiền nâng thành lý luận?

Tụy nhiên, phân tích lại những vấn cờ của các danh thủ trước kia cũng như biện nay thì dường như khi khai cục họ

đều tuân theo những + nguyên tắc › nào đó, nhưng chưa bao giờ được ghỉ thành văn Với quá trình theo đõi chúng tôi mạnh đạn nêu ra đây một số ý kiến có tính tồng kết xem như là những nguyên tắc cơ bản của khai cục

A Phải nhanh chóng triền khai toàn bộ quân chủ lực,

Giai đoạn khai cục là giai đoạn ra quân, bố trí đội hình các thứ quân như thế nào đề sẵn sàng tấn công hay phòng thủ Giai đoạn này đòi hỏi các quân chủ lực (Xe, Pháo, Mã) của cả hai cánh phải được huy động nhanh chóng tiến lên và chiếm cứ những địa điềm thuận lợi Cụ thề là hai Xe phải ra cho sớm đề chiếm lấy cho được các thông lộ 2,4 hoặc 6,8, còn Pháo thì tùy

chơi thế trận gì mà bố trí chỗ đứng cho đúng đề sẵn sàng tấn

công hoặc phòng thủ Đối với 2 Mã cũng vậy, nên lên sớm đề

có thề bảo vệ Tốt đầu, một ở nhà phòng ngự, một sẵn sàng

nhảy qua tấn công, phối hẹp cùng các quân khác

Vấn đề đưa quần nào qua tấn công, giữ lại những quân nào

sẽ qua chỉ viên và nhất thiết phải đề lại bên nhà những quân nào phòng thủ, đều phải có kế hoạch trước, không được tùy hứng điều động lung tung mà không xác định rõ nhiệm vụ cụ thÈ từng quân cờ Như vậy, giai đoạn khai cục là giai đoạn điều động các quân bố trí thành đội hình chiến đấu đề đến giai đoạn trung cục sẽ thực hiệu ý đồ chiến lược này

B Phải bình thành một thé bé tri quan linh boat

| Nguyên tắc này làm sáng tỏ thêm nguyên tắc thứ nhất, vì

việc nhanh chóng triền khai các quân chủ lực đề dàn mặt trận

1

là yêu cầu cấp thiết lúc mới ra quân, nhưng phải bố trí quán như thế nào cho có lợi cũng là một yêu cầu quan trọng phải cố

thực hiện cho được Thế nào là linh hoạt ?

Linh hoạt nghĩa là thoáng, không bị kẹt, là tiến tới, thoái

lui, chuyền sang cánh phải, cánh trái đều thuận lợi Linh hoạt cồn có nghĩa muốn tấn công thì có đủ điều kiện đề tấn công, muốn phòng thủ cũng dễ dàng phòng thủ, muốn chơi từ thế trận

này chuyền sang một thế trận khác cũng thực hiện được Như

vậy, linh hoạt có nghĩa là quân cờ phát huy được tối đa khả năng của mình Trái với linh hoạt là bị phong tỏa, bị ngăn cẩn tầm hoạt động

Vì vậy, nguyên tắc thứ hai đề ra nhiệm vụ là các quân của

hai cánh phải chiếm giữ những vị trí tốt, có khả năng phát huy

hết sức mạnh của chúng, đồng thời chúng phải liên kết, phối

hợp được với nhau đề tấn công hay phòng ngự

€C Phải sử dụng hợp lý nước đi Tốt và Sĩ, Tượng

Nguyên tắc đầu qui định phải triền khai toàn bộ quân chủ

lực; như vậy, cũng có nghĩa là cần hạn chế các nước đi Tốt

và Sĩ, Tượng Còn nguyên tắc thứ hai đề ra các quân phải đứng linh hoạt, liên quan đến vấn đề phải đi Tốt và Sĩ, Tượng như thế nào thì các quân mới tinh hoạt được Chẳng hạn 2 Mã tiến

3 và 7 thì Tốt 3,7 phải tiến lên thì nó mới phát huy tốt khả năng tấn côrg hay phòng ngự Còn Xe, một con ra thẳng một con ra hoành, nếu muốn chúng có phề phối hợp nhau thì không nên đi Si, vi di Si sé ngăn cản 2 Xe thông nhau Mặt khác Tốt đóng vai trò là quân xung kích, thường phối hợp với Pháo tấn công trục lộ giữa hoặc uy hiếp các Mã của đối phương Do đó, trong khai cục nhất thiết phải nói đến vai trò của “Tốt, vì chẳng những nó giúp cho các Mã linh hoạt, phối hợp cùng Pháo tấn công mà nó còn tiến lên hà khống chế Tốt đối phương không lên được làm cho kẹt những con Mã đứng ở dưới,

|

Tuy nhiên, lực lượng quyết định vẫn là các quân chủ lực,

nên các Tốt tiến lên như thế nào, bao nhiêu con nên đi, phải

được tính toán cho hợp lý Đối với Sĩ, Tượng cũng vậy, nếu không có yêu cầu gì cho phòng thủ thì không nên di chuyền chúng đề tránh mất nước, mất thời gian, thậm chí mất cả quyền

chủ động

Ð Trong khai cục không nên sử dụng một quân

nhiều lần

Khai cục là cuộc chạy đua việc động bịnh, đưa các quân

ra bố trí trận thể Nếu ta chỉ sử dụng hai ba quân thôi thì hẳn

là các quân khác chưa được điều động ra ửng chiến và nếu đối

phương tiến hành cuộc tấn công nào đó với sự chuần bị tết thì

ta không đủ lực lượng đề đối phó

Kinh nghiệm cho thấy, trong 10 đến 12 nước đi ban đầu ta

phải huy động ít nhất từ 6, 7 quân trở lên, nếu ít hơn thì thường

trên là chỉ sử dụng một số ít quân đề tấn công, đi nhiều lần, còn

đa sỐ các quân khác thì còn + án binh bất động »

Dĩ nhiên cũng có trường hợp đối phương dàn quần sơ hở, rối loạn hàng ngũ thì ta cũng cần tranh thủ thời cơ mở đợt

tấn công với mục đích gây tồn thất hoặc khó khăn thêm cho đổi phương,

19

G Không nên tham lợi nhỏ mà bị bẫy

Nguyên tắc này làm sáng tỏ thêm nguyên tắc trên Bởi vì

khi khai cục, nếu là những người chơi có trình độ đều biết giăng những cái bẫy đề dụ đối phương tiến quân sang Do đó,

nếu ham rượt đuồŠ bắt một Tốt hay uy hiếp một quân mà không nhìn rõ ý đồ của đối phương thì rất đễ mắc bẩy, quân bị vây hãm, có khi bị bắt luôn

Do đó, nguyên tắc này dạy chúng ta phải luôn luôn có cái nhìn toàn thề cục điện, đừng phiến diện, đừng tham một lợi nhỏ

mà bị mắc mưu đối phương

Từ nguyên tắc này chúng ta có thề rút ra kết luận cụ thè

là: một Mã, một Pháo, thậm chí cả một Xe không nên vội

vàng đánh sang đất địch nếu chưa chuần bị kỹ kế hoạch

H Phải tránh tình trạng các quân cản trở nhau

Các nguyên tắc trên đã đề ra nhiệm vụ bố trí các quân ăn khớp, nhịp nhàng phối hợp nhau, cũng có nghĩa là chúng không được phong tỏa, cản trở lẫn nhau Tuy nhiên, trong một số thế trận như chơi € Quá cung Phếo », hay + Kim câu Pháo » thường

đễ xảy ra các quân dồn cục nhau lại khó bề xoay trở, tiến lên

Điều này sẽ dẫn đến tình trạng các quân thiếu linh hoạt, dé bị

đối phương uy biếp và bị động đối phó Cho nên nguyên tắc

này lưu ý cách khai triền quân sao cho nhịp nhàng chặt chẽ

mới hình thành một thế trận vững chắc tạo điều kiện thuận lợi

cho giai đoạn sau, phát huy tốt các lợi thế chiếm được

*

Đó là 7 nguyên tắc cơ bản của khai cục, mà-người chơi

cờ cần nắm vững và tuân thủ cho tốt Tuy nhiên, đó không phải

là những nguyên tắc tuyệt đối bất di bất dịch, vì mỗi nguyên tắc đều có trường hợp ngoại lệ của nó Chúng ta sẽ nấm vững

những vấn đề này khi nghiên cứu cụ thề từng thế trận ở phần sau Điều cần nói trước ở đây là những thế trận đó đều tuân

thủ đứng các nguyên tắc cơ bản trên, còn + vi phạm › nguyên

tắc chỉ là những trường hợp rất cá biật

Sau khi nấm vững các nguyên tắc rồi, có một vấn đề rất

quan trọng mà người chơi cờ cần phải hiều rõ ; đó là phải biết

cách đánh giá một thế cờ, nhất là đánh giá cho đúng sau giai đoạn khai cục Vì có đánh giá đúng mặt mạnh, mặt yếu của ta

và địch thì mới có thề đề ra một kế hoạch đúng đắn đề chơi tiếp

IV Cách đánh giá một thế cờ

Nếu một ván cờ diễn ra giữa hai đấu thủ có trình độ quá chênh lệch nhau thì sau 5,7 nước đi có thề thấy ngay thế cờ thắng, thua thuộc về ai rồi Nhưng nếu vấn cờ diễn ra giữa hai

đấu thủ ngang tài nhau thì vấn đề đánh giá bền nào ưu, bên

nào kém không phải là chuyện đơn giản

Nói chung những tay cờ cao đều có nhiều kinh nghiệm đề

đánh giá thế cờ, thậm chí họ chỉ cần nhìn thoáng qua cũng có thề đánh giá đúng bên nào ưu, bên nào kém Từ đánh giá.đúng

họ sẽ đề ra một kế hoạch chơi cho giai đoạn tiếp sau

Qua nghiên cứu nhiều thế cờ và cũng có ít nhiều kinh nghiệm trong việc đánh giá chúng tôi xin nêu ra đây một số ý

kiến đề tham khảo

Muốn đánh giá một thế cờ chúng ta cần phải căn cứ vào

những yếu tố sau đây :

Á Yếu tố lực lượng

Lực lượng là yếu tố cơ bản quyết định nhất Nói đơn giản

thì bên nào hơn quân hoặc hơn chất thì bên đó chiếm ưu thế,

21

có nhiều khả năng thắng hơn (Xe đánh với Pháo hoặc Xe chống

lại Mã là hơn chất)

Nhiều quân hơn, hay có quân mạnh hơn thì chiếm ưu thế,

điều này những người mới học chơi cũng biết Nhưng cần

nhớ đây không phải là yếu tố duy nhất, vì chúng ta giải thích

như thế nào khi có lắm trường hợp hơn quận, hơn chất mà bị

thua ?

Trong những trường hợp cụ thề, yếu tố lực lượng có khi

chỉ là yếu tố thứ yếu, nếu khư khư cho rằng hơn quân bao giờ

cũng thắng là một quan niệm rất sai lầm

B, Tác dụng của từng quân cờ

Nói đến tác dụng của từng quân cờ là xét các mặt tấn công và phòng thủ của quân cờ đó trong một thế cờ cụ thề Một số người chơi cờ thường đánh giá so sánh giữa Xe, Pháo,

Mã, là: ‹ Xe 10, Pháo 7, Ngựa 3y (đúng ra là Xe 10, Pháo 5,

Ngựa 4, 8), nhưng trong nhiều vấn cờ cụ thề ta thấy Pháo lợi hại hơn Xe, Mã lại mạnh hơn Pháo, thậm chí có khi Tốt mạnh

hơn cả Pháo Đó là vì mỗi quân cờ, tùy vị trí nó đứng trong

từng thế cờ cụ thề mà có thề phát huy được tác dụng nhiều hay bị hạn chế Nếu có thề gọi tính năng hoạt động của một

quân cờ là /ực, còn vị trí nó đứng là /ảế, thìta thấy : lực của quân cờ đỗ có thề tăng £Ö#m: hoặc giảm đi do thế đứng của nó

6 tics *ực hay không Mặt khác sức mạnh của một quân cờ cũng còn được nhân lên khi có sự liên kết, phối hợp giữa

nhiều quân với nhau Xe, Pháo và Mã đứng rời nhau thì sức

mạnh của chúng hoàn toàn khác với khi chúng liên kết lại thành một lực lượng tấn công

€ Hệ thống phòng thủ

Đánh giá một thế cờ phải đánh giá toàn diện, không phải

chỉ chú ý tới lực lượng tấn công mà còn phải xem xét cả lực lượng phòng thủ Nói lực lượng phòng thủ chủ yếu là nói vai trò của các quân Sï, Tượng và Tốt đầu Chúng được bố trí gắn

bó chặt chế nhau hình thành như một thề thống nhất bảo vệ nhau, nén gọi là hệ thống

Một bên có thề hơn về lực lượng nhưng không chắc giành được thắng lợi khi đối phương có hệ thống phòng thủ vững chắc Ngược isi một bên tuy lực lượng ít hơn, nhưng có khả năng chiến thắng, vì hệ thống phòng thủ của đối phương đã bị

sứt mẻ nghiêm trọng

Tóm lại, đánh giá thế mạnh yếu phải chú ý đến yếu tế lực lượng tấn công và phòng thủ của cả hai bên

D Vị trí những con Tốt

Nếu chỉ chú ý có 3 yếu tố vừa nêu thì chưa đủ, vì còn một

yếu tổ nữa cũng phải xem xét là vị trí những con Tốt Tất

nhiên yếu tố này không ngang bằng với các yếu tố trước, nhưng trong nhiều trường hợp cụ thề nó cũng có tính chất quyết định

Đẩy là không kề trường hợp khi vấn cờ đã chuyền sang giai

đoạn cờ tàn mà Tốt đóng vai trò quyết định o day, ching ta đang nói về giai đoạn khai cục —giai đoạn mà các con Tốt còn giữ vai trò là anh lính xung kích

Chúng ta thấy, có khi một bên được gọi là ưu thế chỉ

nhờ con Tốt 3 hoặc Tốt 7 đã tiển lên giúp cho con

Mã của phe nó linh hoạt

Còn Tốt 3 hay Tốt 7 của 4®

đối phương chưa tiến lên

Điệp cho con Mã của đối

phương cũng bị kẹt khôn (a

một số trường hợp Tốt

chưa tiến lên lại lợi hơn, @œ-

nhất là con Tốt đầu, tiến

thi đấu sau 12 nước đi, Thế cờ sau 12 nước đi

2

Chúng ta phân tích đề thấy bên nào ưu thế, bên nào kém phân

Đen và Trắng hoàn toàn cân bằng lực lượng (tấn công lắn

phòng thủ), vị trí các Tốt cũng tương tự nhau ở đây, chỉ căn

cứ vào yếu tổ tác dụng của các quân cờ đề so sánh hơn kém

— Đen có Xe 4 đứng ở vị trí tốt, uy hiếp hàng tuyến Tốt

đối phương, có thề bình 3 tấn công Pháo trắng Đen cũng có

một Mã 7 đã đánh phá vùng đất địch, đứng ở chỗ xung yếu và được Pháo bảo vệ khi cần Đen còn một Xe chưa ra là bất lợi: nhưng nếu ra ở lộ 7 hoặc lộ 6 đều là những điềm tẩn công tốt Mặt khác hai Pháo đen đều dồn sang cánh trái có thề phối hợp với các quân khác uy hiếp cánh phải của đối phương, đồng thời cũng góp phần vào hệ thống phòng thủ vững chắc

— Trắng có hai Xe đều

ra và chiếm các trục lộ

quan trọng, Mã 7 cũng đã

đánh sang đất địch, đè ngộp một Mã đen Tuy nhiên, chỗ yếu của Trắng

là các quân không phối hợp

nhau được, nhất là con

Pháo 2 không tác dụng lắm Như vậy, có thề đánh giá là : Đen có cánh phải hơi yếu nhưng hệ thống phòng thủ vững, có cánh trái mạnh với các quân linh

hoạt Còn Trắng có cánh

trái mạnh nhưng cánh phải yếu, các quân thiếu liên kết; do đó, có phần kém

Hình 3 phân hơn Đen (tham khảo

thêm vấn ! ở phần sau)

— Đen tấn công bằng thế Pháo đầu Mã đội có phối hợp

cả hai cánh uy hiếp Tốt đầu của đổi phương Các Xe và Pháo

đều đứng ở vị trí tốt, đề nặng áp lực lên thế phòng thủ của Trắng

Chỗ yếu của Đen là 2 Mã thiếu linh hoạt vì kẹt Tốt đầu và Tốt

3, đồng thời hệ thống phòng thủ bên cánh phải hơi yếu, nếu

Trắng dùng 2 Pháo phối hợp với Xe, Mã phẩn công thì rất

nguy

— Đối với Trắng thì hệ

thống phòng thủ vững chắc

đù bị uy hiếp ở trung lộ

cũng không lo Tuy tạm

thời cánh trái bị đè nhưng

sẽ có điều kiện phản công

Đen chơi không chính xác

Chúng ta đánh giá như sau :

— Lực lượng hai bên tuy cân bằng nhau nhưng Đen vẫn

còn giữ quyền chủ động Một Xe đen còn chưa ra nhưng 2 Mã rất linh hoạt, Pháo đe dọa bất Tốt 3 của đếi phương

— Hệ thống phòng thủ của Trắng tuy vững chắc nhưng

con Tốt 3 chưa lên làm kẹt Mã 3 Đấy là tình thế bất lợi cho

Trắng, nếu không khéo chống đỡ rất dễ bị các quân Đen phối hợp uy hiếp rất nguy (tham khảo ván 14 ở phần sau)

25

Do đó, chúng ta kết luận rằng Đen ưu thế hơn Trắng Tù

ưu thế này mă chuyền thành thắng lợi là một vấn đề không đơn giản chút nào

Chúng ta sẽ có dịp trao đồi kinh nghiệm làm thể nào từ một ưu thế nhỏ chuyền thành ưu thế lớn và giành thắng lợi

cuối cùng

*

oe

Tóm lại, trên đây là một số kinh nghiệm về phương pháp

đánh giá một thế cờ, chủ yếu dựa vào các yếu tố cơ bản trên

Dĩ nhiên trong thực tiễn kinh nghiệm của mỗi người, có thề còn

phải căn cứ vào một số yếu tố khác nữa, chẳn¿ hạn yếu tố tâm

lý và yếu tố phong cách chơi của hai bên nhưng ở đây chỉ nêu ngắn gọn như vậy đề bạn đọc dễ tiếp thu Điều quan trọng cần nên nhớ là : sự khác biệt giữa người chơi giổi và người chơi kém không phải ở chỗ khả năng tính được nhiều hay ít số nước đi mà sự khác biệt chính ở chỗ sau một loạt nước đi người chơi giỏi đánh giá ngay được bên nào ưu, bên nào kém, còn

người chơi dở thì không thề đánh giá được

V Một vài kinh nghiệm học tập khai cục

Chơi cờ, muốn đạt trình độ giỏi, ngoài những hiều biết về

các nguyên tắc, có khả năng đánh giá chính xác thế cờ sau một loạt nước đi, còn phải dày công nghiên cứu học tập khai cục: trung cục và tàn cục Ở đây, xin trao đồi một số kinh nghiệm học tập khai cục dựa theo ý kiến các tay cờ cao trong và ngoài nước đã phát biều

Có thề tóm tắt những kinh nghiệm lớn của họ như sau :

A Hoc tập lý thuyết khai cục của từng loại thế trận cho thật kỹ

Trải qua một thời gian đài hình thành và phát triền, nhiều thế trận trong cờ Tướng được xây dựng, được thử nghiệm và được khẳng định giá trị, người ta đã đúc kết nó thành lý thuyết

Học chơi cờ cần phải biết những lý thuyết này Điều quan trọng khi học lý thuyết là phải hiều rõ ý đồ chiến lược của từng

thế trận, tức là phải biết tại sao lại bố trí từng quân cờ ở những

Cách tấn công hay phòng thủ của từng loại thế trận ra sao,

nó xây dựng kế hoạch dựa vào những yếu tố nào, đồng thời phải biết mặt ưu và mặt nhược của từng loại thế trận đó Hiện nay sách vở tài liệu viết về lý thuyết ra quân của từng loại thế trận được xuất bản khá nhiều, rất thuận lợi cho chúng ta học tập

B Tích cực học tập, tham khảo những ván đếu của các

danh thủ trong và ngoài nước

Lý thuyết dù có hay tới đâu cũng không thề đúc kết đầy

đủ thực tiễn phong phú, sinh động, vì sự vật luôn luôn

thay đồi, phát triền Do đó, học lý thuyết không đủ mà còn phải theo dõi học tập những kinh nghiệm, những sáng tạo của những

cao thủ, bồ sung cho những kiến thức có khi đã + lỗi thời › trong sách vở

Thực tế những năm gần đây cho thấy tài liệu, sách vở về

cờ viết ra 3,4 mươi năm trước, nay nhiều vấn đề đã không còn giá trị nữa, cho dù đó là những sách vở tài liệu của những kiện tướng tên tuồi

D Qua những thực tế thi đấu của bản thân đề thầm định đúng đần những kiến thức đã học

Con người thường nhớ lâu những bài học do tự bản thân mình có thực tế trải qua Trong thực tiễn, s ông thầy › dạy hay nhất đó là kinh nghiệm của chính mình Do đó, chỉ đọc sách hay tham khảo tài liệu, kinh nghiệm của người khác thì khó mà

27

ghỉ nhớ sâu sắc Phải chính bản thân mình có thử nghiệm nhiều

lần từng thế trận thì mình mới có sự hiều biết sâu và đầy đủ Tất nhiên khi bản thân ta chơi, có những nước cờ sách

vở có chỉ rõ, ta học tập chơi theo, nhưng đồng thời ta cũng cần

sáng tạo đề tìm ra những cái mới, những nước mới Sau nhiều

lần thử nghiệm ta phải kết luận cho được những nước nào mạnh

nước nào yếu, khả năng nào hay, khả năng nào đở Có như vậy mới gọi là nắm sâu thế trận đó

ta cần thực hiện mấy việc sau :

— Sắp xếp lại từng loại thế trận cho hợp lý

— Từng thế trận lại phải phân ra thành nhiều nhóm có những đặc điềm riêng của mỗi nhóm

— Trong từng phương ấn phải tập hợp nhiều ván cờ tương

tự nhau đề so sánh, đổi chiếu, ghỉ nhớ ahững nước + biến

Trong phần sau sẽ trình bày cụ thề phương pháp thử nghiệm

của chúng tôi, mà ít nhiều nó đã mang lại hiệu quả

Chúng tôi sẽ lần lượt trình bày những thế trận đang được

sử dụng thịnh hành nhất, nhằm cung cấp một phần nào tài liệu cho các bạn tham khảo :

1 Thế trận Pháo đầu đối Bình phong Mã hiện đại

2 Thế trận Pháo đầu đối Bình phong Mã cồ điền

3 Thế trận Thuận Pháo và Nghịch Pháo

4 Thế trận Pháo đầu đối Phản công Mã

5 Thế trật + Tiên nhân chỉ lộ ›

CHƯƠNG 1! THẾ TRẬN PHÁO BẦU XE QUA HÀ

BOI BINH PHONG MÃ HIỆN ĐẠI

1.P2-5 M.87 2 M2.3 M2.3 3 X1-2 X9-8

4 B7.1 B71 5, X2.6

Với nhữrz nước ới đầu 4 đà

tiên đại loại như trên hình

vở cồ kim đều nghiên cứu

TẾt sâu hai thế trận này, ++ | † |

biết bao danh thủ của các thời đại đi vào nghiên cứu tranh

luận Tựu trung thì có hai « trường phái 9

Một trường phái thì cho là Pháo đầu chắc chắn phải thắng

Bình phong Mã, cho nên khi viết sách thì thường ghỉ là ‹ Pháo

đầu phá Bình phong Mã» Còn trường phái kia thì khư khư cho rằng Bình phong Mã phải thắng Pháo đầu và khí viết sách

cũng ghi là © Bình phong Mã phá Đương đầu pháo »

Đến đầu thể kỷ 20, nhất là hai, ba chục năm trở lại đây

người ta không còn quá khích, phiến diện nữa, vì thực tiễn chứng minh rằng Pháo đầu có khả năng uy hiếp Bình phong

Mã, nhưng Bình phong Mã cũng có khả năng phản quật lại Pháo

đầu Như vậy, là hai thế trận này đều có những khả năng chiến đấu ngang ngửa nhau ; bên Pháo đầu hơi ưu thế một chút,

nhưng bên bình phong Mã đủ sức giữ lấy thế cân bằng và chơi hòa Trong cuộc chiến đấu giằng co, phức tạp này, bên nào chủ quan, sơ hở một chút sẽ bị đối phương đánh bại ngay

Khoảng 3, 4 năm mới đây, nhiều danh thủ lại tiếp tục

nghiên cứu, sáng tạo nhiều nước cờ tân kỳ, mới lạ khiến hai thế trận này lại phát triền thêm một bước mới Đứng trên quan

điềm khách quan, chúng tôi cố ý sưu tầm cái hay cái đẹp của

mọi thế trận, gom góp tất cả những khám phá mới nhằm cung cấp

cho các bạn hâm mộ cờ có tài liệu tham khảo Chúng tôi không

đứng về ttrường phái» nào nên không gọi thế trận nay «phd» thế trận kia mà chỉ dùng chữ ‹ đối › hoặc «chống»là những thuật

ngữ trong làng cờ vẫn hay dùng

Đề tiện việc nghiên cứu, chúng tôi phân thể trận Bình phong Mã ra hai loại chính : một là Bình phong Mã cồ điền và

hai là Bình phong Mã hiện đại

Sở đi gọi là Bình phong Mã cồ điền vì một số sách xưa

chỉ dẫn cách chơi thế trận này với các nước đi thứ tự là:l

M7.8, 2 B3.1 rồi mới 8 M2 3 Kiều chơi này đã có ảnh

hưởng trong làng cờ suốt mấy trăm năm Do đó, gọi là Bình phong

Mã cồ điền, hay nói gọn lại, loại Bình phong Mã tiến tốt 3 lên

trước là loại cồ điền Còn Bình phong Mã tiến Tốt 7 trước là

loại cách tân mới chơi chừng vài mươi năm sau này (°) Do mới

xuất hiện sau này nên nó được nghiên cứu kỹ đề thay đồi phong

cách chơi đã quá nhàm chán của kiều cồ điền

Hiện nay tính.tÌ lệ các ván chơi trong những giải quan trọng, người ta thấy loại Bình phong Mã hiện đại luôn chiếm

đa số Sở đĩ có tình hình này là do kiều chơi này biến hóa phong

phú, phức tạp, rất hấp dẫn đối với trình độ cờ ngày nay Xin

liệt kê ra đây một số hệ thống phòng ngự của nó :

1 Hệ thống Mã lên hà

2 Hệ thống Bình Pháo đồi Xe

3 Hệ thống Pháo tuần hà

4 Hệ thống Pháo qua hà

5 Hệ thống lên Tượng hoặc Sĩ

'Đề chống lại các hệ thống này của Bình Phong Mã, bên pháo

đầu cũng sáng tạo nhiều phương án tấn công rất sắc bén

ở chương hai này chỉ trình bày phần khai cục, coi như là

lý thuyết ra quân của cả hai thể trận với những ký hiệu đánh

* Thực ra theo chúng tôi được biết thì loại Bình phong Mã tiển Tổt

7 đã xuất hiện trong quyền «Ngô Trứ Mai Hoa phồ> xuất bản từ giữa thế kỷ 18, và trong quyền ‹ Tượng hí Câu huyền? của Châu Đức Dụ xuất

bản từ 1932 đã có đưa ra kiều chơi này Nhưng đó là những ván cờ sá biệt, chưa được nghiên cứu sâu và chưa có đường lối chiến lược rõ ràng Phải

từ 1986 trở đi, loại Bình phong Mã tiến Tốt 7 mới hình thành mệt kiều thể trận hoàn chỉnh như hiện nay

„ Còn trường hợp bên Bình phong Mã không tiến Tốt 3 cũng không

nã Tốt 7 (loại khuất đầu Bình phong Mã) chúng tôi cũng liệt vào loại

cồ điền

31

Mã lên hà là một hệ thống chơi phòng ngự, mà cũng là phần công, của bên đi sau rất lợi hại Hệ thống này được hình thành

từ những năm 1956 và phát triền hơn 10 năm thì được coi là hoàn chỉnh

Nói chung, hệ thống này có nhiều nước biến hóa rất phức

tạp, tạo tình hình căng thẳng cho cả đôi bên Tuy bên Đen (đi trước) đè nặng áp lực lâu dài bên cánh trái của đối phương, nhưng bên Trắng (đi sau) có nhiều cơ may uy hiếp lại cánh trái

của Đen và nhiều khi cũng giành được thắng lợi

Các nước ra quân ban

đầu của hệ thống nay

hoang mang cho đối phương Chẳng bạn có thề chơi : 1.P2-5 M8.7 2.M2.3 B71

3.X1-2 X9-8 4.X26M2.3 5.B7.IM?.6 Ở nước thứ 5 này

Trắng có khi lên Tượng trước (5 T3.5) đợi xem Đen đi như thế nào rồi mới đưa Mã lên hà ở nước sau

Chúng ta sẽ lần lượt xem các phương án tấn công của Đen :

1 Phương án X2—4

2 Phương dn X2/2

1.P74 B76 |B71 B31 |X4/2 M7/9

l6 P57 B6.13) | X47 M3/4|B7.1 X12

Binh chi:

(1) V4i vàng đầy Tốt đề Mã bất Xe là một sai lầm, vì sẽ

tạo cho Đen có cơ hội tấn công mạnh Tốt nhất là T3.5 đề củng

cố trung lộ rồi sau sẽ đầy Tốt thì ồn cờ hơn

(2) Đây là nước đi chính xác, vì Đen đưa Xe ra ghìm lại Pháo, Xe Trắng làm cho cánh trái của đối phương tạm thời bị

tê liệt, Đó là Đen vẫn còn chủ động và giữ lấy nước tiên (3) Vấn cờ có thề tiếp tục: 16.S6.5 B6.1 17.T3.1 PI.4 18, B5.1 P1/2 19.B5.1 P1-6 20.B5-4 M3.5 21.Ps-5 ưu thế

8.M7.6(2) $4.5(3) P8-7 i

ã 6 7 8 9.P5-6(4) P2.3(5)|M6.5 M7.5 | P5-6 $4.5(9)

10M6/7 X74 |T?5 M3.õ |T7.5 P2.1

1.S65 P27 |X45 P75 |M6.7X1-2

12.T7.56) P87 |P8-3 P2/1 |S6.5 M7/8 .| X4.411) 18X97 X46 |X57 P25 |X4-3 B7.1(10)| P8-7? X4-2 14P8JI -P2-5(7)| $6.5 P5.5(8)T5.3 X4.4 |P7l M?/6

(2) Mã nhảy lên là hợp lý, vì từ nước thứ 6, Đen đã đi con Mã này là đã có ý định đưa nó tiến lên phối hợp cùng con

Xe qua hà

(3) Lên Sĩ đề ra Xe là đúng, nhưng trước hết nên ới P8-7

khai thông lộ cho Xe 8 đã Nhiều kiện tướng cho nước 8

$4.5 này yếu

(4) Đen kéo Pháo ra đề khỏi bị đối phương tiêu hao lực lượng, đồng thời phong tổa Xe trắng không cho ra chiếm lộ 4

(6) Nên đi 9 P2.1 khá hơn Vì nếu 10.M7.6 X1-4 11.S6.5

P8-7 12.T7.5 M7/8 13.X4-3, hai bên giằng co nhau Những năm gần đây, Trắng tìm ra nước 9 P8-6! chơi phản đòn khá

mạnh : 9 P8-6! 10.T7.5 M7/8! 11.X4-3 M8/9 12.X3-1 B7.1! 13.S6.5 B7.1 14.M3/1 P6.6 15.P8-7 X8.8, Trắng ưu thế

(6) Chuần bị X9-7 hỗ trợ Tốt 7 qua hà uy hiếp cánh mặt

¡ phương

35

(7) Bắt Tốt là trúng kế của Đen Còn như P2-3 15.M7.5 T7.5 16.P8-6 bat chết Xe Trắng

(8) Trắng chỉ có chơi như vậy đề mong cầu hòa, còn những

kiều chơi khác, Trắng đều bị động đối phó

(9) Lên Sĩ củng cố trung lộ và sẵn sàng ra Xe, tính ra không bằng M7/8 hoặc X8.5 bắt Mã hay hơn

(10) Hy sinh Tốt đề Mã cánh trái linh hoạt và Pháo cũng

khống chế mạnh bơn, nếu có điều kiện thì đồi Mã đen

(11) Đây là một nước mới cần xem xét, tính ra mạnh hơn

đi M7/8 Đáng lẽ Đen đối phó bằng P8.2, tạo thế giằầng co tốt hơn là đi P8.7 ?!

(12) Vấn cờ có thề tiếp diễn : 16.B7.1 T5.3 17.X4-3 P7-4! 18.X9-7 T7.5 19.X3-1X2.3 20.Ps-6 P4.5 21.S5.6 X2-4, Trắng

B71 87.1

X26 M7.6 M8.7 T7.5(1)

X2/2(2) B7.1 (3) (hình 8)

9 10 1L Ị 12

9.P8.3? XI7 | P8.4! X8.6(5)| X#.đ 1 XI 10.B7.1 M6/8 | P8-5 Nf3.2(6)| P85 3/36 | P8-5 M3.5(9)

1 X3.2 B3.1 | PB.4 S6.5 P5.4 S6.5 P5.4 S45 138.P8.1 A/8/9| B51 X6-7 B5.1 P67 | B51 X74

M6.4 1H X33 S4.5, cân bằng Nhưng những năm sau đó

người tá sửa lại bằng T7.5 cũng có những điều hay

(2) Đen lùi Xe vì sợ Trắng qua B7, khiến đổi công nguy hiềm Nên chú ý nước trước Trắng đã đi T7.õ tạo điều kiện

khi tiển B7 rồi Xe 8 cá thÈ bình 7 bảo vệ Tốt tiến xuống

(3) Hy sinh Tốt đề Xe, Pháo thoát khỏi bị ghìm là nước

đi đúng Cũng có thề 7 P2/1 tạo căng thẳng thêm Còn nước

# M6.7 thì cần xem lại, một mình Mã đơn độc vào đất địch

la phạm nguyên tắc

37

4) Pháo vào tai Sĩ nhằm củng cố lực lượng phòng thủ

Nếu muốn chơi tích cực hơn thì P8-7

(5) Nếu như : 9 B3.1 10 B7.1 T8.3 1I X3.1 P6-7 12 X3-4

P7.5 13, X4-7 X8.2 14 M7.6, Đen ưu thế rõ vì Trắng mất một Tượng và kém thế

ưu thế, vì các quân Đen linh hoạt còn các quân Trắng bị kẹt

không phát huy được tác dụng:

(10) Vấn cờ có thề tiếp (sau khi Đen hy sinh một Mã) ;

16 X9 - 8 P2 - 4 (nếu M8/9, diễn biến cũng tương tự) 17, X8.9

Tg -4 18 M3.5 X3/1 19 X6.2 M3/7 20, M5.6 X3 -4 21 S6/5

X8.3 22 X6 - 7, ưu thắng rõ

(1) So với nước P8-6 thì nước P8-7 tích cực trả đòn hơn,

Yì ngớc đi này bên Trắng nhằm tấn công Mã 3 va ddm ngố

Tượng 3 nữa

(2) Nuớc đi này được coi là nước mạnh của bên Trắng, chuần bị đưa sang cánh trái đề phản công bên Đen

(3) Nước đi chính xác, giải tổa tình trạng hai bên ghìm

lẫn nhau Nếu bên Trắng chơi P2-7 thì điễn biến như trong

(6) Trường hợp Trắng chơi 12 X86 13.P8.1! X8/3

14.X3-2 M6/8 15.X9-2 M8.6 16.B3.1 P2-7 17.M3.4 X12 18.P8-7 M6.4 19.M4.6 X2.6 20.P7.3 X2-5 21.B7.1 P7.1 22.X2-6,

(9) Nước đi đúng Tiến Mã bắt Tốt, bắt Pháo và có thề công

(10) Đồi bớt đề tạo thể cân bằng là đúng Nếu như 13

(13) Thế cờ đến đây Trắng bị khống chế hoàn toàn, Đen thắng rõ

B Phương án X2/2 (tiếp)

1P25 M87 2M23 M23 3.XI2 X98 4B71 B71 5.X2.6 M7.G 6.M87 T?7.5