Bài Giảng Xã Hội Học Đại Cương ( Combo Full Slides 10 Chương )

Đối tượng nghiên cứu của XHH• Quan điểm của các nhà XHH đương đại • Brinkerhoff, White và Ortega: XHH nghiên cứu một cách có hệ thống các tương tác xã hội • John Macionis: XHH nghiên cứu

Trang 1

BÀI GIẢNG

XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

Trang 2

Giới thiệu về học phần

• Kiến thức: Học phần cung cấp cho sinh viên kiến thức xã hội học đại

cương một cách cơ bản, hệ thống, cập nhật.

• Kỹ năng: Học phần trang bị cho sinh viên kỹ năng vận dụng kiến thức

xã hội học đại cương trong việc phân tích, nghiên cứu đời sống xã hội.

• Thái độ: Học phần xây dựng thái độ khách quan, khoa học cho sinh

viên trong quá trình nghiên cứu xã hội từ góc nhìn xã hội học.

Trang 3

NỘI DUNG BÀI GIẢNG

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 1 Đ I T ỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG, C C U, CH C NĂNG C A XÃ H I H C ƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ỦA XÃ HỘI HỌC ỘI HỌC ỌC

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 2 S L ƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC C L CH S VÀ LÝ THUY T XÃ H I H C ỊCH SỬ VÀ LÝ THUYẾT XÃ HỘI HỌC Ử VÀ LÝ THUYẾT XÃ HỘI HỌC ẾT XÃ HỘI HỌC ỘI HỌC ỌC

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 3 PH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG PHÁP NGHIÊN C U XÃ H I H C ỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ỘI HỌC ỌC

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 4 HÀNH Đ NG XÃ H I - T ỘI HỌC ỘI HỌC ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG TÁC XÃ H I - QUAN H XÃ H I ỘI HỌC Ệ XÃ HỘI ỘI HỌC

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 5 C U TRÚC XÃ H I VÀ M T S THU T NG LIÊN QUAN ẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ỘI HỌC ỘI HỌC ỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ẬT NGỮ LIÊN QUAN Ữ LIÊN QUAN

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 6 QUY N L C, B T BÌNH Đ NG, PHÂN T NG XÃ H I, DI Đ NG XÃ H I ỀN LỰC, BẤT BÌNH ĐẲNG, PHÂN TẦNG XÃ HỘI, DI ĐỘNG XÃ HỘI ỰC, BẤT BÌNH ĐẲNG, PHÂN TẦNG XÃ HỘI, DI ĐỘNG XÃ HỘI ẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC ẲNG, PHÂN TẦNG XÃ HỘI, DI ĐỘNG XÃ HỘI ẦNG XÃ HỘI, DI ĐỘNG XÃ HỘI ỘI HỌC ỘI HỌC ỘI HỌC

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 7 L CH CHU N, TUÂN TH VÀ KI M SOÁT XÃ H I Ệ XÃ HỘI ẨN, TUÂN THỦ VÀ KIỂM SOÁT XÃ HỘI ỦA XÃ HỘI HỌC ỂM SOÁT XÃ HỘI ỘI HỌC

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 8 VĂN HÓA

CH ƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG, CƠ CẤU, CHỨC NĂNG CỦA XÃ HỘI HỌC NG 9 XÃ H I HÓA ỘI HỌC

Trang 4

3

Cấu trúc học phần

NHẬP MÔN XÃ HỘI HỌC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC

1

CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA XÃ HỘI HỌC

Trang 5

Học liệu

KHOA XÃ HỘI HỌC – TRƯỜNG

ĐHKHXH&NV, Giáo trình Xã hội học đại cương, NXB Đại học

Trang 6

Học liệu tham khảo

• Xã hội học đại cương – Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (2008)

• Xã hội học – Macionis (2014)

• Phương pháp nghiên cứu Xã hội học – Phạm Văn Quyết,

Nguyễn Quý Thanh (2011)

Trang 7

Tuần 1

Tuần 2

Phần 1 – Chương 1

Nội dung Yêu cầu chuẩn bị

Đối tượng, cơ cấu, chức năng của XHH

Đọc giáo trình XHHĐC, tr.15-36

Lược sử tư tưởng xã hội học

Các dòng lý thuyết XHH

cơ bản

Đọc giáo trình 102

tr.37-Lịch trình môn học

Trang 8

Khái quát chung về nghiên cứu XHH Các phương pháp thu thập thông tin trong NCXHH (1)

Đọc giáo trình XHHĐC, tr.103-132 Sưu tầm bảng hỏi

Các phương pháp thu thập thông tin trong NCXHH (2)

Sưu tầm ví dụ Phần 2 – Chương 3

Lịch trình môn học

Đóng góp của các nhà XHH kinh điển Trình bày về Spencer E.Durkheim,

M Weber

Trang 9

Đọc giáo trình XHHĐC, tr.133-165 Sưu tầm ví dụ

Trang 10

Đọc giáo trình XHHĐC, tr.258-281 Sưu tầm ví dụ

Văn hóa

Đọc giáo trình XHHĐC tr.282 -317 Sưu tầm ví dụ

Lịch trình môn học

Đọc giáo trình XHHĐC tr.237-257 Sưu tầm ví dụ

Quyền lực Bất bình đẳng Phân tầng xã hội

Di động xã hội

Trang 11

Tuần 13

Tuần 14

Biến đổi xã hội Đọc giáo trình

XHHĐC, tr.349-367 Sưu tầm ví dụ

Hệ thống hóa lại toàn bộ

Lịch trình môn học

Đọc giáo trình XHHĐC tr.318-348 Sưu tầm ví dụ

Xã hội hóa

Trang 12

Chương 1

Đối tượng, cơ cấu, chức năng của xã hội học

Trang 13

Nội dung chương 1

• Đối tượng nghiên cứu của XHH

Trang 14

• 1839:

SOCIOLOGY = SOCIETAS +

LOGOS (Học thuyết về xã hội)

• A Comte

• XHH nghiên cứu: cơ cấu xã hội

và biến đổi xã hội

Chương 1: Đối tượng, cơ cấu, chức năng

của xã hội học

August Comte ( 1798 - 1857 )

Nguồn: Nguyễn Tuấn Anh và các cộng sự, 2016: 15-36

Trang 15

Đối tượng nghiên cứu của XHH

• Emile Durkheim (1858-1917): XHH nghiên cứu các sự kiện

xã hội

• Sự kiện xã hội: những cách hành động, cách suy nghĩ, cách cảm nhận mang tính tập thể Đó là những khuôn mẫu chung mà người ta thu nhận được thông qua học hỏi (Fulcher and Scott: 2011:33)

Trang 16

• Max Weber (1864-1920): XHH nghiên cứu hành động

xã hội của con người

• Sử dụng các loại hình lý tưởng để thấu hiểu ý nghĩa được gán cho các hành động

xã hội

Trang 17

• Quan điểm của các nhà XHH đương đại

• Brinkerhoff, White và Ortega: XHH nghiên cứu một cách có hệ thống các tương tác xã hội

• John Macionis: XHH nghiên cứu một cách có hệ thống xã hội loài người

• David Popenoe: XHH nghiên cứu một cách có hệ thống và khách quan

về XH loài người và hành vi con người

• Anthony Giddens: XHH nghiên cứu đời sống con người, các nhóm xã hội, các xã hội, và toàn thể xã hội loài người

Trang 18

Các cấp độ đối tượng nghiên cứu của XHH

Cấp độ trung mô

Basirico Cashin Eshlemen Giddens

Trang 19

Góc nhìn xã hội học

• Macionis:

• Cái chung thông qua cái riêng

• Cái lạ trong cái quen

• Lựa chọn cá nhân trong bối cảnh xã hội

• 2 tình huống đem lại góc nhìn XHH sâu sắc: cá nhân

ở bên lề xã hội hay khủng hoảng xã hội

Trang 20

Cơ cấu của xã hội học

XÃ HỘI HỌC VĨ MÔ

XÃ HỘI HỌC VI MÔ

Trang 21

Chức năng của xã hội học

• Hiểu được sự khác biệt văn hóa  cách nhìn đa chiều về thế giới

 khuyến khích suy nghĩ một cách có phê phán

• Giúp xây dựng chính sách và đánh giá chính sách

• Nâng cao nhận thức của các nhóm xã hội

• Hữu ích với sự phát triển cá nhân

Trang 22

Mối quan hệ giữa XHH và các ngành KH khác

Trang 23

Xã hội học và Triết học

XHH: KH

cụ thể về đời sống XH

Phạm Tât Dong, Lê Ngọc Hùng (1997): Cần tránh quan điểm

- Coi XHH là 1 bộ phận của triết học

- Coi XHH tách rời biệt lập với triết học

Xã hội học Triết học

Triết học là KH về những quy luật chung nhất của tự nhiên, XH

và tư duy con người

Trang 25

Xã hội học và Khoa học Chính trị

KHCT: Nghiên cứu quyền lực, chính phủ và các quá trình chính trị

Basirico và các cộng sự (2012): KHCT chú ý nhiều đến các vấn đề XHH quan tâm:

- Viêc giành niềm tin chính trị

- Lai lịch của các nhà hoạt động chính trị

- Vai trò của phụ nữ, các nhóm sắc tộc trong đời sống chính trị

Khoa học Chính trị

Xã hội học Chính XHH

trị

Trang 27

Xã hội học và Sử học

Sử học: quan tâm những sự kiện diễn

ra trong quá khứ

XHH Lịch sử: nghiên cứu nguồn gốc, các giai đoạn

và các quy luật của đời sống xã hội và các thiết chế XH

Nguồn: webster.com/dictionary/historica l%20sociology

https://www.merriam-Sử học

Xã hội học XHH

Lịch sử

XHH: quan tâm sự thực tổng quát của

XH

Trang 28

Xã hội học và Công tác xã hội

CTXH: Vận dụng các nguyen lý, lý thuyết của các KHXH, trong đó có XHH để giải quyết các vấn đề thực tế

XHH và CTXH có mối quan tâm chung song không đồng nhất

Trang 29

Chương 2

Sơ lược lịch sử và lý thuyết xã hội học

Trang 30

Nội dung chương 2

• Lược sử tư tưởng Xã hội học

• Điều kiện ra đời và phát triển XHH

• Đóng góp của các nhà XHH kinh điển

Trang 31

Lược sử tư tưởng xã hội học

• Tư tưởng về bản chất xã hội đã xuất hiện từ thời cổ đại: Platon,

Aristote…

• Thời trung cổ đến thế kỷ “Ánh sáng”: Montesquieu (giải thích xã

hội theo PPL tự nhiên), Rousseau (tư tưởng chủ quyền thuộc

về nhân dân…

• Saint Simon là người đầu tiên có Ý TƯỞNG về một ngành KH

giải thích XH bằng ppl khoa học tự nhiên

• Auguste Comte (học trò của Saint Simon) là người SÁNG LẬP

nên ngành Xã hội học

Trang 32

Điều kiện ra đời và phát triển xã hội học

Ba tiền đề ra đời xã hội học bao gồm:

• Điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu thực tiễn

• Sự phát triển của khoa học

• Những tiền đề chính trị - tư tưởng

Nguồn: Trịnh Văn Tùng & Đinh Phương Linh, 2016: 100

Trang 33

37-Điều kiện ra đời và phát triển xã hội học

Điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu thực tiễn

• Cách mạng công nghiệp  nhu cầu thực tiễn

• Sự biến đổi đời sống xã hội, kinh tế ở mọi cấp độ,

• con người (nông dân-> công nhân),

• quy mô gia đình thay đổi,

• vấn đề̀ xã hội nảy sinh

 khoảng trống trong nhận thức của con người  ngành khoa học để giải thích

Trang 34

Sự phát triển của khoa học

• Triết học Khai sáng  Đặt vấn đề nghiên cứu về XH, PPL nghiên cứu

• Áp dụng các phương pháp của ngành KHTH để nghiên cứu về XH

Trang 35

Những tiền đề chính trị - tư tưởng

• Cách mạng tư sản Pháp  những vấn đề lý luận cơ bản cho XHH

Trang 36

Đóng góp của các nhà Xã hội học kinh điển

Trang 37

37-AUGUSTE COMTE (1798 – 1857)

SƠ LƯỢC TIỂU SỬ

Isodore August Marie Francois Xavier Comte

Nơi sinh: Montpellier, miền Nam nước Pháp

Trang 38

Đóng góp của A Comte đối với XHH

Đóng góp với sự ra đời của XHH

Quan niệm về cấu trúc của XHH

Phương pháp nghiên cứu XHH

Trang 39

37-Đóng góp với sự ra đời của XHH

Thuật ngữ: Vật lý học XH —> XÃ HỘI

Trang 40

Quan niệm về cấu trúc của XHH

Trang 42

Karl Marx (1818 – 1883)

Sơ lược tiểu sử

• 1841: Tốt nghiệp Đh và làm chủ bút 1

tờ báo

• 1843: Lấy vợ và chuyển tới Paris nơi

ông gặp Friedrich Engels

• Nhà triết học và kinh tế học, nhà sáng

lập chủ nghĩa cộng sản khoa học

• Những tác phẩm vĩ đại: Bộ tư bản,

Tuyên ngôn Đảng cộng sản, Bản thảo

kinh tế - Triết học năm 1844; Gia đình

thần thánh; Hệ tư tưởng Đức…

Trang 43

37-Những đóng góp đối với XHH

• Chủ nghĩa duy vật biện chứng: Các quá trình và hiện tượng xã hội

• Chủ nghĩa duy vật lịch sử: Cơ cấu xã hội, hệ thống xã hội

• Quan niệm về bản chất xã hội và con người: Con người tự sản xuất để tồn tại; Con người không ngừng có nhu cầu mới cao hơn; phân công LĐ theo tư hữu dẫn tới phân tầng XH; sản xuất quyết định ý thức XH;

• Lý thuyết tha hóa: triệt tiêu sáng tạo của người LĐ, máy móc hóa

• Lý thuyết hình thái KT-XH: lực lượng SX (tư liệu, ng lao động);

Trang 44

Herbert Spencer (1820- 1903)

Sơ lược tiểu sử:

• Sinh ra trong XH Anh thế kỷ

XIX với nhiều biến động gay

Trang 45

37-Đóng góp cho XHH

• Đối tượng nghiên cứu: XHH là khoa học về các quy luật và các nguyên lý tổ chức của XH

• Nhiệm vụ của XHH

• Nguyên lý tiến hóa: coi XH là cơ thể siêu hữu cơ; phát triển

từ đơn giản -> phức tạp; yêu cầu chuyên môn hóa (chức năng luận)

Trang 46

Emile Durkheim (1858 – 1917)

• Sinh ra ở Epinal, Pháp trong 1 gia đình Do

• Các tác phẩm kinh điển: Bàn về phân công

lao động (1893); Các nguyên tắc phương

pháp luận (1895); Tự tử (1897); Những hình

thức sơ đẳng của đời sống tôn giáo (1912);

Trang 47

37-Quan điểm của E Durkheim về XHH

• Đối tượng nghiên cứu của XHH: Sự kiện xã hội – Social facts

• Sự kiện xã hội: gồm SK vật chất và SK phi vật chất

• Đặc trưng của SKXH

- Nằm ngoài cá nhân

- Chung cho nhiều người

- Có khả năng kiểm soát hành vi cá nhân

Trang 48

Quan điểm của E Durkheim về XHH

• Quan niệm về sự phân công lao động xã hội

• Phân công LĐXH thực hiện chức năng đoàn kết XH

• Đoàn kết xã hội: là sự tồn tại các liên kết xã hội thể hiện qua những

hành vi hợp tác với nhau giữa các thanh viên của một nhóm xã hội

• Đoàn kết cơ giới

• Đoàn kết hữu cơ

• Quan điểm về phân loại xã hội

• Xã hội cơ học

• Xã hội hữu cơ

Trang 49

37-Quan điểm của E Durkheim về XHH

• Quan điểm về các quy tắc nghiên cứu XHH

Trang 50

Max Weber (1864 – 1920)

• Sinh ra trong 1 gia đình đạo Tin Lành

• 1897-1903: Nghỉ dạy vì lý do sức khỏe

và đi du lịch châu Âu dưỡng bệnh

• 1909: Đảm nhiệm chủ biên NXB Xã

hội học

• Các tác phẩm kinh điển: Tính khách

quan trong khoa học xã hội và chính

sách công (1903); Đạo đức Tin Lành

và tinh thần chủ nghĩa tư bản (1904);

Xã hội học tôn giáo (1912); Kinh tế và

xã hội (1922)…

Trang 51

37-Quan điểm của M.Weber về xã hội học

• Đối tượng nghiên cứu của XHH: Hành động xã hội

• Quan điểm về bất bình đẳng xã hội

• Quan điểm về phân tầng xã hội

• Phương pháp luận nghiên cứu

• PPL cá nhân

• PPL điển hình lý tưởng

Trang 52

Các dòng lý thuyết XHH cơ bản

• Dòng lý thuyết cấu trúc – chức năng

• Dòng lý thuyết hành động

• Dòng lý thuyết xung đột

• Dòng lý thuyết tương tác - biểu trưng

Trang 53

37-Chương 3

Phương pháp nghiên cứu Xã hội học

Trang 54

Nội dung chương 3

• Khái quát chung về nghiên cứu Xã hội học

• Các bước tiến hành một nghiên cứu Xã hội học cụ thể

• Các phương pháp thu thập thông tin trong nghiên cứu xã hội

học

• Đạo đức trong nghiên cứu xã hội học

Nguồn: Bùi Quỳnh Như, Nguyễn Thị Kim Nhung, 2016: 101-128

Trang 55

Khái quát chung về Phương pháp nghiên

cứu Xã hội học

• Nghiên cứu XHH có thể hiểu là quá trình thu thập, xử lý, tổng hợp, khái quát

các thông tin và tài liệu trong thực tại với việc phải đảm bảo tính đại diện và

độ tin cậy trên cơ sở phù hợp với mục tiêu nghiên cứu (Phạm Văn Quyết,

Nguyễn Quý Thanh, 2012)

Trang 56

Khái niệm Phương pháp nghiên cứu XHH

• Là hệ thống các nguyên tắc để làm công cụ cho việc phân tích, khái quát và nghiên cứu về đời sống xã hội mà được coi như đối tượng của xã hội học

• Là tổng hợp tất cả những phương pháp, kỹ thuật và cách thức nghiên cứu XHH nhằm làm sáng tỏ bản chất, các đặc trưng, cơ cấu, xu hướng và tính quy luật của các hiện tượng và các quá trình xã hội

(Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng, 2008:95)

Trang 57

Các loại nghiên cứu

• Nghiên cứu khám phá

• Nghiên cứu mô tả

• Nghiên cứu giải thích

• Nghiên cứu đánh giá

 Nghiên cứu tổng thể

 Nghiên cứu chọn mẫu

 Nghiên cứu trường hợp

• Nghiên cứu định tính

• Nghiên cứu định lượng

Trang 58

Các bước tiến hành 1 nghiên cứu Xã hội học cụ thể

• Xác định vấn đề nghiên cứu và đặt tên đề tài

• Tổng quan tài liệu

• Xác định mục đích nghiên cứu, đề xuất câu hỏi/ giả thuyết

nghiên cứu/xác định các biến/ thao tác hóa các khái niệm

• Lựa chọn phương pháp nghiên cứu và thu thập thông tin

• Xử lý, phân tích thông tin và viết báo cáo

Trang 59

Các phương pháp thu thập thông tin trong

nghiên cứu xã hội học

• Phân tích tài liệu

• Quan sát

• Phỏng vấn sâu

• Thảo luận nhóm tập trung

• Điều tra bằng bảng hỏi

Trang 60

Phân tích tài liệu

• Tài liệu là những gì nhằm cung cấp thông tin cho người nghiên cứu

• Tài liệu có nhiều dạng căn cứ theo các tiêu chí khác nhau: tài liệu thứ cấp – sơ cấp, tài liệu văn tự - phi văn tự, tài liệu bản chính – bản sao,…

• Phương pháp phân tích tài liệu: là sử dụng những thông tin đã có sẵn

nhằm đáp ứng mục tiêu của một đề tài nghiên cứu Khi sử dụng phương

pháp này, người nghiên cứu cần cân nhắc và lựa chọn để sử dụng nguồn tài liệu đáng tin cậy và đảm bảo tính khách quan và tính khoa học cao.

Tiêu đề	Bài Giảng Xã Hội Học Đại Cương
Trường học	Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
Chuyên ngành	Xã Hội Học
Thể loại	Giáo Trình
Năm xuất bản	2016
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	220
Dung lượng	1,68 MB