Microsoft Word BuÕi 9 TÂY TI¾N Tài liệu khóa học 2K4 – LUYỆN VIẾT CHUYÊN SÂU (Cô Trần Thùy Dương) Lưu hành nội bộ | Trang 1 Khóa học 2K4 – LUYỆN VIẾT CHUYÊN SÂU Giai đoạn 2 – PHÂN TÍCH TÁC PHẨ[.]
Trang 1Khóa học 2K4 – LUYỆN VIẾT CHUYÊN SÂU Giai đoạn 2 – PHÂN TÍCH TÁC PHẨM ( tháng 9.2021 – tháng 2.2022)
Livestream lúc 21 giờ 00, thứ 3 & thứ 6, hằng tuần
——————————
Buổi 9 Bài thơ TÂY TIẾN (Tiết 1).
1 Nhà thơ Quang Dũng
Quang Dũng là thế hệ nhà thơ được sinh ra giữa lúc phong trào Thơ mới bước vào giai đoạn nở những bông hoa rực rỡ nhất Thế nhưng, khi tài năng thơ ca của ông đủ độ chín thì phong trào Thơ mới lại chuyển mình sang giai đoạn trưởng thành và có sự lắng lại Chính vì vậy
mà Quang Dũng đã có sự thừa kế những thành tựu của phong trào thơ đỉnh cao này, bước sang giai đoạn mới cùng với những trải nghiệm của chính bản thân mình nên ông bắt kịp và chuyển mình để phù hợp mới yêu cầu văn học mới ngay Đó chính là văn học kháng chiến
mảnh đất “hoa và người” này để khơi trong Quang Dũng một nguồn mạch cảm xúc rất lớn Ông đã từng có rất bài thơ về xứ Đoài đầy ám ảnh Bởi thế cho nên, ta thấy được rằng, Quang Dũng là nhà thơ của những mảnh đất với một tình yêu tha thiết, nồng nàn
1 Tài hoa, bởi lẽ ông rất đa tài, có thể làm thơ, viết văn, soạn nhạc, vẽ tranh… Nhờ chất tài hoa ấy, mà chúng ta thấy rằng, trong thơ của Quang Dũng luôn có một sự phóng khoáng, lãng mạn riêng “không trộn lẫn” Tất cả đã tạo nên một chất thơ riêng, một nét thơ riêng, một phong cách thơ rất riêng biệt mang tên Quang Dũng
2 Tài tử, đi nhiều, phiêu bạt và viết thơ cũng bằng ngòi bút rất phiêu bat ấy Chính Quang Dũng đã từng tâm sự trong bài thơ thế này:
Mây ở đầu ô mây lang thang Ôi! Chật làm sao
Góc phố phường Mây ở đầu ô
Trang 2Hẹn những chân trời xa lạ Qua một ngọn cột đèn Chiều tối lại bừng con mắt đỏ Nghĩa là, Quang Dũng là người thích đi đây đi đó, là một tâm hồn lộng gió bốn phương Và chính cái tâm hồn đầy mộng
mơ, bay bổng, mang cái khí chất của con người Hà thành hòa cùng cái tài hoa của người con xứ Đoài đã giúp Quang Dũng đến với Tây Bắc và để lại một bài thơ rất ấn tượng, một bài thơ làm nên tên tuổi và gắn liến với Quang Dũng Một bài thơ đi cùng năm tháng, đó chính là bài thơ Tây Tiến
thơ ca Quang Dũng” Trong giới văn chương thì Quang Dũng nổi lên như là một con người mang cái hồn dân tộc và mang tiếng nói của một thời đại con người Việt Nam vừa rất anh hùng mà lại vừa rất nghệ sĩ Ông là biểu tượng cho tâm hồn những người lính xuất thân từ mảnh đất Hà thành
2 Bài thơ Tây Tiến
Đề tài
“Mảnh đất Tây Bắc”
Nhắc đến mảnh đất Tây Bắc, là nhắc đến “kho cảm giác bí ẩn”, bởi như nhà thơ Xuân Quỳnh khi truy tìm cội nguồn của sóng cũng như tình yêu của con người thì càng bí ẩn, càng bí ẩn càng muốn khám phá, mà càng phám phá thì lại càng thấy bí ẩn Thế nên, mảnh đất Tây Bắc lúc này đã thu hút rất nhiều cây bút hướng về đó để lấy cảm hứng Có lẽ, nó càng xa xôi, càng bí hiểm thì càng gay sự tò mò thích thú, hấp dẫn và thôi thúc người ta Đặc biệt là nhà thơ, “cảm hứng” là nơi nảy sinh cho cảm xúc, mà đã là cảm xúc thì “có những điều chỉ nói được bằng thơ” Nhà văn Tô Hoài từng nói về mảnh đất Tây Bắc này với những lời tha thiết rằng: “Mảnh đất Tây Bắc đã để thương
để nhớ trong tôi nhiều quá!” Và nhà thơ Tố Hữu, ngay năm Quang Dũng viết Tây Tiến, ông cũng có bài thơ “Lên Tây Bắc” với những vần thơ rất hay thế này:
Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều Bóng dài lên đỉnh dốc cheo leo Núi không đè nổi vai vươn tới
Lá nguỵ trang reo với gió đèo
Trang 3Hay 10 năm sau, khi phong trào thơ kháng chiến chống Pháp đã chuyển mình thì Bùi Minh Quốc cũng có “Lên Tây Bắc” để đáp lại lời kêu gọi của Đảng và Nhà nước khi nhắc thành niên, kêu gọi người miền xuôi lên xây dựng và tái thiết Tây Bắc với những câu thơ “rộn vang” khắp đường lên Tây Bắc:
Xe chạy nghiêng nghiêng trèo dốc núi Lên miền Tây vời vợi nghìn trùng Lên miền Tây, ta làm bạn núi rừng Lại đi trên những con đưòng máu cha đã đổ Thế nhưng, có một sự thật cần nhìn nhận rằng: Dù Tố Hữu có viết “Lên Tây Bắc” thành công đến đâu, hay sau này Bùi Minh Quốc có viết “Lên miền Tây” vang dội đến mức nào, thì đó chỉ là một Tây Bắc trong tưởng tượng mà thôi, một mảnh đất Tây Bắc mà người ta nhìn như là một sự hấp dẫn của cái “hồn phương xa xứ lạ” mà thôi Còn khi đến miền Tây phía Tây Bắc của Quang Dũng thì đó không còn là một sự tưởng tượng, mà đây là kết quả của một sự trải nghiệm Quang Dũng đã đến với mảnh đất này và cùng đồng đội của mình sống và chiến đấu ở đây
Bài thơ Tây Tiến được cấu thành từ trải nghiệm thực của Quang Dũng, mặc dù chỉ là sự trải nghiệm của hai năm, nhưng đó là khoảng thời gian không bao giờ có thể quên được của những người lính trẻ đến với mảnh đất rừng thiêng này Và chúng ta nhận ra rằng, với sự trải nghiệm ấy, bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng đã thực sự tạo nên một dấu
ấn nghệ thuật rất riêng về một chủ đề tưởng như rất quen thuộc: “Những mảnh đất Cách mạng”
Hoàn cảnh sáng tác
- Đơn vị Tây Tiến: được thành lập đầu năm 1947, với mục tiêu là phối hợp với bộ đôi Lào đánh tiêu lao sinh lực địch, bảo vệ vùng biên cương Tây Bắc của Tổ quốc Chính vì thế, địa bản hoạt động rất rộng lớn, toàn bộ vùng biên giới giáp với Thượng Lào và vùng Tây Bắc Bộ, Việt Nam Địa hình núi non vô cùng hiểm trở
- Thành phần tham gia đoàn binh Tây Tiến: chủ yếu là thanh niên học sinh, trí thức ở Hà Nội Điều này sẽ tạo nên một nét rất riêng biệt của lính Tây Tiến, so với những ng lính bộ đội cụ Hồ mà chúng ta đã thấy trong các bài thơ đã được học Những người lính chiến đâu trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp là một thời ki vô cùng gian khổ, mà những người lính Tây Tiến thì sự gian khổ ấy dường như còn thử thách hơn, khắc nghiệt hơn Họ đã chiến đấu trong một hoàn cảnh thiếu thốn chung của toàn bộ quân đội ta lúc bấy giờ, về quân trang về quân dụng Họ lại còn chiến đấu trong một hoàn cảnh chiến đấu với một địa bàn chiến đấu gian khỏ, thiên nhiên, khí hậu vô cùng khắc nghiệt Cho nên, những người lính Tây Tiến hi sinh thì bom đạn thì ít, nhưng hi sinh vì hoàn cảnh thì nhiều
Trang 4- Tinh thần chiến đấu: Thế nhưng, với những con người Hà Nội hào hoa ấy thì đó sẽ là những năm tháng không thể nào quên Chúng ta sẽ thấy rằng, trung đoàn Tây Tiến say này sẽ là Trung đoàn 52, và họ sẽ họat động ở liên khu 3 Thế nhưng, những năm tháng ở Tây Bắc, những năm tháng họ là đoàn quân Tây Tiến sẽ không bao giờ có thể phai
mờ trong tâm trí của những ng lính Tây Tiến Tất cả những con người ấy đã làm nên linh hồn cảu bài thơ
- Hoàn cảnh sáng tác trực tiếp: Quang Dũng đã tham gia chiến đấu với đoàn quân Tây Tiến ngay từ thuở ban đầu
Và sau gần hai năm gắn bó thì đến cuối năm 1948, Quang Dũng phải rời xa đơn vị của mình và trở về với đồng bằng
và tại Phù Lưu Chanh ở Hà Đông Ở đây, Quang Dũng đã nhớ một nỗi nhớ rất tha thiết về Tây Tiến, nên ông đã mở
“van trái tim” mình và sáng tác rất nhanh bài thơ Tây Tiến Ban đầu bài thơ có tên “Nhớ Tây Tiến”, sau bỏ chữ Nhớ, còn “Tây Tiến”
Nhan đề bài thơ
cãi, tuy nhiên dù thế nào ra cũng nhìn từ hệ quy chiếu là cảm xúc toàn bài thơ
+ Nếu nói “Nhớ Tây Tiến” tuy diễn tả được nỗi nhớ, nhấn mạnh được cảm xúc của Quang Dũng lúc này, nhưng nó lại mất đi cái hay của thơ Đối với thơ, “ý có sâu thì thơ mới hay”
+ Và nếu nói là “Nhớ Tây Tiến” sẽ Tây Tiến sẽ bị lùi về quá khứ, Tây Tiến sẽ là một miền quá khứ đã qua, Tây Tiến
sẽ là một hoài niệm Nhưng nếu nói là “Tây Tiến” thì Tây Tiến sẽ là một tiếng gọi tha thiết, Tây Tiến là một nỗi nhớ thường trực, Tây Tiến sẽ là một nỗi nhớ luôn luôn hiện hữu Với tên gọi “Tây Tiến” nhan đề bài thơ cũng cô dọng hơn, cũng có cái gì đó dồn nén hơn, hàm súc hơn Và nếu nói là “nhớ Tây Tiến” thì nó lộ mất mạch bài thơ rồi Còn nếu nói là “Tây Tiến” thì không chỉ là nỗi nhớ được ẩn rất sâu mà nó sẽ còn tạo nên rất nhiều những cảm xúc và cảm hứng cho bài thơ này
TÌM HIỂU BÀI THƠ
I Bố cục bài thơ
Bố cục bài thơ gồm: 3 phần Phần 1 Hình ảnh mảnh đất Tây Bắc và đoàn binh Tây Tiến (14 câu thơ đầu) Phần 2 Nỗi nhớ người và cảnh Tây Bắc (8 câu thơ tiếp)
Phần 3 Hình ảnh đoàn binh Tây Tiến trong chiến đấu và lý tưởng cao đẹp (Khổ 3) Phần 4 Khúc vĩ thanh khải hoàn về nỗi nhớ (4 câu cuối)
Trang 5II Phân tích bài thơ 1 Đoạn thơ 1: Bức tranh về mảnh đất Tây Bắc và hình ảnh đoàn binh Tây Tiến (14 câu thơ đầu)
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi, Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm, Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống, Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Anh bạn dãi dầu không bước nữa, Gục lên súng mũ bỏ quên đời!
Chiều chiều oai linh thác gầm thét, Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói, Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
Hệ thống luận điểm
của đoạn 1, bài thơ
2 câu thơ đầu: Nỗi nhớ về thiên nhiên núi rừng Tây Bắc, về con đường hành quân hùng vĩ dữ dội nhưng cũng rất thơ mộng trữ tình Ẩn trong đó là những kỉ niệm một một giai thoại đã qua
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi
- Hai địa danh: Sông Mã và Tây Tiến xuất hiện đầu tiên như gợi về những mảnh đất kháng chiến
+ “Sông Mã”: là người bạn tri kỷ với người lính Tât Tiến, gắn bó với con đường hành quân và hình ảnh người lính
Nó hào hùng, kiêu hãnh nhưng cũng rất lãng mạn, chính nó đã làm mềm đi con đường hành quân của người lính + “Tây Tiến”: là mảnh đát binh đoàn Tây Tiến sống và chiến đấu, là đồng đội, là nhưng còn người đã từng gắn bó
Trang 6- Tất cả hiện lên qua nỗi nhớ: Nay đã không còn nữa, nên ta phải chấp nhận một sự thật “xa rồi”, một hiện thực không thể chối bỏ Chính vì vậy, âm hưởng vang lên mở đầu bài thơ chính là nỗi nhớ, một nỗi nhớ ấy lại rất đặc biệt + “Tây Tiến ơi”: cái tên đơn vị ấy được cất lên như tiếng gọi người yêu, gọi người thương vậy Nó thể hiện một nỗi nhớ tha thiết, da diết , một tiếng gọi đầy níu kéo, một tiếng gọi xuất phát từ đấy lóng nhà thơ
+ Sự đặc biệt của nỗi nhớ: hiện thực khách quan và hiện thực tâm lý
- Đặc sắc nghệ thuật thú vị: “nỗi nhớ chơi vơi”
+ Vần “ơi” lặp đến 3 lần, cùng điệp từ “nhớ” lần: đã cho thấy nỗi nhớ bao trùm, giăng mắc khắp chốn Tây Bắc + Nỗi nhớ “chơi vơi” đặc biệt của Quang Dũng: Một nỗi nhớ trìu tượng, thực mà như mơ, chờn vờn mà hư ảo được cấu thành từ hai mảng tâm lý: ý thức và tiềm thức
12 câu thơ tiếp theo
1 Thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội
- Hùng vĩ ở “Sương”: sương che lấp đoàn quân trai trẻ
- Núi rừng hiểm trở:
+ Dốc, đèo cao hun hút, trắc trở
+ Sự đe doa của thác ghềnh và thú dữ
2 Thiên nhiên thơ mộng, trữ tình
- Lãng mạn, bay bổng với “hoa về trong đêm hơi”, với
“mưa xa khơi”
- Ngọt ngào, tình tứ với hương vị đặc trưng: “cơm nếp xôi”, “cơm lên khói”
1 Người lính hào hùng
- Đối diện với hiện thực một cách đầy kiêu hãnh; coi hiện thực gian khổ là một trải nghiệm thú vị
- Tâm lý vượt trên cả hiện thực: đứng trên thử thách nhưng vẫn hóm hỉnh, tinh nghịch; vẫn hài hước, ngang tàn
- Nói về hi sinh bằng tâm lý rất phớt lờ, phiêu bạt
2 Người lính hào hoa
- Không cho rằng mình đang hành quân, mà đang sống hòa vào thiên nhiên
- Nồng nàn, tình tứ, mê đắm và say sưa
PHÂN TÍCH CHI TIẾT Phân tích thành văn
2 CÂU THƠ ĐẦU
Nguồn cảm xúc chủ đạo và xuyên
suốt bài thơ là nỗi nhớ
1 Mở đầu bài thơ là nỗi nhớ da diết về thiên nhiên núi rừng Tây Bắc, về con đường hành quân hùng vĩ dữ dội nhưng cũng rất thơ mộng trữ tình Ẩn trong đó là những kỉ niệm một một giai thoại
đã qua Tất cả được thể hiện trọn vẹn qua hai câu thơ đầu:
Trang 7Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
2 Mở đầu bài thơ (Bài thơ mở đầu) bằng những câu thơ mang âm điệu trầm, buồn và sâu lắng Ẩn trong đó là nỗi nhớ về thiên nhiên núi rừng Tây Bắc, nỗi nhớ về con đường hành quân hùng vĩ dữ dội nhưng cũng rất thơ mộng trữ tình của một thời “Tây Tiến” đã qua! Tất cả được thể hiện qua hai câu thơ đầu:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Nâng cao hơn: Kết hợp thêm nhận định văn học vào phần dẫn dắt:
3 Nhà thơ Tố Hữu từng nói về cảm xúc trong thơ rằng: “Thơ khởi phát từ lòng ta Thơ chỉ tràn ra khi trong tim ta cuộc sống đã thật đầy”, với ý nghĩa đó, ta nhận thấy nỗi nhớ về một thời Tây Tiến,
về thiên nhiên núi rừng, về con đường hành quân, về đồng đội đã khởi phát trong lòng Quang Dũng những xúc cảm mãnh liệt để ngòi bút ông như “xuất thần” mà đi sâu vào tâm cam người đọc ngay từ hai câu thơ đầu tiên:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
4 Nhà thơ Sóng Hồng quan niệm về thơ rằng: “Thơ là một hình thức nghệ thuật cao quý Người làm thơ phải có tình cảm mãnh liệt thể hiện sự nồng cháy trong lòng”, quan niệm ấy từ khi ra đời đã
là kim chỉ nam cho biết bao thi sĩ Và người con của mảnh đất “hương thôn xứ Đoài” cũng không ngoại lệ Ông lấy “hình thức nghệ thuật cao quý” của thơ để tạo nên nét đặc sắc trong hành trình sáng tác của mình; lấy tình cảm mãnh liệt, nồng cháy để thể hiện nỗi nhớ da diết về “một thời Tây Tiến” đã qua! Bài thơ bắt đầu bằng âm điệu trầm, buồn gợi ra nỗi nhớ về thiên nhiên núi rừng Tây Bắc; về con đường hành quân hùng vĩ, dữ dội nhưng cũng rất thơ mộng, trữ tình Ẩn sâu trong đó, là những kỉ niệm về đoàn quân Tây Tiến năm xưa Cảm xúc chủ đạo của bài thơ là nỗi nhớ da diết của tác giả Và ngay từ những câu đầu, đã là một tiếng gọi làm nao nức lòng người
Trang 8“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”
5 (Viết bằng nỗi nhớ): Nhà thơ Chế Lan Viên từng có những vần thơ mê đắm thế này khi nói về cảm xúc của mình với những mảnh đất và con người đã từng gắn bó thế này:
“Nhớ bản sương giăng nhớ đèo mây phủ Nơi nào qua lòng lại chẳng yêu thương”
Có lẽ, nỗi nhớ từ xưa đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho thơ ca Cũng đúng thôi, bởi như Tố Hữu từng nói: “Thơ khởi phát từ lòng ta Thơ chỉ tràn ra khi trong tim ta cuộc sống đã thật đầy” mà Nhưng với một đề tài dường như đã quen thuộc như thế, thì Quang Dũng lại như đứng trước một thử thách lớn Vậy, ông phải viết nỗi nhớ của mình về binh đoàn Tây Tiến thế nào, cho in dấu trong lòng người độc được đây? Tất cả như đã có câu trả lời thật rõ, khi ngay từ hai câu thơ đầu, ta đã bắt gặp một nỗi nhớ thật thú vị - nỗi “nhớ chơi vơi”:
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”
- Hai địa danh đặc biệt xuất hiện
đầu tác phẩm “Sông Mã” và “Tây
Tiến” qua tiếng gọi “ơi”
+ “Sông Mã” : Người bạn tri kỷ gắn
liền với con đường hành quân, chứng
kiến những vui buồn, gian khổ của
người lính Tây Tiến
+ “Tây Tiến” là mảnh đất đoàn binh
Tây Tiến đã sống và chiến đấu; là
Phân tích sự xuất hiện đặc biệt của hai địa danh “Sông Mã” và “Tây Tiến” cùng tiếng gọi “ơi”
Mở đầu bài thơ là sự xuất hiện hai địa danh “Sông Mã” và “Tây Tiến”, hai địa dành này gắn với tiếng gọi “ơi” đầy da diết Có lẽ, trong thơ ca kháng chiến, cách gọi tên một địa danh đã trở thành nét đặc trưng quen thuộc và phổ biến Chỉ cần gọi tên một địa danh ta có ngay một tứ thơ hay, chỉ cần gọi tên một vùng đất, một miền quê, một con người ta cũng có một tiếng thơ nức lòng Như trong bài thơ viết về người anh hùng “Nguyễn Văn Trỗi”, Lê Anh Xuân đã có lời kết cũng bằng một tiếng gọi đầy tự hào:
Ôi Việt Nam! Việt Nam ơi!
Việt Nam, ta gọi tên Người thiết tha
Hay trong bài “Ta đi tới”, lá cờ đầu của thơ ca cách mạng – Tố Hữu cũng chan chứa tiếng gọi “ơi”:
Đẹp vô cùng, Tổ quốc ta ơi!
Trang 9đồng đội; là những con người đã
cùng nhau vào sinh ra tử
+ Từ “xa rồi” và tiếng gọi “ơi” đầy ẩn
ý Nó diễn tả một hiện thực khách
quan “xa rồi” và một hiện thực tâm
lý “luôn thường trực”
- Tín hiệu nghệ thuật độc đáo: âm
“ơi” lặp 3 lần và bắt vần với từ “chơi
vơi”; điệp đi điệp lại 2 lần từ “nhớ”
Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca
Có một nhà nghiên cứu đã bình về nét đặc trưng này của thơ ca kháng chiến rằng: Khi ta đủ yêu một vùng đất nào đó, khi ta biết gắn mình với quê hương đất nước, thì chỉ cần một tiếng gọi, chỉ cần nhắc tên một vùng đất, một miền quê, một tên người nào đó thôi thì tự nó cũng đủ sức tạo một tứ thơ hay Và có lẽ, nhà thơ “của những mảnh đất” như Quang Dũng cũng trưởng thành trong cái thời
“máu lửa” ấy, nên mở đầu bài thơ Tây Tiến ông cũng để đứa con tinh thần của mình cất tiếng gọi “ơi” đầy tha thiết như thế Tiếng gọi “ơi” ấy, đã trở thành một khúc dạo đầu chan chứa tình yêu quê hương đất nước, chan chứa nghĩa tình về những vùng đất ta đã từng gắn bó
Hình ảnh dòng “Sông Mã” và cái tên “Tây Tiến”
Da diết là thế, chan chứa là thế Nhưng bắt đầu bài thơ lại là hình ảnh dòng sông Mã “Sông Mã”, chỉ cần nghe hai tiếng ấy thôi, dù chưa đặt tên đến mảnh đất này, chưa được chứng kiến sự cuồn cuộn của một dòng sông biên thùy xa xôi ấy, nhưng chúng ta vẫn thấy, đó là một dòng sông vô cùng
dữ dội, mạnh mẽ và hào hùng, kiêu dũng Chỉ riêng chữ “Mã” cũng đã đủ sức tạo nên một âm thanh hùng tráng, dội vang Điều đặc biệt của dòng sông này, là đã gắn mình với những vui buồn của người lính, là con đường hành quân cuộn chảy theo bước chân người lính Tây Tiến Như vậy, hình ảnh sông
Mã cũng có thể hiểu là biểu trưng cho tính cách, tâm hồn người lính Tây Tiến, cho mảnh đất Tây Bắc hùng thiêng Dữ dội đấy, cuồn cuộn đấy, mãnh liệt đấy nhưng cũng rất mềm mại, tâm tình Nó như làm mềm hẳn đi con đường hành quân gập ghềnh những khó khăn, trắc trở của các anh lính trẻ
Từ “xa rồi” và tiếng gọi “ơi” đầy ẩn ý Nó diễn tả một hiện thực khách quan “xa rồi” và một hiện thực tâm lý “luôn thường trực”
Dù sông Mã có uốn mình mềm đến đâu, có chảy xiết đến mức nào thì cũng không thể chối bỏ đi một hiện thực, không thể che giấu đi một hiện thực rằng, “Sông Mã xa rồi” đang dâng tràn trong lòng nhà thơ Quang Dũng được Đây là một hiện thực mà Quang Dũng cũng như những người đồng đội của mình không thể khước từ hay chối bỏ, một hiện thực là ta đã rời xa Tây Bắc, rời xa Tây Tiến mất
Trang 10rồi Chính vì thế, khi đọc hai câu thơ đầu, ta thấy sao lòng mình nặng trĩu đến thế, sao nghe lòng mình cứ nao nao đến thế! Bởi, Quang Dũng đã để một nỗi nhớ xuất hiện
Nói về nỗi nhớ trong thơ Cách mạng, không ai có thể trữ tình được như Tố Hữu Bởi Tố Hữu đã từng mang mối tình cách mạng, nỗi nhớ cách mạng ra để so sánh với nỗi nhớ người yêu: “Nhớ gì như người yêu được” Dẫu biết rằng, tất cả các sự so sánh trong cuộc đời này đều là khập khiễng, nhưng phải so sánh mới thấy điều thú vị của nó Tuy Quang Dũng không mang nỗi nhớ về một vùng đất, nỗi nhớ về đồng đội của mình ra so sánh với nỗi nhớ người yêu, nhưng câu thơ cất lên, ta cũng đủ thấy được tiếng gọi ấy tha thiết như tiếng gọi người yêu, da diết hơn cả tiếng gọi người thương của Quang Dũng, “Tây Tiến ơi!” Và tiếng gọi tự đấy long nhà thơ Quang Dũng đã gợi cho chúng ta một
sự níu kéo Nó không đơn thuần chỉ nói về hiện thực khách quan là “xa rồi” đâu, nó còn cho thấy một hiện thực tâm lý đầy ám ảnh nữa Rằng, cho dù có phải buộc rời xa mảnh đất Tây Bắc, xa đơn vị cũ nhưng Tây Tiến vẫn sẽ mãi là một phần tâm hồn của Quang Dũng Nó luôn là một vùng đất sống hiện hữu thường trực trong tâm trí Quang Dũng Chính vì thế, tiếng gọi “Tây Tiến ơi”là sự đan cài, kết quyện của hai mảng hiện thực, một là hiện thực khách quan đầy lưu luyến vì đã rời xa, hai là hiện thực tâm lý luôn ngóng vọng trở về, luôn khao khát nhớ về, mong ngóng quay lại mảnh đất ấy Đây
có lẽ cũng là lý do mà khi chúng ta không thể cắt nghĩa một cách rành rọt về được, thì chỉ cần đọc thôi ta cũng thấy mình như được bước theo chân Quang Dũng cùng hành quân về mảnh đất “để thương để nhớ” này Và để viết được hay như thế, diễn tả một cách trần tình như thế, thì chắc hẳn Tây Bắc đã phải như một phần tâm hồn của Quang Dũng rồi Và cũng chẳng phải ngẫu nhiên mà trong “Tiếng hát con tàu”, nhà thơ Chế Lan Viên nói về những vùng đất đã từng gắn bó một cách đặc biệt như thế này:
Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc
Khi lòng ta đã hóa những con tàu Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu?