Microsoft Word BuÕi 10 TÂY TI¾N (ti¿t 2) Tài liệu khóa học 2K4 – LUYỆN VIẾT CHUYÊN SÂU (Cô Trần Thùy Dương) Lưu hành nội bộ | Trang 1 Khóa học 2K4 – LUYỆN VIẾT CHUYÊN SÂU Giai đoạn 2 – PHÂN TÍ[.]
Trang 1Khóa học 2K4 – LUYỆN VIẾT CHUYÊN SÂU Giai đoạn 2 – PHÂN TÍCH TÁC PHẨM ( tháng 9.2021 – tháng 2.2022)
Livestream lúc 21 giờ 00, thứ 3 & thứ 6, hằng tuần
——————————
Buổi 9 Bài thơ TÂY TIẾN (Tiết 2).
Hệ thống luận điểm
của đoạn 1, bài thơ
2 câu thơ đầu: Nỗi nhớ về thiên nhiên núi rừng Tây Bắc, về con đường hành quân hùng vĩ dữ dội nhưng cũng rất thơ mộng trữ tình Ẩn trong đó là những kỉ niệm một một giai thoại đã qua
- Hai địa danh: Sông Mã và Tây Tiến xuất hiện đầu tiên như gợi về những mảnh đất kháng chiến
- Tất cả hiện lên qua nỗi nhớ: Nay đã không còn nữa, nên ta phải chấp nhận một sự thật “xa rồi”, một hiện thực không thể chối bỏ Chính vì vậy, âm hưởng vang lên mở đầu bài thơ chính là nỗi nhớ, một nỗi nhớ ấy lại rất đặc biệt
- Đặc sắc nghệ thuật thú vị: “nỗi nhớ chơi vơi”
12 câu thơ tiếp theo
1 Thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội
- Hùng vĩ ở “Sương”: sương che lấp đoàn quân trai trẻ
- Núi rừng hiểm trở:
+ Dốc, đèo cao hun hút, trắc trở
+ Sự đe doa của thác ghềnh và thú dữ
2 Thiên nhiên thơ mộng, trữ tình
- Lãng mạn, bay bổng với “hoa về trong đêm hơi”, với
“mưa xa khơi”
- Ngọt ngào, tình tứ với hương vị đặc trưng: “cơm nếp xôi”, “cơm lên khói”
1 Người lính hào hùng
- Đối diện với hiện thực một cách đầy kiêu hãnh; coi hiện thực gian khổ là một trải nghiệm thú vị
- Tâm lý vượt trên cả hiện thực: đứng trên thử thách nhưng vẫn hóm hỉnh, tinh nghịch; vẫn hài hước, ngang tàn
- Nói về hi sinh bằng tâm lý rất phớt lờ, phiêu bạt
2 Người lính hào hoa
- Không cho rằng mình đang hành quân, mà đang sống hòa vào thiên nhiên
- Nồng nàn, tình tứ, mê đắm và say sưa
Trang 21 Hình ảnh người
lính hào hùng
+ Thứ nhất, đối diện
với hiện thực một
cách đầy kiêu hãnh;
coi hiện thực gian
khổ là một trải
nghiệm thú vị
1 Thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội
- Hùng vĩ ở “Sương”: sương che lấp đoàn quân trai trẻ
- Núi rừng hiểm trở:
+ Dốc, đèo cao hun hút, trắc trở
+ Sự đe dọa của thác ghềnh và thú dữ
Nhà thơ Vũ Quần Phương nói về Quang Dũng với một sự ngưỡng mộ thế này:
“Quang Dũng đứng riêng một ốc đảo, đặc biệt với bài thơ Tây Tiến, ông không
có điểm gì chung với những nhà thơ khác, ông đứng biệt lập như một hòn đảo giữa các nhà thơ kháng chiến”, quả đúng như vậy, không phải ngẫu nhiên Quang Dũng lại tái hiện một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội đến ám ảnh như thế Nếu nói, đây là hiện thực chiến đấu, là hiện thực khách quan thì không phải chỉ ở thơ Quang Dũng mới có cái dữ dội ấy Chúng ta đã từng đứng hình, trước hiện thực mà Chính Hữu đặt người lính “cầm cuốc đi cày” của mình vào, trong bài thơ “Đồng chí” viết cùng năm với bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng:
“Áo anh rách vai quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá chân không giày Thương nhau tay nắm lấy bàn tay Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới”
Và người lính Tây Tiến cũng không tránh khỏi cái hiện thực khách quan ấy, nói đúng hơn, đã là lính thời kháng chiến thì lính nào cũng có phải đối mặt với sự khắc nghiệt của thiên nhiên Trong bài thơ “Việt Bắc” Tố Hữu cũng tâm tình:
“Mình đi, có nhớ những ngày Mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù
Mình về, có nhớ chiến khu Miếng cơm chấm muối, mối thì nặng vai?”
Càng so sánh, ta lại càng thấy chất riêng của Quang Dũng mới đáng khâm phục làm sao, đúng là “ông đứng biệt lập riêng một ốc đảo” thật Bởi hiện thực
mà Quang Dũng muốn thể hiện ở đây, không phải là “đêm rét chung chăn”, không phải là quần anh hay quần tôi có bao nhiêu mảnh vá, hay rừng đêm nay
Trang 3sương muối nhiều không, hay mưa nguồn suối lũ dữ dội thế nào…! Mà cái tâm
lý của người lính Tây Tiến trước cái hiện thực khách quan kia mới là điều ông muốn thể hiện Cùng là tâm lý vượt lên hoàn cảnh, cùng là cách vượt lên cái thiên nhiên khắc nghiệt, nhưng qua cảm quan của người lính Tây Tiến thì các anh đã nhìn hiện thực một cách đầy say mê Nghĩa là, cái chất hào hùng của những người lính Tây Tiến được thể hiện ở chỗ, họ không chỉ đối diện với hiện thực ấy một cách kiêu hùng, họ không chỉ đối diện với hiện thực ấy một cách mạnh mẽ mà cái chất hào hùng ấy, nó còn được thể hiện ở việc Hình như, các anh đã coi đó là cơ hội để mình được trải nghiệm, là cơ hội để mình được vượt qua giới hạn của chính mình Cái giá trị, cái bản lĩnh mà có lẽ, nếu chỉ thu mình
ở “góc Hà Nội 36 phố phường” thì có lẽ chẳng bao giờ các anh có thể chạm với tới được Có lẽ, phải “tung mình” lên cái mảnh đất này, phải đối diện, phải trực tiếp vượt qua sương, leo qua dốc, qua đồi, đứng giữa hai dải ngân hà “ngàn thước” thì mới có thể viết ra được những câu thơ “đời” như thế Và phải trải nghiệm cái thiên nhiên vốn vẫn còn trong “sách vở” này thì người ta mới có thể viết bằng một thứ cảm xúc đam mê đến thế Hóa ra, những điều tưởng chừng như chỉ có trong tiểu thuyết lại là hiện thực mà người lính Tây Tiến, chính người lính Tây Tiến đã là chủ nhân của nó
Thứ hai, tâm lý vượt
trên cả hiện thực:
đứng trên hiện thực
gian khổ nhưng vẫn
rất hóm hỉnh, tinh
nghịch; vẫn rất hài
hước, ngang tàn
“Heo hút cồn mây súng ngửi trời”
- “súng ngửi trời”: vừa cho thấy độ cao rợn ngợp, vừa pha chút hóm hỉnh, hài hước của người lính
+ Thứ nhất, tạo độ cao chóng mặt, trước là mây, sau là trời
Nếu ai đã từng thả hồn mình lên mảnh đất “quê hương thơ ca kháng chiến” với những vần thơ vô cùng đẹp, vô cùng lãng mạn viết về người lính, thì hẳn sẽ không thể quên được hình ảnh “đầu súng trăng treo” trong thơ Chính Hữu, hay
“ánh sau đầu súng bạn cùng mũ nan” trong thơ Tố Hữu Và hình ảnh người lính mang “súng ngửi trời” của Quang Dũng cũng là một hình ảnh đẹp như thế! Nó vừa cho thấy độ cao rợn ngợp, vừa pha chút hóm hỉnh, hài hước, tinh nghịch của người lính Tây Tiến Nói đến trời là nói đến cõi thiêng, nói đến trời là phải nói với một cung cách kính độ, nói đến trời phải nói với một cách như ta sử dụng
Trang 4+ Thứ hai, nhân hóa hình ảnh khẩu súng thành người bạn có cảm xúc
+ Thứ ba, cho thấy ý chí “cao hơn đèo” của người lính Tây Tiến
các giác quan thanh cao nghe, nhìn Thế nhưng, những người lính Tây Tiến một khi đã vượt qua thử thách với “dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm”, đã leo lên đến tận “heo hút cồn mây”, đã trực diện đối mặt với cả sự sống và cái chết rồi, thì đối với các anh chạm trời cũng như “vuốt được râu hùm” Nên “súng ngửi trời” cũng là một cách nói cũng mang tâm thế như vậy! Rất đặc biệt, rất lính, rất Tây Tiến và cũng rất Quang Dũng Người ta nói, con người Quang Dũng “tài hoa nhưng cũng rất tài tử” quả thực không hề sai! Và hình ảnh “súng ngửi trời”
đã thể hiện rất rõ cái hào hùng của một con người đã đạp lên mọi gian khổ để thấy được chất trai trẻ, một cái khí chất ngang tàn đầy thú vị cho ý chí “cao hơn đèo” của người lính Tây Tiến Tâm lý ấy, còn được diễn tả trọn vẹn hơn qua những bước chân vượt “dốc” của các anh, cái bước chân “một bước lên là một lần cằm chạm gối” kia có nề hà gì “Khúc khuỷu” hay “thẳm thẳm” nó chỉ càng làm cho những bước chân “lặng lẽ” thêm mạnh mẽ hơn, phiêu bạt hơn mà thôi
Đó là những bước chân có thể mỏi mệt, có thể chậm dần dần nhưng đã bước thì không thể lui, đã ra đi thì “đầu không ngoảnh lại”
Và hơn bao giờ hết, chúng ta nhận ra rằng, có lẽ mảnh đất Tây Bắc và cảm hứng Tây Bắc, hiện thực Tây Bắc đã khơi nguồn gợi hứng, đã trao gửi cho các nhà văn, nhà thơ để có một chất liệu nghệ thuật mới trong sáng tác của mình Đôi khi gian khổ khó khăn, và thậm chí cả cái chết cũng là cơ hội để con người
ta nhận ra được cái vẻ đẹp lí tưởng của mình Không phải cứ hào hùng là trọn vẹn, là thành công đâu, cũng cần phải hóm hỉnh và hài hước như thế mới là lính Tây Tiến, mới là Quang Dũng
Trang 5- Thứ ba, nói về hi
sinh bằng tâm lý rất
phớt lờ, phiêu bạt,
coi cái chết nhẹ tựa
lông hồng
Anh bạn dãi dầu không bước nữa Gục lên súng mũ bỏ quên đời
+ “Dãi dầu” thể hiện cho sự khắc nghiệt của thiên nhiên; làm cho các anh “Không bước nữa”, một cách nói chối bỏ hiện thực
+ “Gục lên súng mũ”, một hình ảnh rất thương tâm, nhưng cách nói
“bỏ quên đời” lại rất phớt đời, rất phiêu bạt, coi cái chết nhẹ nhàng như không
“Hình tượng người lính Tây Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn, đậm chất bi tráng sẽ còn có sức hấp dẫn lâu dài đối với người đọc”, và để thấy được vẻ đẹp kiêu hãnh làm nên chất bi tráng, hào hùng của người lính Tây Tiến, không thể không nhắc đến hai câu thơ nói về sự hi sinh với một tâm lý phớt lờ, phiêu bạt, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng của các anh được:
“Anh bạn dãi dầu không bước nữa Gục lên súng mũ bỏ quên đời”
Nói đến chiến tranh thì hi sinh mất mát là điều không thể tránh khỏi, nhưng
sự hi sinh ở trong thơ Quang Dũng được nói với một tâm thế rất thú vị Tâm hồn “lồng gió bốn phương” đã nói về cái chết như hình thức nâng sự hi sinh lên thành một yếu tố lãng mạn Các anh không chết, không phải các anh hi sinh mà các anh chỉ “không bước nữa”, các anh dừng chân nghỉ ngơi sau rất nhiều tháng ngày “dãi dầu” mưa nắng gió sương thôi “Không bước nữa” là cách nói chối bỏ hiện thực, là thể hiện sự chủ động nằm nghỉ chứ không phải hi sinh Hình ảnh
“Gục lên súng mũ” thực ra là một hình ảnh rất thương tâm, nó là cách nói khác của việc gục xuống trên con đường hành quân, nhưng cách nói “gục lên súng
mũ bỏ quên đời” thì lại rất phớt đời, rất phiêu bạt, rất tài tử Nếu chúng ta hiểu rằng, câu thơ thực ra đang diễn tả một hiện thực cay đắng rằng, những người lính Tây Tiến gục ngã trên con đường hành quân vì mỏi mệt, vì sốt rét, vì không
đủ quân tư trang, không đủ lương thực, thậm chí vì sa chân lỡ bước mà sảy xuông rơi xuống núi thì đó cũng là hiện thực không thể tránh khỏi mà thôi Nhưng Quang Dũng đã thể hiện nó bằng một hình ảnh hết sức phiêu bạt Đây
là các anh chủ động lựa chọn như thế, tại sao lại không? Trong khi các anh đã được sống với những tháng ngày đáng sống nhất của cuộc đời mình rồi; Họ đã được sống với những điều mà không phải ai cũng trải quan được rồi; Họ đã được sống với những tháng ngày như nhà thơ Giang Nam viết:
Trang 6“Tây Tiến biên cương mờ khói lửa Quân đi lớp lớp động cây rừng
Và bài thơ ấy con người ấy Vẫn sống muôn đời với núi sông”
thì có bỏ quên đời cũng không tiếc Đấy là cái chết khi người ta chợt nhận ra giá trị đích thực của mình đã được hoàn thành trong cõi đời này rồi Đó chính
là tâm trạng của người lính cụ Hồ khi chiến trường:
Vui vẻ chết như cày xong thửa ruộng Lòng khoẻ nhẹ anh dân quê sung sướng Ngửa mình trên liếp cỏ ngủ ngon lành
Và trong mơ thơm ngát lúa đồng xanh Vui nhẹ đến trên môi cười hy vọng
Xin mượn những lời tha đẹp đẽ ấy của Tố Hữu trong bài thơ “Trăng trối” để tưởng niệm cái chết hào hùng của người lính Tây Tiến Các anh vẫn rất đẹp, đẹp ngay cả khi đối diện với cái chết, ngay cả lúc hi sinh hay nằm xuống Có lẽ,
ta xin để lại đây, để lại đây hình ảnh người lính Tây Tiến mang một vẻ đẹp sử thi và lãng mạn theo cách riêng của Quang Dũng tác vào tim mình
Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường Chỉ để lại cái dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ:
Anh là chiến sĩ Giải phóng quân
Tên Anh đã thành tên đất nước
Ôi anh Giải phóng quân!
Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhất
Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân
Trang 72 Hình ảnh người
lính hào hoa
- Thứ nhất: Đối diện
với hiện thực một
cách đầy kiêu hãnh;
coi hiện thực gian
khổ là một trải
nghiệm thú vị
- Vẻ đẹp thơ mộng lãng mạn, bay bổng, với “Mường Lát hoa về trong đêm hơi”; “Nhà ai Pha Luông mưa
xa khơi”
+ Tâm hồn lãng mạn khi tưởng tượng mình đang cầm những ngọn đuốc đi tìm người yêu, chứ không phải đang hành quân
+ Tưởng tường đang vén tấm rèm
“mưa tuyết”để tìm một mái nhà ai
xa xa
của những người lính Tây Tiến
Nhà báo Vũ Thu Hương nhận định về các hình ảnh trong thơ Quang Dũng, tỏng đó có vẻ đẹp tâm hồn người lính, rằng: “Tây Tiến” là sự tiếp tục của một dòng thơ lãng mạn nhưng đã được tác giả thổi vào một hồn thơ rất trẻ, rất mới, khác hẳn những tiếng thơ bi lụy não nùng” Quả thực là như vậy, bóng hình những người lính xuất hiện với vẻ đẹp thơ mộng, lãng mạn ở mảnh đấy Mường Lát và Pha Luông thật bay bổng Nó dịu nhẹ vô cùng khi các anh tưởng tượng mình đang cầm những ngọn đuốc sáng đi tìm người yêu, chứ không phải các anh đang hành quân; các anh coi mưa đầu nguồn như một bức rèm, nhẹ tay vén
nó sang một bên là có thể ngắm nhìn những ngôi nhà xa xa được rồi Có lẽ, hơn bao giờ hết, hình ảnh người lính bộ đội cụ Hồ lại được khắc họa một cách đẹp như thế, lãng mạn như thế Giữa bao gian khổ, thiếu thốn, giữa một thiên nhiên khắc nghiệt với sương “che lấp đoàn quân mỏi”, dốc cao heo hút cồn mây, lên cao xuống thấp “ngàn thước” nhưng các anh đã vượt lên hiện thực một cách đầy kiêu hãnh Với người lính Tây Tiến các anh đã coi hiện thực gian khổ là một trải nghiệm thú vị từ lâu rồi Các anh đã coi những thách thức khi chỉ là một giới hạn cần vượt qua mà thôi Thế nên, đứng trước một thiên nhiên khắc khiệt, thì trong mắt các anh, trong mắt của một tâm hồn Hà thành thì cũng chủ là một trải nghiệm thú vị mà thôi
- Thứ hai, hình ảnh
người lính nồng
nàn, tình tứ mà vô
cùng ấm áp
“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
+ Đây là những hương vị đặc trưng của núi rừng, của nếp sống sinh hoạt người dân Tây Bắc
+ Phải yêu, phải say, phải đắm mình vào mảnh đất này, người ta mới có thể yêu được đến thế!
+ Người lính Tây Tiến đã vô cùng đam mê và đắm đuối mảnh đất này, để khi chuẩn bị cất bước lên đường, các anh gửi lại hồn mình và thốt lên “Nhớ ôi!” cùng những hương vị đặc trưng của nó “cơm lên khói”, “thơm nếp xôi” + Lưu đọng trong tâm trí và trái tim của người lính chính là “mùa em” – một từ mang nhiều hàm nghĩa sâu sắc: “Mùa em” là mùa chiến dịch; “mùa em” là tình em đã xen vào cuộc đời anh
Trang 8Nhà thơ Quang Dũng từng có những lời rất chân thành thế này khi chia sẻ về điều đặc biệt trong quá trình sáng tác bài thơ Tây Tiến, ông nói: “Tôi làm thơ này rất nhanh Hồi đó, tấm lòng và cảm xúc của mình ra sao thì viết vậy Tôi chả chút lí luận gì về thơ cả” Người ta cho rằng, những gì cứ xuất phát từ con tim thì dù có thô cũng vẫn rất hay, rất thấm Tuy nhiên, ta không thể đặt điều dường như là “đương nhiên” ấy với Quang Dũng được, bởi thơ Quang Dũng viết “nhanh”, viết chân thành nhưng không hề thô, nó rất hay và rất say, nó vẫn rất thấm thía và in sâu Quả thực, chính tấm lòng và cảm xúc của nhà thơ Quang Dũng mới là điều để làm nên sức sống cho bài thơ này Vậy nên, ở vẻ đẹp hào hoa chúng ta không chỉ được đi theo chân người lính mang ngọn đuốc vào rừng tìm người yêu, chúng ta khổng chỉ được đắm mình trong những tâm tình của người lính khi đưa mắt nhìn về một mái nhà ai nơi “mưa xa khơi” đâu Mà chúng ta, còn được cùng nhau hòa mình vào sự lãng mạn, nồng nàn, tình tứ đậm chất lính của binh đoàn Tây Tiến nữa đấy! Điều ấy được thể hiện trọn vẹn ở thán
từ “Nhớ ôi” và nằm ở một tín hiệu nghệ thuật hay nhất trong bài, từ “mùa em”
Tại sao “mùa em” lại thú vị và có điểm nhấn như thế? Nếu ai đã từng yêu lính, mê lính và hiểu sâu về cuộc đời người lính sẽ biết rằng, quãng thời gian ý nghĩa nhất cũng như ám ảnh nhất của người lính là “mùa chiến dịch” Đã là lính, thì đi hết mùa chiến dịch này đến chiến dịch khác, đi từ mùa hành quân này đến mùa hành quân khác Đó là lý do để khi binh đoàn Tây Tiến giải thể thì những người lính Tây Tiến được chuyển sang đơn vị mới làm nhiệm vụ khác, cán bộ chiến sĩ Việt Bắc khi hoàn thành nhiệm vụ lại trở về thủ đô nhận nhiệm vụ mới
Và từ “mùa em” là một cách đo lịch theo cảm nhận thời gian tâm lý, cũng như vụ mùa và vụ chiêm, mùa gặt lúa khi cánh đồng chín vàng, mùa đi cấy sau cơn mưa xuân… Người ta không đo lịch theo tháng theo ngày, mà đo lịch theo mùa Như vậy, người lính cũng không đếm lịch bằng tháng bằng ngày, mà lính nhìn lịch qua mùa chiến dịch, người lính chỉ biết cứ đến mùa chiến dịch là lại lên đường hành quân Thế nên, nhà thơ Chế Lan Viên mới viết những vần thơ đầy lưu luyến thế này về các mùa hành quân của hành lính:
“Anh nắm tay em cuối mùa chiến dịch Vắt xôi nuôi quân em giấu giữa rừng Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch Bữa xôi đầu còn toả nhớ mùi hương”
Suốt mùa chiến dịch anh đi hành quân, suốt mùa chiến dịch anh với bao nhiệm vụ, nên chỉ có thể gửi em trong tim, như Tố Hữu viết”:
Trái tim anh chia ba phần tươi đỏ Anh dành riêng cho Đảng phần nhiều Phần cho thơ và phần để em yêu…
Trang 9Thế nhưng từ “mùa em” trong thơ Quang Dũng dịu ngọt hơn thế nhiều! Không phải, yêu em trong tim như Tố Hữu, cũng không đợi đến
“cuối mùa chiến dịch” mới nhớ về em như Chế Lan Viên, mà Quang Dũng đã để cho chính em đã chen vào cuộc đời lính của anh, chính em với “cơm lên khói”, chính em với “thơm nếp xôi” đã chen vào cuộc đời chiến dịch của anh Chính em đã để cho anh hiểu được giá trị cuộc sống của mình nơi mảnh đất Tây Bắc này Em và cơm nếp xôi, em và cơm lên khói, tất cả đã tạo thành một tờ lịch không bao giờ có thể quên trong cuộc đời lính của anh Nếu như không yêu Tây Bắc, nếu không đặt cả lòng mình vào Tây Bắc, không nồng nàn, không mê đắm, không tinh tế lãng mạn thì sẽ chẳng bao giờ ta có được một “mùa em” sâu lắng như thế đâu, một “mùa em” nồng nàn, tình tứ được như thế đâu! Đây là những câu thơ như làm mềm cả lòng ta, làm cho đoạn kết thật lưu luyến mà cũng thật sâu lắng Nó làm cho chúng ta yêu sao những người lính hành quân, yêu sao những tâm hồn lãng mạn, hào hoa! Và nó cũng để cho chúng ta hiểu hơn về thế hệ cha anh mình, những con người hiên ngang làm nên cả một giai thoại, ôi sao, nghe cũng đáng yêu quá! Có lẽ, dù chiến tranh có khắc nghiệt thế nào, dù có bom có đạn, có mất mát, có hi sinh nhưng chẳng thể nào làm chai sạn đi được trái tim người lính, đặc biệt là lính Tây Tiến Càng đối mặt với gian khổ thì trái tim họ càng cháy bỏng yêu thương, càng mãnh liệt và sâu lắng hơn Thế mới biết, người lính bộ đội cụ Hồ quả thực:
“Giản dị thanh cao đúng thật là Oai phong đức độ sáng soi nha Công thần hộ quốc uy vang chấn Lừng lẫy năm châu mãi chẳng nhòa”
Người ta bảo rằng, với lính đã không thương thì thôi, nhưng đã thương đã nhớ, đã lưu luyến thì họ cất thật sâu Và những thứ gì được cất giữ sâu trong tim là những thứ khó phai nhất Và “mùa em” là một trong những điều thiêng liêng, sâu kín như thế!
Tiểu kết: Như vậy, với 12 câu thơ đầu trong đoạn một bài thơ Tây Tiến, chúng ta có thể thấy được trọn vẹn, trước hết là bức tranh thiên nhiên hùng vĩ dữ dội nhưng cũng rất thơ mộng trữ tình của mảnh đất Tây Bắc, và hiện lên trên đó là bức tượng đài bất tử về những người lính Hà thành Hai vẻ đẹp đó, đã hòa quyện với nhau để cho chúng ta có cảm giác rằng, những người lính Tây Tiến không hi sinh, mà các anh chỉ nằm xuống để vun thêm màu mỡ cho mảnh đất này, để đến hôm nay chúng ta vẫn nhớ về nó với một hương vị nồng nàn riêng Để hơn bao giờ hết, ta đọc lời bình của Đinh Minh Hằng mà cay sống mũi, mà thấm thía quá: “Tây Tiến… nơi mà con người Tây Tiến, chiến sĩ Tây Tiến, núi rừng Tây Tiến đã vượt ra ngoài những cảm quan ban đầu của hồn thơ Quang Dũng để đến với đại ngàn thi hứng Nơi ấy cuồn cuộn dòng chảy lạnh lùng và đa tình, hiện thực và lãng mạn, bi và tráng Một Tây Tiến không chỉ níu kéo bước chân người lính trong mỗi niềm thương nhớ… Tất cả đều gợi ấn tượng của sự “lạ hóa”, của những vẻ đẹp kì ảo khó gọi tên” nhưng lại rất đậm nét