Nguồn Gốc Của Ý Thức.pdf

Nguồn gốc của ý thức Nguồn gốc của ý thức Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định ý thức của con người là sản phẩm của quá trình phát triển tự nhiên và lịch sử – xã hội Vì vậy, để hiểu đúng nguồn gốc[.]

Nguồn gốc của ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: ý thức của con người là sản phẩm của quá trình phát triển tự

nhiên và lịch sử – xã hội Vì vậy, để hiểu đúng nguồn gốc và bản chất của ý thức cần phải xem xét nguồn gốc của ý thức trên cả hai mặt tự nhiên và xã hội

- Nguồn gốc tự nhiên của ý thức: là bộ óc con người và hoạt động của nó cùng mối quan hệ giữa con người với thế giới khách quan; trong đó, thế giới khách quan tác động đến bộ óc con người, từ đó tạo ra khả năng hình thành ý thức của con người về thế giới khách quan

Ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc người, là chức năng của bộ óc, là kết quả hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc Bộ óc càng hoàn thiện, hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc càng có hiệu quả, ý thức của con người càng phong phú và sâu sắc

Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất trong các hình thức phản ánh của vật chất, phản ánh năng động, sáng tạo Nó chỉ được thực hiện ở dạng vật chất phát triển cao nhất, có tổ chức cao nhất là bộ óc người Phản ánh năng động, sáng tạo được thực hiện qua quá trình hoạt động sinh lý thần kinh của bộ não người khi thế giới khách quan tác động lên các giác quan của con người Đây là sự phản ánh có tính chủ động, lựa chọn thông tin, xử lý thông tin để tạo ra những thông tin mới, phát hiện ý nghĩa của thông tin Sự phản ánh năng động, sáng tạo này được gọi là ý thức

- Ý thức là thuộc tính của bộ não người, là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ não người Bộ não người và

sự tác động của thế giới vật chất xung quanh lên bộ não người là nguồn gốc tự nhiên của ý thức

- Nguồn gốc xã hội của ý thức: sự ra đời của ý thức gắn liền với hoạt động lao động và ngôn ngữ

Lao động là hoạt động đặc thù của con người, hoạt

động bản chất người Đó là hoạt động chủ động, sáng tạo và có mục đích; là quá trình con người sử dụng

công cụ lao động tác động vào giới tự nhiên, làm biến đổi giới tự nhiên nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình

Nhờ có lao động, bộ não con người phát triển và ngày càng hoàn thiện, làm cho khả năng tư duy trừu tượng của con người cũng ngày càng phát triển Hoạt động lao động của con người đã làm cho bộ óc người có năng lực phản ánh sáng tạo về thế giới; đồng thời hình thành

và phát triển ý thức Ý thức với tư cách là hoạt động phản ánh sáng tạo không thể có được bên ngoài quá trình con người lao động làm biến đổi thế giới xung quanh

Lao động là cơ sở của sự hình thành và phát triển ngôn ngữ

Ngôn ngữ, hệ thống tín hiệu vật chất chứa đựng thông tin mang nội dung ý thức Không có ngôn ngữ, ý thức không thể tồn tại và thể hiện Sự ra đời của ngôn ngữ gắn liền với lao động Lao động ngay từ đầu đã mang tính tập thể Mối quan hệ giữa các thành viên trong lao

động nảy sinh nhu cầu phải có phương tiện để giao

tiếp, trao đổi tư tưởng Nhu cầu này làm ngôn ngữ nảy sinh và phát triển ngay trong quá trình lao động Nhờ ngôn ngữ con người đã không chỉ giao tiếp, trao đổi

mà còn khái quát, tổng kết, đúc kết thực tiễn, truyền đạt kinh nghiệm, truyền đạt tư tưởng từ thế hệ này qua thế hệ khác

Như vậy, nguồn gốc cơ bản, trực tiếp và quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức là nhân tố lao động Sau lao động và đồng thời với lao động là ngôn ngữ, đó là hai sức kích thích chủ yếu đã ảnh hưởng đến bộ óc của con vượn, đã làm cho bộ óc

đó dần dần biến chuyển thành bộ óc của con người, khiến cho tâm lý động vật dần dần chuyển hóa thành ý thức

Bản chất và kết cấu của ý thức

+ Ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới khách quan của bộ óc con người; là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Tính chất năng động, sáng tạo của sự phản ánh ý thức được thể hiện ở khả năng hoạt động tâm – sinh lý của con người trong việc định hướng tiếp nhận thông tin, chọn lọc thông tin, xử lý thông tin, lưu giữ thông tin và trên cơ sở những thông tin đã có nó có thể tạo ra

những thông tin mới và phát hiện ý nghĩa của thông tin được tiếp nhận

Tính chất năng động, sáng tạo của sự phản ánh ý thức còn được thể hiện ở quá trình con người tạo ra những ý tưởng, giả thuyết, huyền thoại, v.v… trong đời sống

tinh thần của mình hoặc khái quát bản chất, quy luật khách quan, xây dựng các mô hình tư tưởng, tri thức trong các hoạt động của con người

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan nghĩa là: ý thức là hình ảnh về thế giới khách quan, hình ảnh ấy bị thế giới khách quan quy định cả về nội dung, cả về hình thức biểu hiện nhưng nó không còn y nguyên như thế giới khách quan mà nó đã cải biến

thông qua lăng kính chủ quan (tâm lý, tình cảm,

nguyện vọng, kinh nghiệm, tri thức, nhu cầu, v.v…) của con người

Theo C.Mác, ý thức chẳng qua chỉ là vật chất được đem chuyển vào trong đầu óc con người và được cải biến đi trong đó”

+ Ý thức là một hiện tượng xã hội và mang bản chất xã hội

Sự ra đời và tồn tại của ý thức gắn liền với hoạt động thực tiễn, chịu sự chi phối không chỉ của các quy luật

tự nhiên, mà còn chịu sự chi phối của các quy luật xã hội; được quy định bởi nhu cầu giao tiếp xã hội và các điều kiện sinh hoạt hiện thực của đời sống xã hội Với tính năng động, ý thức đã sáng tạo lại hiện thực theo nhu cầu của thực tiễn xã hội

Câu 4: Phân tích nguồn gốc và bản chất của ý thức?

Trả lời: ý thức có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội a) Nguồn gốc tự nhiên của ý thức:

óc người là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là khí quản vật chất sản sinh

ra ý thức, hoạt động của ý thức chỉ xảy ra trên cơ sở hoạt động của bộ óc người

Nên bộ óc bị tổn thương từng phần hay toàn bộ thì hoạt động của ý thức cũng bị

rối loạn từng phần hay toàn bộ Chỉ có con người mới có thức Động vật bậc cao

cũng không thể có thức được

Sự phản ánh thế giới khách quan bằng ý thức con người là hình thức phản ánh cao

nhất Hình thức đặc biệt chỉ có ở con người trên cơ sở phản ánh tâm lý ngày càng

phát triển và hoàn thiện Các sự vật hiện tượng tác động lên các giác quan của

con người và chuyển các tác động đó lên trung ương thần kinh đó là bộ óc người

do đó con người được hình ảnh về sự vật đó Những hình ảnh sự vật được ghi lại

bằng ngôn ngữ

Tóm lại, nguồn gốc tự nhiên của ý thức là phải có bộ óc con người và sự vật tác

động của thế giới khách quan nếu thiếu một trong hai yếu

tố này thì không thể có

ý thức

b) Nguồn gốc xã hội của ý thức

- Khi vượn người sử dụng những vật có sẵn trong tự nhiên cho mục đích kiếm ăn có

kết quả thì nó nhiều lần lặp lại hành động ấy và trở thành phản xạ có điều kiện

dẫn đến hình thành thói quen sử dụng công cụ Tuy nhiên công cụ ấy không phải

lúc nào cũng có sẵn Do đó đòi hỏi loài vượn phải có ý thức chế tạo công cụ lao

động mới Việc chế tạo công cụ lao động mới đã làm cho hoạt động kiếm ăn của

vượn người là hoạt động lao động Đó là cái mốc đánh dấu

sự khác biệt giữa con

người với con vật

- Qua lao động và nhờ kết quả lao động cơ thể của con

người, đặc biệt là bộ óc

và các giác quan biến đổi, hoàn thiện dần cả về cấu tạo và chức năng để thích

nghi với điều kiện thay đổi Chế độ ăn thuần túy thực vật chuyển sang chế độ ăn

có thịt có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển biến

bộ não loài vượn thành

bộ não người

- Trong hoạt động lao động, con người cần phải quan hệ với nhau, phối hợp hành

động với nhau tạo ra nhu cầu phải nói với nhau Nhu cầu đó dẫn đến xuất hiện

ngôn ngữ Ngôn ngữ trở thành phương tiện để diễn đạt tư tưởng và trao đổi giữa

người với người Nhờ có nguôn ngữ sự phản ánh của con nwời trở thành sự phản ánh

tri giác Như vậy là trong lao động và cùng với lao động là ngôn ngữ đó là hai

sức kích thích chủ yếu để hình thành nên ý thức của con người

Tóm lại, nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội là hai

điều kiện cần và đủ cho

sự ra đời của ý thức Nếu thiếu một trong hai điều kiện ấy không thể có ý thức

+ Từ việc phân tích nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội của ý thức rút ra bản

chất của ý thức như sau ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan hay

ý thức là sản

sản phẩm của cơ quan vật chất có tổ chức cao đó là bộ não người

NGUỒN GỐC

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin thì

trong lịch sử triết học, vấn đề nguồn gốc, bản chất của ý thức là một trong những vấn đề trung tâm của cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm

Mặt tự nhiên

Theo quan điểm của triết học Mác - Lê nin, ý thức là một thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao

là bộ óc người, là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ não người Nếu không có sự tác động của thế giới khách quan vào bộ não người và không có bộ não người với tính cách là cơ quan vật chất của ý

thức thì sẽ không có ý thức Bộ não người và sự tác động của thế giới khách quan vào bộ não người là nguồn gốc tự nhiên của ý thức Các nhân tố bao gồm:

• Bộ óc:

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định rằng ý thức

là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao là bộ óc người Bộ óc người hiện đại là sản phẩm của quá trình tiến hoá lâu dài về mặt sinh vật - xã hội

và có cấu tạo rất phức tạp, gồm khoảng 14 - 15 tỷ tế bào thần kinh Các tế bào này tạo nên nhiều mối liên

hệ nhằm thu nhận, xử lý, dẫn truyền và điều khiển toàn bộ hoạt động của cơ thể trong quan hệ với thế giới bên ngoài thông qua các phản xạ có điều kiện và không điều kiện

Cũng theo chủ nghĩa Mác-Lê nin, hoạt động ý thức con người diễn ra trên cơ sở hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc người Sự phụ thuộc của ý thức vào hoạt động của bộ óc thể hiện ở chỗ khi bộ óc bị tổn thương thì hoạt động ý thức sẽ bị rối loạn Tuy nhiên, nếu chỉ có bộ óc người mà không có sự tác động của thế giới bên ngoài để bộ óc phản ánh lại tác động đó thì cũng không thể có ý thức Phản ánh là thuộc tính chung, phổ biến của mọi đối tượng vật chất Phản ánh là năng lực giữ lại, tái hiện lại của hệ thống vật chất này những đặc điểm của hệ thống vật chất khác Trong quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật

chất, thuộc tính phản ánh của vật chất cũng phát triển

từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp:

1 Phản ánh vật lý: Là hình thức phản ánh đơn giản nhất ở giới vô sinh, thể hiện qua các quá trình biến đổi cơ, lý, hoá

2 Phản ánh sinh học: Là những phản ánh trong sinh giới trong giới hữu sinh cũng có nhiều hình thức khác nhau ứng với mỗi trình độ phát triển của thế giới sinh vật

3 Phản ánh ý thức: là hình thức cao nhất của sự phản ánh thế giới hiện thực, ý thức chỉ nảy sinh

ở giai đoạn phát triển cao của thế giới vật chất, cùng với sự xuất hiện của con người

Mặt xã hội

Để ý thức có thể ra đời, bên những nguồn gốc tự

nhiên thì điều kiện quyết định cho sự ra đời của ý

thức là nguồn gốc xã hội, thể hiện ở vai trò của lao động, ngôn ngữ và các quan hệ xã hội

Là hoạt động đặc thù của con người, là hoạt động bản chất người Đó là hoạt động chủ động, sáng tạo,

có mục đích Lao động đem lại cho con người dáng đi thẳng đứng, giải phóng hai tay Điều này cùng với chế độ ăn có thịt đã thực sự có ý nghĩa quyết định đối với quá trình chuyển hoá từ vượn thành người, từ tâm lý động vật thành ý thức

Việc chế tạo ra công cụ lao động có ý nghĩa to lớn là con người đã có ý thức về mục đích của hoạt động biến đổi thế giới Thực chất của hoạt động lao động là tác động vào thế giới khách quan, làm biến đổi thế giới nhằm thỏa mãn nhu cầu của con người Nhờ có lao động, bộ não con người được phát triển và ngày càng hoàn thiện, làm cho khả năng tư duy trừu tượng của con người ngày càng cao Cũng là lao động ngay

từ đầu đã liên kết con người lại với nhau trong mối liên hệ tất yếu, khách quan Mối liên hệ đó không

ngừng được củng cố và phát triển đến mức làm nảy sinh ở họ một nhu cầu "cần thiết phải nói với nhau một cái gì đó" Và ngôn ngữ xuất hiện

Theo quan điểm của triết học Mác - Lê nin thì ngôn ngữ là phương tiện để con người giao tiếp trong xã hội, là hệ thống tín hiệu thứ hai, là cái vỏ vật chất của

tư duy, là hình thức biểu đạt của tư tưởng Ngôn ngữ

là yếu tố quan trọng để phát triển tâm lý, tư duy của con người và xã hội loài người

BẢN CHẤT

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng về bản chất,

ý thức là sự phản ánh khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo

• Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan: Thể hiện rằng nội dung của ý thức do thế giới khách quan quy định Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan vì nó nằm trong bộ não con người Ý thức là cái phản ánh thế giới

khách quan nhưng nó là cái thuộc phạm vi chủ quan, là thực tại chủ quan Ý thức không có tính vật chất, nó chỉ là hình ảnh tinh thần, gắn liền với hoạt động khái quát hóa, trừu tượng hóa, có định hướng, có lựa chọn ý thức à sự phản ánh thế giới bởi bộ não con người

Sự phản ánh sáng tạo của ý thức biểu hiện ở sự cải biến cái vật chất di chuyển vào trong bộ não con

người thành cái tinh thần, thành những hình ảnh tinh thần Sáng tạo của ý thức là sáng tạo của phản ánh, dựa trên cơ sở của phản ánh, trong khuôn khổ và

theo tính chất, quy luật của phản ánh

Tính sáng tạo của ý thức được thể hiện ra rất phong phú Trên cơ sở những cái đã có, ý thức có thể tạo ra tri thức mới về sự vật, có thể tưởng tượng ra những cái không có trong thực tế Ý thức có thể tiên đoán, dự báo về tương lai, có thể tạo ra những ảo tưởng, huyền thoại, những giả thuyết, lý thuyết khoa học hết sức trừu tượng và có tính khái quát cao

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc người, song đây là sự phản ánh đặc biệt – phản ánh trong quá trình con người cải tạo thế giới Quá trình ý thức là quá trình thống nhất của 3 mặt là: trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh Tiếp đến là mô hình hóa đối tượng trong tư duy dưới dạng hình ảnh tinh thần và cuối cùng là chuyển mô hình từ tư duy ra hiện thực khách quan

Ý thức là sự phản ánh sáng tạo, vì phản ánh đó

dù trực tiếp hay gián tiếp, dù dười dạng ý tưởng thì bao giờ củng phải dựa vào những tiền đề vật chất, dựa trên hoạt động thực tiễn nhất định Sự sáng tạo của ý thức không đối lập, loại trừ, tách rời sự phản ánh mà ngược lại thống nhất với phản ánh, trên cơ

sở của phản ánh

Phản ánh và sáng tạo là hai mặt thuộc bản chất của ý thức Ý thức – trong bất kỳ trường hợp nào

cũng là sự phản ánh và chính thực tiễn xã hội của con người tạo ra sự phản ánh phức tạp, năng động, sáng tạo của bộ óc

• Ý thức là sản phẩm lịch sử của sự phát triển xã

hội nên về bản chất là có tính xã hội: Ý thức

không phải là một hiện tượng tự nhiên thuần túy

mà là một hiện tượng xã hội ý thức bắt nguồn từ thực tiễn lịch sử-xã hội, phản ánh những quan hệ

xã hội khách quan