Bài giảng XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

• “Sự ra đời của Xã hội học với tư cách là một ngành khoa học độc lập gắn liền với sự hình thành xã hội tư bản và cuộc cách mạng công nghiệp ở châu Âu cuối thế kỷ 18 – đầu thế kỷ 19”...

KHOA ĐA PHƯƠNG TIỆN

Bộ môn Truyền thông đa phương tiện

HỌC PHẦN: XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

Giảng viên: Thạc sỹ Nguyễn Trung Thành

Học kỳ I – năm học 2016-2017

Nội dung buổi học ngày 25/08/2016

• Sự ra đời và phát triển của Xã hội học

- Các điều kiện tiền đề cho sự ra đời của môn xã hội học

- Sự ra đời của xã hội học trên thế giới

- Xã hội học ở Việt Nam

- Giới thiệu các tác giả kinh điển

• “Sự ra đời của Xã hội học với tư cách là một

ngành khoa học độc lập gắn liền với sự hình thành xã hội tư bản và cuộc cách mạng công nghiệp ở châu Âu cuối thế kỷ 18 – đầu thế kỷ

19”

Tiền đề kinh tế

CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP

Kết quả tất yếu của cách mạng công nghiệp

• Sự hình thành các đô thị công nghiệp

• Nông dân nông nghiệp – Công nhân công nghiệp

• Nông thôn – Thành thị

• Các hiện tượng: nạn thất nghiệp, bệnh dịch, tệ nạn xã hội …

Tiền đề chính trị - xã hội

CÁCH MẠNG TƯ SẢN –HÌNH THÀNH XÃ HỘI TƯ BẢN

Kết quả của sự hình thành xã hội tư bản ở Tây Âu

• Vai trò, vị thế của cá nhân trong xã hội

• Quyền tự do cá nhân & Quyền sở hữu là hai nền tảng cơ bản

của xã hội tư bản

• Giao lưu kinh tế - thương mại: khám phá thế giới với những

nhóm chủng tộc/xã hội khác nhau, với lối sống rất đa dạng

Tiền đề tư tưởng – khoa học

• Kỷ nguyên Phục hưng

• Kỷ nguyên Khai sáng

• Tự do tư tưởng

• Xuất hiện những ngành khoa học mới, độc lập (vật lý, hóa học,

Sinh vật học …) nghiên cứu về các lĩnh vực khác nhau của đời

sống tự nhiên & xã hội

• LÀM THẾ NÀO ĐỂ TÌM HIỂU QUY LUẬT CŨNG NHƯ

DỰ BÁO CÁC BIẾN ĐỘNG MỚI CỦA XÃ HỘI ?

• CẦN PHẢI XEM XÉT VAI TRÒ & VỊ TRÍ CỦA CÁ NHÂN CŨNG NHƯ CÁC HÀNH VI CỦA CÁ NHÂN TRONG HỆ THỐNG XÃ HỘI ?

• CÁC LĨNH VỰC KHOA HỌC TIÊN TIẾN ĐÃ TẠO RA

CƠ SỞ GÌ CHO SỰ RA ĐỜI CỦA MỘT LĨNH VỰC KHOA HỌC MỚI CHUYÊN NGHIÊN CỨU VỀ XÃ HỘI

?

Xã hội học trên thế giới

• Nghiên cứu mang tính chất xã hội học trước khi xã hội học ra đời:

• Phương Tây: Plato, Herodotus, Thycydides …

• Phương Đông: Khổng Tử, Mạnh Tử, Hàn Phi Tử

• Thế giới quan mang đậm dấu ấn “địa phương”

Người đặt tiền đề cho sự ra đời của Xã hội học

hiện đại

Nghiên cứu sự ảnh hưởng của

Kinh tế đối với cấu trúc xã hội

Nghiên cứu các phạm trù thuộc

về xã hội học (như giai cấp, các

hình thái kinh tế-xã hội) trên cơ

sở thế giới quan Duy vật biện chứng

Tiên phong trong nghiên cứu

thực nghiệm về thực trạng xã hội

(Engels: Tình cảnh giai cấp công nhân Anh)

Auguste Comte: Cha đẻ của Xã hội học

• Theo triết lý thực chứng

• Khoa học cũng xã hội cũng như khoa học tự nhiên

• Nhấn mạnh các kỹ thuật quan sát đo đạc thực nghiệm trong nghiên cứu

• Cần tìm ra những quy luật vận hành tự nhiên của xã hội (Natural Law)

Hai bộ phận của xã hội học

• Tĩnh xã hội học: Nghiên cứu xã hội ở các trạng thái

tĩnh như cơ cấu xã hội, trật tự xã hội, các thành phần

và mối liên hệ cơ bản giữa chúng

• Động xã hội học: nghiên cứu các quy luật vận động

trong và giữa các hệ thống xã hội với nhau theo thời gian

Emile Durkheim (1858-1917)

• Xem xã hội như một chỉnh thể bao gồm các bộ phận là các hệ thống (chính trị,tôn giáo, gia

đinh…)

• Xã hội hoặc nhóm xã hội là đối tượng nghiên cứu chứ không phải cá nhân

• Chịu ảnh hưởng của thuyết thực chứng của

Comte: mục đích của XHH là tìm ra các quy luật vận hành chung của xã hội

Hai loại xã hội:

• Xã hội truyền thống: cơ sở hình thành dựa trên đoàn kết cơ giới (dựa trên hệ thống giá trị, niềm tin)

• Xã hội hiện đại: hình thành trên cơ sở đoàn kết hữu

cơ (dựa trên mối quan hệ tương tác qua lại giữa các

cá nhân và các bộ phận cấu thành xã hội)

Sự kiện (Tồn tại) xã hội (Social Facts)

• Đượ c hiểu gồm 2 loại:

• - Sự kiện xã hội vật chất: nhóm dân cư, tổ

chức xã hội

• - Sự kiện xã hội phi vật chất: hệ thống chuẩn mực, giá trị, phong tục tập quán

• Sự kiện xã hội gồm 3 tính chất: ở ngoài cá

nhân, có giá trị bao trùm lên nhiều cá nhân, chi phối các hành vi cá nhân

Max Weber (1864-1920)

- Theo chủ thuyết Duy tâm

(Idealism), phân biệt rõ ràng

giữa khoa học tự nhiên và khxh

- Xem hành vi của cá nhân là

đối tượng nghiên cứu của xã hội học

- Xã hội vốn do con người “tạo ra” nên mang tính chủ quan muốn tìm hiểu xã hội thì phải

hiểu và giải thích được các hành động mang tính cảm tính

của cá nhân cũng như giải

thích được quan niệm-thái độ

của cá nhân

Xã hội học Tôn giáo

• Sự ảnh hưởng của tôn giáo (Đạo Tin lành) đối với sự phát triển kinh tế-xã hội

• Mối quan hệ giữa phân tầng xã hội với các tư tưởng tôn giáo

• Các đặc điểm của Văn minh phương Tây được quy định bởi tôn giáo

Xã hội học ở Việt Nam

• QD 55/KHXH-QĐ vào 24/03/1976 thành lập Phòng XHH thuộc Viện thông tin KHXH của CHủ nhiệm KHXH VN Nguyễn Khánh Toàn Đến năm 1977, Ban XHH được thành lập và sau đó đến năm 1980 phát triển thành Viện XHH

• ĐH IV: lần đầu tiên thuật ngữ XHH được đề cập trong nghị quyết Trung ương

• Đầu những năm 90, bắt đầu được giảng dạy tại Đại học Tổng hợp Hà Nội (Nay là ĐH KHXH & NV)

• Vừa mang tính chất của khoa học lý luận, vừa là khoa học ứng dụng góp phần tư vấn các chính sách quản lý xã hội cho các cơ quan chức năng.

CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý LẮNG NGHE

CỦA CÁC BẠN