Bài giảng Xã hội học đại cương: Chương 1 Phần II - ThS. Đỗ Hồng Quân

Bài giảng Xã hội học đại cương: Chương 1 Phần II có nội dung trình bày về sự ra đời của Xã hội học, các nhà Xã hội học tiền phong, những khuynh hướng, cấp độ, lý thuyết trong nghiên cứu Xã hội học, các lĩnh vực trong nghiên cứu Xã hội học.

XÃ HỘI HỌC ĐẠI

CƯƠNG (tt)

Các vấn đề cần nắm

1 Sự ra đời của xã hội học

2 Các nhà xã hội học tiền phong

3 Những khuynh hướng, cấp độ, lý thuyết

trong nghiên cứu xã hội học

4 Các lĩnh vực trong nghiên cứu xã hội học

IV/Sự ra đời của xã hội học

Slide 3

Tiền đề kinh tế

-xã hội

Tiền đề chính trị, văn hóa, tư tưởng

Tiền đề về khoa học

và phương pháp luận

Sự ra đời của Xã hội học

IV/ Các tiền đề dẫn đến sự ra đời của

xã hội học:

1/ Tiền đề về kinh tế-xã hội:

Cuộc cách mạng công nghiệp

Một máy hơi nước ở Madrid Sự phát triển máy hơi nước khởi

mào cho cuộc cách mạng công nghiệp Anh, Slide 5

1 Cuộc cách mạng công nghiệp

Cuộc cách mạng công nghiệp đã tác động như thế nào đến xã hội Châu Âu?

o Vai trò tôn giáo bị suy giảm.

o Cơ cấu gia đình bị thay đổi

o Giá trị văn hóa truyền thống thay đổi

o Các vấn đề xã hội nảy sinh: giao thông, cơ sở hạ tầng, nhà ở, nước sạch, môi trường ô nhiễm, bệnh dịch, các vấn nạn xã hội.

Slide 7

2 Tại sao vấn đề tư tưởng, văn hóa, chính trị lại

ảnh hưởng đến sự ra đời của xã hội học

1 Tại sao lại sinh ra

cuộc cách mạng tư

sản Pháp (1789)?

- Cấu trúc của xã hội

phong kiến Châu

1 Tiền đề về khoa học xã hội

2 Tiền đề về khoa học tự nhiên

3 Tiền đề về phương pháp luận

- Xã hội học ra đời trong bối cảnh có sự xuất hiện

của nhiều khoa học khác?

- Mang tính kế thừa?

Slide 9

3/ Tiền đề về khoa học và

phương pháp luận:

V Các nhà XHH tiên phong

AUGUSTE COMTE

(1798-1857)

Slide 12

HERBERT SPENCER

(1820 -1903)

Slide 13

KARL MARX

(1818 – 1883)

MAX WEBER (1864-1920)

E.Durkheim (1859 –1917)

VI Các khuynh hướng, cấp độ,

lý thuyết trong nc XHH

VI.2 Các cấp độ:

 Vi mô (micro sociology )

Trung mô (middle level)

Vĩ mô (macro sociology)

Slide 17

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.1 Lý thuyết tương tác biểu tượng

– Cấp độ nghiên cứu: vi mô

– Người tiên phong: Max Weber

 Nội dung: Xã hội được tạo thành từ sự tương tác vô số các

cá nhân, hành động của con người đều mang những ý nghĩa

 Hành động của con người không những phụ thuộc mà thay đổi với những ý nghĩa biểu trưng

 Nghiên cứu con người dưới góc nhìn động cơ cá nhân

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.1 Lý thuyết tương tác biểu tượng

– Những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu xã hội dưới góc

nhìn của lý thuyết tương tác biểu tượng?

 Đâu là những tác nhân chính trong hiện tượng xã

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.1 Lý thuyết tương tác biểu tượng

– Phê bình:

 Nhấn mạnh vai trò của cá nhân, tự nhiên xã hội

 Hệ luận phương pháp: rõ ràng, cụ thể, sâu sắc

 Chủ nghĩa tương đối về xã hội

 Bỏ quên cơ cấu

 Chủ quan, khái quát hoá thấp

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.2 Lý thuyết cấu trúc-chức năng

– Cấp độ nghiên cứu: vĩ mô-trung mô

– Người tiên phong: Herbert Spencer- Durkheim

– Nội dung:

 Trong xã hội bao gồm các bộ phận và các sự hoạt động

của các thành phần này (chức năng) để duy trì sự tồn tại của xã hội

 Phân loại chức năng: chức năng công khai, chức năng

tiềm ẩn và phản chức năng

 Ví dụ minh họa:

Chức năng của hiện tượng tội phạm?

Slide 21

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.2 Lý thuyết cấu trúc-chức năng

– Vấn đề đặt ra trong nghiên cứu:

 Đâu là những cơ cấu chính của hiện tượng XH

 Chúng có chức năng gì, phản chức năng…

 Chúng hội nhập với nhau như thế nào?

 Đưa đến những kết quả gì

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.2 Lý thuyết cấu trúc-chức năng

• Phê bình:

 Phân tích cơ cấu

 Một mô hình lý thuyết lớn trong nhiều KHXH

 Giả định về một trật tự tự nhiên

 Bảo thủ, biện minh hiện trạng, trong hệ thống

 Phi lịch sử, không giải thích sự chuyển biến xã hội.

 Bỏ quên con người

Slide 23

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.3 Lý thuyết mâu thuẫn

– Cấp độ nghiên cứu: vĩ mô

– Người tiên phong: Karl Marx

3.3 Lý thuyết mâu thuẫn

 Các vấn đề đặt ra

 Đâu là những cạnh tranh, mâu thuẫn, bất bình

đẳng?

 Các tác nhân dùng những sách lược gì để bảo

vệ quyền lợi, để đấu tranh?

Slide 25

VI.3 Các mô hình lý thuyết

3.3 Lý thuyết mâu thuẫn

– Phê bình:

 Nhìn vào thực trạng

 Giải thích được biến chuyển

 Cường điệu mâu thuẫn, cạnh tranh

Một thí dụ: Nghiên cứu nghèo đói dưới 3 lối tiếp cận XHH

Lối tiếp cận tương tác biểu tượng:

– Cấp độ nghiên cứu: vi mô: vd pv cá nhân

– Các vấn đề đặt ra:

Người nghèo nhận thức như thế nào tình huống của họ? (thế nào là nghèo? Do đâu? mặc cảm?)

Slide 27

những người láng giềng nhìn họ như thế nào?

Cái nghèo đã được truyền lại như thế nào? Qua lối sống

– Giải pháp cho nghèo đói: thay đổi nhận thức, hành vi của cá nhân

 Lối tiếp cận cơ cấu chức năng:

 Cấp độ nghiên cứu: vĩ mô: vd nc 1 cđồng hay xã hội

 Các vấn đề đặt ra:

 Nghèo do rối loạn chức năng, rối loạn cơ cấu

 Chức năng của nghèo: làm những công việc,

tiêu thụ hàng…; là đối tượng của CTXH…

 Giải pháp cho nghèo đói: điều chỉnh lại cơ cấu

Slide 29

Lối tiếp cận mâu thuẫn xã hội:

 Cấp độ nghiên cứu: vĩ mô: nghiên cứu một cộng đồng hay một xã hội

 Các vấn đề đặt ra:

 Nghèo do bất bình đẳng: thành phần nào nghèo/giàu

 Có những mâu thuẫn nào? giữa các tầng lớp, trong cùng tầng lớp

 Sách lược của các tầng lớp

 Giải pháp cho nghèo đói: tạo lại công bằng XH

Slide 31

VII/Các lãnh vực nghiên cứu của xã hội học

 Xã hội học đặt trọng tâm vào việc nghiên cứu con người trong xã hội

 Chuyên ngành trong nghiên cứu xã hội học:

1 Xã hội học gia đình

2 Xã hội học nông thôn

3 Xã hội công nghiệp

VII/Các lãnh vực nghiên cứu của xã hội học

• Xã hội học trong khi nghiên cứu không thể tách rời các ngành khoa học khác

• => nghiên cứu liên ngành

Slide 33

SAINT-SIMON (1760-1825)

P J PROUDHON

(1809-1865)

•

Slide 35

GEORGE SIMMEL

(1858-1918)

ALEXIS DE TOCQUEVILLE

(1805 – 1859 )

Slide 37

KARL MARX (1818 – 1883)

ÉMILE DURKHEIM

(1858-1917)

Slide 39

MAX WEBER

(1864-1920)

HERBERT SPENCER

Slide 41

AUGUSTE COMTE (1798-1857)