Văn học sử Việt Nam: Giản ước tân biên (Tập 3): Phần 2

Phần 2 của cuốn sách Việt Nam văn học sử: Giản ước tân biên (Tập 3) tiếp tục giới thiệu đến bạn đọc những nội dung về: văn học hiện đại giai đoạn 1932-1945; tự lực văn đoàn - mấy tiểu thuyết gia tự lực; những tiểu thuyết gia viết cho nhà Tân dân; thơ và các nhà làm thơ sau 1932; bộ mặt đặc biệt của mấy năm 1940-1945;... Mời các bạn cùng tham khảo!

THIÊN THỨ BA

GIAI ĐOẠN 1932-1945

KHÁI QUAT VE GIAL BOAN 1932 ~ 1945

I.— HOÀN CẢNH VÀ TU TRAO

i Sự biến thái trong giai tổng xã hội

Xã hội Việt Nam vào ký 1980, chứng kiến ngây trong giải

tầng nội tại nó một biến thái quan trọng Chế độ thuộc địa

Pháp, việc tiếp xúc với Pháp và văn mình Tây đần đã biến đỗi cái

xã hội nho phong và thôn ấp ngày xưa, lâm phát sinh mấy hạng

người mới có xu hướng trở thành những giai cấp càng ngày càng

có thế lực trong đời sống quốc gia

_ frước hết việc khai thác kính tế của Pháp tạo ra một lớp

đoạnh nhân bản xứ, mới đầu chỉ là trung gian hoặc thừa hành

cho Pháp, san tự đứng ra kinh đoanh, thủ đếc những tài sẵn,

trổ nên giầu có Họ chính la lớp phú bảo tân đạt, cũng có thể

coi là một giai cấp tư bẫn bẩn xứ ở tình trạng manh nha, Đồng thời

việc thay thế Pháp học cho Han học, sự trọng dụng chữ Pháp và

Tây học lam phát sinh một lớp trí thức mới do trường Tây đảo

ngôn ký lục, sau tinh độ học thêm cao, chiếm được những văn

bằng lớn và được Pháp đúng vào các ngành công chức trung cấp,

cao cẤp hoặc tự đứng ra hành những nghề tự đo ? Ngoài ra với

sự mổ mang các thị trấn cũ, sự thiết lập nhiền thị trấn mới, sự

phát triền giao thông thương mại kỳ nghệ, người ta thấy một số

quan trọng đân chúng lập trung vào các thành thị : công tư chức,

xa nếp sống nông thôn và có khuynh hưởng trở thành một quản

chúng lhị dân với lề thỏi và tâm lý khác bẩn với quần chúng

đại ĐÍỂu, lại được triều đình Huế ban cho hàn lâm, kim khánh,

họ đỗ đàng — và lấy làm vinh hạnh nữa — đứng vào hàng ngữ

bọn nho quan hợp tác mà họ chía sẽ qnan niệm bảo thả cũng nhữ sự kính cần đối với trật tự phong kiến Trí thức mới, họ

cũng chỉ là một số: hiếm hoi tốt nghiệp trung đẳng hoặc cao đẳng

ra, Hy có Tây học nhưng cũng cỏn phần nho học sổ đắc từ tấm

Đó, nên họ đều theo Phạm Quỳnh chấp nhận giải pháp đụng hòa,

muốn bổo vệ quốc túy và nền luân lý Khồng Mạnh Cho đến

cải quần chúng thị dan moi rồi xã xóm làng, số lượng chưa đồng mà cñng chưa hiểm phong hóa mới mấy, „

Bước Vào ky 1980, ba hạng người trêu trổ thành đông đảo

Và đứng ra đồng vai tên phong trong việc đổi hồi chính trị cải cách xã hội, canh tân văn bỏa Nhiều người xuất thân từ giới

doanh thong nghiệp chủ, trổ nên giầu có, tổ chứe nếp sống

theo gương mẫu và - thị hiến người Tây Chang quanh những người này, cũng ở thành thị là một đa số trung lưn, túy không

vượt lền mức phú hào, song có chỗ làm & công tư SỞ, có cửa

tiệm, có gánh bảng, có công việc kiếm tiền, sống đã đãi hơn đân

quê chân lấm tay bàn, yêu miến nếp sống thành thị mà họ thấy

tiện nghỉ hơn, tự do hon, din chi hon, tém lai van minh hơn,

khóa liên tiếp đông đảo hạng trí thức mới Qua giai đoạn này,

họ không còn là những ông đồ nữa nho nữa Tây như ở giải

đoạn trước nữa, mà la những thiếu niên trẻ trung không hề biết

hoặc "biết rất i Hản bọc, thâm nhiễm tư tổng Tây mà học tập

troúg sách vở Nhiền người lại được qua Pháp đu học, trực tiếp thé

pit đãi không khi xã bội Tây Cái Tây học này, niột mặt @ đối với

mgười Pháp thống trị — làm cho họ ý thức được sự bỉnh đẳng và

lên tiếng đòi hổi quyền lợi chính trị, nghề nghiệp Mặt khác — quay,

xẽxã hội nho phong và thôn ấp của tiên tổ — làm cho họ thấy

hông thích nghỉ và có thải độ nhất thiết bảng bồ, chống đối,

Wão giai đoạn pay cùng với sự nằm xuống của lớp nhà nhọ,

Ý những phần ur Tay hoc nay sẽ đứng lên làm một cuộc tổng tấn

công vào thành: trì Inn tý, phong tục, vẫn chương cũ Họ có

đằng sau họ sự fing hộ của lớp trưởng giả mới và đâần chúng

tiến bộ ở thành thi Riêng về văn “chương, có thể nói từ đây văn

mới cốt yếu do hạng trí thức Tây học này.viết, và viết cho cải công

chúng thị dân kia mà họ giải quyết những bản khoăn tứ trống và

thỏa mãn những khái vọng ink cam,

2, Sy canh cai phong hóa và thầm quan

Từ những nơi đô thị và do những lớp người trên đề xướng,

_pbat xuất những canh cẢi về phong hỏa về thầm quan ảnh hưởng

sâu xa đến văn học giai đoạn này Nên luân lý cỗ bị đã đảo,

Cai gia định Việt Nam ci, cai đại gia ông.bà cha mẹ, chú

bác cô đi v.v, với hàn thờ tổ tiên, với những bồn phận hiếu đễ,

bị coi như tù ngục, nhữ xiềng xich, người ta phá vỡ' đề vượt ra, CÁ

nhân phát triển, đòi quyền sống cho mình, đôi được biệt: cư, được tự do kết hôn, được yêu đương, được mơ tmộng Tình yêu

voi chữ « Ý » hoa gia nhập xã hội An Nam, tạo ra từ TỐ Tâm

đến Đoạn Tuyệt bao nhiên nước mắt đau thương mới đì đến

Những tục lệ cñ, cúng tế 16 bai, da bi ăn tống, bị đã đảo,

chỗ vì phan khoa học, chỗ vì không hợp thỏi, không văn mính,

Nhiều phong tạc văn mìỉnh mới được đu nhập: mặc âu phục, chơi thề thao,tấm biển, nhầy đầm Phong trào thé thao lên cao ngay từ 1930 (những cuộc thao diễn quần vợt cửa đội Chim Giao

từ Nam ra Bắc), lan tràn ea ở giới phụ nữ (cnộc đi bộ đầu tiên

Mạ Nội — Đồ Sơn, 120km, của "phụ nữ thể thao do cô Hoàng Việt Nga tổ chức vào tháng 11 nằm 1930) Vẫn minh Tay lam cho

giá cải đẹp lực sĩ, Hình ảnh cụ a oho yoo hac xiroug mai — cling như hình ảnh những Lý Toét, Xã Xệ ~ bi chế riễn khinh rẻ Thạch

Lam viết trên Phong Hóa năm 1938:« Người ta thỉ nhaura bãi bŠ để

vai Gita ‘trong tdi trổ, Những kể ốm yếu gầy còm nHìn một

cách thương hại và thẹn thuồng cái thân thể của họ và bắt

đầu hiểu một cách thấm thía cái quan trọng va sự đẹp của một

thân hỉnh mạnh khổe mà xưa nay họ vẫn khinh bỉ»,

Một phong trào cẢi cách y phục phụ nữ được đề xướng,

Người chủ xướng, họa sĩ Nguyễn Cát Tường, viết trên báo Phong

Hóa năm 1834: « Ngây xưa các cụ ấn mặc cốt đề che khuất thân

thể, nên làm ra một bề ngoài lụng thụng, bâỹ giỏ phải ấn mặc

sao ©bo đáng điện thân thể được tự nhiên phô bày Hay “có khí

đề chữa cho cái đảng điện ấy được uyễn chuyển tha thướt thêm,

Chiếc áo dài Cát Tưởng chẳng bao lâu lan tràn tứ Hà Nội về

các tỉnh, từ Bắc vào Nam

Nói chung thì những thay đổi ở phong tục này Bắt nguồn

từ một thay đổi quan trọng về thẳm quan nghệ thuật, cách quan

niệm và nhận định cái đẹp, và ở đây, xã hội Việt Nam trong giai

đoạn này đã chịu ảnh hưởng rất mạnh của một phong t rào nghệ

thuật phát sinh từ trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Đương Trưởng

này được lập tử năm {926 Đến 1930 khóa đầu tiên ra đời với

những Lê Phổ, Lê thị Lựa, Võ cao Đầm, Nguyễn Phan Chánh.,

đã mổ một kỷ nguyên mới cho nghệ thuật và thầu uỷ quan Việt

Nam, Tô Ngọc Vân viết trên báo Ngày nay : «Trước khi trường nay mé,

trong nước ta không có một người nào cô thể gọi được là nghệ sĩ,

Công chúng không biết thưởng thức mỹ thuật Những Kiều nhà

Xấu, những bàn ghế lố lắng những tranh vẽ sặc sỡ hồi ấy là

biều hiện cho tất cả một sự hỗn loạn Đến khi lớp sinh viên

đầu tiên & trưởng Thuật ra, tỉnh thế bất đân đổi hẳn, Những

cuộc phô bày mỹ thuật, những phong trào triền lãm làm cho mọi

người chú ý đến cái đẹp một cách hiểu biết hơn MỸ thuật thay

đổi cẢ cách sống nữa Chúng ta hoạt động trong một boàn cảnh

dep, Boi chúng ta thêm vẻ thanh lịch»,

Nhất là ở địa hạt vấn học, phong trào mỹ thuật nấy đã giúp Ích nhiều cho sự tiến bộ cổa báo chí và sách Xổ: Tự Lực

văn đoán nồi đỉnh đám một phần là nhờ bàn tay tài họa của các

họa sĩ Đông Sơn, Trần Quang Trân, Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân

Khi đã coi những trang Phong Hóa, Ngày Nay có điềm những bức

tranh Hải hước ÿ nhị hay mỹ thuật xinh tửơi, người đọc không

KHẨU QUÁT VỆ GIAI ĐOẠN 19524045 “¿98

bước rộng vào cả văn chương và đời sống tâm tink Những nét tranh

thiên nhiền, những khuôn mặt bay bóng hình thiếu nữ đã chiếm

nhiều chỗ trên những trang thơ Thế Lữ, tiểu thuyết Khái Hưng,

Nhất Linh, và làm say mê một công chúng trở nên nhậy cảm với

cải đẹp

3 Sy diễn tiến của giai đoạn

cái phần ứng dĩ? nhiên của lớp trổ có lân học vươn lên chống

lại phái cũ phải giả Song phong trào cũng còn có cận nhân ở

thời cuộc Những biến động 1929-1990 đã gầy xao xuyến trong nước

không khí hoang mang kinh sợ hay buồn bẩ hoài nghỉ khắp nơi Họ mnốn trấn an, mnốn lấy lại lòng tín, Những hội chợ được mở, bất đầu ở Saigon rồi ra Hà Nội thường lấy dadh nghĩa

từ thiện như giúp hội đạc anh, giúp hội bài lao, song cũng để cho người 1a VHỈ, người ta quên, Đó là những năm mà bọn công

tk Ha Thanh ăn mặc ding mốt Ba Lễ, tay cầm «yo yoo tiém vào các chợ phiên, từng « confetti, serpentiin» lên đầu các thiếu

nữ tần thời và cười đùa hẳ hê; hoặc là xách can về các hội Lim, hội chùa Hương, hội đền Hùng, tìm những thôn nữ mộc mạc

phỏng viên báo Phong Hỏa, 1938): «Nén chơi tôi trễ anh 41

Chơi tuổi trẻ đề tự nuôi lấy lòng yên doi Có biết thương đổi,

yêu đời thì mới cố công mà lâm việc cho đời, Chúng mình cồn

Thiếu niên là thiếu niên, chớ không phải là những ông già non

lên mặt bí quam than dai thể ngắn»

'Trong không khí ấy, nhớm Phong Hóa tùng ra cái tôn - chỉ

‡à hợp thời, Đồng thời nhà cầm quyền cũng nàng để một phong trào báo chỉ bản xứ (riêng trong đệ nhất bán niên 1933, trong nước có đến 27 tò được phép ra đổi) đề mổ lỗi cho người ta ăn nói Không phải là nói chuyện chính trị mà là để cười cợi châm chọc, đề cho phải trể hạ phái gia, để tán đương những thành

si "-

tích thể thao, để làm van nghệ thuần tủy, Phải trễ, lớp: trí, thúe

tân bọc, được sẵn sĩc nâng đỡ hơn bao giờ hết, nhất lÀ sau khi

Phạm Quỳnh vỏ Huế, Nam Phong di xudng, vin dan, dw lida, đanh;

vọng nữa thuộc về họ Năm '1993, Nguyễn Mạnh Tưởng 29 tuổi ơm

hai! bing Hin sĩ về nước Quốc đân chào mừng bái phục: Cuối

nắm 1933, Hené Robia lên làm tồn quyền, càng tổ chính sách

nâng đồ, vỗ về, tín cậy phải trổ, chỉ thị thu đụng hết bộn: tri

thức thất nghiệp nhất là bọn Pháp ấn hồi hương, lại đầy Louig ÿ

; Marty ra khỏi phỏng chính irl, mai Nguyễn Tiến Lãng vào làm

bí thư cho mình (1939, hủy bổ chế độ kiểm duyệt (1985),

Những nằm 103235 này đánh đấu sự bột phát cĐa bảo chị VA:

ấn lốt quốc vẫn, sự tồn thắng của khuynh hưởng hoạt kê (rộn

các bảo Phong Hĩa — Loa — Nhật Tên —- Ngọ Báo +) Phong trào

vui về trẻ trung diễn tả ra ở văn nghệ Tự Lực bằng một chủ

nghĩa lãng mạn lý tổng xinh tươi, mổ tâm hồn pam nữ thanh

niên cho cảnh sắc thiên nhiên và tỉnh Yêu mơ mơng, Nĩ chống

lại cải Hing mạn sưới mướt cổa Tuyết Hồng và Tổ Tâm mà thời

cage bí đất 1930 bỗng dựng tơ thêm mền äo não nặng nề Nĩ

để vết tích trong những đoÄa thiên và tều thuyết đầu tiền của

Kbải Hưng, Nhất Linh trên Phong Hoa: Didi béng hoa đào, Nẵng

mỗi trong rừng xuân, Hồn bướm mơ liên, Gảnh hàng họa Khơng

Phải cảnh tượng trước mắt bày ra tốt đẹp gì Một khuynh hướng

fẢ chân đo Nguyễn Cơng Hoan, Vũ Trọng Phụng mở lối, manh

nha ngày lừ trước 1932, đưa ra những nhĩớp nhúa của xã hội,

Những văn nghệ Tự Lực cơn như trăng mội lên hoa mới nổ,

ngưởi ta muốn vni, muốn nhìn đổi qua cập kính hồng,

Kế sau, những năm 1936-39 bày ra một cục điện khác, Năm

1936 ở Pháp đẳng Xã hội lên cầm quyền, mở đầu cho bên Đơng

Duong sự trở lại hoạt động chính trị cơng khai, Một số trị thức

tần học lĩnh vai tiền phĩng nhảy vào Yơng tranh đấu bằng báo,

chí, hội họp, vận động đồi hổi các tự do Nhĩm Ngày Nay cũng

Xoay ra hoạt động xã hội Cây bút Hồng Đạo lố cáo những thối

nát của (chính quyền, những lầm than của dân chúng đưởi chế độ

thực dân phong kiến, Nguyễn Tưởng Tam chủ xưởng chiến địch

Ảnh Sáng, chống nhà ổ chuột, cổ động cho phong trào truyền bá

quỐc ngữ Về văn nghệ, một khuynh hường tá chấn nhằm ào

« những vết thương xã hội » phát sinh, được nhiều nhà - tiêu

thuyết theo sau Nguyễn Cơng Hoan, Vũ Trọng Phụng' khai tháo,

Tiong nhóm Tự Lực thì đợt lãng man xinh tươi đã qua

rồi, nhung người ta vẫn không rẻi vỆ trí suy cẩm cả nhân, và

khung cảnh gia đỉnh trưởng gi

eh cách xã hội càng những bản khoán cách mệnh đã âm ảnh

ống từ trước 1632, Sự tranh đấu trên thực tại côn quá xa cách

sự kết quả ưởc mong Trên một đất nước chía rẽ, dưới bàn tay

thực đần xảo quyệt, có múa may lắm cũng chữa ra sao, Người

hiến sĩ tranh đấu vẫn có lúc tim về với cá nhân, làm văn nghệ

tam tink, coi như nguồa vui thanh thân của nghệ SĨ

Nhất Linh theo đuổi giấc mộng

Thực dân nếu cổi mổ cho người ta an nói, đôi hồi, thì

hat, nha nhẩy, nhà chứa mọc lên như nấm Nhất là tt 1987, Chatet

lên cầm quyên xứ Bắc, những chợ phiên lại mở ra với một nhập

độ gia “tăng Thanh niên nếu có một số giác ngộ nhìn được sinh

lộ, tủ cÑng có bao nhiêu cổ hoàn cảnh để sa ngã Phong

trào vui về vào những nằm ấp thế chiến (1938 — 1989) ở Hà Nội

lại lên cao, nhưng không nhẹ nhàng thơ mộng như lrước nữa

tiểu thuyết gọi là tẢ chân, bề ngoài tưởng như phụng sự một

nghệ thuật xã hội, kỳ thật chỉ đề đầu độc thanh niễn (Vài tựa

đồ giật gân nhất trên kệ sách tiểu thuyết lúc ấy: Lâm đĩ, Ngưới

đần bà trần truồng, Khí chiếc gốm rơi xuống ) Sự sa đợa chân

chường lan trần cà vào những tác phầm về cuối của Nhất Linh

(Bướm trắng) Khai Hung (Baa khoản), Vào thơ mới của Xuân Diệu,

Huy Can

Trong tỉnh trạng ấy, Âu chiến bùng nỗ (1939) Rồi Pháp đầu bàng Đức, Rồi Nhật kéo sang Sân kbấu chính trị Đông Dương

trải qua nhiều biến cố quan trọng, Thôi cuộc: xoay chiều, - cho

người trí thức Việt Nam thấy niột tương lai hứa hẹn cho đất

nước, một lối thoát cho hoại động và tư tưởng mình, Tự

lyc văn đoàn đóng cửa báo, bước vào hoạt động giải phóng đất

nước, nhường văn đàn cho một lớp trẻ trung hơn Những năm 1940-45

này chứng kiến cùng với tinh trang chờ đợi về chỉnh trị, một

cuộc sửa soạn rộn rùng về văn học, với những biến đổi những

u.— MẤY YẾU TÍNH CỦA GIẢI ĐOẠN

!.8g ly khơi với những bận tâm học thuật quốc gia

Trong giai đoạn trước, một mối bần khoản lớn của văn giá

lả xây đấp một nền quốc học, một học - thuật đồ thế cho Hán

học suy tần, Cải học ấy phải không Tau không Tây, có tính chất

tham bán Âu Á, mà lại có cái cốt ty quốc gia Chỗ nghĩa văn

học ấy đã khiến cho loại biên khảo và luận thuyết quốc văn rất

phát triền Năm 1932, Pham Quỳnh vào Huế tham chính; tưởng

như để được địp thí hành nếu không cải chính trị hiếp pháp

thì cũng cải giáo dục học thuật quốc gia của ông Sự thật chẳng

như vậy Lá bài Phạm Quỳnh hị đốt ngay với chiếc máy bay

Pierre Pasgnier (1933), Từ 19384 trở đi, đất Bắc đi vào con, đường

trực tị nếu không về Hành chánh thì cũng về văn hớa, Hoe

Tây di lên, trổ thành chánh thức Cải khoa cỗ điền Hân Việt mà

Phạm Quỳnh đầy công khai sinh ở trường Cao Đẳng Hà Nội bị

bãi bổ Từ đây nền Đại Học ở Hà Nội lấy sy rap thea Paris

làm tiến bộ

Đối với đa số nhóm trí thức cầm bút sau 1983 thi không

còn học thuật, văn hóa nào hay hơn là học thuật, văn hóa Tây,

Những cố gắng dung hỏa của Phạm Quỳnh chỉ làm cho đất nước chậm

tiến Hoàng Đạo hô hào đổi mới triệt đồ, âu hóa khéng chút

do dự Nắm 1936, bằng Sơ học yến lược bị bãi bổ ở Nam Kỳ,

Hoàng Đạo tự hỏi sao không làm vậy luôi cho xứ Bắc, bởi vị,

ông viết, « bắt tr con lèn sáu học đầm ba nằm quốc ngữ, không

bằng đợi nó lớn lên năm tmỗi nữa cho nó học chữ ấy hai tháng,

mấy nằm sơ học quốc ngữ kia theo ông không có Ích lợi gi cả,

Ở một bậc cao, Nguyễn Mạnh Tường muốn xây đựng cả Đông

phương lại bằng «những tẳng đã chổ từ Pháp vẽ»,

Đã có một đưởng lối nhất quyết như vậy, l8 tất nhiên họ

không còn bận tâm đến việc đào bởi quả khứ, lau chủi quốc

tủy, dựng lại quốc học Không những thế, cà đến vẫn học lý

luận cũng không côn được họ na thích nữa Cuộc tranh luận về

duy lâm và duy vật giữa hai nhà văn Hải Triều và Phan Khôi

năm 1933 trên Phụ nữ Thời đàm không gây ra tiếng vang nào,

chỉ được Phong hóa đón nhận bằng những câu chế nhạo Nguyễn

Mạnh Tường cho rằng những cuộc tranh luận như vậy không

đáng đề tai, pei vi (tất cả những điều gì đáng nói về vấn đề,

bằng tên chỉ của Tự lực văn đoàn (1933), cũng không có mục

nào nói về công việc biên khảo Những giải thưởng của họ không

hề cấp cho một tác phẩm học thuật nào Văn học cha gi

nay cho đến 1940, là cốt yếu một văn học sáng tac

3 Sự phát triển của tiều thuyết về Thơ

Con nhớ Phạm Quynh đưa ra một phần biệt gốt cân về vẫn

chương là văn có ích và văn chơi Văn có ích là văn lý luận,

xăn học thuật, văn chơi là vin tinh cầm, vần mỹ nghệ Phạm

hệ ông chấp nhận quan điềm ấy Trong giai đoạn này trái lại

người ta ngắn loại trên mà chỉ ta loại đười, Người ta không muốn

vx nép sống tỉnh cẩm, tuổi trổ của lớp văn gia và độc giả sau

1933, thời cuộc sau 1932, sự ly khai với bận tâm học thuật, tất

of đều là những nguyên nhân cất nghĩa khuynh hướng nây,

không được người ta chú ý đến nữa VÀI tờ báo côn làm công

việc ấy (như tờ Vến học của anh em ông Duong Ba Trac, to Tt đân của bội Khai Tri) sống vất vưởng Vài học giả còn theo đuổi công việc ấy (nhm' Trần Trọng KÌm, Dương quảng Hàm) làm xiệc trong riêng tây và lê lợi gho những kết quả ở ngày mai Người đọc 1933 chỉ đề ý đến vấn nghệ Các loại sảng tác nhớ, vậy mà đã tiến bộ mạnh : tiều thuyết, đoần thiên, kịch, thơ,

Ngay bước vào giai oan,’ mét phony’ trko thơ mới phát sinh

của Tự lực vẫn đoàn tung ra, được ham chuộng, được bất chước

Nói chung họ cầm lá cờ lãnh đạo văn nghệ cho mii tei 1940-

3 Ảnh hưởng tũng gia của văn học Phép

chỉ thudng thúc văn chương Pháp qua các bản dịch, ma những |

tác giả và tác phẩm được dịch ấy cũng không có trình độ (8/642

lắm Đối với người cầm bút thị trữ một bai ngoại lệ như Phạm

Quỳnh, cái hiểu biết về Pháp văn thường: chỉ ở phạm vĩ nhà trường

vài tác giả liêu biểu cỗ điền và Jang man lam nòng cốt cho cãi

chương trình 'trung học khiêm tốn mà họ theo đuổi, Hoàng Ngọc

Phách trong một chộc phống vấn có dẫn kề mấy tác giả:đã ảnh

hưởng đến tư tưởng cña ông ; Rousseau, Chateaubriand, Lamartine,

Victor Hugo, Musset, Vigny — aéu la những tác giả đã được giáo

su Dufresne bình giảng cho trên ghế nhà trưởng,

Qua giai đoạn này, tuy chưa có một trường văn khoa đại,

học Pháp ở Hà Nội, nhưng nhiều người tốt nghiệp ở các khoa

khác ra có trinh độ Pháp ngữ cao và thấy khuynh hưởng về văn

học đã tự tho biểu thêm qua sách, bảo về nền văn chương Pháp Vài

người sang Pháp học, đạt tới những cấp bậc đại học cao của Pháp về

văn khoa và khí về nước đem truyền ba viết lách hoặc

giảng dậy về những phong trào những danh tiếng mới nhất của

thập: Thí dụ như Nguyễn Mạnh Tường từ 1988 về đạy ở trường

Bưởi đã: chăm chỉ giảng Gide, Valéry cho bao nhiên khỏa hoc

trò, Nói chung nếu sự hiều biết về cái học Hân Việt suy sút thì

sự hiểu biết về văn bọc Pháp qua giai đoạn này ở người đọc

cũng như người viết đẩ vượt lên một mức cao hẳn, Những

trường phải Pháp, lãng mạn, tẢ chân, tượng trưng, siêu thực, đã

lần lượt In đấu vết vào những sáng tác của ta Ở Xuân Diện,

Huy Cận, người ta thấy vết tich Baudelaire, Verlaine Khasi Heng

đã chịu bao: nhiều Ảnh hưởng cha Anatole France, Người ta có

thể phân tách cả một «gidisme» ở tiểu thuyết Việt Nam thời

này tử Nhất Linh đến Nguyễn Thân, Nhất là ra khối 1940, ảnh

hưởng văn chương Pháp càng mổ rộng, Văn gia ta đã đi tim mẫn

mực qua cả các nền văn học tây phương khác như Anh, Nga

4 Šự cạnh cải trong ngôn ngữ văn học

Giai đoạn trước, Nam Phong đã đưa ra một cách hành văp

dao mà nó tra thái thủ văn liệu, ngữ điệu, và bắt chưởc về êm

đềm dụ đương, đảng khoan thai đôi khi lướt thướt Dưới những

hgồi bút khuynh hưởng về nho học, có khi nó 'còan đeo thêm

những điệu xưa chữ cũ, trải ra từng vế đài đối xứng, rậm rịt

làm nghị luận hay điểu thuyết thì cơn kh đi, những nếu đem

dùng để viết báo thì rất bất tiện

Nhà báo Hồng Tích Cha ° là người đầu tiên muốn phá

bổ nĩ Trong tờ Ngọ Báo rồi Đơng Tây 1901, ơng đồ xưởng một

lối văn xuơi mới, viết rất ngắn, rất rổ, bằng cách phỏng theo

củ pháp và ngữ điệu Tây, Văn ấy viết giĩng một va sộc lốc Ơng

một cải cách lớn Đến Tự lực văn đồn ra đời, đựa ra chủ

Bơng Tây, họ muốn làm một cuộc đụng, bĨs; bổ câu văn Nam

Phong những cũng khơng ai vào cải cực đoan Hống Tích Chu,

lưu, một lối văn cán Nam» nhự họ nĩi Văn ấy cĩ thể thấy

Tuy nhiên phải cơng nhận tằng về sau, nhất là đối với độ giả cĩ Pháp học, vẫn ay td ra lat lẽo, cĩ khi rưởm hay lọng Chỉ cĩ

KHÁI Hưng với đuyên đáng thiên phi cla ơng lÀ cổ thể tiếp

tục sử đụng và thu hút độc giả Con ve sau, ngay Nhất Linh,

hơn Nĩi chung thì câu vấn trong giai đoạn này càng xề sau cảng

chịu ảnh buởng cú pháp và ngữ điện văn Pháp, nhất là ở mãẫy i nhà vin xuơi cĩ giá trị về sau như Nguyễn Tuân, Đồn Phú Tử, }

Nhất Ta sang thơ nữa, câu thơ Xuâu Diệu, Huy Cận chịu ảnh

hưởng rất mạnh câu văn và chữ Pháp Cải tinh cach «An sam»

mà Tự lực muốn bảo vệ, vẽ sau cũng mất cà ranh giới vA xỉ tri cha nĩ Nĩ càng ngày càng tiến về câu văn Tây

() Hoang Tích Chủ sich năm 1997 tai Pha Lara (Bae Ninh) 1& người

but tờ Nạo báo (1920} vải lập ra tờ Đồng Tây (1231) Ơng sướng FA

mỘt cách hành văn mới đề chống lại cấu vin Naw Phong và được nhiều người

cực đốn, cho nên bị cơng kích Song làng báo làng vấn khi fy đã chịn ảnh j hưởng của nĩ rất nhiều Nĩ đã mở đường chọ câu văn quốc ngữ mới của

giai đoạn 1932

CHUONG

TỰ LỰC VĂN B6ẦN

HẤY TU THUYẾT flA TỤ tựt

i— TỰ LỰC VĂN ĐOÀN

f

©

i Người sáng lập : Mguyễn Tường Tem,

Nói đến Tực Lực văn đoàn, người ta không thể không trước

hết nói đến Nguyễn Tưởng Tam, người đã hầu như mgt minh ding

sing lap ra nd,.dng ra doi vaio ding ndm mà Đông Rinh Nghĩa

Thục ra đời đề thúc dục quốc dân bước vào con đường đuy tân,

Nắm Nam ,Phong xuất hiện, ông 11 tuổi, học trường tiểu bọc ở

Cầm Giàng HẢI Đương Có lễ vi sinh trong một gia đình ty là

công chức bảo hộ Pháp song thanh bạch nho lưu, lại đông anh

em và cha mất sóm (nằm ông 12 tuổ) nên ông sớm có óc tự

lập, chỉ phấn đấu Thêm vào những khả năng trí não thiên phú,

nên trên con ‹đưởng học hành tuy gián đoạn vất vÃ, song ông

đã thành công một cách khả để đồng và ly kỳ nữa Sau khí cha

mất, gia đình lâm vào cảuh khó khẩn, ông phải bổ học hai năm,

năm 1920 mới thí vào trưởng Buổi sau 3 năm trung học đã đỗ

bằng Thành chúng, rồi ra kiếm kế sinh nhai bằng một chân thư

ký ở sở TẠI Chính Hà Nội (1923) Thôi học trung bọc ông đã

tổ ra có nhiều năng khiếu mà đa đạng đủ vẻ Pháp vẫn và khoa

học giỏi, lại có tài vẽ, thích làm tHo văn quốc âm, là một độc”

SIÁ khâm phục Nam Phong, một tín đồ của văn chương Nguyễn Dn,

Thội giờ nhàn rỗi khi đã có một công việc yên Šn mưu

sinh giúp Nguyễn Tưởng Tam đồ ÿ hơn đến văn chương Huổng ứng

¿ phong trào suy tôn trnyện Kiều khi ấy,-ông đã gổi đăng trên Nam

Phong trong rnấy kỳ Hền bài luận về truyện Kiền (1020, đó là ảng

xăn đầu, hài bảo đầu Rồi ông ngồi nặn nọt viết tiều thuyết Nho

- phong, cho xuất bẩn năm 1936, dự thÃo nhiều cuốn khác, và cưới vợ

đà một thiếu nữ gia đình huôn bán ở thành thị) Cuộc đổi thầy Phản

Tam tưởng như vậy là sẽ đi vào cảnh êm ấm, hạnh phúc dễ dang,

song chí khí hơn người không cho phép ông đừng lại đó,

Thang 1Í nắm 1925, ông Xín thôi công sổ, vào học trường

Cao Đẳng y khoa, có lŠ muốn tim một nghề nghiệp có địa vị

hơn, Song cuối năm đó nhà nước bo hộ mổ trưởng Cao đẳng

“Mp “thuật Nguyễn Tưởng Tam có lẽ vì tiếng gọi quyến rũ của

nàng mỹ thuật, bổ trường thuốc thí vào trường mỹ thuật, đỗ đầu,

yào học và được họa sư Pháp Victor Tardieu hết, sức đìa đất,

Những ông vẫn chưa thấy con đường của mình, Những buầi theo

(cụ Tạc» mang giá ra cảnh đồng qué vẽ, quang cảnh dan qué

chân lấm tay bùn làm lụng khổ sổ xúc động người thanh niên

aa tu lw, cho ông thấy trong hoàn cảnh đồng bào nô lệ cơ cực

như vậy không thể nào bổ đi vui riêng cuộc đời nghệ sĩ,

Thêm vào sự sồi động của thời cuộc khoảng 1925 — 1926 càng kích thích nơi người thanh niên cải chí lam việc ích lợi

cho nước cho đân, Mã muốn thực hiện được chí đồ thì phải vượt

lên nữa, phải xuất ngoại, trông tim học hỏi lấy những kiến thức

và phương tiện cần thiết, Cho nên nắm 1927, ông nếm cọ, bổ giá,

xin ñi Tây du học Ông qua Pháp, học ở Paris, theo ban Khoa

bọc, trong vông 24 tháng, giụt được đổ ba chứng chỉ đề thành

cÑỉ nhân lý hóa Đồng thời với việc học ở nhà trường, ông lại

để ý học hổi hon trong đổi sống xã hội Pháp, những bệ mặt

mới của văn chương nghệ thuật, nhất là vai trở tiền phong của bảo chí, tiếng nói hữu quyền của nhà ngôn luận, ông cố gắng thâu góp mdt số kiến thức về địa hạt này mà ông muốn đi vào

ruột khi về nước đề hoạt động và gây nh hưởng đối với chính

phủ và quốc dan

2 Từ tờ báo đến văn đoàn

Nếu có những cuộc xuất ngoại làm cho người ta càng vững

tin vào lập trường mình, cảng vững tiến trong những khuynh hướng mình, như cuộc « Pháp da» của Phạm Quỳnh thì cũng: số

482 GIAI DOAN 1932-1945,

những cuộc xuất ngoại làm cho người ta thay đổi bẩm Đó.là

trường hợp « đi Tây » của Nhất Lính,

Năm 1930, Nguyễn Tường Tam 24 Inỗi trở về nước, với ‘trong

Ồầu óc một chân trời mới, những quan niệm thay đổi hỗn về xẾ

hội và văn chương Con người nho phong đã nhường, chỗ cho

nhà cách mạng xã hội Nhà vẫn chỉ biết khâm phục truyện Kiều

thấy cần phải đồi mới tất eà cải không khí văn học do phái Nam

Phong thôi ra từ trên 10 nằm nay,

Việc đầu của ông là kiếm một công việc đề mưu sinh rồi

kết hợp một số đồng chỉ đề cùng ra một tờ báo Việc trên

thị không khỏ gì Với mãnh bằng mang từ Pháp về, ông được

đón ngay vào đạy lại trưởng tư thục Thăng Long Nhưng việc

dưới thật chẳng dễ Những người có trí thức, có bằng cấp mới

kbả cao, để làm cho đư luận kinh nề bay gid, it ai lai phiêu

lưu vào con đường bấp bênh làm báo, Nhất là trong cái không

khí vẫn học cin cdi Nam Phong khi ấy, thật khó kiếm ra một

cây búi có đặc sắc có triền vọng mới mê Khó hơn nữa là hồi

hương túi rỗng, đã có xin được giấy phép, hiếm đâu ra tiền mà

nuối tờ bảo trong buổi dau, irr phi di gd cha một số phú hộ

đầu cơ lã điều người muốn đặt lý tưởng trên hết không thể

làm được Nhưng rồi nhớ Ở sự có chỉ và cơ hội (tốt, Nguyễn

Tưởng Tam cũng vượt được hết những trở lực ấy Tờ báo Cười

xin phép những lần lữa không cho ra được, đành bé quá hạn

Năm 1833 tò Phong Hóa của mấy đồng nghiệp cùng dạy học Ở

trong trưởng ra đổi, do Phạm Hữu Ninh người sáng lập trưởng

Thăng Long làm quấn lý, Trần Khánh Giữ giáo sư Thăng Long

làm chủ bút Trần Khánh Giư có tú tài Pháp, kiêm thông nho

học, có ngôi bút hoạt bắt tuy tư tưởng côn nhiều phần khuynh cỗ

Phạm Hữu Ninh là một người hiền hận có tấm với phong hóa,

với quốc vẫn, nhưng kính nghiệm làm bảo lại không cá,

Phong Hóa mới ra được nhiều người chú ý nhưng cải tôn chỉ œ xét trong hai nền vấn bóa cái gi tốt đẹp thì, thâu góp làm

vin hóa của nước nhà» của ông Phạm Hữu Ninh chiụi vào trong

cải luận điệu đúng hỏa của thời đại, tờ báo không đem lại gì

mới tHỂ và đi xuống Nguyễn Tưởng Tạm thấy một cơ hội tốt

để làm một thì nghiệm,

Trước bết ơng điềm lại những đồng chí Ơng muốn

đem lại cho độc giả một mĩn ăn tới Tà cái cười tbh đã

sĩ Hồ Trọng Hiếu, người bạn số Tài Chính đạo trước, tuy chữa

xa mắt độc gid; song cdi tai châm biếm và cân thơ hoạt kê ơng

8 lừng thuống thức Ơng muốn tim bạn văn cĩ học thức cĩ

phong độ thì đã cĩ Trần Khánh Dư đĩ Một cây bút mới mễ

mà ơng đã từng được đọc trên báo mà ơng thấy cĩ triển vọng và

$& cổ kết nạp cho được và chắc khơng khĩ kháo, đĩ là cây bút

Thế Lữ Nguyễn Tường Tam thấy đã cĩ đổ cộng tác viên Thật

ipa thi cơn thiến nhiều, những ơng sẽ mang thêm vào tất cả,

mang vào cây bút về học cụ Tạc ngày irước, mang vào bộ ĩc

fà nhất là mang cA mgt bon anh em trong nhà vào: Nguyễn Tường Clim, Nguyễn Tường Bách, Nguyễn

Ơng liền điền đình với Phạm Hữu Ninh và Nguyễn Xuân Mai

(người chính thức cĩ giấy phép) đề đúng ra làm lại tờ báo, Thế

rồi ngày 32 tháng 9 năm 1983, Phong Hĩa số 14 đồi mới ra mất

danh giá ra đời: Nhất Linh, Nhị Lính, Đơng Sơn, Tứ Ly, Khải

tưng, Tú Mỡ, Thế Lữ

Vài thang $ố in lên yên vụt từ 3 ngàn én 10 ngàn, Tháng 3 năm

sau (1938) sau Khí số báo Xuân ra đời được độc gi hết sức hốn

nghênh, Nguyễn Tưởng Tam thấy bọn mình quả đã thành cơng

tính chuyện hoạt động lân đài, cùng anh em cộng tác viên

thành lập một nhĩm lấy tên là Tự lựe văn đồn

Lấy tên Tự lực là cĩ ý họ tự sức mink gty lấy một cơ

sở chử khơng cậy nhờ bàn tay chính phổ hoặc một thế lực lài

chính nào, đo đỏ cĩ tư cách độc lập khơng tuân theo một chỉ

thị nào, ngồi đường lỗi chỉnh bọ tự vạch ra Trong một số báo

Phong Hĩa tháng 3 nấm 1933, vẫn đồn ra mAt độc giả, tuy nhiền

“khơng cĩ gì om xém long trọng, chỉ đưa ve mét ban tuyên ngơn

ngắn và giới thiệu đấu hiện của đồn là hình một con é thu lai

mấy nét kỷ hà Thành phần đồn là những aÏ cũng khơng nĩi

rõ, Song aÌ cũng hiều là nhĩm người làm báo Phong Hồa với

trên hết người chủ trương là Nguyễn Tưởng Tam Trong tap

định khi đĩ lập một thứ « pleiade » voi «bby vi sae» Đĩ là

Nhất Lính tức Nguyễn Tường Tam (cũng ký các biệt hiệu khác

Nhị Liih, BẢo Sơn, Đông Sơn), Khải Hưng tức Trân Khánh Dư

Ta MG tức Hồ Trọng Hiến, Thế Lê tức Nguyễn Thứ Lễ (cñng ký tên

Tí:Ly), Thạch Lam tức Nguyễn Tường Lân Qúc đầu cũng kỷ tên

¡ Sinh) và Nguyễn Gia Tri, nhà hội họa chuyên môn Tuy

vig

sự

nhiên buổi đầu trong hoạt động của nhóm, ta nhận thấy

giúp sức của nhiền người khác nữa: Nguyễn Tường Cam, anh“

ruột Nhất Linh làm giám đốc tờ Ngày Nay (xnất bẩn lác đầu đồng

thei voi Phong Hóa), Nguyễn Tường Bách, em ruội Nhất Linh

cũng có bài bình luận, truyện ngắn hay cả thơ nữa, Nguyễn Cát

Tường, họa sĩ đưa ra trên Phong Hóa một kiều áo mới cho phụ,

nữ Về sau khi Phong Hóa nghĩ, tờ Ngày Nay thay thế, lại thấy

sự cộng tác thường xuyên của các cây bút khác mà tác phẩm rồi

cũng do nhà xuất bẫn của vấn đoàn in, đặt đưởi đấu hiệu văn

đoàn như các nhà tiều thuyết Trần Tiêu, Thanh Tịnh, các nba

thơ Xuân Điện, Huy Cận Tuy nhiên thành phần cốt can ban đầu

có lẽ quả là nhóm thất tỉnh» trên

4 Quon điểm của nhóm về xổ hội về, nhân sinh

Đọc qua mươi số Phong Hóa đầu, chỉ cần nhìn qua xuấy cái nhan đề luận thuyết Ở trang nhất: Tập ime — Nho giáo — Hu

gỏ một ý niệm về đường lối của nhóm người mới này Cấp nhà

văn nhà báo trong Tự Lực với Nhất Linh đứng đầu có một chủ

trương đuy tân và cấp tiến Họ muốn đã phá cái xã hội nho

phong với tập tục, lễ giáo mà thế hệ cũ gọi là quốc túy, quốc

hồn, đã phả nhất là những &hñ tục» của dao qué sau ify tre

xanh, đã phá cải không khí sẵn bí, cải phong thai dao mao,

những thành kiến chân đời cña lớp người đứng tuổi trong xã hội khi

ấy Và đề thế vào họ đưa ra một gnan niệm sống âu hóa, cải cách

lẽ phải, tự do cá nhân, hạnh phúc vật chất, chủ nghĩa yêu đời

của lớp người trẻ

Những ý trổng trên ta thấy trong những bài luận thuyết bảo Phong Hóa rồi Ngày Nay, thường dưới ngồi bút Nguyễn Tường

long tức Hoàng Đạo bay Tư Ly, có thể coí như người phát ngôn?

nhà xã thuyết của nhóm vậy, Ta 0d thề ghi chép sau đây vài

TỰ' LỰC VAN DOAN

“hàng rÃi rác đưới ngồi bút Nguyễn Tưởi

lung lay sắp đồ, sắp sửa (heo mấy nhà

những tư tưởng chân đời, ta không thể

được» ĐỐI oới nếp sống đẩn quê

một người công din, có đổ quyền

xi nến yêu đổi vì có yêu đời mới

tốt đẹp hơn lên», Đối vdi nén luân

cân bảo ban, ta phải cúi đầu vàng

sòn có tư tưởng gì nữa, mà ia là

mà bắt ta đem lẽ phải, lương trì, r:

của nhóm Đối mới nho giáo: « Những lý tưởng của các củ xa

không hợp với trình độ học thức của thiếu niên nữa, Nho giáo

thâm nho còn sót lại mà tiêu điệt với thời gian, Còn đạo Lão, đạo Phật chỉ đem lại cho thiếu niên

nương tựa vào đấy mà sống còn

«Ta padi thay thế cái mớ lễ

miếng giữa làng bằng một sàng xó bốp bằng một cải lễ mới, Những

tự đo làm một người cổng ông Lý ông Chánh, quý bồ jminh đồng góp đñ sưu thuế theo đúng luật lệ là Không ai ire

hiếp được mình, chớ không cần phải khoác cái chức nọ chức

kia s„ Đối øới lục lệ c trugén: «Ta phải tìm thấy tỉnh thần văn

minh thal Tay rồi Dự tạo lấy những điều nhu cần cho ta, và

muốn thế ta phải dứt bổ những đây buộc chẳng chịt lấy Hoh

và trí phục lông của tả một dân tộc», Đối mới cái phong lhương săn bí do Tuyết Hồng

hiểu rõ rằng chắn nấn buồn

Siu la một cải bên nhất Không phải là cối cao thượng: Không

tiếc thương cái đã qua và trở, như vậy là vô ích/ Nên mong lam cho đổi ngày mội

t cũ: © Nền luân lý ấy bất đậu lôi nói có sai cũng mặc,

không được đem lý luận ra mà bổ bac, theo đủ những câu ấy trái Cha me để ra ta thì những

với tư tưởng 8 của ta MÃ kề thực ra thìiđưới chế độ đó ta ‘chan 8

của gia định Chữ tự do cá

nhân là một chữ từ xưa đến nay ta không biết nghĩa là gì

Ngày

ta không nhấm mất như sua,

a mà suy nghĩ cứu cảnh mọi

đảo quan liêu phong kiến, tây chay chế độ đân biểu bù nhìn, tố cáo những bất công xã hội,

đòi

i 436 GIẢI DOAN 1932-1915,

hổi-tự do va dan chi, Đến năm 1936, sau khi chính phổ» Đình:

dan lên cầm quyền & Pháp, thực đân thuộc địa bắt buộc phải:

noi tay kiềm chế, nhóm tổ rõ thái độ tranh đấn ĐỀ: kếi hợp:

những phần tử trẻ bầu tạo một lực cách mạng, Hoàng Đạo liều

dưa ra Mười điều lâm niệm cho hanh niên (Ngày Nay“:1988)

Thanh niên nam nữ phải theo mới, hoàn toàn theo mới không

Chút do dự, phải tia Ở sự tiến bộ, phải có một lý tưởng HãnH )

động, phải rời bổ óc vị kỷ góp sức lâm việc hữu ích cho xã hội;

phải rèn lnyện một tỉnh khi cương nghị và một thân thể trang:

-kiện, phải thy bé nhiing mé tin, luyén ISy óc khoa học, bài trừ

thỏi cầu (hẢ, học trí xếp đặt và tổ chức, và sau hết phải biết

khinh bỈ danh lợi nhỏ mọn trong xã hội thực phong, đề 1o

Xây dựng một sự nghiệp tq tát cho ngày mai Kế đó là loạt bài

Bin lay nước đọng (Ngày Nay 1987): Hoàng Đạo vạch trần những

thối nát và nhược điểm của tR chức phong kiến thực đân khi

đỏ đÄ đầy Ải người đân quê Việt nam vào kiếp sống ntối cơ cực,

Ông đứa ra những quan niệm của ông về một cuộc cải cách toàn

điện hành chính chánh trị, kính tế văn hóa giáo dục Thứ nhất

i ninh thôn quê, phế bổ tục sôi thịt đỉnh đám Thứ hai phẩi bãi

bỏ thuế thân, phát triển công nghệ, bổ độc quyền nấu rượu của

nhà nước, quân cấp công điền, bảo vệ công nhân đồn điền, bài

trừ nạn cho vay nặng lãi Thứ ba phải ban bành giáo dục: phổ

thông, lập bọc đoàn, truyền bả rộng rãí những kiến thức về luật

pháp và khoa học |Đến năm 1940) nhón ngừng hẳn hoạt động

£7 văn học đề chuyền sang hoạt động chính trị, Người lãnh đạo, Nguyễn

j Tưởng Tam, lập đẳng Hưng Việt bị Pháp mồng bắt phải trổa

sang Tàu, Hoàng Đạo, Khái Hưng ở nhà cũng bị bất đi an trí cả,

> Ta thấy như vậy những người trong nhóm Tự lực với đứng

aan Ngnyễn Tường Tam, đã từ tờ báo đi đến văn đoàn, từ văn đoàn~

đi đến chính đẳng Ở đây chúng ta chỉ khảo về văn đoàn, tuy

nhiên những tư lưởng quan niệm của họ về xã hội nhân sinh

cũng cần biết đến, bổi vì những tư tưỞng quan niệm ấy không

phai chi bay ra trên tờ bảo như một món thời sự, mà côn ăn

SÂu vào rất nhiều sảng tác văn học của họ như một # thức hệ

4 Tôn chỉ và đường lối sáng tức của văn đoàn,

#Đ& nhận rõ tôn chỉ của nhóm Tự lực về mặt sang tac vin

học không gi bẵng chép ra đây chính lời tuyên bố của họ

khi văn đoàn ra đôi (Phong Hóa số 87 ngày 2-3-1938)

« Tự lực văn đoàn họp những người đồng chỉ trong vân giới;

người trong đoàn đối với nhau cốt có lién lạc về ` tính thần,

_cùng nhau theo đuổi một tôn chỉ, hết sức giúp nhau để đạt được

rnục đích chung, hết sức che chổ nhau trong những công cuộc có tính

cách văn chương » Tôn chỉ ấy gồm có 10 điều nguyên vẫn như san;

1— Tự sức mình làm ra những sách có giá trị về văn chương

chứ không phiên địch sách nước ngoài nến những sách này chỉ

có tính cách văn chương thôi: mục đích là đề làm giầu thêm văn

san trong nước

2— Soạn hay địch những cuốn sách có tư tưởng xã hội Chu

ý làm cho người và cho xã hội ngày một bay hơn lên

3—- Theo chủ nghĩa binh đàn, soạn những cuốn sách có tính cảch bình din và cỗ động cho người khác yên chủ nghĩa bình dan,

4 —- Dùng một lối văn giấn dị dễ biều, ít chữ nho, một lối

vin thật có tính cách Án Nam

5 Lic nao cũng mới, trẻ, yêu đổi, có trí phấn đấu và

tin & sy tiến bớ

8— Ca tụng những nết bay về đẹp của nước mà có tính

cách bình dân, khiến cho người kháe đem lòng yêu nước một

cách bình đân, Không có dính cách trưởng giả qui phải,

7— Trọng tự do cả nhân

8— Lâm cho người ta biết rằng đạo Thông không hợp

thời nữa

9—— Đem phương pháp khoa bộc thái tây ứng, dụng Tvào vấn:

chương Việt Nam

410.—_ Theo một trong 9 điều này cũng được mién là đừng

trái ngược với những điều khác,

Phân tích bấn 10 điều trên ta thấy có thể thu vào mấy yếu

438 GIẢI ĐOẠN 1982-195

1.— Về văn loại đoàn chủ ỷ đến sáng tác hơn là dịch thuật

nhất là sdng lác văn nghệ (tiều thuyết, thơ) Cải tên Tự lực day

cñng lcôn có cảI ý tự sức mình sáng tác không đi phiên địch

hay mô phống Đó là một phẩn ứng chống lại giai đoạn trước

chỉ chuyên chủ vào học thuật còn văn nghệ thì chỉ đi phiên

dich ngoại vin

3— Về nội duag, đoàn lấy một số tr tưởng làm nông cốt, nhà văn phải nếu không biển dương trong tác phẩm thì cũng

không được đí ngược lại và -diễn ra thành chỉ thị như sau ;

— Chống lạ đạo Không vì không hợp thời nữa, tức là chống

lại những tr trồng về luân thưởng đạo lý, về đẳng cấp tôn tỉ,

— Điễn tả tư tưởng xã hội và chủ nghĩa bình đân đề clống

lại khuynh hướng quan liêu phong kiến `

— Diễn tả tự do cá nhân để chống lại luân lý gia đình

chuyên chế,

chống lại cải điệu sầu bí chắn nản, già nua cla giai đoạn trước,

— Điển tả những vẻ đẹp cỗa đất nước đề chống đại khuynh

hưởng cóp nhật những cảnh sắc nước ngoài

— Đem phương pháp khoa học ứng dụng vào văn chương,

Những tư tưởng lrên đại để ta cũng đã thấy trong quan

niệm chung của đoàn về xã hội và nhân sinh

3 — VỀ hình thức, đoàn chủ trương viết một lỗi văn giấn

di dễ hiểu, dùng & chữ nho, có tính cách An nam, để chống

lại lối văn « đại cd sa» nặng triu những chit Hin, những thuật

đối xứng và trùng điệp cña giai đoạn trước

Bình luận những điều lệ cùng tôn chỉ trên của Tự lực văn

đoàn, ta cũng cần đưa ra mấy nhận xét sau đây :

1.— Những chữ « chốn sách » nói Ở điều 1 và 3 thật ra

đều có nghĩa riêng là sách sáng tác nhất là tiền thuyết Về sau

đoàn có xuất bản những sách dịch nữa, song không bao giờ những

SÁCh lý thuyết về triết lý, lân lý hay khoa học

tác của họ thường chi dién th tâm hồn và sự sinh hoại của lớp thượng

mm trí thức và chỉ phổ biến trong lớp trí thức cũng đảm trung lea

thành thị chữ, xuống đến lạ tầng dan quê, thợ thuyền Nói

bình

về trước,

$_— Đoàn đề ra một lối văn An Nani Đã đành rằng cốt để

chống lại cải văn chấn hóa » của Nam Phong Song cũng còn một

chủ ý này nữa Năm 183i từ khi Hoàng Tích Chu làm bảo Đông

Tây chủ trương cải cách câu Việt văn, daa ra một lối viết Tây

hóa, cộc lốc, nhiều đồ đệ bắt chước, cực đoan hóa, tạo thành một

lối văn trực dich khúc mắc cao ký, đoàn chả trương chống lại

ch lối văn ấy nữa và giữa hai cải cực đoan chọn lấy cái giòng

An Nam Chink Nhất Linh đã từng lên tiếng thế riễu cả hai lối

văn ấy Trong một bài Hai cái thái cực (PH, 3-1983), ông nhái một

câu dvăn Tầu» như SAU:

«BŸ nhân trầm tư mặc tưởng nghiên cửu thục lự về cai thâm ý đại nghĩa của nhân thế sau khi biện phục, đã xác

tín, đã chứng cử vào những lý thuyết của các nhà triết học cổ

kim đông tây thì phổi thừa nhận, phải công nhận, phải phục nhận

rằng nhân thế là một gang tay la bạch câu quá khích vậy»,

va một câu cvăn Tây » như sau :

«Ta ngồi trong phông trước một luồng không khí quay

cuồng bởi cải quạt mắy, dưới ảnh sáng của ngọn đến 130 nến,

rồi ta nẻm làn nhốn tuyến qua của số rơi đến bịch một cải

xuống con cóc ngồi tư lự bên cạnh hỏn gạch Cẩm tìnH ta abir

nôn nao như xoáy lận đây cối lòng, từ tưởng ta nẫy, phẳng Tả

ngoài óc; tim ta hồi hộp muốn phá lan lồng ngực nhầy ra ngoài»

Theo Nhất Linh thì đó là hai cái thai cue và đều nên

tránh cả «Các nhà Hâu nho thi dùng thật nhiều chữ nhỏ

đề i8 ring minb học rộng Các nhà Tây nho thì tim, những cân lạ

những tiếng thật mới LhẬt ngộ nghĩnh đề tổ ra khác đời Thành

thử họ không dùng lối văn Tầu thì dùng lối văn Tây, cên

cái

thứ vần giản dị rõ ràng nói sao viết vậy mà viết cho cố đầu

có đuôi, hay Ở chỗ gọn gàng lưu loát, nghĩa là lối ẩn Án Nam,

thì họ không đùng đến vi họ viết văn chỉ oft a Joa những

người đối eat Nhung di sao hai Ii vin lo đồi hia (cũng phi

nhường bước cho lối văn An Nam », z

lối văn An Nam giấn di va gay gọn cần phổi dat téi ay,

đại đề chính là lối văn của Khải Hung mà ông đã chào đồn

trong bài tựa Nita chừng suân,

+— Riêng về điều đem phương pháp khoa học ứng đụng tào

van chương có thể làm 'cho người ta phân vân khó hiểu Đây

không pHẢI là ở phần hình thức, phần trình bày eda tac phẩm

mà cũng là ở nội dung Đem phương pháp khoa học đây ý nói

đem đầu óc suy luận theo lễ phải, đem tinh thần duy lý vào

Việc nhận xét trình bày phề phán người và việc trong các cầu

truyện Tức là chống lại quan niệm thần bị, tỉnh oách hịa đặt số

lý ở tinh tiết những truyện Nôm xưa boặc những tiều thuyết

kiếm hiệp hoang đường Thí đụ như Đảng 0à máu của Thế Lữ

chính là đem phương pháp khoa học vào văn chương vậy Điều

này đoàn cũng theo đúng Phong Hóa Ngày Nay có đẳng vài truyện

trinh Thám, nhưng tiểu thuyết kiếm Hiệp thần ky thi không

5.— Ngoai ra côn một điều tay không nều ra trong bẩn tôn chỉ

trên những đã bao trâm tỉnh thần và đường lối làm văn học của

ho, ấy là các nhà văn Tự Lực ly khai với những bấn khoăn về thế

đạo nhân tâm của tất cả lớp văn gia trước 1932 ViếL Yăn viết truyện

đối với họ không phải là đề dạy đổi đề giảng đạo lỷ Người 1a

đọc thấy nhiều lần trong những bài luận thuyết Phong Hóa năm

đầu những ý tưởng như: « Đọc một quyển truyện một tờ báo đầy

những lời day bảo về tạm cương ngữ thưởng thì đọc ngay một

cuốn luân lý cho xong Người la Đã chân những văn chương nhự

thế Người ta ham mê những truyện chỉ cốt tẢ sự thật, không

ging luân lý, không dạy ai gì “hết Một quyền truyện một tờ

bảo muốn cho người ta ham đọc cần phải lâm cho người ta ogi

hoặc người la cẩm động, mà muốn cho người tạ cảm động thi

Cần phải giống sự thật » CViệt Sinh) Một hai bài phỏng sự VỀ nạn

MÃI dâm đăng trên báo làm cho nhiều người phải cũ phải chan

tuày nguyền rủa Phong Hóa trả lời: «Họ bắt người viết văn phải

là òng thầy giảng luda lý cải luân lý của họ không cần biết đôi

đời xấu tốt ra sao, lân lý đã! Sự thật có tốt đẹp thì hãy phô

va, nếu nó xấu xa đau đớn thỉ mau mau đấu điểm che đậy lại,

Họ ngây thơ tưởng rằng như thế sẽ chữa được những xấu xa đau

don fy Có biết đâu chính vì sự nhát gan ấy mà sinh ra bao

nhiều cái đáng thương lâm trong lòng người, trong gia đình, Xã

hội,» (Việt Sinh)

Ở đây họ cũng chống lại cải quan niệm vẫn nghệ lý tưởng

cha các văn gia lớp trước: Thế Lữ viết: œ Cải hay của một cuốn

truyện Về phong tục không phải ở cải luân lý của câu truyện Ấy,

bởi vì mục đích của nhà viết văn không phải là giải bầy hay

thuyết phục mà chỉ là ở sự điễn tẢ các hành ví của người đi,

làm cho các hành vị đó được rõ rét mink bach hea cái quang

sảnh sôi nỗi và rắc rối cla cuộc sinh hoạt bằng ngày Những cách

kết cấu phần nhiều cay đẳng mà nhà văn cứ theo sự thực làm

ra sẽ có ảnh hưởng và vang động sau xa hon những cái lạc quan giả đối của những chuyện tầm thưởng chỉ cốt để cho người

đọc truyện được yên giấc ngũ ngon Chỉ có những cảm giác của cuộc đời thật, là còn lại và in sda trong trí nhớ của người đọc, bồn mot cốt truyện kề ra và kết cấu một cách khéo léo cho vừa

ý độc giả sẽ bị quên ngay, không ai bàn đến nữa»,

Tóm lại đường lối sảng tác của họ đi ngược lại với những quan niệm irọng đạo đức và tra những lý tưởng ước lệ của các văn gia lớp trước côn chịu nhiều ảnh hưởng của văn học chữ

nôm xửa Họ muốn đưa cnộc đời thực tế vào văn học và không

bận tâm đến những giáo điều luân lý của nho gia Có thể nói họ

đã chủ trương lam « văn nghệ thuần túy» tách rời người nghệ sĩ

ra khổi nhà đạo đức, cho người đó cái quyền chỉ biết đến nghệ thuật của mình thôi,

8 Những co quan truyền bé của văn đoèửn

× Tờ Phong Hóa

Như đã nói trên chính qua tuần báo Phong Hóa đồi mới mà nhóm

Tự Lực ra mắt quốc din Te bảo nỗ ra như một trái bom,

mang lại cho xã hội Việt Nam khi đồ một món quà người ta

chưa hề được thuống thức: cải cười Xã hội ta xưa vến đã có những câu thơ trào phúng, những câu truyện tiếu lâm Song ở đây

4 không vụn vit tai tử như trước mà hiện ra trong một

chuyên tập, như một chuyên môn, đo những người chuyền báp l6:

nghĩ cách ch cho người ta cười, Nhất là không phải chỉ 'cuời

bằng câu chuyện kÈ mà côn bằng những bức tranh khối hai những

chân dnng hí họa Báo trào phủng Việt Nam quả đấn đây mới.”

có, Các người chủ trương đã khéo học hỏi báo Pháp thời đó (eác

t@ Rire, Canard euchainé, Gringoire, Marianne), va họ cũng có hiệt

tÀI về khoa đó nữa CẢI cười đã giúp họ chính phục độc giả,

nhất là giúp họ thực hiện cải phần tiêu cực trong tồn chỉ, đã

Phả những tục lệ cổ, đã đáo những nhân vật thời danh, khoác

©ho mỗi người một nết vẽ hài hước, một biệt hiệu châm hiếm,

rồi theo đuôi chế riếu mãi, biến tất cä thành một Iti hé lam tro

mỗi tuần cho độc độc giả coi chơi, Người đọc mua cười lấy làm vui,

nhưng những người bị cười tất phiên không vai chút nào, nhất

Ja ‘khi là người có quyền thé, cho nền Phong Hỏa sau khí đã lổm

đủ nhân vật tai to mặt lớn bấy giờ (trong cải xã hội bẫn xứ mà thôi),

đụng tôi Hoàng Trọng Phu trong loạt hài hoại ké Bi mem mã

cánh chuồn, thì thấy sấm sét liền, Bảo bị đồng của bạ thang

(678 nắm 1835) Sau đó ra tiếp được hơn một năm và tiến đầu

nấm 1936 thì bị đóng cửa vĩnh viến,

2.— Te Ngay Nay *

Nguyễn ngay từ khi còn tờ Phong Hóa, to Ngay Nay đã ra

đời rồi Ra Phong Hóa được hai năm, nhóm 'Tự Lực nhận thấy

đã có tiếng tắm, gây được nhiều ảnh hưởng bằng trào phiing va

tiền thuyết, bèn quyết định mổ thêm Một mặt trận nữa đề chỉnh

phục độc giả Tờ bảo thứ bai của nhóm, tờ Ngày Nay, ra đời

« Vẫn theo đuổi một tôn chỉ là coi đời bằng một con mất vai

vé và phấn đấu song theo một phương pháp khác vôi phương

pháp trào phúng, chúng tôi sẽ đưa các bạn đi từ rừng đến bể,

từ thành thị đến thôn quê xem các trạng thái biện có trong 4ã hội

Chúng tôi sẽ đi nhận xét lấy sự thật, nói lại đề các bạn hay và

sẼ chụp nhiều ẳnh in xen vào bài đề các bài này được rồ rét

hoa Nw thé cic bạn chỉ đọc qua cũng như đi đến nơi s Tô

Ngày Nay loại hấn mục trào phíúng và chuyên về phóng sự điều

ira (thi du phóng sự về ngây Tốt, điều tra về Ban trộm cướp

Ổ thôn quê, về hí mật đời sống sư vãi) với rấi nhiều hình ảnh

chụp' có tính cách mỹ thuật, tựa như những tap chi ngoại quốc

Paris Match, News Magazine, Life bây giỏ Đây cũng là tất cà một

sự mới lạ đối với độc giả Viet Nam khi đó, cho nên cũng rất

được hoan nghệnh Nhưng ấn loát tốn kém quá, lại vì phải làm

cả hai tờ nên chía sức ra, Phong Hóa vì vậy mà sút giá trị,

họ đảnh phải đình Ngày Nay sau khi rs được 18 số và đành cÃ

sức vào liếp tực Phong Hóa,

Đến đầu năm 1986, Phong Hóa bj thu giấy phép, Ngày Nay mới jai ra thay Tục bẫn, Ngày Nay mủ

phần Tita (huyết và Trông Tìm Nhưng đến cuối năm 4936, thời

cuộc chính trị sôi nồi vì phong trào lập kiến nghị a chờ đón

fy ban điều tra của chỉnh phổ bình dân Pháp phái sảng, Tự

Lực bèn lại cho tải sinh phần Trèo Phúng nhúng giảm hớt se với

Phong Hóa, gọi là « Cười nửa miệng » thôi Tô Ngày Nay trong

những năm 37, 39, 89 thường là nơi điển đân thời sự cho cây

bút sắc sảo của Hoàng Đạo đưa ra những vấn đề chính trị và

xã hội đồi chính quyền thực đân giải quyết như vấn đề tự do

của nghiệp đoàn, của bảo chỉ, vin đê đời sống dân quê trong

mục Bún lây nước dong; xăn đề công bằng và luật pháp trong

Trước nảnh mông ngựa Cũng Tà nơi nhóm Te Lee cỗ động cho

dosn Ảnh Sáng của họ, một tì chức xã hội nhằm giải quyết trước

hết vấn đề nhà & cho lao động thành thị Gững là nơi điễn ra

đưởi ngôi bút Lê Ta, Hoang Đạo, những vụ cạo văn điềm người

tại áo, có Khi đứa tới những cuộc bút chiến « cải lên » kỳ

khôi nhự với Phan Trần Chúc (tờ Tân Vit Nam) voi Truong Tim

trong nước hướng vào như mới thứ Hán Lám Viện, với những

giải thưởng văn chương công bố hàng năm Nhóm (Tự Lực sang

giai đoạn Ngày Nay, mở rộng cửa ra, tuy không phải là rộng

lắm, đề đón nhận thêm nhiều văn thì gia cô giá trị khác : Ví

Huyền Đo, Đoán Phú Ti, Thanh Tinh, Xuân Diệu, Huy Cận -

đầu muốn cắt đứt với trào

3 - Nhà Đời Nay,

Ra bảo Phong Hỏa được vài tháng nhóm Tự lực thành hình, Nguyễn Tường Tam nghĩ ngay đến sự cần thiết có: mệt

hội Án Nam aatit bản 'cục MẤy tác phẩm đầu tiên như Nửa

chừng xuân, Hồn bướm mơ liên đều ín ở đó Sau đề bảo toàn

tính cách tự lập, văn đoàn mới dựng ra nhà xuất bẵn « Đội Nay »

Những tiểu thuyết của văn gia trong đoàn viết thưởng đẳng lên báo

trước; sau mới xuất bản ra sách Nếu báo rất Chạy thì sách của

họ ín ra cũng chạy không kẻm Sau 12 tháng lạm việc, tính ‘ra

XÃ thuyết, trừ hai lập thợ của Thế Li va Ta Me 41933

Mới đầu Đôi Nay chỉ xuất bản những sách của nhóm Tự lực sâu

, YẾt cña Nguyên Hồng, Nguyễn Khấc Mẫn, thơ của Anh Thơ, Tế Hanh Mới đầu chuyên chú

Yào làm sách đẹp, sau đề yin phầm phổ cập đến những tầng lớp {t

tiền: họ ra những loại Cũng in những tác phẩn ấy những bản rẻ hơn,

loại Ld Mg, loại Nẵng Mái, thường ra cuốn nào bản hết "gay cuốn ấy,

Không những văn chương được yên chuộng mà sách trịnh bày đưới con mắt cña Nguyễn Tường Tam cũng mới hẳn, có mY Thuật, từ

bìa ngoài đến rang trong, khác hẳn với cách luậm thưộm ¢3 16 của

Các thư quản thương mại bấy Siờ Lần đầu tiên nước ‡â CỔ một nhà

xuất bản theo đuối "hột mục đích văn bọc, làm việc dưới một tên

chÏ văn bọc, Ở đây tả có thề nói nba Boi Nay đã mở một gÿ nguyễn

mdi cho cuốn sácÄ trong lịch, sử: văn hoc Vigt Ñam, đồng thời gitp văn

+ đoàn họ truyền ba Tông rãi những tác phẩm cũng ty tưởng quan niệm

ela văn đoàn, Đến nim 1940, to Ngày Nay đồng của, SOng nhà xuất

ban vin con va tiếp tục công việc phổ biến các sách eta ho

6 Tong luận về Tự kực văn dod

Lam việc trong bẩy, lắm năm liền, bằng tà

sách, những người trong nhóm Tự Lực đã đi đến

XÃ hội chúng ta Hồi đó và cổ hai Dp

bao bằng quyền

hoán cÃi hộ mại

hương diện tư tưởng và van học:

1— Về dưỡng tự tưởng, chủ trương đuy tân v:

đứa ra tác động như một cơn lốc thôi vào tái Xã hội trị trệ trước

1933 Nhất là với cải cười Phong

Hỏa, không gì họ nhằm đã phá mà

đứng vững được, Cụ Nguyễn văn Tế phải cắt búi tó, Tân Đà hết ngàng

hết mộng đồng cửa An Nam Tap chi Hoang tăng Bí rút ra khối

Trang Béc tân văn, Nguyễn Văn Vĩnh đình Niên lịch thông thư, Tế

Nam Phong, thành trì cla van héa Sử, sau những cố gắng liên tiếp

à cấp tiến họ

phuc hung, nhưng không chịu nỗi những « nhất đao cao » của Phong

Hoa, đành đề sụp đồ Những bi họa Ly Toét, Xã Xệ lưu hành khẩn

Bắc, : Trung, Nam, chỉ cho người tá thế nào là « nhà quê », là hỗ

lậu, thế nào JA vin’ mink, 1a tân tiến và thúc đầy người dan

trung lưu nhất là ở thành thị trút bổ những tập tục cũ, đi vào con

đường âu ‘héa từ vật chất đến tỉnh thần

Sự hoán cải điển ra ngay đưới mắt Chỉ ba năm sau khi

Phong Hóa ra đời, nhàdmận thuyết của.nhỏm, Hoàng Đạo, đã có thể

` xóa tay khoe công : «Ha năm qua, SỰ thay đổi của phong tục

lễ nghỉ tuy chưa rõ rệt, nhưng sự thay đổi của linh hồn dân ta đã

;ngấm ngầm từ tốn mà tiến bành, không có sức mạnh nào ngăn cẩn

lại được nữa Những lý tưởng những quan niệm cũ đần dần mất

xế uy nghĩ lẫm liệt, tất rồi cũng phổi theo thời gian mà bị phá

‡an, nhường chỗ cho những quan niệm những lý tưởng mới

“>

(Phong Hóa, số Kỷ niệm ba năm, bài điện đường đứng bước) Thật

:jxậy, không phải chỉ tác động bằng tiếng cười đã phá mà côn bằng

tiều thuyết bằng thơ, những sáng tác văn nghệ của họ ngấm sâu

vào lính hồn và thay đổi nền nếp suy cấm của cả một thể hệ

độc giả

thề nói họ đã tiếp tục cải tỉnh thần Nguyễn văn Vĩnh trước 1915,

khuynh hướng bài cựn 'nghỉnh tân, khát vọng cải cách cấp: lốc

xã hội, bị một thời gian chặn đứng bởi cuộc phẩn động ' dung

hòa của phải Nam Phong Xã hội fax vào 1932 so với 1915 đã biến

đồi nhiều ở giai tầng, học thức, phong tục, tấm lý (như đã nói ở

chương trên) do dé ma đường lối họ đưa ra đã hợp thôi va

được hưởng ứùg mạnh mẽ Tuy nhiên chỗ trương và công việc

của Họ không phải không gặp những luồng dự luận phẩn đối,

Ngay nẩm 1935, Trúc Hà trên bao Sống ở Saigon, đã mạnh đạn

tế cio óc bẻ phải tự tổn, khuynh bướng chế riễu' và mạt sát

“48t cÃ, nhất là tôn chỉ bài Nho của bo: «Bao Phong Hóa chỉ công

2 wích những hình thức vụn vật phức tạp của một hạng người đã

hiểu nhầm nho giáo Hạng người đó không thề lãm “tiên biển chó

cải tính thần khẳng kHái của nhà nho được Tiêu biền cho đạo

ho chính 1ã những nhà chí sĩ, để vì cái lý tưởng cao thượng

cña mình mà phải chết, phẩi phiếu bạt xứ người háy giam cầm

trong lao Ty»

Nhất là ra khối 1940, trổ về với những bản tâm học thuật

dân tộc và chính trị quốc gia, du luận cũng đổi hướng, tổ

xa khất khe với họ Nhóm Tri Tan phục hưng chủ nghĩa ôn cố,

cũng như nhiều người Hàn 'Phuyên chủ trương chiến đẩu tích

cực, đã lêu án họ nặng nề, Hoa Bằng cho rằng 'sàn những năấi

kbng bố 1880-81, loàn trong nước vừa trải qua một cơn hồi hộp,

hoang mang, ai nấy chỉ muốn tìm lấy những phút vui cười cho

khudy khổa nhóm Phong Hóa đã đầu theo tâm ly dé đãi ấy

đổ bảy ra một cải cười cho quên lấp, một cái cười pha hoại

tất cà -nền nếp truyền thống, một cái cười nhiền khi rất võ y

thức bữa, như bành động lố lịch hóa bạng người nhà quê Lý Toát,

XA X@ ‘ella họ thật là tần ác, bất công không kề SÂY ra sự

chia rễ nguy hại giữa đân tink va dan quê, Trương Tửu cho rằng họ

đã vô tình hay bữu ý mắc mưn thực đân, hưởng ủng phong trào

vui về trẻ trung 1932, đồ cao tinh cfm Hing man va nghệ thuật

thuần tây, làm cho thanh niên quên con đường tranh đấn gian nan

ngả theo khuynh hướng hưởng lạc, đi đến An choi adi trụy

2— Tey nhiên về đường văn học, đúng trên lập trường văn

học sử, không ai có thề chối cải vài tuồng xảy đựng, những tiến

bộ quan trong ma họ đã thực hiện cho vin quốc ngữ sau 1939;

1 Trước hết ngay ở địa hạt báo chí bọ đã làm cho từ

báo nhức nhà tiến bệ nhiều tử bài vở cho đến kỹ thuật Đồng

thời đưa tgười làm bảo «từ cảnh lễ lời cổa mấy ông đồ ngồi

yên cao đọng dạy đời đến con đường đi vào quần chúng, sẵn

sóc 'dự luận, đặt ra và giải quyết -những vấn (đề liên quan đến

số đồng, tìm cách bệnh vực những kế cò yếu, bài bác những hất

công, tranh đấu cho sự cải cách xã hội o

2 Nhất là ở địa hạt sảng tác, sự đóng góp của họ đề làm

tiến bộ văn nghệ mới lại càng quan trọng Họ đã lãnh đạo và

đưa đến loàn thắng phong lrào «thơ mới » Thế Lữ, đanh tiếng

đến đầu trong làng thơ mới, đã xuất phát từ nhóm Tự Lực Về

san cũng chính trèn Phong Hóa, Ngày Nay mã ta thấy xuất biện

những nhà thơ mới cỏ giá trị khác, như Xnân Diệu, Huy Cận,

Thanh Tịnh, Tế Hanh (vấn đề này ta sẽ nói rõ hơn ở chương về

thơ mới),

3 Song nhất là ở thề tiều thuyết mà bọ đã gây được thành ì

đích về vang hơn of Có thể nói chỉ với Tự Lục văn đoàn chúng

Sta moi bat din có tiều thuyết Việt Nam, Ở giai đoạn trước, như

‡a đã thấy, chỉ thịnh hành liễu thuyết dich, con đến sáng tác

nếu có thì thường đều mang đáng điệu mộ phông, mô phốỏng

Tây, mô phốổng Tần, mô phổng cốt trnyện, mô phống nhân vật,

Bến khí tiều thuyết Tư Lụcra đối mới thấy những vai tuồng

Việt Nam, hoạt.động giữa khung cảnh Việt Nam, trong một câu

truyện Việt Nam Những thanh niến như Mai vA Lộc, Lan - và:

Ngọc, Minh và Liên, Loan và Dũng xuất hiện trên đường phố Hà

Nội, trên để Yên Phu hay trên những đồi chẻ Phú Thọ đã cho

người đọc 1932 cẩm tưởng là những những người bạn rất gần,

những mảnh đời rất quen thuộc, hơn nữa họ đồng những tấn

tuồng tình cẩm mà người đọc trổ trung trong xã hội bấy giờ đều

đã từng sống hoặc mơ tước sống Không kề những diều thuyết

Tự Lực về kỹ thuật ly khai hẳn với những sáo truyện nôm (mà

Đến đây tiễu thuyết ta mới đạt tới những tinh cach phân biệt

một tiều thuyết tần thức như ta đã nói ở chương V thiên trên, Không

XỀ cách hành văn của họ cũng mới mể, nhẹ nhàng lưa loất, có

nhiều phong vị hấp đẫn, Bởi tất cả những l8 đó nên những tac

phẩm của họ bắt đầu xuất biện trên hảo Phong Hóa rồi sách Đời

Nay, đã được người đc bấy giờ đón nhận, mê say, và đã gây

ra san nam 1982 một phong trào tiểu thuyết mới phat triền rất

mạnh khắp trong nước,

Trong chương này, dưới đây ching ta bẩy điềm qua mấy

cây viết tiều thuyết nồi đanh trong nhóm Ty Lực, & ho tiny

mỗi người một vỗ nhưng ta sẽ đều thấy Ít nhiều những tính

cách chung nói trên về truyện về văn cũng như những tính cách

chung về quan niệm nhân sinh cùng đường lối sảng tác của

cả nhóm,

I.~ NHẤT LĨNH,

Nghyễn Tưởng Tam không phải chỉ là lãnh tụ Tự lực vấn

đoàn ở sáng hiến và tổ chức, ở công việc lâm may tớ Phong

::tự mình sáng tác theo đường lối nhém đề ra và tên tuổi Ở lại

yas GIẢI ĐOẶN 1088-1945

trong văn học sử: như một 'vău tài tiêu biều cla nhốm,:Thật ra

như 'đÄ.nổi trên, trước khi lập Tự lực -văn đoàn, trước khi “sáng

Pháp dư học, cây bút ông đã khuynh bướng về tiêu thuyết Năm.”

1926, ngay sau TỔ Tâu: và Quả Dưa Đổ, ông đã :cho -ín (hi đó

mới,20 tuổi) tiều thuyết Nho Phong Và đến khi san 8 nằm lắng

dao nhóm Tự lực, năm 1940, ông bổ ra hoạt động chính trị, ổng

viết được cả chục bộ tiểu thuyết đài và trên 20 đoần thiên, Gón,

đưởng sáng lác ấy có thể chia làm mấy giai đoạn như sau, đề

đỗ nhận xét sự biến chuyển về tư tung va nghệ thuật của

tác gid

1; Nho phong, Người quay tơ, bay là giai đoạn cựu nhọ, Nho Phong là một câu truyện ái tình lý tưởng theo kiều truyện nôm xưa Dương Văn thư sinh quen biết Lê Nương con gái một

quan trí phủ hưu trí (vốn đồng khoa với cha-chàng trước), Hai bên

yêu nhau, quan: phủ cũng muốn cho đổi trẻ thành vợ chồng

Những bỗng dưng quan phủ thất lộc Một ông chủ tham lâm và

tần ác lãnh trách nhiệm bất Lê Nương về nuôi, Thế là đôi hên

lưu lạc Nàng Lê bị ép duyên, trốn đi Chàng Dương bị vu can

suyt vào tà Trấi bao cực khổ họ mới lại gấp được nhau, rồi

can đầm cùng nhau gây đời tự lập Nàng vit va lm fo, chang

siêng năng đèn sách, đề rồi cuối cũng chàng đậu thủ khoa, ấy là

khổ tận đến ngày cam lai Người quay tơ' là 'một tập truyện

ngắn với trên đầu, tác phẩm Ngwdi quay lơ Một òng Tủ làm

văn thân phải đi tù Côu lôn, tự vẫn chết, vợ là Từ Nương nêu cao

tiết sạch gương trình, tuy bao người rấp danh bẩn sé ma nang

khẳng khẳng từ chối, mắng mối đuổi ra, về nhà cha mẹ đề lấy

cái guồng năm xua ra quay lại sợi tơ ngày trước hoặc lên đỉnh đồi

cao thơ thần đứng trông Ngoài ra côn gần chục truyện ngắn khác,

thường cỏ tính cách huyền truyện (conte): Né J4, Giái mình tính

đâu, Sư bác chúa Kênh, Người ca sĩ họ NghyỄn những cũng có

một hai truyện hưởng vào xã hội hiện tại hoặc nói lên khuynh

hưởng từ tưởng cla tác giá sau này: Giấc mộng Tứ Lâm, Lâm

gì mà băn - khoản thế,

Qua những tác phẩm trên ta thấy Nguyễn Tưởng Tam côn

chịu ảnh hưởng đậm đà ca nho giáo, nho phong, rồ hơn của

yo Lire VAN DOAN 449

bảo Nam Phong mà ông côn đương 1ã một độc giả tin phục Tứ

tr tưởng cho đến kỹ thuật Tư tưởng trang hiểu tiết nghĩa, sự

rụng động của tầm hỗn trườc những về đẹp tuởng như bất biển của

đạo Nho mặc đần đường đi vào thn ta Và kỹ-thuật của tiều thuyết vào

trước khi chấm đứt, Nhất là chu van got daa uén nin, iy sao

làm đẹp, cái sảo văn Riểu, văn Tương Phố, văn Song An, Trong „

Nho Phong những câu nhữ ¡ « Dương Vận thấy vườn bên kìa bông đên

hấp thoảng mù chiều xuân đễ khiến nét thu ngại ngàng» không

phải hiếm thấy Truyện Người quap, tơ hết luận bằng một câu

xăn xuôi có văn, chính lá một cặp lạc bát; « Đường trần mới đến

nửa chứng mà guồng tơ cũ để ngững bánh XEA 3

“Tuy nhiên bảo rằng Nguyễn Tưởng Tam ở giai đoạn này chỉ

hoàn toàn là một đồ đệ Nam Phong, môi tín để nho giáo thi

không đúng Người ta đã có thế thấy ở ông cái mầm mống của

bão cách mạng sau này, Cải mầm Ấy mà ta thấy nhú mọc & vai

truyện ngẵn trong Ngưới qugg to là cốt yêu sự bần khoăn của

con người không bing lỏng với thiện cảnh, không bằng lòng vời

chính mình trước Qua Gide méng Tk Lam, Lán“gÌ mà băn khoăn

thế, ta thấy cái bất an của chính tác giả, người công chức 20

tuổi, ngày hai buổi vac 6 đi về, thấy đới vô nghĩa, cuộc sống

trống rỗng, đọc sách càng thêm nghĩ ngọi theo anh em chơi bởi

thấy ngắn tổm, cải bất an của con người tuy Ở một địa vị Xã

hội an Ga ma bi ray rot bởi nỗi buồn thầm kín, khát vọng thoát

ra, tim an tĩnh cho tâm bồn, Ảnh chàng sinh viên mà tac giả

noi trong Gide méng Ti Lâm, bộ học, đội lốt quản nâu Áo vá,

sống trả trộn vào dan lao động, chịn khó xem xét cảm thông, là

hình Ảnh của những Đoàn những Đũng sav này, nòi lên cai khát

vọng thoát ly, nỗi lo sy chim đấm trong nếp sống trưởng giả

cña chỉnh tác giả Tuy nhiên tất cả chỉ mới là mầm mống, cách

tác giá giải quyết vấn đê không có gi ta tiến bộ Con ngưới trong

Giấc mộng Từ Lâm sẵn sàng tự am ñi bằng một mộng cảnh tiêu

cực, một nếp sống xã hội sơ phac Lao Trang, trong đó tưởng có

thỀ tiêu tan nỗi chán chướng cái xã hội thiện tại quy nguyên vào

vấn mính mới Giấc mộng Từ Tâm ở đây phẳng phất những giấc

mộng của Tương Phố của Tân Đà

2 Ở Phép về, từ ‹ Thông ngây qua» đến ‹ Nẵng thuy

Ra tờ Phong Hóa rồi, Nguyễn Tưởng Tam lại trở lại viết

truyện, Ông bất đầu đăng trên Phong Hóa 1932 — 19838 những truyện

ngắn, thoạt đầu ký bút hiệu Bảo Sơn rồi Nhất Lính Cuối năm

1983, nha Boi Nay sau khi xuất bẩn Bồa bướm mơ tiên và Nita

chừng muân, lục sáu những truyện ngắn ấy của Nhất Lính, hợp với

HÃY truyện của Khái Hưng, xuất bần thành lập đoẫn thiên Anh

phải sống Đọc những truyện ngắn này của Nhất Linh, người la

có cảm tưởng nội dung không khác Người quag lơ xưa nhiều lắm

Những truyện như Đồng người trên sương mù, Giết chồng báo thủ

chồng, tiẾp tục lối huyền truyện, cỗ tích ly kỳ Nẵng (mới trong

rừng quân, Tháng ngàp qua, Nuớc chấu đôi giỏag đền là những

truyện ái linh vô vọng có thể khiến ta liên tưởng đến Tố Tâm,

Tuyết Hồng Tuy nhiên cải lãng mạn sướt must bị ai của lớp

trước không còn nữa, Đây là cái lãng mạn cổa lớp trai trổ mới,

nhẹ nhàng, êm đêm, tươi tấn Tỉnh tuy tuyệt vọng mà không làm

cho buồn Đó cũng là hợp với cái điều lệ chống buồn rầu của

Tự Lực mới đưa ra Về kỳ thuật những truyện này cũng không

Yượt xa giai đoạn trước bao nhiên, duy có lời văn thì đã thấy

sợ phân cách Tác giả ly khai hẳn với lối đếo gọt chững chạc

hoặc lâm ly, cân văn rậm rịt những « thị, mà » thời Nam Phong,

dồ,tiến tới một cách diễn đạt dung dị Những đoạn tẢ cảnh

mùá xuân có một thi vị trong tro Văn Đầu đường só chợ có

tính cách tả chân khả xúc thực

Sau những truyện ngắn trên, Nguyễn Tướng Tam từ đây trở

thành Nhất Linh, viết chung với Khai Hung hai truyện đài Gánh

hàng hoa và Đời mưa gió (đáng Ở Phong Hóa 1994) lối viết

chung này thật gây phiền phức cho người nghiên cứu Cải gi là

là phần của người kie ? Theo phần của người này? Và cái gì

vôi rên Phong Hóa ta thấy ở những kỳ đáng các truyện trên,

tên Khải Hưng thường đặt trước Nhất Linh, phải chăng Nhất

tỉnh chỉ lA phụ Xét nội đung thì thấy Gảnh hàng hoa phẳng

phẤI câu truyện Tháng ngâp qua của Nhất Linh Trong Bởi mưa

gid tri thức bấy giờ, họa sĩ giáo sư, vin ken hải, nhầy tango,

đã được trước đó Khải Hưng đưa vào một truyện vài kỳ:

Bong cúc bằng Xét về cách xiết, Gáảnh hàng hoa nhất là Đời

raưa gió được viết với một nghệ thuật điêu luyện mà ta không

không hề thấy ở gy un, ta tín rằng có nhiều phần là ngôi

bút giả dặn của Khái Hưng Có lẽ họ đã thảo luận với nhau về

cốt truyện, về bố cục và Khái Hương lãnh phần viết Chỉ là có

‡ thỏi Dù sao ta thấy cả hai truyện đều hợp với cải tôn chỉ

xăn đoàn vừa đơa ra: hướng về bình dân, chống trưởng giả quỷ

phải Mối tHnh trong Gánh hàng họa có thể gọi là mối tình nghèo

Nhân vật chính là cô gái lao động trồng hoa Trong Đời mưa gió,

cô gái giang hồ bị xã bội rẻ rúng được một ông giáo sư thương,

muốn cứu vớt rà khỏi vũng lấy, Chương yêu Tuyết và có ác cảm

với bọn quan liêu như buyện Khiết Ngoài ra, ca tụng vẻ đẹp đất

nước mà có tính cách bình đân : đảnh làng Yên phụ trồng hoa,

cảnh đồng quê tịch mịch, về đẹp của thiền nhiên, hương cây mầu

lá — chống buồn rần, hẳng hải pha đấa (vai Liên va Minh trong

Ganh hàng hoa) — có tư tưởng xã hội: nếu Gánh hàng boa là

một truyện lý tuổng thì Đời mưa giỏ là một bức tranh xã hội

đặt ra vấn đề Tuyết có đáng trách không? Tuyết gải mới lấy

chồng đần độn, tự giải phóng bằng cách trốn đi với tỉnh nhân

vồi sa vào đời đï điểm, Tuyết có đáng lên ấn không ? Tác giả

không hổi rõ và cũng không trả lời, nhưng mô tả Tuyết thật đáng

thương giữa cái xã hội ăn chơi vô tỉnh ấy

Sau Đời mưa giá, Phong Hóa đẳng Nẵng thu của Nhất Linh

(934) Đây là truyện đài đầu tiên Nhất Lính viết một mình từ

khi lập Tự Lực văn đoàn, Truyện nhữ sau : Phong một sinh viên

Cao đẳng ở Hà Nội về quê nhà chơi yên Trâm, con gái nuôi

ba Han (mo chang) Tram cam ti năm lên tâm, làm xiệc trong

gia dink ba Hin như một on ở Phong thương Tram định cười

làm vợy những bị em họ là Viễn, con trai bà Han, hảo sắc Trâm,

không được toại nguyện, nên nói xấu Trâm ling lo af thda ; rdi

bà Hàn lạc vấn, Trâm am ớ không biết trả lời nên bị mang

tiếng là chửa hoang Phong tưởng Trâm hư thật chắn nắn bổ

về Hà Nội trong khi Trâm bị đuổi cuỗn gói đi khỏi nhà bà

Han, Rồi một ngày kía viễn đau sấp chết gọi Phong về đề

thú tội mình đã vụ cáo Trâm và nhệ Phong tìm Trâm về bầu

chuéc tội mìab, Phong hết nghỉ ngờ Trâm, tìm được nàng, và đôi tỉnh

nhân xưa bước lên còn thuyền đua họ đến bến hạnh phúc,

Nghệ thuật Nắng Thu kém bồi Kết cấu gid tao Tam Ly hot hot TH cA câu truyện được đựng trên sự hiểu lầm do Viễn vu

cáo gây ra, khiến phong nghỉ ngờ Trâm Trưởng hợp cậu sink

Viên con quan Thương tá chiếu cố một cô gái câm lam lũ giữ phận

tôi đồi rộng rãi cho là có thể xây ra được, nhưng một cô gái

câm mà chữ, học vài tháng quốc ngữ mà viết được thư tỉnh hàng

trang lâm ly, nhất là cải ý kiến những có gái cam thường lẳng

lơ đĩ thäa mà Viễn đưa ra mà Phong rồi cũng Ho, cẢ bà Hàn

nữa, thật là kỳ cục Phâm lỗng lơ là những cô gái có sắc đã

đành mà côn có tài ¿bằng đầu mày cuối mặt, câu nói tiếng

cười, lôi cuốn mê hoặc người ta, chớ một cô gái câm ngẪn ngơ

ấm ở, ai thấy cũng phổi bật cười thương hại, dù có đẹp nữa

hả đễ đã quyến rũ được người ta Cho đến sau, việc táo giả bắt

dưng Phong từ Hà Nội đi đưa đấm ma cha một ngưới bạn ở

Bắc Ninh bắt gặp Trâm Ổ một cái quảu bên đường thật là huyền

hoặc quả Ta có cảm tưởng là sau 'sự thành công của Nika Chimg

Xuan, Nhat Linh cũng muốn viết một câu truyện tình cẩm lăng

man ly tưởng có lưu lạc có đoàn viên nữa Nhưng truyện của Nhất

Linh đơn sơ quả, tình trong Nẵng Thủ gò ép quả Điều ích lợi

khí đọc Nắng Thu chỉ là cho ta biết vài khuynh bưởng và thỏi

quen mà Nhất Linh sẽ trổ lại rồ rệt về sau : Lối tẢ cảnh điềm

Xuyết vải hàng với cây có thủy mạc tính ví — Khuynh hướng

4p chế trong gia đình — Vài mẫu nhân vat nhu Phong, chàng

sinh viên Hà Nội một sớm lrổ về thắm quê thấy tâm hồn rung

động trước cây cổ đồng quê, nhất là trước sắc đẹp đậy thì của

tô bạn nhổ hàng xóm thời thơ ấu (những Đỗng, Trương sau này),

như Điển, anh cou trai học để về quê lam ông chủ ấp sống

nhàn rỗi vô vị, qua ngày bằng cách vặn máy hát, khoan sảo

điền, uốn cây cẢnh (những Thén, Định, Trường san này)

Tóm lại trong giai đoạn này, tử Tháng Ngày Qua đến Nẵng

Thu, & truyện ngắn cũng như truyện đài, nghệ thuật của Nhất

lính chưa có gì đặc sắc Ta có cẩm tuổng toàn là những tác

Phim dé đãi, tác giả chưa đem vào tất cả công phu ngòi bút-

và bề sâu tâm hồn, những tác phẩm chiều theo khuynh hưởng

chống sẵn não, gây tỉnh yếu đồi, hướng về phong cảnh đất nước,

về cuộc sống bình đâu — một nghệ thuật giải trí nhẹ nhàng tươi

tên, Ở chỗ này có điều nêu chú ÿ là mặc đầu đưa ra khẩu

hiệu chống Nho giáo, chống cỗ tục, nhưng thải độ của tác giả

tình hè bạn trong sạch (Tháng ngấy g4), nghĩa vợ chồng thủy

chung (Giết chồng bảo thù chồng, Bỏng người trên sương mù) Những

gai thiét thoi như Tuyết (Đi mưa giỏ) như Trâm (Nắng Thu)

đành phải chấp nhận thành kiến bất công của xã hội hoặc quyết

định độc đoán của gia đình

3.« Đoạn tuyệt, Lạnh lùng » giai đoạn luận đề dữ dội:

Bước sang Đoạn Tuyết và Lạnh Lùng, Nhất Linh đã kich để

đội gia đỉnh cũ, luan lỷ cũ Đoạn tuyệt nêu trưởng hợp một cô

gái mới vào làm đâu một gia đình cũ, phải nếm trai đủ sự cơ

cực chế độ cũ gây ra (mẹ chồng hành hạ, gia trưởng ap chế, hỗ

tục phiền nhiễu hoặc tại hai), san nhờ cài chết cửa chồng mới

thoát ly được Lạnh Lùng nêu trường hợp mét ngw đàn bà góa tré

tuy côn xuân, côn rạo rực yêu đương mà vị lễ giáo bó buộc, dư

luận áp chế nên khéng dam tai giá, ở vậy đề sống một cuộc đời

trong sạch giả đối Đây là rõ rệt những tiền thuyết luận đề Tác giả

đưa ra những trường hợp xung đột giữa bai chiến tuyển tư tưởng,

nói nôm na hai phe, bai phát mới và oñ, đặt vấn đề đồi hỏi

người ta phải giải quyết; mà sự giải quyết tác giả đưa ra qua

cốt truyện và cẩm tỉnh đối với nhân vật, tất nhiên là bệnh vực

phải mới Tác giả muốn đổi hòi cho người con gai như Loan,

quyền được sống đời tự đo tự lập, cho người đàn bà góa trể

như Nhũng, quyền được hưởng hạnh phúc yên đương, tất cả

đượ sing dé dang va ty nhiên theo sở thích cả nhân, thoát khỏi

có thể nhân đỏ lái dư luận quẹo theo một hưởng quyết liệt hơn,

Cái chủ trương để phá bằng Hếng cởi hài hước -quả nông cạn,

Cần phải: đụng tới tâm hồn người đọc, tác động ng phương

tiện nghệ thuật, bằng tiểu thuyết, Ở' bình điện thời sự cũng có

một 'vài điều đáng guí nhận Tỏ Nau Phong thành trì của van

hóa cũ vẫn sống và muốn phục hưng Đầu năm 1934, một nhỏm

Tây học với Nguyễu Tiến Lãng đứng ra làm tở Nam Phong, toau

trổ lại thuyết đụng hòa, ca tụng Hân lý và văn bóa Đồng phương,

Nhóni Tự Lực cẩm thấy kể thi khôug phải là mấy tờ Văn học

(Dwong BA Trac), Trang Bắc (Hoang ting Bi), Loa (Bhi xuân Học),

Khéng co thé hye gi Mim đối với dư luận mà chính là tờ Nam

Phong vẫn đè nặng lên ngay nhiều người troug đảm họ, cái uy

tin, cái ảnh hưởng tỉnh thần đồ sệ của Phạm Quỳnh, Phải hiểu chã

đó mời hiểu với bao nhiều giận đã MB| tỉnh đã công kích chủ

trương dung hòa mới của Ngu Tiến Lãng (và cuối năm 1934,

Nam Phong đồng cửa bia, tin ấy được Phong Hóa in chữ lớn

đồng khung ở trang đầu như một hỈ tin, một tiếng reo mừng đắc

thẳng) Đoạn tuyệt viết năm 193 có thể coi như một tiếng trả lời

đữ dội cho những ai côn mơ tưởng một sự đúng hỏa, Mặt khác thị

từ khi Irong Nam tô Phụ Nữ tân văn ra đôi, ảnh hưởng truyền

ra ngoài Bắc đã khả mạnh mẽ Đầu năm 1834 hai cô Nguyễn thị

Kiểm -và Phan Thị Nga ra Bắc điễn thuyết Ở Hà Nội Ở Hải Phòng,

về tôn chỉ và sinh hoat cha người phụ nữ mới Nhất Linh trong

hai tiều thuyết của ông đã chọn cương vị người đân bà đề đoạn

tuyệt với cái eñ hẳn vì người đàn bà thường là nạn nhân rõ rật

nhất của chế độ cũ, hiến những luận cử vững vàng cho luận đề của

ông, song tác giả cũng phần nào hưởng ug cải phong trào phụ nữ

nổi lên khắp trong nước

Hai tiều thuyết này ra đời liên tiếp trên Phong Hóa rồi Ngày

Nay đã gây ra nhiều xôn xao cho dư luận trên bảo chi bấy giờ,

Thật ra thì dư luận cũng đã được sửa soạn từ lâu, Những lời

phan nàn về gia đỉnh cũ khất khe luân lý cũ hủ lậu trước

a6 Gi trước đó đã thường đọc thấy trên bảo tử 1980, nhất là

trên tờ Phụ Nữ tân văn từ miền Nam đua ra Đa số những

người cầm bút thuộc về phái trổ, nền họ đã chào mừng tặc

phim khi ra đổi Giới thiệu Đoạn tuyệt trên báo Loa, Trương

Tửu viết: Đó là mt vòng họa trắng lệ đặt lên đầu cha

455

nghĩa cả nhân », Nguyễn Lương Ngọc tiên bảo Tính Hòa nhận xết

nơi thôn qué héo lánh, thành thị la đã tiến theo phái mới nhiều

rồi, và:tác giả đứng ra bênh vực phe mới chỉ làm việc đẩy

gay git Đoạn tuyệt, không phai ia ông đứng vào phe cf ma

sông kích Nhất Tình Ông chỉ cổng kích Nhất Linh ở chỗ đã

không khéo bênh vực và đẫn đường cho phe mới Nguyễn Công

Hoan cho rằng tác phẩm của Nhất Lình «nửa trên không nên cỗ

mà nữa đười cũng không ích gì» Nửa trèn không nên có ví lây

chồng đem về một hình ảnh ngoại tinh không phải là một cách

ting giá trị cho Loan Nửa dưới không ¡ch gi vì oan không làm

“Thân thị nàng sẽ phải giam hầm mãi trong gia đình cũ, như thế

tác giả có giúp cho người la một giải pháp hợp lý nào đâu ?

%ã Nguyễn Công Hoan có viết lại câu truyện cô gải mới xung đột

với gia dink oii (Cd gido Minh) chính là với tham vọng bồ túc

bằng một giải pháp

“tuy nhiền khi Lạnh lùng ra tiếp thì gặp phải một kháng lực

tha hỗ bồi bác những chân dnng bà Phán Lợi, cậu cổ Thân, ngay

những người cũ vni lòng chia sẽ với ông cải cười riếu cợt Nhưng

khi ông mô tả một gải góa phải lòng trai hẹn Hỗ với trai ngay

trước hàn thờ chồng, mà lại ra ý bênh vực cải ái tỉnh tự đo vụng

trộm ấy thì ngay những người mới cũng phải chau mày, Trương

Tau kết án Lạnh lũng, cho rằng Nhất lành đã chủ trương tự do

phát triển của xảo thịt (hiểu lá tỉnh dục) và hồ hào « tất cả những

pac phụ, mẫu muốn con gái khổi sự phóng đẳng quyến rñ, nên

cấm không cho đọc cuốn Lạnh Lùng », Mười nấm san, viết sách Việt

Nam văn học sử, vẻ mục Tự Lực vấn đoàn, Dương Quảng Hàm - còn

thấy đó là chỗ đúy nhất đáng trách ở văn phải này, thái độ quả

khích khi công kích một tức lệ không dang cong kich Đổ thấy cải

thành kiến về tiết trinh phí nữ trong quan niệm của nam phái cón

gắt gao thế não Ở xã hội ta

sảng tác của tác giả đề nhận định cốt yếu những bước đi về

nghệ thuật, Đoạn (nuệt đến sau Nắng Thu cô vượt Nẵng 1hn nhiền

không? Cải lối luận để tiều thuyết, viết truyện để biện hộ đã chứng

tổ một cải gì, 30 năm san, kiềm điềm lại những kinh nghiệm sáng

lác, chính Nhất Linh cũng phải công nhận lối ấy vốn tự nó đã

là một sự lầm lẫn Đọc Đoạn Tuyệt, ngày nay, ai cũng phải nhận

thấy tính cách gò ép của cân truyện, những chỉ tiết thâu thập

vội vàng để chứng mính một ý định (cải khốn nạn của gia đình cũ, cái

chi phi thường cỗa một cô gái mới, những nhân vật nộm (bạ

Phan Loi, Than, Bích, bà Hai ) Ngay nhân vật Loan cũng đầy

những mâu thuấn, cứng nhắc và giả đối nữa Duy có bóng đáng

Đũng tác giả đã đem chỉnh lâm hồn mình vào để ủ ấp, va van

nên có chút sinh khí linh hoạt và hấp dẫn song chỉ đứng ngoài

lề câu truyện

'

Nhưng sang lạnh Làng nghệ thuật tác giả đã vượt lên nhiều

Cài lối đàn sự kiện như những con cờ để bao Vây và tranh thả

một đối tượng luận đề không còn nữa Táe giả xem ra aga sang

tÄ chân tình cẩm Tâm lý ái tình được ghỉ nhận và điến tả một

cách khá ví diệu: những lới nói buột miệng, những cổ chỉ võ %

những ngẫu hop giữa cảnh và tâm, những cẩm giác hoàn toàn chủ

quan vì phat sinh dwéi góc cạnh con mắt của một người đương

yeu Người ta thấy ảnh hưởng của Proust của Freud nữa trong cai

bút pháp của tác giả mô tả ải tình, dục tỉnh, trỗi đậy nung nấu

lòng Nhung Vẫn sẵn sóc mmà chừng mực Qua những chương nói về

lẾ chùa về ngày Tết, nhiều đoạn ngồi bút thì vị của Nhất Linh

nghệ sĩ đã vô tnh tô điềm cho những cỔ tục mà theo lý thuyết

ông phải công kích Ngay nên hương chảy trên bàn thờ có l§ không

cô nghĩa lý gì khi người ta nghĩ rằng Nhung thấp hương mà

không đảm ngỏ lên ảnh chồng vi bụng vấn to tưởng đến tỉnh

nhần, sóng tự nó bốc tlổa một thi vị êm đềm vi « gió lạnh ngửi

mùi hương thơm, có vẻ Tết lạ»!

$ «Đồi bạn, Bướm trắng », trở về phô diễn tâm tư,

Viết Đoạn Tuyệt và Lạnh Lang tác giả đã phải đượng đầu

với những cuộc bút chiến mà ông không muốn Khơi ra những

vấn đề xã hội ấy, óng thay ty dung minh trở thành đối tưởng của

những cuộc cãi vÄ om som trong đó nghệ thuật thướng kbông

được đếm xa đến, lại có thể đầy ra sự hiểu lầm nữa Cho nên