Chñ ®Ò V¨n b¶n thuyÕt minh Chñ ®Ò V¨n b¶n thuyÕt minh V¨n thuyÕt minh vµ ph¬ng ph¸p lµm bµi v¨n thuyÕt minh Ngµy so¹n Ngµy d¹y I Môc tiªu cÇn ®¹t Gióp häc sinh cñng cè kh¸i niÖm vÒ v¨n thuyÕt minh,tri[.]
Trang 1A.ổn định tổ chức:Kiểm tra sĩ số
B.Kiểm tra bài cũ:Kết hợp trong giờ.
1.Thế nào là văn bản thuyết minh?
-Văn bản thuyết minh là kiểu văn bảnthông dụng ttrong mọi lĩnh vực đờisống nhằm cung cấp tri thức (kiến thức)
vầ đặc điểm, tính chất, nguyênnhân… của các hiện tợng và sự vậttrong tự nhiên và xã hội bằng phơngpháp trình bày, giới thiệu, giải thích.VD:Văn bản Ôn dịch thuốc lá hay Câydừa Bình Định
-Tri thức trong văn bản thuyết minh cầnkhách quan,xác thực và hữu ích cho
Trang 2+Trình bày rõ ràng và hấp dẫn những
đặc điểm cơ bản của đối tợng thuyếtminh
-Ngời viết cần quan sát và tìm hiểu kĩ
sự vật,hiện tợng cần đợc thuyế minh,nhất là phải nắm đợc bản chất,đặc tr-
ng của chúng để tránh sa vào trìnhbày những biểu hiện không tiêu biểu.-Để bài văn thuyết minh có tính thuyếtphục,dễ hiểu,sáng rõ,ngời ta có thể sửdụng các phơng pháp thuyết minh nh:
định nghĩa,giải thích,dùng số liệu,sosánh…
a.Phơng pháp định nghĩa,giải thích:
-Vị trí: Phần lớn ở đầu bài,đầu đoạnvăn, nó thờng giữ vai trò giới thiệu
-Quy sự vật đợc định nghĩa vào loạicủa nó, và chỉ ra đặc điểm,côngdụng riêng, khi định nghĩa ta thờng sửdụng đến hệ từ “là”
VD: Sách là một đồ dùng học tập thiếtyếu của học sinh
b.Phơng pháp liệt kê:
Liệt kê bằng cách chỉ ra các đặc
điểm,tính chất của sự vật, hiện tợngtheo một trình tự hợp lí nào đó
Trang 3Vai trò:Giúp ngời đọc hiểu sâu sắc,toàn diện,ấn tợng về nội dung đợcthuyết minh.
e.Phơng pháp so sánh:
So sánh hai đối tợng cùng loại hoặc khácloại nhằm làm nổi bật các đặc điểm,tính chất của đối tợng cần thuyếtminh
g.Phơng pháp phân loại,phân tích:
-Nghĩa là ta chia đối tợng thuyết minh
ra từng mặt,từng khía cạnh,từng bộphận,từng vấn đề dể thuyết minh.-Tác dụng: Giúp ngời đọc hiểu đợc từngmặt của đối tợng một cách có hệthống,có cơ sở để hiểu đối tợng mộtcách đầy đủ, toàn diện
D.Củng cố:
-Giáo viên khắc sâu kiến thức trọng tâm trong bài
E.Hớng dẫn học tập ở nhà:
-Học kĩ kí thuyết và chuẩn bị cho giờ sau thực hành
Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh
Trang 4-Rèn kĩ năng phát hiện dề chính xác,diễn đạt bài văn trôichảy,mang sức thuyết phục cao.
II.Chuẩn bị:
-Gíao viên nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án
-Học sinh :Ôn bài
III.Tiến trình dạy và học:
A.ổn định tổ chức:Kiểm tra sĩ số
B.Kiểm tra bài cũ:
?Kể tên các phơng pháp thuyết minh?Nêu rõ các khái niệm?
-Đề văn thuyết minh nêu các đối tợng
để ngời làm bài trình bày các tri thức
về chúng
-Đối tợng dợc đề cập đến trong bài vănthuyết minh rất rộng vì lĩnh vực nàotrong đời sống cũng có rất nhiều đối t-ợng cần đợc giới thiệu
-Có hai dạng đề:
+Dạng đề có cấu trúc đầy đủ:
VD:Thuyết minh về một lọ hoa, đĩahoa em đã cắm để tặng mẹ nhânngày QT Phụ nữ 8/3
-Dạng đề có cấu trúc không đầy đủ,thờng chỉ đề cập dến đối tợng đợcthuyết minh
VD: Thuyết minh về mọt gơng mặt trẻcủa thể thao Việt Nam?
-Các nhóm đề văn thuyết minh:
+Thuyết minh về ngời
+Thuyết minh về đồ dùng gia đình.+Thuyết minh về vật dụng cá nhân.+Thuyết minh về phong tục tập quán.+Thuyết minh về món ăn
+Thuyết minh về một danh lam thắng
Trang 52.Cách làm bài văn thuyết minh:
-Để làm bài văn thuyết minh cần xác
định rõ yêu cầu của đề.Tìm hiểu kĩdối tợng cần thuyết minh, xác định rõphạm vi tri thức về đối tợng đó, sử dụngphơng pháp thuyết minh thích hợp
+Ngôn ngữ trong văn bản thuyết minhcần đảm bảo tính chính xác cao,dễhiểu
-Bố cục: Gồm ba phần:
+MB: Giới thiệu đối tợng cần thuyếtminh
+TB: Gồm có nhiều ý,sắp xếp theo mộttrình tự nhất định
Trình bày đặc điểm,cấu tạo,lợi íchcủa đối tợng…
+KB: Bày tỏ thái độ với đối tợng
Trang 6D.Củng cố:
-Giáo viên khắc sâu kiến thức trọng tâm trong bài
E.Hớng dẫn học tập ở nhà:
-Học kĩ kí thuyết và chuẩn bị cho giờ sau thực hành
:cách làm bài văn thuyết minh về một thứ dồ
II.Chuẩn bị:
-Gíao viên nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án
-Học sinh :Ôn bài
III.Tiến trình dạy và học:
A.ổn định tổ chức:Kiểm tra sĩ số
B.Kiểm tra bài cũ:
?Kể tên các phơng pháp thuyết minh?Nêu rõ các khái niệm?
Trang 7-Khi trình bày,cần giới thiệu lần lợt những
bộ phận tạo thành, nói rõ tác dụng và cách
sử dụng, bảo quản của nó,sao cho ngời đọchiểu
+Cách bảo quản,sử dụng(nếu có)-KB:Nêu suy nghĩ của bản thân về đối t-ợng thuyết minh
ời phụ nữ Việt Nam
*T B:
-Nguồn gốc:Do nớc ta nằm ở khu vực nhiệt
đới gió mùa quanh năm nắng lắm,manhìeu
-Hình dáng: Nón có hình chóp nhọn.
-Nguyên liệu: Chủ yếu làm bằng lá cọ.
-Phải chọn lá vừa tuổi,về phải phơinắng hoặc sây khô lá bằng than củi,cắtbớt đầu đuôi để độ dài còn khoảng
Trang 8?Phần kết bài
nêu nh thế
nào?
50cm.Ngời thợ còn phải làm vành nón-vànhdới cùng to,dậm hơn,càng lên cao càng nhỏ -Khi đã có lá,vành, ngời thợ bắt đầukhâu nón Vết khâu phải đều và thẳnghàng Nón khâu xong đợc đính thêm cái
“xoài” kết bằng chỉ tơ cho bền và đẹp -Lòng nón đợc trang trí thêm hoa vănhình hoa lá cỏ cây kèm theo mấy câu thơ
+Nón đi vào thơ ca, nhạc,họa…
*KB: Nêu suy nghĩ của em về chiếc nón lá.Chiếc nón lá đợc coi nh một di sản văn hoábền vững.Chiếc nón vẫn là nét đặc trngriêng của thị hiếu thẩm mĩ hết sức tinh tếvới ngời Việt Nam, là niềm tự hào của dântọc Việt Nam
D.Củng cố:
-Giáo viên khắc sâu kiến thức trọng tâm trong bài
E.Hớng dẫn học tập ở nhà:
-Học kĩ kí thuyết và viết hoàn chỉnh đề văn trên vào vở
cách làm bài văn thuyết minh về một thứ Đồ
dùng
Ngày soạn:
Ngày dạy:
I.Mục tiêu cần đạt:
Trang 9-Giúp học sinh củng cố bài làm văn thuyết minh về đồdùngg trong dời sống; Thuyết minh về đôi dép lốp.-Rèn kĩ năng dùng từ, diễn đạt câu trôi chảy,bài viếttrong sáng,rõ ràng.
II.Chuẩn bị:
-Gíao viên nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án
-Học sinh :Ôn bài
III.Tiến trình dạy và học:
A.ổn định tổ chức:Kiểm tra sĩ số
B.Kiểm tra bài cũ:
?Nêu nhữn ý chính trong bài văn thuyết minh về chiếc nón lá?
-Thể loại: Thuyết minh
-Nội dung: đối tợng là đôi dép lốp cao su
*Dàn ý:
-MB: Các bạn ạ! đôi dép lốp cao su bây
giờ với chúng ta quá xa lạ phải không? Thếnhng trong hia cuộ ckháng chiến chốngPháp, Mĩ nó lại rất gắn bó với cán bộ vàchiến sĩ Việt Nam ta.đôi dép là một vậtdụng rất tiện lợi và cần thiết,thể hiện sựsáng tạo độc đáo.Để hiểu ró hơn tôi xingiới thiệu để các bạn cùng nghe
Trang 10-Dùng dép lốp cao su để hành quân thìmọi việc đơn giản hơn nhiều.Trời nắngdép nhẹ dễ vận động.Nếu trời ma gặp
đờng lầy chỉ cần đổ một ít bi đông nớc
ra thì có thể đi tiếp không bị trợt chân.-Đôi dép cao su là biểu tợng giản dị,thuỷchung trong hai cuộc chiến tranh giảiphóng oanh liệt của dân tộc ta.Đôi dépcao su còn gắn với cuộc đời giản dị củaChỉ tịch Hồ Chí Minh.đôi dép cao su,
đôi dép Bác Hồ dã trở thành một đề tàiphong phú của biết bao nhiêu nhà thơQuân đội
3.Cách bảo quản:
-Dép cao su có ích với những ngời chiến
sĩ trong kháng chiến.Chúng ta cần bảoquản tốt,trtánh ánh nắng,để nơi khô ráo
-KB:
Đôi dép cao su có ý nghĩa thật quan trọngdối với ngời dân Việt Nam trong hai cuộckháng chiến.Vì vậy,chúng ta phải yêuquý, bảo vệ nó,mãi coi nó là một vật vô giátrong tâm hồn mỗi ngời
Trang 11cách làm bài văn thuyết minh về một thứ Đồ
B Kiểm tra bài cũ:
?Nêu những ý chính trong bài văn thuyết minh
-Thể loại: Thuyết minh
-Nội dung: đối tợng là chiếc bút bi
*Dàn ý:
-MB: Trong các đồ dùng học tập của học
sinh có lẽ không ai không biết đến chiếcbút bi Chiếc bút bi có tầm quan trọng rấtlớn Nó là đồ dùng của học sinh để viếtchữ Và cụ thể chiếc bút bi nh thế nào tôi
sẽ giới thiệu cùng các bạn
-TB:
+ Nguồn gốc: Chiếc bút bi ra đời muộn
Trang 12đen, xanh, trắng…Dầu của ngòi bút thonnhỏ về phía ngòi, có miếng đệm bằngcao su để dễ cầm.
ở vỏ bút bi thiết kế một bộ phận để
đìêu khiển ruột bi và lò so phía bêntrong Chúng ta chỉ cần ấn nhẹ bộ phậnnày là đầu bi có thể trồi ra hoặc thụtvào.Vỏ bi có thể tháo ra nhờ ren ở thânbút dễ dàng, tiện lợi cho việc thay ruột bikhi bút hết mực
Bộ phận bên trong: ruột là bộ phậnquan trọng của bút bi gồm một ống đựngmực và một đầu bút ống đựng mực làmbằng nhựa chứa mực đầu bi đợc làmbằng sắt, thép có mạ I nôc, hình dángthon nhỏ, tạo ngòi để viết Đầu ngòi bút
có một viên bi nhỏ, khi viết, viên bi lăn
có cây bút bi mà chúng ta có thể ghinhững ý tởng, những bài văn, bài thơ củamình lên trang giấy
- Cách bảo quản:
Trang 13Khi sử dụng xong, cần bấm bút bi để ngòikhông trồi ra ngoài, tránh để bút bi rơihoặc đâm đầu bi vào cật cứng.
-KB:
Chiếc bút bi thật có ích với học sinh nóiriêng, con ngời nói chung Mỗi chúng tacần phảI yêu quý, bảo vệ chiếc bút bi thậttốt
D.Củng cố:
-Giáo viên khắc sâu kiến thức trọng tâm trong bài
E.Hớng dẫn học tập ở nhà:
-Học kĩ kí thuyết và viết hoàn chỉnh đề văn trên vào vở
cách làm bài văn thuyết minh về một thứ dồ
Trang 14B Kiểm tra bài cũ:
?Nêu những ý chính trong bài văn thuyết minh
-Thể loại: Thuyết minh
-Nội dung: đối tợng là cái phích nớc
*Dàn ý:
-MB:
Phích nớc là một thứ đồ dùng thờng cótrong mỗi gia đình và công dụng của nó
Bộ phận vỏ phích làm bằng nhựa hoặcnhôm, sắt thờng có các màu xanh, đỏ ,trắng…có tác dụng bảo vệ ruột phíchkhỏi bị vỡ và giữ nhiệt độ nớc đợc lâuhơn Để cầm phích nớc đợc tiện lợi, ngời talàm tay cầm nếu là phích bằng nhựa làm
Trang 15+ Công dụng:
Phích nớc có hiệu quả giữ nhiệt cho nớc.Trong vòng 6 tiếng, nớc có thể giữ nhiệt
từ 100 độ C xuống còn 60 độ C
+Cách bảo quản; sử dụng:
Khi mới mua về, phải tráng qua nớc sôi…
Đổ nớc sôi phải đổ dần dần, tránh làmnóng đột ngột dễ gây vỡ ruột phích
Sau khi dùng cần tráng ruột phích dểtránh gây cặn
Để phích nơi khô ráo, tránh nhiệt độ cao
Trang 16B Kiểm tra bài cũ:
? Giới thiệu về chiếc phích nớc?
- Khi nêu các đặc điểm, cần lựa chọnnhững đặc điểm tiêu biểu, quan trọng vàcần có những ví dụ cụ thể để làm sáng tỏ
đặc điểm ấy
2 Bố cục:
a Thuyết minh về một thể loại văn học:
- MB : Giới thiệu khái quát về thể loại
- TB: Trình bày các yếu tố hình thức củathể loại
+ Thơ: Số dòng, tiếng, vần, nhịp, B, T, bốcục…
+ Truyện: Cốt truyện, tình huống, nhânvật…
+ Nghị luận: Bố cục, phơng pháp lậpluận…
- KB: Tác dụng của hình thức thể loại vớiviệc thể hiện chủ đề tác phẩm
Trang 17b Bµi thuyÕt minh vÒ t¸c phÈm:
- MB: Giíi thiÖu t¸c gi¶ vµ hoµn c¶nh s¸ngt¸c
Trang 18-Các tiếng thứ 2,4,6 của câu 1 phải đối vớicâu 2, câu 3 – câu 4, 5 -6, 7- 8…tức làbằng đi với T, T đi với B.
-Niêm: Hệ thống dọc: Các chữ trong câu
1-8, 2-3, 4-5,6-7 phảI dính nhau, có nghĩa làB- B, T- T
-Vần: Gieo vần chân ở các câu 1,2,4,6,8.,thờng là vần bằng
-Bố cục: Gồm 4 phần: đề, thực, luận, kết.-Cách ngắt nhịp: 4/3 hoặc 3/4 , 2/2/4Nhận xét:
- Ưu điểm: Tạo cho câu thơ, bài thơ có vẻ
đẹp hài hoà, cân đối, cổ điển, nhạc
điệu trầm bổng, phong phú
- Nhợc điểm: Gò bó, khó nắm bắt vì cónhiều câu ràng buộc
- KB: Thể thơ thất ngôn bát cú là một thểthơ quan trọng,nhiều bài thơ hay đều làmbằng thể thơ này Ngày nay thể thơ thấtngôn bát cú rất đợc mọi ngời a chuộng
Trang 19Viết đoạn văn thuyết
- Rèn kĩ năng diễn dạt rõ ràng, trôi chảy, đúng thể loại
II Chuẩn bị:
- Giáo viên nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án
- Học sinh học bài cũ, đọc các đoạn văn thuyết minh
III Tiến trình dạy và học:
A ổn định tổ chức, kiểm tra sĩ số.
B Kiểm tra bài cũ: Kết hợp trong giờ.
C Bài ôn:
Họat động của
thầy và trò Nội dung dạy học
? Nêu kháI niệm
1 Khái niệm đoạn văn:
Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nênvăn bản, bắt đầu từ chữ viết hoa lùivào đầu dòng , kết thúc bằng dấuchấm xuống dòng và thờng biểu đạtmột ý tơng đối hoàn chỉnh, trọn vẹn
Đoạn văn thờng do nhiều câu tạo thành
2.Mỗi nội dung lớn của bài văn thuyết minh đợc viết thành một
đoạn văn.
3 Đoạn văn thuyết minh phải tuân thủ các dấu hiệu hình thức và cách trình bày nội dung nh các đoạn văn khác: Song hành, diễn dịch, quy nạp…
Cách diễn dạt trong đoạn văn thuyếtminh phải rõ ràng, chặt chẽ, có sử dụng
Trang 20- Tuân theo thứ tự nhận thức nh từtổng thể đến bộ phận, từ ngoài vàotrong, từ xa đến gần( Thuyết minh giớithiệu một danh lam, thắng cảnh, mộtsản phẩm…)
- Tuân theo thứ tự diễn biến sự việctrong những khoảng thời gian nhất
định( Giới thiệu một phơng pháp, mộtthí nghiệm, một trò chơi…)
- Tuân theo thứ tự chính phụ, cáichính nói trớc, cái phụ nói sau( Thuyếtminh một danh lam thắng cảnh haymột đồ dùng…
5 Khi viết đoạn văn cần làm rõ ý chủ đề của đoạn, tránh lẫn ý của
có năm lối ra vào, phần trên là lầu NgũPhụng bằng gỗ sơn son thiếp vàng, cómột trăm chiếc cột lớn nhỏ Liên kếttheo lối chính bộ mái riêng biệt, to nhỏ,cao thấp khác nhau, đầu đao congvút Toàn khối kiến trúc này đợc đặttrên nền đài bằng đá hình chữ U
- Đoạn văn trên có nội dung thuyết minh
về cấu tạo của Ngọ Môn, một bộ phận
Trang 21câu sau thành
đoạn văn hoàn
chỉnh?
GV: Nêu yêu cầu
của câu hỏi
HS: làm theo yêu
cầu của giáo viên
trong số các di tích của cố đô Huế.Trình tự sắp xếp tuân thủ theo cấutạo của đối tợng là chính, có kết hợp vớithứ tự nhận thức
2 Sắp xếp đoạn văn:
(1) Trần Quốc Tuấn(1231? – 1300), tớcHng Đạo Vơng là một danh tớng kiếtxuất của dân tộc
(2) Đến đời Trần Anh Tông , ông về ởVạn Kiếp ( nay là xã Hng Đạo, huyện ChíLinh, tỉnh Hải Dơng ) rồi mất ở đấy.(3) Năm 1285 và 1287, quân Minhxâm lợc nớc ta, lần nào ông cũng đợcvua Trần Nhân Tông cử làm tiết chếthống lĩnh các đạo quân, cả hai lần
đều giành thắng lợi vẻ vang
(4) Nhân dân tôn thờ ông là Đức ThánhTrần và lập đền thờ ông ở nhiều nơi
=> 1, 3, 2, 4
3 Viết đoạn văn thuyết minh về nội dung một tác phẩm văn học hoặc sự nghiệp sáng tác của tác giả.
Trang 22- Giáo viên nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.
- Học sinh học bài cũ, đọc các bài văn thuyết minh về mộtphơng pháp, cách làm
III Tiến trình dạy và học:
A ổn định tổ chức, kiểm tra sĩ số.
B Kiểm tra bài cũ:
? Các ý trong bài văn thuyết minh cần tuân thủ trình tựnào? Cho ví dụ?
C Bài ôn:
Họat động của
thầy và trò Nội dung dạy học
? Nêu khái niệm
là trình bày cách thực hiện một hành động nào đó nh làm một món ăn, một thí nghiệm, một thứ
- Bài thuyết minh về cách làm có bốcục ba phần:
+ MB
+ TB
Trang 23? Khi viết bài cần
- Về hình thức: Khi viết bài văn thuyếtminh về cách làm cần chú ý thực hành
kĩ năng viết đoạn văn thuyết minh.Lờivăn cần ngắn gọn, rõ ràng
Lấy một chiếc bát con, tráng sạch rồi
đập trứng vào bát, dùng đũa dánh đềulòng trắng với lòng đỏ, cho hành củ vàhành lá, nêm gia vị vào bát trứng rồikhuấy đều một lần nữa
Chảo rửa sạch, bắc lên bếp, cho khoản
1 thìa múc canh dầu ăn hoặc mỡ vàochảo, đun sôi cho mỡ nóng già rồi đổtrứng vào, điều chỉnh lửa cho vừa
Trang 24? Món trứng rán sau
khi làm xong phảI
đảm bảo yêu cầu
đều khắp thì tắt lửa và bỏ trứng ra
đĩa, dùng dao nhọn sắt thành từngmiếng
Có thể bày thêm mấy lát da chuộthoặc vài cọng mùi quanh đĩa trứng
để thêm đẹp
Yêu cầu thành phẩm: Trứng chín
đều, không khô xác, không bị cháykhét, dậy mùi thơm ngậy của trứng,của hành