Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học học phần “thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” cho sinh viên vật lí trường cao đẳng sư phạm (chdcnd lào)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM XAIYASENG OUNTAO MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC HỌC PHẦN “THÍ NGHIỆM VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ” CHO SINH VIÊN VẬT LÍ TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ P[.]

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

XAIYASENG OUNTAO

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC HỌC PHẦN “THÍ NGHIỆM VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ” CHO SINH VIÊN VẬT LÍ TRƯỜNG CAO ĐẲNG

SƯ PHẠM (CHDCND LÀO)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

XAIYASENG OUNTAO

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC HỌC PHẦN “THÍ NGHIỆM VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ” CHO SINH VIÊN VẬT LÍ TRƯỜNG CAO ĐẲNG

SƯ PHẠM (CHDCND LÀO)

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Khải

THÁI NGUYÊN - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học nghiên cứu của riêng tôi dưới

sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Văn Khải Các kết quả, số liệu thực nghiệm là trung thực chưa từng được công bố trong các công trình khoa học khác

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

XAIYASENG OUNTAO

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên tôi xin dành lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến PGS

TS Nguyễn Văn Khải - người Thầy hướng dẫn đã tận tình chỉ bảo và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo giảng dạy cao học Vật lí giáo dục khóa 22 cùng các bạn học viên trong quá trình học tập và trau dồi kiến thức tại trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã cho tôi nhiều kinh nghiệm và tiếp cận với những kiến thức khoa học mới

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến gia đình tôi, những người thân yêu nơi quê nhà hết sức ủng hộ, là nguồn động viên tinh thần lớn lao, luôn bên cạnh tiếp thêm cho tôi sức mạnh để hoàn thành tốt luận văn này

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

XAIYASENG OUNTAO

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Giả thuyết khoa học 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 4

7 Đóng góp của đề tài 4

8 Cấu trúc của luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC HỌC PHẦN “THÍ NGHIỆM VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ” CHO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM (CHDCND LÀO) 6

1.1 Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Phương pháp thực nghiệm trong vật lí học 6

1.1.2 Sự ra đời của phương pháp thực nghiệm trong sự phát triển của Vật lí học 7

1.1.3 Phương pháp thực nghiệm trong dạy học vật lí 9

1.2 Thí nghiệm trong dạy học vật lí ở trường phổ thông 11

1.2.1 Khái niệm thí nghiệm vật lí 12

1.2.2 Vai trò của thí nghiệm trong dạy học vật lí ở trường phổ thông 12

1.2.3 Các chức năng của thí nghiệm trong dạy học vật lí 13

1.2.4 Các giai đoạn của phương pháp thực nghiệm trong dạy học vật lí 13

1.2.5 Các loại thí nghiệm được sử dụng trong dạy học vật lí 16

1.3 Vị trí và vai trò của học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” trong đào tạo sinh viên vật lí trường cao đẳng sư phạm 18

1.3.1 Vị trí học phần thí nghiệm vật lí phổ thông trong chương trình đào tạo giáo viên vật lí 18

1.3.2 Vai trò của học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” 19

1.3.3 Định hướng một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” cho SV CĐSP (CHDCND Lào) 19

1.3.4 Nâng cao chất lượng dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” cho SV CĐSP (CHDCND Lào) 22

1.4 Khảo sát thực trạng dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” cho sinh viên trường cao đẳng sư phạm Đông-Kham-Sang thủ đô Viêng Chăn (CHDCND Lào) 23

1.4.1 Mục đích khảo sát 23

1.4.2 Đối tượng khảo sát 23

1.4.3 Phương pháp khảo sát 23

1.4.4 Kết quả khảo sát và đánh giá 23

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 24

Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC HỌC PHẦN “THÍ NGHIỆM VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ” (PHẦN CƠ HỌC - LỚP 8 THCS) CHO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM (CHDCND LÀO) 26

2.1 Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” (phần Cơ học - môn Khoa học tự nhiên lớp 8) cho sinh viên trường cao đẳng sư phạm (CHDCND Lào) 26

2.1.1 Biện pháp 1: Phát triển “Kĩ năng sử dụng thí nghiệm nghiên cứu vật

lí ở trường phổ thông” cho sinh viên 26

2.1.2 Biện pháp 2: Phát triển “Kĩ năng thiết kế phương án sử dụng thí nghiệm trong dạy học” cho SV 26

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 56

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 57

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 57

3.2 Đối tượng và thời gian tiến hành thực nghiệm sư phạm 57

3.3 Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm 57

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 58

3.4.1 Đánh giá định tính 58

3.4.2 Đánh giá định lượng 58

3.5 Tiến hành 59

3.5.1 Chọn đối tượng TNSP 59

3.5.2 Chọn bài giảng 60

3.6 Kết quả và xử lý kết quả TNSP 60

3.6.1 Kết quả đánh giá tính tích cực của HS trong giờ học 60

3.6.2 Kết quả thực nghiệm bài 1 61

3.6.3 Kết quả bài kiểm tra lần thứ 2 64

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 69

I Kết luận 69

II Kiến nghị 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO 71 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CHDCND Lào Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

PATN Phương án thí nghiệm PHTTC Phát huy tính tích cực PPTN Phương pháp thực nghiệm PTDH Phương tiện dạy học

THPT Trung học phổ thông

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Các cấp độ mục tiêu kĩ năng sử dụng thí nghiệm trong dạy học

vật lí ở trường phổ thông 20

Bảng 1.2 Các kĩ năng sử dụng thí nghiệm cần tập trung rèn luyện cho SV CĐSP (CHDCND Lào) khi dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” 21

Bảng 3.1: Chất lượng học tập 59

Bảng 3.2: Bảng tổng kết một số kết quả điều tra định tính 60

Bảng 3.3 Bảng phân phối thực nghiệm - Bài kiểm tra lần thứ 1 61

Bảng 3.4 Bảng xếp loại - Bài kiểm tra lần thứ 1 61

Bảng 3.5 Bảng phân phối tần suất - Bài kiểm tra lần thứ 1 62

Bảng 3.6 Bảng tính kết quả các tham số thống kê - Bài kiểm tra lần thứ 1 63

Bảng 3.7 Bảng phân phối thực nghiệm - Bài kiểm tra lần thứ 2 64

Bảng 3.8 Bảng xếp loại - Bài kiểm tra lần thứ 2 64

Bảng 3.10 Bảng tính kết quả các tham số thống kê - Bài kiểm tra lần thứ 1 65

Bảng 3.11 Bảng tổng hợp các thông số thống kê qua 2 lần kiểm tra TNSP 66

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Chu trình sáng tạo khoa học vật lí 16

Hình 1.2 Sơ đồ vị trí học phần thí nghiệm vật lí phổ thông trong chương trình đào tạo giáo viên vật lí 18

Biều đồ 3.1 Biểu đồ xếp loại học tập lần 1 62

Đồ thị 3.1 Đồ thị phân bố tần suất lần 1 63

Đồ thị 3.2 Đồ thị phân bố tần suất - Bài kiểm tra lần thứ 2 65

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước Lào đang trong thời kỳ đổi mởi, đẩy mạnh phát triển, đòi hỏi xã hội phải tạo ra nguồn nhân lực có trình độ cao Điều đó đồng nghĩa với ngành Giáo dục và đạo tạo cần phải có sự đổi mới vể mọi mặt, nhằm đào tạo người lao động có đủ kiển thức, năng lực sáng tạo, trí tuệ và phẩm chất đạo đức tốt, đáp ứng được yêu cầu nhân lực của đất nước và phù hợp với bốn trụ cột giáo dục của UNESCO trong thế kỷ XXI (HỌC để biết, học để làm, học để cùng chung sống

và học để khẳng định mình)

Mặt giáo dục là lĩnh vực trách nhiê ̣m phát triển khả năng nhâ ̣n thức của con người và trung tâm của sự thực hành sứ mệnh li ̣ch sử, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã dự định những mu ̣c tiêu bao gồm nô ̣i dung sau:

Đến năm 2015 phải hoàn thành thực hành giáo du ̣c tiểu ho ̣c bắt buô ̣c và

đa phần nhân dân phải tốt nghiê ̣p trường trung ho ̣c cơ sở Đa ̣t được mục tiêu phát triển thiên niên kỷ, mọi người Lào phải tốt nghiê ̣p trường tiểu ho ̣c và có sự bình đẳng giữa nam - nữ trong học tập Với mong muốn trên, nhà nước Công hòa Dân chủ nhân dân (CHDCND) Lào đã đề ra chiến lược phát triển nguốn nhân lực từ

2006 - 2015 có 4 hướng: đổi mới nội dung dạy học trong chương trình giáo dục của CHDCND Lào, giáo dục phổ thông kéo dài 12 năm; hai là khuyến khích và

mở rộng cơ hội cho mọi người được học tập, cái thiện chất lượng và liên kết giáo dục; ba là tổ chức chiến lược khoa học giáo dục và kế hoạch hành động của khoa học giáo dục; bốn là chủ ý mở rộng các trường kỹ thuật và đạo tạo dạy nghề

Trong quá trình đổi mới PPDH, thì phương tiện dạy học (PTDH) đóng một vai trò hết sức quan trọng Sử dụng PTDH không chỉ giúp học sinh nâng cao hiệu quá học tập mà còn hướng vào việc hình thành cho HS kĩ năng sử dụng các phương trện học tập và hoạt động thực tiễn

Thực trạng giáo dục nước CHDCND Lào cho thấy việc giảng dạy kiến

thức nói chung và kiến thức vật lí nói riêng được tiến hành trong điều kiện mà

HS ít có điều kiện để nghiên cứu, quan sát và tiến hành thí nghiệm (TN) vật lí đặc biệt đối với HS THPT Để giải quyết được vấn đề này đòi hỏi cần thiết phải đổi mới PPDH với sự góp phần quan trọng của TN vật lí

Đối với môn Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm, các khái niệm vật

lí, các định luật vật lí, các lí thuyết vật lí, các ứng dụng kĩ thuật của vật lí đều phải gắn với TN Vì vậy, việc tăng cường sử dụng TN trong DH là vấn đề then chốt của việc đổi mới PPDH Bên cạnh việc xây dựng các phương án thí nghiệm (PATN) bằng các TN có sẵn thì việc nghiên cứu chế tạo một số TN đơn giản từ những vật liệu dễ kiếm, rẻ tiền là một nhiệm vụ có tác dụng trên nhiều mặt, đặc biệt phát huy tính tích cực (PHTTC) trong hoạt động nhận thức và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS

Nước CHDCND Lào có 8 trường Cao đẳng Sư pha ̣m, trong đó, trường Cao đẳng Sư phạm Đông Khăm Sạng (Thủ đô Viêng Chăn) là trường Cao đẳng sư phạm được xây dựng và đào tạo sinh viên học sư phạm để đi làm giáo viên dạy học sinh tại các trường trung học cơ sở Cũng như nhiều địa phương trên cả nước, các trường THCS trên địa bàn Thủ đô được cung cấp các thiết bị thí nghiệm Vật lí Các thiết

bị đó thường không đầy đủ cho các bài, chưa đáp ứng nhu cầu quan sát trực quan của nhiều nội dung kiến thức Tôi là một GV đang giảng dạy tại trường Cao đẳng

Sư pha ̣m Đông Khăm Sạng (Thủ đô Viêng Chăn), tôi rất quan tâm đến việc bồi dưỡng năng lực sử dụng thí nghiệm trong dạy học vật lí ở trường trung học cơ sở

cho sinh viên nên tôi cho ̣n đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học

học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” cho sinh viên vật lí trường cao đẳng sư phạm (CHDCND Lào)”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận về phương pháp thực nghiệm và thực trạng

sử dụng thí nghiệm vật lí ở các trường THCS và trong đào tạo giáo viên vật lí,

đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí

ở trường Trung học cơ sở” cho sinh viên vật lí Trường Cao đẳng sư phạm (CHDCND Lào)

3 Giả thuyết khoa học

Nếu làm rõ được thực trạng sử dụng thí nghiệm vật lí ở các trường THCS

và trong đào tạo giáo viên vật lí , đồng thời dựa trên lí luận về phương pháp thực nghiệm dạy học vật lí thì có thể đề xuất được các biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường Trung học cơ sở” cho sinh viên vật lí Trường Cao đẳng sư phạm (CHDCND LÀO)

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tường

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường Trung học cơ sở” cho sinh viên vật lí Trường Cao đẳng sư phạm (CHDCND Lào);

4.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Quá trình dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường Trung học cơ sở” liên quan tới các kiến thức phần Cơ học môn Khoa học tự nhiên lớp 8 cho sinh

viên vật lí Trường Cao đẳng sư phạm (CHDCND Lào);

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu lý luận về phương pháp thực nghiệm trong dạy học vật lí

ở trường phổ thông

5.2 Nghiên cứu thực trạng vận dụng phương pháp thực nghiệm trong dạy học vật lí (kiến thức phần Cơ học môn Khoa học tự nhiên lớp 8) tại trường THCS

và ở trường Cao đẳng sư phạm Đông Kham Sang thủ đô Viêng-chăn (CHDCNH Lào)

5.3 Nghiên cứu đề xuất và triển khai các biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường Trung học cơ sở” cho sinh viên vật lí Trường Cao đẳng sư phạm Đông-Kham-Sang Thủ đô Viêng chăn (CHDCND LÀO)

5.4.Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm tra giả thuyết khoa học và

tính khả thi, hiệu quả của các biện pháp đã đề xuất và triển khai

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

6.1 Nghiên cứu lí thuyết

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp thực nghiệm trong dạy học vật

lí ở trường phổ thông

- Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, chính sách của Nhà nước cùng với các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Thể thao về vấn đề đổi mới phương pháp DH hiện nay ở trường Cao đẳng sư phạm (CHDCNH Lào)

- Nghiên cứu mục tiêu, nội dung và nhiệm vụ của học phần “Thí nghiệm vật

lí ở trường Trung học cơ sở” trong chương trình đào tạo sinh viên vật lí Trường Cao đẳng sư phạm Đông-Kham-Sang Thủ đô Viêng chăn (CHDCND LÀO)

6.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Điều tra khảo sát thực tế (nghiên cứu các thiết bị thí nghiệm vật lí (Phần

Cơ học môn Khoa học tự nhiên lớp 8 hiện có ở một số trường phổ thông và của trường Cao đẳng sư phạm Đông Kham Sang thủ đô Viêng-chăn (CHDCNH Lào)

- Dự giờ, tham khảo giáo án dạy học, trao đổi với GV về thực tế sử dụng thí nghiệm trong dạy học vật lí ở trường THCS và trường Cao đẳng sư phạm Đông Kham Sang thủ đô Viêng-chăn (CHDCNH Lào)

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi của các biện pháp

đã đề xuất và giả thuyết khoa học

6.3 Phương pháp thống kê toán học

- Sử dụng phương pháp thống kê để đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

7 Đóng góp của đề tài

- Góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận của việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học vật lí ở trường THCS và trong đào tạo giáo viên vật lí ở CHDCND Lào

- Đề xuất được một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học học phần

“Thí nghiệm vật lí ở trường Trung học cơ sở” cho sinh viên vật lí Trường Cao

đẳng sư phạm Đông-Kham-Sang Thủ đô Viêng chăn (CHDCND LÀO)

- Có thể làm tài liệu tham khảo cho GV dạy bộ môn Vật lí ở các trường THCS,THPT trong cả nước

8 Cấu trúc của luận văn

Luận văn được trình bày gồm các phần: Phần mở đầu, 3 chương, phần phụ

lục và tài liệu tham khảo Cụ thể như sau:

Mở đầu Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc nâng cao chất lượng dạy

học học phần “Thí nghiệm vật lí ở trường Trung học cơ sở” cho sinh viên trường

Cao đẳng sư phạm (CHDCND Lào)

Chương 2: Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học phần “Thí

nghiệm vật lí ở trường trung học cơ sở” (phần Cơ học lớp 8 - THCS) cho sinh viên sư phạm trường cao đẳng sư phạm (CHDCND Lào)

Chương 3: Thực Nghiệm Sư phạm

Kết luận chung và kiến nghị Tài liệu tham khảo

Phụ lục