Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục quản lý sử dụng phương tiện thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện ninh giang, tỉnh hải dương

Khai thác và sử dụng có hiệu quả các trang thiết bị, phương tiện dạy học trong các nhà trường nói chung và ở nhà trường trung học cơ sở nói riêng là mối quantâm chung của toàn xã hội

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN VĂN THUẦN

QUẢN LÝ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN THIẾT BỊ DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH

GIANG TỈNH HẢI DƯƠNG

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN QUANG UẨN

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kếtquả khảo sát, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng đượccông bố trong bất cứ công trình nào khác

Luận văn này cho đến nay chưa từng được bảo vệ tại bất kỳ hội đồng bảo vệluận văn nào trên toàn quốc và cho đến nay chưa hề được công bố trên bất kỳ phươngtiện thông tin nào

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về những gì mà tôi cam đoan ở trên

Thái Nguyên, ngày 17 tháng 7 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Văn Thuần

Với tình cảm chân thành, tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với Ban giám hiệu, KhoaSau đại học, phòng Quản lý khoa học - Trường Đại học Thái Nguyên, các thầy giáo,

cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập,nghiên cứu

Tôi xin bày tỏ sự biết ơn đặc biệt đến GS.TS NGUYỄN QUANG UẨN

người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ về khoa học để tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn:

- Lãnh đạo, chuyên viên Phòng GD&ĐT huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương;

- Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, nhân viên thiết bị các trường THCS huyện Ninh Giang;

- Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song có thể còn có những mặt hạn chế thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp.

Thái Nguyên, ngày 17 tháng 7 năm 2018

TÁC GIẢ

Nguyễn Văn Thuần

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 11

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC, SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN, THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 13

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề 13

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài về việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 13

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước về việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học .15

1.2 Lý luận về phương tiện, thiết bị dạy học 19

1.2.1 Khái niệm phương tiện, thiết bị dạy học 19

1.2.2 Các loại phương tiện, thiết bị dạy học 20

1.2.3 Các yêu cầu đối với phương tiện, thiết bị dạy học và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 25

1.2.4 Vai trò của phương tiện, thiết bị dạy học trong quá trình dạy học 25

1.3 Lý luận về khai thác và sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 27

1.3.1 Khái niệm khai thác và sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở

trường trung học cơ sở 27

1.3.2 Vai trò của việc khai thác, sử dựng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 28

1.3.3 Nội dung khai thác, sử dựng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở .29

1.3.4 Quy trình khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở .31

1.4 Lý luận về quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 34

1.4.1 Khái niệm quản lý khai thác và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 34

1.4.2 Những thuận lợi, khó khăn trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 35

1.4.3 Nội dung quản lý khai thác, sử dụng phương tiện thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 38

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 45

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 45

1.5.2 Các yếu tố khách quan 46

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG 49

2.1 Khái quát về huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 49

2.1.1 Về điều kiện tự nhiên, dân số 49

2.1.2 Tình hình giáo dục nói chung và giáo dục trung học cơ sở nói riêng 49

2.1.3 Khái quát khảo sát thực trạng 52

2.2 Thực trạng về khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 53

2.2.1 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 53 2.2.2 Đánh giá vai trò, tác dụng của việc khai thác, sử dụng các phương tiện,

iv

2.2.3 Thực hiện công việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện đồ dùng dạy học 61

2.2.4 Đánh giá chung về xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học ở trường trung học cơ sở 63

2.3 Thực trạng quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường THCS Huyện Ninh Giang 65

2.3.1 Lập kế hoạch xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 65

2.3.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch 68

2.3.3 Chỉ đạo xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học 70

2.3.4 Kiểm tra, đánh giá công tác xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học .72

2.3.5 Đánh giá chung thực trạng các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học 74

2.4 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan, chủ quan tới việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 76

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN, THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG 81

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 81

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 81

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện 81

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 82

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính phát triển 82

3.2 Đề xuất các biện pháp quản lý khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 83

3.2.1 Tăng cường quản lý công tác chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ thuật, học hỏi kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ thiết bị trường học83 3.2.2 Quản lý khai thác, xây dựng, mua sắm và sử dụng trang thiết bị dạy học có hiệu quả 85

3.2.3 Kiểm tra, đánh giá cụ thể, sát sao việc giáo viên, học sinh sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học (Kiểm tra nội bộ) 87

3.2.4 Đẩy mạnh việc bảo quản, kiểm kê, thanh lý, bổ sung các phương tiện, thiết

bị dạy học 90

3.2.5 Tăng cường thanh tra, kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm thường xuyên, kịp thời về công tác trang thiết bị dạy học theo học kỳ, theo năm học và đột xuất (Của các cấp quản lý đối với từng trường) 93

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 94

3.4 Khảo nghiệm nhận thức mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất 96

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 96

3.4.2 Thời gian khảo nghiệm 96

3.4.3 Hình thức khảo nghiệm 96

3.4.4 Nội dung khảo nghiệm 96

3.4.5 Xử lý kết quả khảo nghiệm 96

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Bảng

Bảng 2.1 Những thuận lợi trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng các

phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 53Bảng 2.2 Những khó khăn trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng các

phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 56Bảng 2.3 Vai trò, tác dụng của việc khai thác, sử dụng các phương tiện, trang

thiết bị dạy học 58Bảng 2.4 Thực hiện công việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện đồ

dùng dạy học61Bảng 2.5 Lập kế hoạch, xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 66Bảng 2.6 Tổ chức thực hiện kế hoạch 68Bảng 2.7 Chỉ đạo xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học 70Bảng 2.8 Kiểm tra, đánh giá việc xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học 72

Bảng 2.9 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan, chủ quan tới việc xây

dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung

học cơ sở 76Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm các biện pháp đề xuất nâng cao hiệu quả quản

lý khai thác, sử dụng trang thiết bị, phương tiện dạy học 97

Biểu đồ

Biểu đồ 2.1 Đánh giá chung việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, đồ

dùng dạy học63Biểu đồ 2.2 Đánh giá chung thực trạng các biện pháp quản lý, khai thác, sử

dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học 74

Sơ đồ

Sơ đồ 3.1: Quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 95

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Khai thác và sử dụng có hiệu quả các trang thiết bị, phương tiện dạy học

trong các nhà trường nói chung và ở nhà trường trung học cơ sở nói riêng là mối quantâm chung của toàn xã hội cũng như của các nhà trường, bởi đó là nhân tố quan trọnggóp phần nâng cao hiệu quả dạy của giáo viên và hiệu quả học tập của học sinh Điềunày cho thấy vai trò quan của quản lý khai thác và sử dụng trang thiết bị dạy học Vìvậy, các nhà trường luôn nỗ lực xây dựng cơ sở vật chất đầy đủ phục vụ cho hoạtđộng dạy, làm cho các thông điệp của bài giảng được học sinh tiếp nhận tốt nhất,hướng đến nâng cao năng lực thực tiễn của học sinh

Cũng vì tầm quan trọng của trang thiết bị, phương tiện dạy học, các chủtrương, chính sách của Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm và ưu tiên nguồn kinh phícho xây dựng, mua sắm các thiết bị phục vụ dạy học trong các nhà trường ở mọi cấphọc, đồng thời cũng là một tiêu chuẩn ở trường trung học cơ sở, trung học phổ thông

và trường có nhiều cấp học theo quy định của Bộ Giáo dục và đào tạo để xác địnhtrường đạt chuẩn quốc gia

Ở trường trung học cơ sở, tùy theo từng môn học để xác định phương tiện,giáo cụ trực quan, với một số môn học thuộc khoa học tự nhiên thì giáo cụ trực quan gópphần trực tiếp nâng cao năng lực học tập của học sinh, nhất là từ ngày 27 tháng 7 năm

2017 Bộ Giáo dục và Đào tạo thông qua chương trình giáo dục phổ thông mới với địnhhướng giảng dạy tiếp cận năng lực người học thì giáo cụ trực quan càng trở thành mộtphần thiết yếu trong dạy học, do đó việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy họckhông chỉ là tiêu chuẩn để xác định trường đạt chuẩn mà còn là yếu tố nâng cao hiệu quảgiảng dạy, yếu tố rất cần thiết để nâng cao năng lực thực tiễn của người học

1.2 Với vai trò quan trọng của phương tiện, thiết bị dạy học, trên thế giới và

Việt Nam đã có những nghiên cứu về vấn đề này Ngay từ thời cổ đại, trong tư tưởngcủa các nhà giáo dục vĩ đại thời kỳ cổ đại Hy Lạp như Aritxtốt(384 - 322 TCN),Platon (645 - 653 TCN), ở phương Đông như Khổng Tử (551-479 TCN), cho rằnggiáo dục phải đặt học sinh vào các tình huống có vấn đề và vấn đề được giải quyết tốtnếu có sự hỗ trợ của phương tiện, thiết bị dạy học Cho đến thời kỳ hiện đại, ở Liên

Xô, các tư tưởng giáo dục kiệt xuất như K.D.Usinxki (1824 - 1870), A.X.Makarenko(1888 - 1939), các ông cho rằng phương pháp dạy học trực quan là phương phápgiảng dạy đặc biệt và quan trọng nhất, đặc biệt K.D.Usinxki chủ trương sử dụng tranhảnh trong hoạt động giảng dạy Ở Việt Nam, những nhà giáo dục biểu thời phongkiến như Chu Văn An (1292 - 1379), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), Lê QuýĐôn (1726 - 1784) các ông đều lấy phương pháp dạy học trực quan làm chủ đạobằng các chỉ dẫn những ví dụ, các tình huống thực tiễn để người học dễ nắm bắt.

Ngày nay, nhiều học giả trên thế giới đã kế thừa và không ngừng phát triển các

tư tưởng giáo dục lỗi lạc như trên về việc sử dụng, khai thác hiệu quả các trang thiết

bị, phương tiện dạy học vào các giờ học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Ở nước tahiện nay, việc sử dụng phương tiện dạy học không chỉ được quy định trong các vănbản của Ngành mà còn được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, nhằm khai thác tốt nhấthiệu quả của các trang thiết bị dạy học, nâng cao năng lực thực tiễn của người học saumỗi giờ học, mỗi quá trình học tập, chuyển từ cách dạy học truyền thống sang cáchdạy theo tiếp cận năng lực người học, đáp ứng tốt nhất chương trình giáo dục phổthông mới

1.3 Thực tiễn việc quản lý khai thác và sử dụng trang thiết bị dạy học ở các

trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương và huyện Ninh Giang luôn bámsát và quán triệt theo tình thần chỉ đạo chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo Hệ thốngtrang thiết bị phục vụ dạy học ở trường học được củng cố, đi liền với đó, việc quản lýkhai thác và sử dụng các trang thiết bị được tăng cường, hoàn thiện gắn với mục tiêuđổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng nhu cầu học tập phong phú,

đa dạng của người học

Từ khi chương trình giáo dục phổ thông mới được thông qua, cùng với sự chỉđạo của ngành giáo dục, việc quản lý khai thác, sử dụng phương tiện dạy học ở cáctrường trung học cơ sở được đẩy mạnh, song đi liền với những quyết tâm đó, nhiềukhó khăn đang đặt ra cho các cấp quản lý cũng như đội ngũ cán bộ quản lý các trườngđang phải đối diện đó là chất lượng phương tiện, thiết bị dạy học được cung ứng chưatốt, một số trường trung học cơ sở chưa có cán bộ thiết bị chuyên trách nên việc quản

lý và khai thác thiết bị còn gặp nhiều khó khăn, đồng thời thiếu cơ sở vật chất cần

thiết để bảo quản các trang thiết bị dạy học mới cũng như các trang thiết bị đã có.Ngoài ra, công tác quản lý và khai thác và sử dụng thiết bị chưa được chú trọng đầy

đủ, năng lực sử dụng trang thiết bị, phương tiện dạy học của giáo viên và cán bộ thiết

bị chưa đáp ứng yêu cầu thực tế đặt ra Những khó khăn đó tác động trực tiếp đếnhiệu quả thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới cũng như việc dạy học theotiếp cận năng lực người học đang gặp phải những khó khăn

Bức tranh chung hiện nay, không phải trường trung học cơ sở nào cũng có thểtrang bị đầy đủ những phương tiện thiết bị hiện đại, đặc biệt là các trường có quy mônhỏ, các trường ở các xã xa trung tâm huyện còn nhiều khó khăn về kinh tế Việc đầu

tư kinh phí cho các trường còn hạn hẹp, phương tiện thiết bị tuy được tăng cườnghàng năm nhưng không đồng bộ, thiếu chủng loại, chưa đảm bảo kĩ thuật, kho bảoquản, các phòng chức năng, các bộ phận chuyên trách…Đây là một rào cản không dễkhắc phục trong việc quản lý khai thác và sử dụng phương tiện thiết bị dạy học

Mặt khác, quá trình dạy học cũng cho thấy, khi các trường được trang bịnhững phương tiện thiết bị hiện đại thì không phải cán bộ thiết bị hay giáo viên nàocũng có thể khai thác, sử dụng và sử dụng thành thạo

Để phương tiện thiết bị dạy học trở thành “cánh tay” đắc lực nâng cao chấtlượng giảng dạy và học tập, rất cần thêm kinh phí mua sắm thiết bị, sửa chữa, bảodưỡng phương tiện, thiết bị cho các nhà trường, đặc biệt là các phương tiện thiết bịhiện đại đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong thời đại công nghệ 4.0 Nâng caotrình độ, khả năng quản lý khai thác và sử dụng phương tiện thiết bị, đặc biệt làphương tiện thiết bị hiện đại cho đội ngũ cán bộ quán lý, giáo viên và nhân viên thiết

bị trường học là một yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ yêu cầu đổi mới căn bản toàndiện giáo dục và đào tạo

Cần phải có các biện pháp hữu hiệu hơn nữa trong việc quản lý, khai thác và

sử dụng trang thiết bị dạy học trong các trường trung học cơ sở để nâng cao chấtlượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới Từ những lý

do trên tôi chọn đề tài “Quản lý sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương”làm đề tài luận văn thạc sĩ

chuyên ngành quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về khai thác và sử dụngphương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở, đề xuất các biện pháp quản lýkhai thác và sử dụng có hiệu quả các phương tiện, thiết bị dạy học trong các trườngtrung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương nhằm nâng cao hiệu quả hoạtđộng dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trunghọc cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học

cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

4 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý và khai thác, sử dụng các trang thiết bị dạy học ở các trườngtrung học cơ sở trên địa bàn huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương đã đạt được nhữngkết quả nhất định, song vẫn còn những hạn chế, bất cập về quản lý Nếu đề xuất và ápdụng các biện pháp có tính khoa học và khả thi thì có thể nâng cao được hiệu quảquản lý khai thác và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ

sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, góp phần nâng cao kết quả dạy và học ởtrường trung học cơ sở

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về các biện pháp quản lý, khai thác và sử dụng thiết bị dạy học ở các trường trường trung học cơ sở

- Khảo sát thực trạng quản lý khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ởcác trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, Hải Dương

- Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụngphương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, HảiDương

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Hiệu quả việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trunghọc cơ sở

6.2 Giới hạn về khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu gồm: 261 khách thể, trong đó 86 cán bộ quản lý là hiệutrưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng các tổ chuyên môn; 123 giáo viên ở 17 trườngtrung học cơ sở; riêng với cán bộ quản lý thư viện, thiết bị trường học gồm 52 cán bộ

ở 29 trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Ninh Giang

6.3 Địa bàn nghiên cứu

17 trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

6.4 Giới hạn về thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành trong năm học 2017 - 2018

7 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu tôi đã sử dụng các phươngpháp nghiên cứu sau:

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

7.1.1 Mục đích của phương pháp

Hệ thống hóa, khái quát hóa những vấn đề lý luận về khai thác, sử dụngphương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở và quản lý khai thác, sử dụngphương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

7.1.2 Nội dung của phương pháp

Xây dựng cơ sở lý luận về khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học và

cơ sở lý luận về quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trườngtrung học cơ sở

7.1.3 Cách tiến hành

Tiến hành phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận có liên quan,tra cứu các quyết định, các thông tư, các văn bản hướng dẫn về công tác thiết bịtrường học và quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị trường học của BộGiáo dục và Đào tạo, của Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Dương

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp chuyên gia (Phụ lục 2)

a) Mục tiêu của phương pháp

Xin ý kiến chuyên gia về việc tư vấn đề cương, xây dựng hệ thống cơ sở lýluận về xây dựng, khai thác phương tiện, thiết bị dạy học và quản lý xây dựng, khaithác phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

b) Nội dung của phương pháp

Xin ý kiến của chuyên gia về việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạyhọc ở trường trung học cơ sở biểu hiện ở việc xác định những thuận lợi, khó khăn; vềmức độ thực hiện công việc xây dựng, khai thác phương tiện đồ dùng dạy học Xin ýkiến chuyên gia về các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết

bị dạy học về lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch và kiểm tra, đánh giá hiệu quảquản lý xây dựng, khai thác phương tiện đồ dùng dạy học

c) Cách tiến hành

Chọn chuyên gia, có năng lực chuyên môn khoa học về xây dựng, khai thácphương tiện, thiết bị dạy học và quản lý xây dựng, khai thác phương tiện, thiết bị dạyhọc ở trường trung học cơ sở và có phẩm chất trung thực

Khai thác ý kiến tư vấn của các chuyên gia có trình độ cao để xem xét, nhậnđịnh một vấn đề, lý luận và thực trạng để tìm ra giải pháp tối ưu về quản lý khai thác,

sử dụng phương tiện thiết bị dạy học

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (Phụ lục 1)

a) Mục tiêu của phương pháp

Đánh giá kết quả nhận thức về những thuận lợi, khó khăn; nhận thức về vaitrò, tác dụng của việc khai thác, sử dụng các phương tiện, trang thiết bị dạy học; đánhgiá mức độ thực hiện công việc xây dựng, khai thác phương tiện đồ dùng dạy học ởtrường trung học cơ sở

Đánh giá thực trạng các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện,trang thiết bị dạy học về việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra, đánhgiá công tác quản lý xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ởtrường trung học cơ sở

b) Nội dung của phương pháp

Tìm hiểu thực trạng những thuận lợi, khó khăn trong công tác xây dựng, khaithác, sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

Đánh giá nhận thức của các khách thể về vai trò, tác dụng của việc khai thác,

sử dụng các phương tiện, trang thiết bị dạy học

Đánh giá mức độ thực hiện công việc xây dựng, khai thác, sử dụng phươngtiện đồ dùng dạy học

Đánh giá các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bịdạy học; lập kế hoạch, xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học; tổchức thực hiện kế hoạch; kiểm tra, đánh giá công tác thiết bị dạy học

Xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan, chủ quan tới việc xâydựng, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

a) Mục tiêu của phương pháp

Quan sát các hành động, việc làm của giáo viên, nhân viên quản lý trang thiết

bị về việc xây dựng, khai thác phương tiện đồ dùng dạy học từ việc mua sắm cácphương tiện, trang thiết bị phục vụ dạy và học; tình trạng bảo quản các phương tiện,trang thiết bị phục vụ dạy và học đến quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trangthiết bị dạy học nhằm cung cấp tư liệu thực tế về hành động cụ thể trong quản lý khaithác, sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên, nhân viên

b) Nội dung của phương pháp

Quan sát việc thực hiện công việc xây dựng, khai thác phương tiện đồ dùngdạy học qua sự tham gia của giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh, nhân dân đóng góp

xây dựng, khai thác các phương tiện, trang thiết bị và đồ dùng dạy học Kết quả thựchiện mua sắm, sử dụng, bảo quản các phương tiện, trang thiết bị phục vụ dạy và học

Quan sát hoạt động quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạyhọc qua lập kế hoạch năm học, kế hoạch tổng thể, kế hoạch xây dựng và trang bịphòng học chuyên dùng, kế hoạch kiểm kê, thanh lý

Quan sát việc tổ chức thực hiện kế hoạch: Xây dựng và thực hiện các quy định

về việc khai thác, sử dụng, bảo quản phương tiện, trang thiết bị dạy học; tổ chức kiểmtra, đánh giá công tác quản lý, xây dựng, mua sắm, khai thác, sử dụng, bảo quản,thanh lý, bổ sung trang thiết bị

Quan sát hoạt động kiểm tra, đánh giá công tác thiết bị dạy học: Kiểm tra việcgiáo viên, học sinh tham gia xây dựng, sưu tầm, sử dụng trang thiết bị, đồ dùng dạyhọc; động viên, khen thưởng, nhắc nhở, uốn nắn cán bộ giáo viên về công tác này vàrút kinh nghiệm, hoàn thiện các biện pháp quản lý việc xây dựng, khai thác, sử dụngphương tiện, trang thiết bị dạy học

c) Cách tiến hành

Làm việc với các trường để nắm tình hình khai thác, sử dụng phương tiện,thiết bị dạy học Các quan sát được tiến hành công khai và có báo cáo trước khi tiếnhành cách quan sát

Tiến hành quan sát thử, rút kinh nghiệm, hoàn thiện bản kế hoạch quan sát,quan sát chính thức

Trong quá trình quan sát chính thức có ghi chép đầy đủ về các nội dung cầnquan sát

Làm sạch các biên bản quan sát và sắp xếp lại nội dung thống nhất, biên tập lại

về mặt nội dung và câu chữ Sau đó xử lý và phân tích một cách sơ bộ, đánh giá vềcác nội dung quan sát

7.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo

dục a) Mục tiêu của phương pháp

Xác định những kết quả thực tiễn của việc khác thác, sử dụng và quản lý khaithác, sử dụng các trang thiết bị, phương tiện dạy học ở các trường trung học cơ sởtrên địa bàn huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

b) Nội dung của phương pháp

Đánh giá mức độ thực hiện công việc xây dựng, khai thác phương tiện đồ dùngdạy học và đánh giá các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết

bị dạy học ở các trường trung học cơ sở giàu truyền thống trên địa bàn huyện NinhGiang qua các kết quả cụ thể như việc lập kế hoạch, xây dựng, khai thác, sử dụngphương tiện, thiết bị dạy học theo năm học, theo học kỳ hay theo kế hoạch chung củanhà trường

Đánh giá các kết quả quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bịdạy học ở các trường trung học cơ sở có nhiều thành tích qua các năm học về tổ chứcthực hiện kế hoạch và kiểm tra, đánh giá công tác thiết bị dạy học trong và ngoàihuyện Ninh Giang

Xem xét lại những thành quả của hoạt đông thực tiễn trong quá khứ để rút ranhững kết luận bổ ích cho thực tiễn nghiên cứu quản lý khai thác, sử dụng phươngtiện, thiết bị dạy học

Chọn điển hình tốt hoặc xấu của thực tiễn giáo dục

Mô tả việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học và quản lý khaithác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học trên cơ sở quan sát, phỏng vấn, nghiêncứu tài liệu, sản phẩm của việc quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạyhọc ở các trường trung học cơ sở

Phân tích từng mặt, phân tích nguyên nhân, bản chất của thực trạng quản lýkhai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học về lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kếhoạch và kiểm tra, đánh giá hiệu quả khai thác, sử dụng thiết bị dạy học

Hệ thống hóa các sự kiện đó, phân loại những sản phẩm, những nguyên nhân,

hệ quả, nguồn gốc, sự diễn biến, qui luật diễn biến

Viết thành văn bản tổng kết và đánh giá những kết quả, kinh nghiệm, bằng đốichiếu với thực tiễn

7.2.5 Phương pháp phỏng vấn sâu (Phụ lục 4)

a) Mục tiêu của phương pháp

Thu thập thêm các bằng chứng về mặt thực tiễn để khẳng định việc quản lýkhai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở,

bổ sung cho các nghiên cứu về định lượng nhằm đề xuất các biện pháp nâng cao hiệuquả quản lý xây dựng, khai thác trang thiết bị, phương tiện dạy học đem lại kết quảcao hơn.

b) Nội dung của phương pháp

Các câu hỏi phỏng vấn tập trung vào khía cạnh khai thác những thông tin vềnhững thuận lợi, khó khăn trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng các phươngtiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở và mức độ thực hiện xây dựng, khaithác, sử dụng phương tiện đồ dùng dạy học

Về biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ởtrường đồng chí đang công tác, các câu hỏi tập trung vào khai thác thông tin về việcchỉ đạo lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch; kiểm tra, đánh giá việc xây dựng,khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học

Tìm hiểu nhận thức của các khách thể về mức độ ảnh hưởng của các yếu tốkhách quan, chủ quan tới việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bịdạy học ở trường trung học cơ sở

Việc phỏng vấn được tiến hành theo hai cách, với những phỏng vấn công khaivới Ban Giám hiệu, giáo viên, cán bộ phụ trách trang thiết bị về mục đích, nội dung,tiến trình quan sát phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài

Các kết quả phỏng vấn được sử dụng trong phân tích kết quả thực trạng về mặtđịnh tính tập hợp thành biên bản và xử lý theo định tính

7.2.6 Phương pháp khảo nghiệm

a) Mục tiêu của phương pháp

Tìm hiểu nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất,qua đó có cơ sở để triển khai các biện pháp đề xuất vào thực tiễn nâng cao hiệu quảquản lý khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

b) Nội dung của phương pháp

Tăng cường quản lý chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ phụtrách thiết bị đồ dùng dạy học

Khai thác, sử dựng trang thiết bị dạy học có hiệu quả

Kiểm tra, đánh giá việc giáo viên, học sinh sử dụng trang thiết bị phương tiệndạy học

Bảo quản, kiểm kê, thanh lý, bổ sung các phương tiện, trang thiết bị dạy học Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm về công tác quản lý trang thiết bị dạy học.

Phương pháp này được tiến hành trên các đối tượng là cán bộ quản lý, giáoviên, cán bộ thiết bị trường học để đánh giá về tính cần thiết và tính khả thi của cácbiện pháp đề xuất Khảo nghiệm được tiến hành đồng thời với khảo sát nhận thức củacác khách thể về thực trạng quản lý các trang thiết bị dạy học ở các trường trung học

cơ sở trên địa bàn huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học với sự trợ giúp của SPSS (Statistical Package for the Social Sciences)

a) Mục tiêu của phương pháp

Thu thập các số liệu về mặt định lượng, sau đó các số liệu được phân tích, tổnghợp hóa, so sánh về mặt định tính để rút ra những kết luận cần thiết về thực trạngquản lý trang thiết, bị, phương tiện dạy học

b) Nội dung của phương pháp

Tính điểm trung bình của thang đo, điểm trung bình của item, độ lệch chuẩn,tương quan giữa các biến Trong đó sử dụng thống kê mô tả và thống kê suy luận

Thống kê mô tả được sử dụng để mô tả những đặc tính cơ bản của dữ liệu thuthập được từ nghiên cứu thực trạng khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ởtrường trung học cơ sở

Thống kê suy luận nhằm suy ra những đặc điểm cơ bản từ phân tích dữ liệukhảo sát thực trạng quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trườngtrung học cơ sở

Sử dụng phần mềm máy tính để xử lý các số liệu nghiên cứu với sự trợ giúpcủa SPSS 18.0 Những số liệu khảo sát được được xử lý bằng phương pháp thống kêtoán học

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận và khuyến nghị,danh mục tài liệu tham khảo, luận văngồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về biện pháp khai thác, sử dụng phương tiện thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý khai thác sử dụng thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

Chương 3: Biện pháp quản lý khai thác sử dụng thiết bị dạy học có hiệu quả ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC, SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN,

THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ

SỞ 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài về việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học

Những nghiên cứu về việc khai thác, sử dụng và quản lý việc khai thác, sửdụng phương tiện, thiết bị trường học có thể kể đến các nghiên cứu tiêu biểu sau:

Hội đồng Quốc gia về Đánh giá chương trình giáo dục phổ thông của Ai Lennăm 2004 đã có nghiên cứu về “Ứng dụng của công nghệ thông tin và truyền thông(ICT) trong chương trình giáo dục trung học cơ sở cho giáo viên” [55] Hội đồng chỉ

ra hiệu quả của việc giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin - một phương tiện dạyhọc góp phần nâng cao đồng thời kết quả dạy học và kết quả học tập của học sinh Dovậy, giáo viên cần được đào tạo và nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin

và các phương tiện dạy học hiện đại khác vào quá trình dạy học

Cùng hướng nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông nhưmột phương tiện dạy học trong nhà trường phổ thông còn có Eamon Stack Năm

2008, Eamon Stack đã công bố công trình nghiên cứu “Công nghệ truyền thông vàthông tin trong nhà trường” đã nhận định sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiệntruyền thông trong xã hội và việc vận dụng những thành tựu này vào trong các nhàtrường nói chung và trong nhà trường phổ thông nói trên là cần thiết Tác giả khẳngđịnh những trường đi đầu trong việc khai thác, ứng dụng thành tựu công nghệ, máytính vào dạy học kết quả giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của học sinhthường cao hơn so với những trường không hoặc ứng dụng không đầy đủ [54]

Các tác giả người Anh Sara Hennessy, Brown Onguko, David Harrison, EnosKiforo Ang’ondi, Susan Namalefe, Azra Naseem and Leonard Wamakote với côngtrình nghiên cứu “Phát triển việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông đểnâng cao khả năng giảng dạy và học tập ở các trường học ở Đông Phi” năm 2010 chorằng hầu hết các chính phủ ở Đông Phi chưa chú trọng vào việc vận dụng nhữngphương tiện, thiết bị dạy học vào các nhà trường Nguyên nhân chính được cho là sựkhó khăn về kinh tế Và với sự hỗ trợ của Chính phủ Anh, nhiều trường đã được tài

trợ công nghệ thông tin và các phương tiện, thiết bị hiện đại đã góp phần nâng caohứng thú học tập của người học và cải thiện chất lượng giảng dạy của giáo viên [56].

Nhóm tác giả Andrea Garavaglia Valentina Garzia, LiviaPetti thuộc Đại họcMilano-Bicocca, Italia trong nghiên cứu “Tích hợp máy vi tính vào lớp học như thiết

bị trường học: Nghiên cứu điển hình ở trường trung học cơ sở” đăng trên kỷ yếu Hộithảo quốc tế lần thứ 2 về nghiên cứu công nghệ giáo dục đã khẳng định trong nhữngnăm gần đây, các trường phổ thông ở Ý ngày càng tăng xu hướng dự án số hoá liênquan đến việc tích hợp các công nghệ mới vào trong lớp học Nghiên cứu đã chỉ rarằng giáo viên cần phải có được kỹ năng số cao để thực hiện các bài học với việc sửdụng phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại, công nghệ một cách có ý nghĩa và máytính được xem như là một sản phẩm có mạt trong mọi cấp học, tuy nhiên nó khôngthể thay thế tất cả các công cụ của lớp học truyền thống [53]

Nghiên cứu “Nguồn lực và trang thiết bị giúp nâng cao hiệu quả dạy và họccủa toán học và các khoa học khác” [58] của UNESCO do Dự án FEMSA tài trợ ởcác nước châu Phi Cameroon bao gồm 12 trường trung học, trong đó có 7 trường làTiếng Pháp và 5 Tiếng Anh; và 16 trường tiểu học - 12 Pháp ngữ và 4 tiếng Anh ỞGhana, 18 giáo viên và 130 giáo viên từ 12 trường trung học phổ thông (lớp 10-12)

và 12 trường trung học cơ sở (lớp 7-9), Tanzania được đại diện bởi 14 trường trunghọc cơ sở và 12 trường tiểu học và 10 trường tiểu học ở Uganda và 12 trường tiểuhọc Tổng thể việc lựa chọn bao gồm một khu vực địa lý và kinh tế xã hội rộng khắp

ở mỗi quốc gia,tất cả các trường học được nghiên cứu là các trường công lập Nghiêncứu chỉ ra những trường nào được đầu tư tốt hệ thống các phương tiện, thiết bị trườnghọc như phòng học, văn phòng, thư viện, phòng thí nghiệm, nhà xưởng, nhà sách,phòng nhân viên, đồ nội thất, máy chiếu, máy chiếu và máy chiếu; máy tính, tivi,bảng hiển thị, có tác động đáng kể đến chất lượng dạy và học Ngược lại, nhữngtrường không được chính phủ đầu tư chất lượng dạy và học sẽ rất thấp

Tóm lại, các nghiên cứu trên đã chỉ ra vai trò quan trọng của phương tiện, thiết

bị dạy học trong các nhà trường phổ thông Những trường nào được đầu tư tốt cũngnhư khả năng khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học

cơ sở tốt sẽ có chất lượng dạy và học đề tốt Ngược lại, những trường không đượcđầu tư hoặc giáo viên, học sinh ít sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học kết quả bộc lộ

nhiều hạn chế Tuy nhiên, điểm hạn chế trong các nghiên cứu trên các tác giả chưachỉ rõ ở các trường có kết quả tốt trong việc sử dụng phương tiện dạy học thì phươngpháp lập kế hoạch, cách tổ chức thực hiện chưa rõ để các trường khác có thể học tậpkinh nghiệm.

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước về việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học

Có thể nói những nghiên cứu về việc xây dựng, khai thác, sử dụng phươngtiện, thiết bị dạy học trong các cấp học ở bậc phổ thông được nhiều tác giả quan tâmnghiên cứu ở nhiều cấp độ khác nhau, thể hiện qua một số nghiên cứu sau:

Năm 2002 Viện Khoa học Giáo dục cho ấn bản công trình“Một số vấn đề lýluận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng cơ sở vật chất và thiết bị dạy - học ởtrường phổ thông Việt Nam” [32], nội dung công trình đề cập đến tầm quan trọng củaviệc sử dụng hệ thống cơ sở vật chất vào hoạt động dạy và học, các điều kiện phươngtiện cần thiết trong nhà trường phục vụ dạy và học cần được đảm bảo theo quy chuẩncủa Bộ Giáo dục và Đào tạo Các trường bên cạnh sự quan tâm của lãnh đạo các cấpcần chủ động tạo sự sáng tạo cho giáo viên trong việc tạo ra đồ dùng, phương tiện dạyhọc còn cần sáng tạo trong cách sử dụng để nâng cao hiệu quả, tính năng của phươngtiện hỗ trợ cho dạy học

Tác giả Vương Ngọc Lê trong nghiên cứu“Thực trạng quản lý cơ sở vật chất ởcác trường trung học cơ sở huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ” [24] chỉ ra thựctrạng các trường trung học cơ sở ở huyện Vĩnh Thạnh mặc dù được đầu tư mạnh mẽ

về cơ sở vật chất cả về hệ thống trường lớp, hệ thống trang thiết bị, phương tiện dạyhọc nhưng thực tế cần được quan tâm đầu tư hơn nữa các trang thiết bị dạy học hiệnđại, bản thân đội ngũ giáo viên quản lý trang thiết bị cần được đào tạo, bồi dưỡnghàng năm để đáp ứng yêu cầu thực tế, vừa để tạo sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên

và cán bộ quản lý cơ sở vật chất thiết bị trường học Do đó, cần có biện pháp quản lýhiệu quả hơn nữa của đội ngũ Ban Giám hiệu, nhất là vai trò của một thành viên trongBan Giám hiệu được giao phụ trách cơ sở vật chất cần sâu sát hơn nữa với việc quản

lý và sử dụng cơ sở vật chất trong dạy học

Nghiên cứu của tác giả Trần Đức Hùng “Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ởtrường trung học phổ thông tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay” [20] công bốnăm 2012 Từ việc đánh giá thực trạng quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học trên các

phương diện: Đánh giá mức độ thực hiện nội dung quản lý việc sử dụng thiết bị dạyhọc của hiệu trưởng theo chức năng quản lý; công tác lập kế hoạch việc sử dụng thiết

bị dạy học, công tác tổ chức quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học Thực trạng quản lýviệc bảo quản,về thực hiện nội dung quản lý việc bảo quản, quản lý việc xây dựng,trang bị và tái trang bị thiết bị dạy học Thực trạng việc xây dựng phòng bộ môn chưacó phòng thiết bị riêng nhưng có phòng thiết bị chung song chưa nhiều, phòng chonhóm bộ môn còn khá thiếu và phòng thiết bị dùng cho từng môn học chưa có Tìnhhình trang bị, chủ yếu từ nguồn ngân sách theo Thông tư 30-TT/LB do Bộ Tài chính

và Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.Việc tái trang bị thiết bị cũng gặp khó khăn dothiết bị lạc hậu, bị hỏng không thể sửa chữa phải thanh lý Khắc phục những hạn chếtrên, tác giả đề xuất các nhóm biện pháp: Tổ chức bộ máy và nâng cao nhận thức vềvai trò của thiết bị dạy học và quản lý thiết bị dạy học trường trung học phổ thông;quản lý sử dụng thiết bị dạy học có hiệu quả; quản lý việc xây dựng, mua sắm, trang

bị thiết bị dạy học; quản lý việc bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa thiết bị dạy học;quản lý việc tổ chức các điều kiện hỗ trợ khác và nhóm biện pháp quản lý ứng dụngcông nghệ thông tin trong dạy học

Qua nghiên cứu “Biện pháp quản lý phương tiện dạy học ở các trường trunghọc cơ sở huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam” [13], tác giả Võ Đăng Chín cónhững đánh giá về thực trạng phương tiện dạy học ở các trường trung học cơ sởhuyện Nam Trà My cho thấy chất lượng phương tiện dạy học không đảm bảo, gâykhó khăn cho giáo viên trong quá trình lên lớp; tính đồng bộ chưa cao; việc trang bịphương tiện dạy học của các trường trung học cơ sở chủ yếu dựa vào nguồn Ngânsách Nhà nước cấp phát.Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy hiện naycòn hạn chế, thiết bị còn nghèo nàn Hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học chưa đạthiệu quả cao Thực trạng quản lý phương tiện dạy học: việc trang bị phương tiện dạyhọc; việc khai thác, sử dụng; việc bảo quản, sửa chữa; việc tự tạo; huy động cácnguồn lực tài chính và việc khai thác và ứng dụng công nghệ thông tin đều khá hạnchế Khắc phục những hạn chế này, tác giả đưa ra các biện pháp: nâng cao nhận thứccho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về ý nghĩa, tầm quan trọng của phương tiệndạy học đối với quá trình dạy học; quản lý việc trang bị và hoàn thiện phương tiện

dạy học; quản lý việc khai thác, sử dụng phương tiện dạy học; quản lý công tác bảoquản, bảo dư ng và sửa chữa phương tiện dạy học và tổ chức các điều kiện hỗ trợphương tiện dạy học.

Cuốn sách “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng cơ

sở vật chất và thiết bị dạy - học ở trường phổ thông Việt Nam” của tác giả Trần QuốcĐắc [15] chỉ ra rằngphương tiện, thiết bị trường học có vai trò quan trọng trong cácđiều kiện vật chất của nhà trường, là công cụ lao động của giáo viên, là phương tiệngiúp học sinh dễ hiểu khái niệm, dễ lĩnh hội kiến thức, giúp học sinh hình thànhnhững kĩ năng cần thiết Tác giả còn đưa ra những thống kê về hiệu quả của việc sửdụng các loại phương tiện tương ứng với các phương pháp dạy học như 10% vớinhững gì đọc được, nghe 20%, 30% nhìn, 50% nhìn và nghe, 80% với những gì nóiđược và 90% với những gì nói và làm được Do vậy, trong các nhà trường cần cóthiết bị giáo dục đầy đủ để học sinh thí nghiệm, thực hành Khẳng định tính quantrọng của phương tiện, cơ sở vật chất các trường cần quản lý lập kế hoạch mua sắm,trang bị, tiếp nhận, phân phối thiết bị giáo dục theo đúng các quy định hiện hành củaNhà nước, phù hợp với chương trình giáo dục; quản lý công tác tổ chức qua việc bốtrí người phụ trách thiết bị trường học; quản lý công tác kiểm tra, giám sát việc sửdụng trang thiết bị, phương tiện dạy học

Nghiên cứu “Một số giải pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học

cơ sở huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa” [5] của tác giả Lương khắc Bình năm

2014 Tác giả đánh giá thực trạng giáo dục huyện Nông Cống về quy mô học sinh vàmạng lưới trường lớp cấp trung học cơ sở; về cơ sở vật chất, trang thiết bị, các nguồntài lực, vật lực cho phát triển giáo dục trung học cơ sở; công tác quản lý thiết bị dạyhọc ở trường trung học cơ sở; việc bổ sung mua sắm thiết bị dạy học; công tác bảoquản, bảo dưỡng, sửa chữa và thực trạng khai thác, sử dụng thiết bị dạy học phục vụdạy học và học tập, từ đó chỉ ra những ưu điểm và hạn chế Để khắc phục những hạnchế của việc quản lý trang thiết bị, phương tiện dạy học tác giả đã đưa ra tám biệnpháp đề xuất gồm nâng cao nhận thức cho cán bộ nhan viên, giáo viên và học sinhtrong việc sử dụng và bảo quản trang thiết bị; nâng cao năng lực quản lý thiết bị dạyhọc cho cán bộ quản lý, các bộ phận chức năng; kế hoạch hóa việc xây dựng, bổsung, mua sắm thiết bị dạy học; tăng cường công tác bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa;

nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng; tăng cường xã hội hóa trong quản lý xây dựngthiết bị dạy học; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc sử dụng, bảo quản vàlàm tốt công tác thi đua, khen thưởng trong quản lý, sử dụng trang thiết bị dạy học.

Nghiên cứu về quản lý thiết bị dạy học ở trường phổ thông có thể đề cập đếnhai tác giả Tạ Xuân Chính với công trình “Quản lý thiết bị dạy học ở các trường phổthông dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay” [18] và tác giả Lê ThịThu Hằng “Quản lý thiết bị dạy học tại các trường trung học cơ sở quận Bắc TừLiêm, Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay” [26] Cả hai tác giả chủyếu tập trung vào phân tích, đánh giá thực trạng quản lý việc trang bị thiết bị dạy học,quản lý bảo quản thiết bị dạy học và quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học, chưa làm

rõ việc lập kế hoạch quản lý, tổ chức thực hiện kế hoạch

Có thể khái quát về những nghiên cứu trong nước và ngoài nước và những vấn đề luận văn sẽ tập trung nghiên cứu:

- Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu có liên quan

Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài được nêu ra ở trên liên quanđến việc khai thác và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học cũng như việc quản lýkhai thác và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học Những kết quả nghiên cứu đó có ýnghĩa quan trọng đối với việc giải quyết những nhiệm vụ trọng tâm của luận văn Cóthể rút ra một số nhận xét chung như:

+ Các nghiên cứu đi sâu khai thác việc ứng dụng công nghệ thông tin như mộttrong những phương tiện dạy học hiện đại, do vậy cần chú trọng đào tạo giáo viên giỏi vềcông nghệ thông tin

+ Chất lượng dạy của giáo viên và chất lượng học của học sinh gắn liền vớitương quan về tính hiệu quả của việc đầu tư cơ sở vật chất và hiệu quả khai thác các cơ

- Những vấn đề luận văn sẽ tập trung nghiên cứu

Đã có những nghiên cứu, phân tích và làm rõ vai trò của phương tiện, thiết bịdạy học, nhưng vấn đề đang đặt ra là làm thế nào để quản lý các trang thiết bị,

phương tiện dạy học đạt hiệu quả cao hơn Đây chính là vấn đề mà luận văn cần làm

rõ Luận văn sẽ tập trung nghiên cứu những vấn đề sau:

Một là, nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực trạng khai thác, sử dụng phương

tiện, thiết bị dạy học và quản lý các hoạt động này, từ đó có những phân tích, đánh giá vềquản lý khai thác, sử dụng các trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

Hai là, khảo sát, đánh giá thực trạng khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị

dạy học và quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trunghọc cơ sở, xác định nguyên nhân và những vấn đề đặt ra từ thực trạng đó

Ba là, đề xuất các biện pháp và khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi

nhằm nâng cao chất lượng quản lý khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học ở cáctrường trung học cơ sở

1.2 Lý luận về phương tiện, thiết bị dạy học

1.2.1 Khái niệm phương tiện, thiết bị dạy học

Theo Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, phương tiện là cái dùng để làm một việc gì, để đạt mục đích nào đó [31, tr.793] Theo Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, mục từ thiết bị:Thiết bị là tổng thể nói chung những máy móc, dụng cụ, phụ tùng cần thiết cho một hoạt động nào đó [33, tr.942].

Quan điểm của tác giả Vũ Trọng Rỹ (1997): Thiết bị, phương tiện, đồ dùngdạy học là thuật ngữ chỉ một đối tượng vật chất hoặc một nhóm đối tượng vật chất màgiáo viên sử dụng với tư cách là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của củahọc sinh, còn đối với học sinh thì đó là nguồn tri thức, là phương tiện giúp học sinhlĩnh hội các khái niệm, định luật, thuyết khoa học, hình thành ở họ các kỹ năng, kỹxảo đảm bảo việc thực hiện mục tiêu dạy học [29]

Tác giả Đỗ Tiến Đạt quan niệm: Phương tiện, thiết bị dạy học (hay còn gọi là

đồ dùng dạy học) là các phương tiện vật chất, sự vật, hiện tượng chứa đựng hoặcchuyển tải những thông tin về nội dụng dạy học hỗ trợ giáo viên, học sinh tổ chức vàtiến hành hợp lý, có hiệu quả quá trình dạy học [23]

Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Văn Hộ (2002): Phương tiện dạy học làđối tượng vật chất giúp cho giáo viên và học sinh tổ chức có hiệu quả quá trình dạyhọc nhằm đạt dược mục đích dạy học Nhờ những đối tượng vật chất này, giáo viên

tiến hành tổ chức, điều khiển quá trình dạy học giúp học sinh tự tổ chức hoạt độngnhận thức của mình một cách có hiệu quả [19, tr.102].

Theo tác giả Trần Quốc Đắc (2013): Phương tiện, thiết bị dạy học là những đốitượng vật chất được giáo viên sử dụng với tư cách là những phương tiện tổ chức, điềukhiển hoạt động nhận thức của người học nhằm đạt mục tiêu dạy học [15, tr.1]

Kế thừa các quan điểm nói trên, chúng tôi cho rằng: Phương tiện, thiết bị dạy học là hệ thống các trang thiết bị, các công cụ hỗ trợ cho hoạt động dạy và học, nhằm mục đích nâng cao chất lượng hoạt động dạy của giáo viên và nâng cao chất lượng tiếp thu bài học của học sinh.

Như vậy:

- Phương tiện, thiết bị dạy học là hệ thống các trang thiết bị được giáo viên sửdụng như là công cụ hỗ trợ trong việc nâng cao hiệu quả của bài dạy và góp phầnnâng cao chất lượng học tập của học sinh, là nhân tố quan trọng trong việc truyền tảikiến thức từ người dạy đến người học

- Phương tiện dạy học là những phương tiện mang tin, truyền tin và phươngtiện tương tác trong hỗ trợ và điều khiển quá trình dạy học

- Phương tiện, thiết bị dạy học rất linh hoạt và đa dạng, tùy theo bộ môn, bài học để giáo viên lựa chọn, sử dụng thích hợp với nội dung bài dạy

1.2.2 Các loại phương tiện, thiết bị dạy học

a) Phân loại theo tính chất của phương tiện dạy học

Các nhà giáo dục phân loại các phương tiện dạy học thành hai thành phần:phần cứng (hardware) và phần mềm (software)

Phần cứng là cơ sở để thực hiện các nguyên lý thiết kế, phát triển các loại thiết

bị cơ, điện, điện tử…theo các yêu cầu biểu diễn nội dung bài giảng Các phương tiệnchiếu radio, cassette, máy thu hình, máy dạy học, máy tính…được gọi là phần cứng.Phần cứng là kết quả tác động của sự phát triển khoa học kỹ thuật trong nhiều thế kỷ.Phần cứng đã cơ giới hoá, điện tử hoá quá trình dạy học, nhờ đó thầy giáo có thể dạycho nhiều học sinh, truyền đạt nội dung nhiều và nhanh hơn mà không tiêu hao nhiềusức lực

Phần mềm sử dụng các nguyên lý sư phạm, tâm lý, khoa học kỹ thuật để cungcấp cho học sinh một khối lượng kiến thức hay cải thiện cách ứng xử cho học sinh

Chương trình môn học, báo chí, sách vở, tạp chí, tài liệu giáo khoa…được gọi là phầnmềm Phần mềm được đặc trưng bằng sự phân tích, mô tả chính xác đối tượng, sự lựachọn mục tiêu, sự đánh giá củng cố kiến thức.

Sự phân loại trên mang tính chất tổng quát Ngoài ra đi sâu vào các loạiphương tiện dạy học cụ thể, chúng ta có thể chia ra làm nhiều loại tuỳ theo tính chất,cấu tạo, mức độ phức tạp…

Phân loại theo tính chất, các phương tiện dạy học được chia thành hai nhóm:

* Nhóm truyền tin cung cấp cho các giác quan của học sinh dưới dạng tiếng

hoặc hình ảnh hoặc cả hai cùng một lúc Những phương tiện truyền tin trong giáo dụcphần lớn là các thiết bị dùng trong sinh hoạt gồm có:

Máy chiếu phản xạ

* Nhóm mang tin là nhóm mà bản thân mỗi phương tiện đều chứa đựng một

khối lượng tin nhất định Những tin này được bố trí trên những vật liệu khác nhau vàdưới các dạng riêng biệt Các phương tiện mang tin được nghiên cứu, thiết kế theo cácnguyên tắc sư phạm và khoa học kĩ thuật nhằm chuyển tải các thông điệp đến

người học một cách thuận lợi và chính xác

Những phương tiện mang tin gồm có các loại như sau:

- Các tài liệu in: là các phương tiện mang tin về các sự vật, hiện tượng và các quá trình xảy ra trong tự nhiên được thể hiện dưới dạng viết, vẽ…gồm có:

+ Những tài liệu chép tay, vở viết, các tài liệu in và vẽ;

+ Sổ tay tra cứu, các tài liệu hướng dẫn;

+ Sách giáo khoa, sách chuyên môn; +

Sách bài tập, chương trình môn học

- Những phương tiện mang tin thính giác: là các phương tiện mang tin dưới dạng tiếng gồm có:

- Các phương tiện mang tin nghe nhìn gồm có:

+ Phim có tiếng;

+ Slide có băng âm thanh kèm theo;

- Những phương tiện mang tin dùng cho việc hình thành khái niệm hay tậpdượt: Với sự giúp đỡ của những phương tiện này, học sinh có thể làm quen với cácthiết bị và công cụ sản xuất trong thực tế Các quy trình sản xuất và các thao tác làmviệc cũng như các hoạt động của máy móc có thể được mô hình hoá và sao chép lại.Các phương tiện này tạo khả năng và thói quen nghề nghiệp, kỹ năng, kỹ xảo và nănglực ứng xử theo yêu cầu đào tạo.

- Các phương tiện thuộc loại này gồm có:

+ Các nguyên vật liệu độc đáo (đồ vật, chế phẩm, bộ sưu tập…);

+ Mô hình (tĩnh và động);

+ Tranh lắp ghép hoặc dán;

+ Phương tiện và vật liệu thí nghiệm;

+ Các thiết bị luyện tập;

+ Các phương tiện sản xuất

- Tổ hợp mang tin: Nét đặc trưng của nhóm này là sự ảnh hưởng của chúng đãgiúp ích rất nhiều cho giáo viên và học sinh trong việc dạy và học để đạt được đúngmục đích của quá trình đào tạo

Tổ hợp phương tiện dạy học là phương tiện dùng để dạy tập thể dưới sự điềukhiển của thầy giáo tạo điều kiện thúc đẩy tính tích cực và các hoạt động học tập củahọc sinh

b) Phân loại theo cách sử dụng

Các phương tiện dạy học được chia làm hai nhóm:

* Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học

Nhóm này lại chia thành hai nhóm nhỏ:

- Các phương tiện truyền thống là các phương tiện đã được sử dụng từ lâu đời

và ngày nay từng lúc, từng nơi vẫn còn được sử dụng

- Các phương tiện nghe nhìn được hình thành do sự phát triển của các ngànhkhoa học kĩ thuật, đặc biệt là ngành điện tử Do có hiệu quả cao trong truyền thông dạyhọc nên phương tiện nghe nhìn được sử dụng ngày càng nhiều trong quá trình dạy học

* Phương tiện dùng để chuẩn bị và điều khiển lớp học

Nhóm này gồm có các phương tiện hỗ trợ, phương tiện ghi chép và các

phương tiện khác

- Phương tiện hỗ trợ: Các loại bảng viết, các giá cố định và lưu động dùng đặtcác phương tiện trình diễn, thiết bị thay đổi cường độ ánh sáng trong lớp…nhằm giúpcho thầy giáo sử dụng phương tiện được dễ dàng, có hiệu quả cao và không lam giánđoạn quá trình giảng dạy cảu thầy giáo

- Phương tiện ghi chép: Các phương tiện giúp cho việc chuẩn bị bài giảng, lưu trữ số liệu và kiểm tra kết quả học tập của học sinh được nhanh chóng và dễ dàng

Ngày nay máy vi tính được sử dụng nhiều trong các trường học và được coinhư một phương tiện được dùng để trực tiếp dạy học, vừa có thể dùng cho việc kiểmtra, lưu trữ tài liệu và chuẩn bị bài giảng Hình 2-2 trình bày các loại phương tiện theomỗi nhóm

c) Phân loại theo mức độ chế tạo phức tạp.

Các loại phương tiện cũng được chia làm hai

nhóm: * Loại chế tạo không phức tạp:

Loại này có các tính chất sau:

- Do thầy giáo tự nghiên cứu, phát triển

- Cần ít thời gian chế tạo

- Sản phẩm của mỗi thầy giáo làm ra chỉ thích hợp riêng với thầy giáo đó khidạy học

- Giá thành chế tạo không quá cao

- Có thể dễ dàng cải tiến

- Tuổi thọ sử dụng thường ngắn (không quá hai năm)

* Loại chế tạo phức tạp

- Được nghiên cứu và phát triển bởi một nhóm người (gồm kĩ thuật viên và giáo viên)

- Cần nhiều thời gian để chế tạo

- Sản phẩm làm ra được dùng phổ biến cho nhiều thầy giáo và ở nhiều nơi,thường là các phương tiện dùng cho nhóm học sinh có kèm theo các tài liệu hướng dẫncho thầy và trò

- Giá thành tương đối cao

- Thường là sản phẩm hoàn hảo (được thẩm định cẩn thận)

1.2.3 Các yêu cầu đối với phương tiện, thiết bị dạy học và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học

- Phù hợp với yêu cầu về đổi mới nội dung và đổi mới phương pháp của chương trình giáo dục

- Phù hợp đối tượng: an toàn cho người sử dụng, phù hợp với sự phát triển tâmsinh lý lứa tuổi học sinh, khả năng và đặc điểm tư duy của học sinh

- Đảm bảo các tính chất sau:

+Tính khoa học: là mức độ chuẩn xác trong việc phản ánh hiện thực

+Tính sư phạm: là sự phù hợp với các yêu cầu về mặt sư phạm như độ rõ, kíchthước, màu sắc, dể sử dụng…

+Tính kinh tế: là giá thành tương xứng với hiệu quả giáo dục và đào tạo

Sử dụng phương tiện

- Sử dụng phương tiện đúng lúc: giáo viên sử dụng vào thời điểm phù hợpnhất, khi học sinh đang muốn được nghe nhìn, nhớ lại hoặc hình dung, khi các em đangmuốn thay đổi trạng thái học tập…

- Sử dụng phương tiện đúng chỗ: giáo viên để phương tiện ở vị trí thích hợp,giúp mọi học sinh đều nhìn thấy, nghe thấy Phải đảm bảo sự an toàn của giáo viên, họcsinh cũng như giữ gìn phương tiện trong quá trình dạy học… Ví dụ: giáo viên không nêntreo tranh ảnh ở vị trí mà học sinh khó quan sát, không nên dùng máy chiếu và màn hình

mà chiếm hết không gian của lớp học, không nên để học sinh tiếp xúc với nguồn điện…

- Mức độ sử dụng phù hợp: mỗi phương tiện có mức độ sử dụng khác nhau vàgiáo viên phải sử dụng với mức độ phù hợp, tránh hình thức hoặc tránh lạm dụng Khi sửdụng phương tiện dạy học không làm hạn chế hiệu quả của các phương pháp dạy học nhưphát vấn, thuyết trình…

1.2.4 Vai trò của phương tiện, thiết bị dạy học trong quá trình dạy học

Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần 2, khóa VIII: “…Tất cảcác trường phổ thông đều có… các trang thiết bị tối thiểu để thực hiện các thí nghiệmtrong chương trình Sớm chấm dứt tình trạng dạy chay” [20] để nhằm nâng cao chấtlượng dạy và học

Phương tiện, thiết bị dạy học giảm nhẹ công việc của giáo viên và giúp chohọc sinh tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi Có được các phương tiện thích hợp,người GV sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công tác giảng dạy, làmcho hoạt động nhận thức của học sinh trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn, tạo ra chohọc sinh những tình cảm tốt đẹp với môn học, nên khi đưa những phương tiện vàoquá trình dạy học, giáo viên có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của họcsinh và từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hìnhthành kỹ năng, kỹ xảo của các em.

Nhược điểm trong phương pháp dạy học truyền thống là nặng về truyền đạt mộtchiều (nổi bật là thầy đọc trò ghi), lối dạy này trò thụ động tiếp nhận kiến thức, vận dụngnhiều khả năng ghi nhớ, sao chép ít được thực hành, thể hiện sự độc lập trong tư duy Đểthực hiện được việc đổi mới phương pháp dạy học cần áp dụng nhiều yếu tố, một trongyếu tố rất quan trọng đó là ứng dụng các trang thiết bị dạy kỹ thuật hiện đại trong giảngdạy sao cho hiệu quả luôn được sự quan tâm của các cấp quản lý giáo dục và bản thânmỗi người giáo viên Do đó trong quá trình dạy học, vai trò và chức năng của cácphương tiện dạy học thể hiện sự tác động đạt được mục đích dạy - học

- Phương tiện, thiết bị dạy học giúp học sinh dể hiểu bài, hiểu bài sâu sắc hơn

và nhớ bài lâu hơn

+ Phương tiện dạy học tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiên cứu dạng bề ngoài của đối tượng và các tính chất có thể tri giác trực tiếp của chúng

+ Phương tiện dạy học giúp cụ thể hóa những cái quá trừu tượng, đơn giản hóanhững máy móc và thiết bị quá phức tạp

+ Phương tiện dạy học giúp làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứng thú học tập bộ môn, nâng cao lòng tin của học sinh vào khoa học

+ Phương tiện dạy học còn giúp học sinh phát triển năng lực nhận thức, đặcbiệt là khả năng quan sát, tư duy (phân tích, tổng hợp các hiện tượng, rút ra những kếtluận có độ tin cậy, ), giúp học sinh hình thành giá trị thẩm mỹ, tính chính xác của thôngtin chứa trong phương tiện

- Giúp giáo viên tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗi tiết học Giúp giáoviên điều khiển được hoạt động nhận thức của học sinh, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh được thuận lợi và có hiệu suất cao

1.3 Lý luận về khai thác và sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Khái niệm khai thác và sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

- Khai thác

Theo nghĩa chung nhất là khai thác là phát hiện và sử dụng những cái có ích còn ẩn giấu hoặc chưa được tận dụng [31, tr.490] Một cách hiểu khác cho rằng khai thác là tận dụng hết khả năng tiềm tàng, đang ẩn giấu Tóm lại, có thể hiểu khai thác

là phát hiện ra những khả năng, tiềm năng của các sự vật, con người cho những mục đích nhất định.

- Khái niệm biện pháp

Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học: Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể [31, tr.64].

Theo Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên: Biện pháp là cáchlàm, cách thức tiến hành, giải quyết một vấn đề cụ thể [33, tr.161]

Như vậy, có thể hiểubiện pháp là cách thực hiện hành một vấn đề cụ thể.

- Khái niệm biện pháp khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

Trên cơ sở tổng hợp các khái niệm trên, chúng tôi quan niệm: Biện pháp khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở là cách thức phát hiện ra những khả năng của các phương tiện, thiết bị dạy học nhằm đem lại hiệu quả của hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.

Như vậy, biện pháp khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở cáctrường trung học cơ sở thể hiện qua cách thức giáo viên phát hiện ra những khả năngcủa các phương tiện, thiết bị trong dạy học ở trường trung học cơ sở

Việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học trong quá trình dạy họcphải đem lại hiệu quả cho việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh.

Giáo viên cần phát hiện ra những khả năng của các phương tiện, thiết bị dạyhọc và có phương pháp hiệu quả để vận dụng các phương tiện này vào các giờ giảngnhằm nâng cao hiệu quả dạy của giáo viên và hiệu quả học của học sinh

1.3.2 Vai trò của việc khai thác, sử dựng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở

Giúp cho việc học đi đôi với hành, khắc sâu và cụ thể hóa kiến thức lý thuyết, rènluyện kỹ năng thực hành môn học, chống dạy học chay là một trong những khuyến khíchcần thiết trong dạy và học thể hiện vai trò quan trọng của các phương tiện, thiết bị trongdạy học ở phổ thông nói chung và ở trường trung học cơ sở nói riêng

Tạo hứng thú trong dạy học, làm cho việc dạy thêm hấp dẫn, giúp giáo viên,học sinh yêu thích môn học hơn vì một trong những con đường quan trọng nâng caocủa học sinh trong nhận thức là việc sử dụng các phương tiện trực quan, giúp giáoviên dễ dàng hơn trong việc truyền tải kiến thức đến học sinh

Góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh, tạo thuận lợi trong việc giatăng các mức độ nhận thức từ biết, hiểu đến phân tích và vận dụng kiến thức đã họcvào cuộc sống

Rèn luyện kỹ năng sử dụng phương tiện, trang thiết bị cho giáo viên và họcsinh trong các môn học nhất là trong những năm qua, các trường được trang cấpnhiều trang thiết bị dạy học hiện đại, các phương tiện nghe nhìn tiên tiến điều đó đặt

ra giáo viên cần chủ động tìm hiểu và nâng cao kỹ năng sử dụng phương tiện hiện đạivào dạy học và giúp học sinh tìm hiểu thực tế qua các phương tiện trực quan

Khuyến khích giáo viên, học sinh tìm tòi, phát huy sáng kiến tìm kiếm, xâydựng, khai thác phương tiện đồ dùng dạy học Vì vai trò quan trọng của phương tiệndạy học cũng như tính sáng tạo của giáo viên và học sinh là không giới hạn nên có sựkết hợp của giáo viên và học sinh trong tìm kiếm, khai thác và sử dụng phương tiệndạy học sẽ làm gia tăng chất lượng và hiệu quả học tập cho học sinh

Góp phần thực hiện một tiêu chí không thể thiếu trong việc phấn đấu nhàtrường đạt chuẩn quốc gia đó việc có đầy đủ trang thiết bị, phương tiện dạy học theo

quy định của Bộ Giáo dục, như sách giáo khoa, đồ dùng học tập, hệ thống cácphương tiện thí nghiệm, thực hành.

1.3.3 Nội dung khai thác, sử dựng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở

Huy động sự tham gia của giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh va nhân dânđóng góp xây dựng, khai thác các phương tiện, trang thiết bị và đồ dùng dạy học.Việc xã hội hóa trong giáo dục nói chung và xã hội hóa trong phương tiện, thiết bịdạy học cần được đẩy mạnh hơn nữa trong các nhà trường phổ thông, nhằm mục đíchnâng cao hiệu quả dạy học

Mua sắm các phương tiện, trang thiết bị phục vụ dạy và học Cùng với việc xãhội hóa phương tiện, trang thiết bị còn cần đến việc mua sắm, trang cấp từ cấp trên vàbản thân các trường cần có sự chủ động mua sắm để đảm bảo đầy đủ trang thiết bị,đáp ứng yêu cầu dạy và học cũng như yêu cầu xây dựng trường chuẩn

Sử dụng có kết quả các phương tiện, trang thiết bị phục vụ dạy và học thể hiệnkhả năng vận dụng các phương tiện dạy học của giáo viên một cách linh hoạt, nhằm

mô phỏng, minh chứng các nội dung của bài dạy một cách tốt nhất đến học sinh, hìnhthành ở học sinh nhận thức, thái độ và kỹ năng cần thiết

Bảo quản các phương tiện, trang thiết bị phục vụ dạy và học

Đối với Ban giám hiệu nhà trường:

Phân công thành viên chịu trách nhiệm quản lý thiết bị và phương tiện dạyhọc, phân công và giao trác nhiệm cho cán bộ, giáo viên phụ trách phòng thiết bị Tổchức nghiệm thu, tiếp nhận thiết bị - đồ dùng dạy học khi được trang bị mới

Lập kế hoạch bảo quản và bàn giao thiết bị - đồ dùng dạy học cho các tổchuyên môn Tổ chức các đợt vệ sinh, thống kê, phân loại các thiết bị - đồ dùng dạyhọc định kỳ theo tháng, học kỳ Đề xuất với cấp trên các việc cấp thêm thiết bị mớihay thanh lý các thiết bị không còn sử dụng được Lập kế hoạch mua sắm mới khi cónhu cầu cần thiết

Phê duyệt các kế hoạch thực hành, thí nghiệm, kế hoạch sử dụng thiết bị - đồdùng dạy học của các của các tổ chuyên môn và giáo viên Theo dõi, đánh giá tìnhhình sử dụng thiết bị-đồ dùng dạy học của các tổ chuyên môn, của các giáo viên

Đối với tổ trưởng chuyên môn:

Cùng với lãnh đạo nhà trường chịu trách nhiệm về việc nghiệm thu, tiếp nhậnmới, bảo quản, sử dụng thiết bị- đồ dùng dạy học đối với các thiết bị thuộc lĩnh vựcchuyên môn của tổ mình

Nắm được số lượng và chất lượng các thiết bị - đồ dùng dạy học thuộc tổchuyên môn của mình

Hàng tháng kết hợp với cán bộ thiết bị tổ chức kiểm tra đánh giá, phân loạithiết bị có lập biên bản và báo cáo bằng văn bản cho Ban giám hiệu nhà trường vàomỗi cuối tháng Thường xuyên cập nhật tình hình thiết bị của tổ mình

Phê duyệt kế hoạch sử dụng thiết bị-đồ dùng dạy học cho từng khối lớp, từnggiáo viên trong tổ

Đối với tổ viên:

Lập kế hoạch sử dụng thiết bị - đồ dùng dạy học chi tiết từng tuần, từng tháng,từng học kỳ nộp cho tổ trưởng phê duyệt

Khi mượn thiết bị - đồ dùng dạy học phải đăng ký mượn theo quy đinh củanhà trường,mượn phải lên trước một tuần ở sổ đăng ký mượn, sử dụng thiết bị, phòngthực hành để cán bộ thiết bị tổng hợp và chuẩn bị đồ dùng

Khi sử dụng phòng chức năng (phòng thực hành, phòng có máy chiếu, phònghội trường, phòng vi tính, ) phải có trách nhiệm bảo quản các thiết bị trong phòng,tuân thủ nội quy của phòng đó, ghi chép chi tiết vào sổ theo dõi

Khi có nhu cầu sử dụng phòng chức năng vào các việc khác như: sinh hoạtchuyên môn,Tin học, bồ dưỡng học sinh giỏi, ngoại khóa,… giáo viên phải báo cáovới Ban giám hiệu hoặc cán bộ phụ trách và có trách nhiệm bảo quản các phòng trongquá trình sử dụng

Đối với nhân viên phụ trách thiết bị dạy học

Lập tất cả các hồ sơ sổ sách quản lý thiết bị: danh mục thiết bị, sổ thoe dõi mượn trả thiết bị, theo mẫu chung của Sở và hàng tháng phải trình Ban giám hiệu ký duyệt

-Thường xuyên kiểm tra đánh giá, phân loại thiết bị, có ý kiến đề xuất với tổchuyên môn, với Ban Giám hiệu nhà trường về tình hình bảo quản và sử dụng thiết bịcủa giáo viên