Trường THCS Ngô Thì Nhậm Giáo án Ngữ văn 8 DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ VĂN BẢN TRUYỆN VÀ KÍ I Mục tiêu cần đạt 1 Kiến thức Nắm được một số lí luận chung về truyện và kí Hiểu, cảm nhận được những nét đặc sắc v.
Trang 1DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀVĂN BẢN TRUYỆN VÀ KÍ
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Nắm được một số lí luận chung về truyện và kí.
- Hiểu, cảm nhận được những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm truyện và kí Việt Nam (Tôi đi học; Trong lòng mẹ)
- Nắm được cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong các đoạn trích (Tôi đi học; Trong lòng mẹ)
- Khái niệm thể loại hồi kí
- Thấy được nghệ thuật miêu tả tâm trạng, ngôn ngữ giàu chất trữ tình
- Hiểu được chủ đề của văn bản, xác định được chủ đề, thấy được tính thống nhất
về chủ đề của văn bản Tôi đi học và các văn bản khác.
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
2 Kĩ năng:
- Biết đọc- hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Bước đầu biết đọc, hiểu một văn bản hồi ký
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự đểphân tích tác phẩm truyện
- Đọc, hiểu và có kỹ năng bao quát toàn bộ văn bản
- Trình bày một văn bản (nói, viết ) thống nhất về mặt chủ đề
3 Các kỹ năng sống cơ bản được giáo dục:
- Suy nghĩ sáng tạo, phân tích, bình luận về những cảm xúc của nhân vật chínhtrong ngày đầu đi học và những cảm xúc của bé Hồng về tình yêu thương mãnh liệtđối với người mẹ
- Xác định giá trị bản thân: trân trọng kỷ niệm, sống có trách nhiệm với bản thân.;trân trọng tình cảm gia đình, tình mẫu tử, biết cảm thông với nỗi bất hạnh của ngườikhác
- Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thân về giá trịnội dung và nghệ thuật của văn bản
- Giao tiếp, phản hồi, lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng cá nhân về chủ
đề và tính thống nhất về chủ đề của văn bản; về bố cục văn bản và chức năng nhiệm
vụ, cách sắp xếp mỗi phần trong bố cục
- Suy nghĩ sáng tạo: nêu vấn đề, phân tích đối chiếu văn bản để xác định chủ đề vàtính thống nhất về chủ đề
4 Thái độ:
Trang 2- Biết yêu thương, quý trọng thầy cô và gắn bó với bạn bè, trường lớp.
- Đồng cảm với nỗi đau tinh thần của chú bé Hồng
- Có ý thức trong việc tạo lập văn bản : Đảm bảo tính thống nhất trong việc xây dựng chủ đề, bố cục của văn bản
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- SGK, chuẩn kiến thức – kĩ năng, các tài liệu tham khảo
- Phương pháp:nêu vấn đề, thuyết trình, thảo luận nhóm
- Phương tiện: máy chiếu, bảng phụ, bút dạ
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Đọc và trả lời các câu hỏi ở SGK
- Chuẩn bị phiếu học tập cá nhân
- Động não, vấn đáp, phân tích tình huống, trình bày một phút
-Năng lực: hợp tác, tự quản bản thân, giao tiếp tiếng Việt, tự học
IV Các hoạt động dạy học:
1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số.
2 Kiểm tra bài cũ :Gv kiểm tra việc chuẩn bị học tập của học sinh.
3 Bài mới:
Hoạt động: Khởi động
Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã qua không bao giờ trở lại Kí ức tuổi
thơ trong văn bản Tôi đi học của Thanh Tịnh đó là những kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên Còn Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng là những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu mẹ Chúng ta cùng tìm hiểu
các nội dung đó trong các tiết học sau:
Tiết 1: TÔI ĐI HỌC
Trang 3Chia nhóm cho HS thảo
luận
Em hiểu thế nào là truyện
kí ?
Em biết những thể loại
nào của truyện kí ?
Truyện kí xuất hiện từ khi
- Thời gian xuất hiện: Từ đầu thế kỉ XX
- Trong văn học Việt Nam, truyện kí chia làm nhiều thời kì :
+ Trước 1930+ Từ 1930- 1945+ Từ 1945 - 1975+ Sau 1975
- Mỗi thời kì có thành tựuriêng, với nhiều tác phẩmtiêu biểu
- Các văn bản thuộc thể loại truyện kí trong chương trình Ngữ văn lớp 8 : Tôi đi học, Trong lòng mẹ, Tức nước vỡ
bờ, Lão Hạc đều nằm trong giai đoạn sáng tác
từ 1930- 1945
- Đề tài : Con người và
xã hội những năm 1930 - 1945
( Tiết 1) ( Thanh Tịnh )
Trang 4GV bổ sung thêm tư liệu
- Gv nêu yêu cầu đọc:
giọng chậm, hơi buồn,
lắng sâu; chú ý giọng nói
của nhân vật ''tôi'', người
- HS tự bộc lộ
4- Bố cục: 4 đoạn
Đoạn 1: Từ đầu đến “ rộn
rã”: Những biến chuyển của
đất trời cuối thu và hình ảnhmấy em nhỏ rụt rè núp dướinón mẹ lần đầu tiên tớitrường gợi cho cho Tôi nhớlại mình cùng những kỷniệm trong sáng
Đoạn 2: tiếp theo “ trên
- Được truy tặng giảithưởng Nhà nước vềVHNT năm 2007
tả và biểu cảm
- Bố cục : 4 phần
Trang 5Đoạn 4: phần còn lại: Cảm
nhận của Tôi trong lớp học.
*Hướng dẫn học sinh
phân tích văn bản.
Qua văn bản, theo em,
những gì đã gợi lên trong
lòng nhân vật tôi kỷ niệm
về buổi tựu trường đầu
tiên? Vì sao thời gian và
không gian ấy lại trở
thành những kỷ niệm sâu
sắc trong lòng tác giả?
? Em hãy giải thích vì sao
nhân vật Tôi lại có cảm
giác thấy lạ trong buổi
đầu tiên đến trường mặc
dù trên con đường ấy, Tôi
quen đi lại lắm lần?
?Chi tiết nào thể hiện từ
đây, người học trò nhỏ sẽ
cố gắng học hành quyết
Thảo luận - Khái quát nộidung - -Thời gian buổi sángcuối thu
-Không gian: trên conđường làng dài và hẹp
-Vì đó là thời điểm và nơichốn quen thuộc gần gũi,gắn liền với tuổi thơ của tácgiả Đấy cũng là thời điểm
đặc biệt của Tôi, lần đầu tiên
được cắp sách đễn trường
Sâu xa hơn Tôi là người có
đời sống tình cảm phongphú và tha thiết gắn bó vớilàng quê của mình
- Bởi vì tình cảm và nhậnthức của cậu bé lần đầu đầutiên tới trường đã có sựchuyển biến mạnh mẽ Đấy
là cảm giác tự thấy mìnhnhư đã lớn lên, vì thế màthấy con đừng làng khôngcòn dài và rộng như trước
và Tôi giờ đây không lội qua
sông thả diều và không ra
đồng nô đùa nữa Tôi đã lớn.
-Ghì thật chặt hai quyển vởmới trên tay, muốn thử sức
tự cầm bút, thước
- Nhân vật tôi đã thể hiện rõlòng yêu mái trường tuổithơ, yêu bạn bè, cảnh vậtquê hương, và đặc biệt là ýchí học tập
- Câu văn sử dụng phép sosánh So sánh một hiệntượng vô hình với một hiện
II Phân tích
1 Tâm trạng và cảm xúc của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
*Trên con đường cùng
mẹ đến trường.
- Con đường, cảnh vậtvốn quen, lần này tựnhiên thấy lạ
- Cảm thấy trang trọng,đứng đắn
> Hồi hộp, háo hức
Trang 6? Trong câu văn “Ý nghĩ
thoáng qua trong trí tôi
nhẹ nhàng như một làn
mây lướt ngang ngọn
núi”, tác giả sử dụng nghệ
thuật gì và phân tích ý
nghĩa cách diễn đạt ấy?
tượng thiên nhiên hữu hìnhđẹp đẽ Chính hình ảnh này
đã cho người đọc thấy kỷ
niệm của Tôi ngày đầu tiên
đi học thật cao đẹp và sâusắc Và qua hình ảnh này tácgiả đề cao sự học hành vớicon người
Tiết 2: TÔI ĐI HỌC (Tiếp theo)
1 Ổn định lớp
2 Bài cũ:
? Phân tích tâm trạng của nhân
vật tôi khi trên đường cùng mẹ
Cảm nhận của Tôi lúc ở sân
trường? Ngôi trường Mỹ Lý
hiện lên trong mắt Tôi trước
HS: Trình bày
Cảm nhận của Tôi lúc ở sân
trường.
- Khi chưa đi Tôi thấy ngôi trường
Mỹ Lý cao ráo và sạch sẽ hơn các
II Phân tích 1.Tâm trạng và cảm xúc của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên
đi học.
Trang 7và sau khi đi học có những gì
điều ấy có ý nghĩa gì?
?Khi ông Đốc gọi tên vào lớp,
cảm xúc của Tôi lại biến đổi
như thế nào?
? Hình ảnh ông đốc được Tôi
nhớ lại như thế nào? Qua chi
tiết ấy, chúng ta cảm thấy tình
cảm của người học trò như thế
nào đối với ông đốc?
3.Cảm nhận của tôi trong lớp
học:
? Vì sao trong khi sắp hàng vào
nhà trong làng Nhưng lần tới
trường đầu tiên Tôi lại thấy Trường
Mỹ Lý vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp
khiến lòng Tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
- Tác giả so sánh họ như con chimnon đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trờirộng muốn bay nhưng còn ngậpngừng Hình ảnh so sánh này diễn tảsinh động, cụ thể cũng như tâmtrạng của người học trò nhỏ lần đầutiên tới trường Qua cách so sánhnày, nhà văn đề cao sức hấp dẫn củangôi trường với con ngừơi, thể hiệnkhát vọng bay bỗng của tuổi trẻtrước việc học
-Giật mình và lúng túng, đã lúngtúng lại càng lúng túng, thấy nặng
nề một cách lạ, nức nở khóc
- Trong hồi ức của Tôi ông đốc
được thể hiện qua lời nói, ánh mắt,thái độ rất đẹp Ông nói và nhìn họctrò với cặp mắt hiền từ và cảmđộng Những chi tiết ấy cho thấy
Tôi ngay từ đầu đã biết quý trọng,
biết ơn và tin tưởng sâu sắc vào conngười đưa tri thức đến cho mình
3.Cảm nhận của tôi trong lớp học:
-Tôi cảm thấy bắt đầu sự độc lập
*Đứng trước ngôi
trường:
-Cảm thấy ngôi trườngxinh xắn, oai nghiêmkhác thường
- Vừa ngỡ ngàng vừa
tự tin
Trang 8lớp tôi lại cảm thấy trong thời
thơ ấu chưa lần nào xa mẹ như
lần này
? Cảm giác mà nhân vật tôi
nhận được khi bước vào lớp
? Những chi tiết đó nói thêm
điều gì về nhân vật tôi
nội dung và nghệ thuật của
truyện, theo em sức cuốn hút
của tác phẩm được tạo nên từ
yếu tố nào?
Luyện tập:
Bài tập 1: Hướng dẩn HS
tổng hợp, khái quát dòng cảm
xúc, tâm trạng của tác giả theo
-Sắp bước vào một thế giới riêngphải tự mình làm tất cả
-Một mùi hương lạ chútnào
→Cảm giác lạ vì lần đầu ngayngắn
→Không cảm thấy lạ vớibàn mãi mãi
-Một chút buồn thơ Bắt đầutrưởng thành trong nhận thức vàviệc học hành của bản thân
-Yêu thiên nhiên trưởng thành
-Phụ huynh: chuẩn bị chu đáo chocon em
-Ông đốc: từ tốn, bao dung
-Thầy giáo: vui tính, giàu tìnhthương
=>Mọi người đều quan tâm nuôidạy các em trưởng thành
Thảo luận - Khái quát nội dung
- Các so sánh xuất hiện ở nhữngthời điểm khác nhau để diễn tả tâmtrạng, cảm xúc của nhân vật mộtcách cụ thể rõ ràng
- Các so sánh giàu hình ảnh, giàusức gợi cảm, gắn với cảnh sắc thiênnhiên tươi sáng tạo cho truyện ngắnchất trữ tình, trong trẻo
- Truyện bố cục theo dòng hồitưởng, theo trình tự thời gian
- Kết hợp hài hoà giữa kể, tả, bộc lộcảm xúc tạo nên chất trữ tình
* Sức cuốn hút của tác phẩm:
2 Thái độ của người lớn:
-Phụ huynh: chuẩn bịchu đáo cho con em.-Ông đốc: từ tốn, baodung
-Thầy giáo: vui tính,giàu tình thương
=>Mọi người đềuquan tâm nuôi dạy các
-Sử dụng ngôn từ giàuyếu tố biểu cảm, hìnhảnh so sánh độc đáoghi lại dòng liêntưởng, hồi tưởng củanhân vật tôi
-Giọng điệu trữ tình,trong sáng
2 Ý nghĩa
Buổi tựu trường đầutiên sẽ mãi không thểnào quên trong kí ứccủa nhà văn ThanhTịnh
IV Luyện tập:
Bài tập 1, 2 sgk / 9
Trang 9-Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường
và các so sánh gợi cảm của tác giả.-Toàn bộ truyện ngắn toát lên chấttrữ tình, thiết tha, êm dịu
Trang 10Tiết: 3
TRONG LÒNG MẸ
(Trích “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng)
1 Ổn định lớp
2 Bài cũ:
? Phân tích tâm trạng của nhân
vật tôi khi đứng trước ngôi
trường và khi nghe gọi tên vào
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
?Nêu xuất xứ của văn bản?
- Hướng dẫn đọc
Giọng đọc phải phù hợp với
tâm lý, tính cách nhân vật
trong truyện
Yêu cầu hs tóm tắt đoạn trích
?Văn bản này được viết theo
phần thể hiện nội dung gì?
2.Hướng dẫn tìm hiểu văn
-Tác phẩm: đoạn văn trích trong hồiký: Những ngày thơ ấu - 1940
-HS đọc văn bản và tóm tắt
-Hồi ký: thể văn ghi chép, kể lạinhững biến cố đã xảy ra trong quákhứ mà tác giả đồng thời là người
kể, người tham gia hoặc chứngkiến
-Kết hợp nhuần nhuyễn các phươngthức KC-MT-BC
- Phần 2 (đoạn còn lại ): Cuộc gặp
mẹ bất ngờ và niềm vui sướng của
bé Hồng
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: NguyênHồng
2 Tác phẩm:
a Xuất xứ: đoạnvăn trích trong hồi
ký “Những ngàythơ ấu” - 1940
b Thể loại: Hồi ký
c Đọc và tóm tắt
d Bố cục: Gồm 2phần
II Phân tích:
1 Nhân vật người
Trang 11Phân tích nhân vật người cô
trong cuộc hội thoại với chú
bé Hồng
- Cho HS đọc lại phần đầu VB
- Hướng dẫn thảo luận :
?Nhân vật bà cô được thể hiện
qua những chi tiết kể, tả nào?
?Cử chỉ “cười hỏi” và ND câu
?Sau lời từ chối của bé Hồng,
lời nói, thái độ, nét mặt bà cô
ra sao?
CH: Em có suy nghĩ ntn về cử
chỉ, ngôn ngữ của người cô
trong cuộc hội thoại?
CH: Sau đó, cuộc đối thoại
tiếp tục diễn ra như thế nào?
Việc bà cô mặc kệ cháu “cười
dài trong tiếng khóc”, vẫn cứ
tươi cười kể các chuyện về chị
dâu mình, rồi lại đổi giọng vô
vai nghiêm nghị tỏ sự thương
ảnh bà cô gây cho người đọc
sự khó chịu, căm ghét nhưng
cũng chính là hình ảnh tương
phản giúp tác giả thể hiện
người mẹ và tính tình cảm bé
Nhân vật người cô.
Thảo luận - Khái quát nội dung
- Cô “cười hỏi” (Chứ không phải lolắng, nghiêm nghị, hay âu yếm hỏi)không thể hiện sự quan tâm, lolắng, trong câu hỏi đã ẩn chứa một
sự mỉa mai, ác ý
→ Vốn nhạy cảm, chú bé Hồngnhận ngay ra ý nghĩa cay độc tronggiọng nói và trên nét mặt khi cười
“rất kịch” của người cô (cố tình gieo rắc vào đầu óc bé những hoài nghi tội lỗi để bé ruồng rẫy khinh miệt mẹ )
- Người cô: (giọng nói ngọt ngào,bình thản, hai mắt long lanh nhìnchằm chặp, cử chỉ vỗ vai cười vànói rằng …cố tình kéo dài hai tiếng
em bé nghe thật ngọt)
-Cử chỉ, ngôn ngữ bộc lộ sự giả dối,độc ác, cố tình châm chọc, nhục mạnỗi đau của người khác
- Tỏ ra lạnh lùng vô cảm trước sựđau đớn xót xa đến phẫn uất của đứacháu, kể về sự đói rách, túng thiếucủa người chị dâu với sự thích thú ramặt
- Cử chỉ và lời nói tiếp theo (đổigiọng) thực ra chỉ là một đấu pháp tấncông Khi thấy đứa cháu đã lên đến tộtcùng của sự đau đớn, phẫn uất, bà tamới tỏ ra ngậm ngùi thương xót người
đã mất Sự giả dối, thâm hiểm, trơ trẽncủa bà cô đã phơi bày toàn bộ
cô.
-Lời nói giả dối caynghiệt, mỉa mai.-Giọng nói, nét mặt
và của chỉ rất kịch
Trang 12Hồng với mẹ mạnh mẽ, mãnh
liệt hơn
CH: Qua cuộc hội thoại, em có
suy nghĩ ntn về nhân vật người
cô?
-Nhân vật người cô: lạnh lùng, độc
ác, thâm hiểm; sống khô héo cả tìnhmáu mủ Là hiện thân của những cỗ
hủ, lễ giáo phong kiến Qua nhânvật tác giả lên án một xã hội thiếutình người
⇒ Lạnh lùng, độc
ác, thâm hiểm;sống khô héo cảtình máu mủ
*Là hiện thân củanhững cỗ hủ, lễgiáo phong kiến
(Trích “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng)
- Hướng dẫn thảo luận :
CH: Qua việc đoạn trích
em hiểu ntn về cảnh ngộ
của bé Hồng?
CH: Diễn biến tâm trạng
của bé Hồng khi lần lượt
nghe câu hỏi và thái độ
của bà cô như thế nào?
- Khi nghe người cô hỏi
lần đầu…
CH: Sau lời hỏi thứ hai
HS: Trình bày
2 Nhân vật bé Hồng.
Thảo luận - Khái quát nội dung
- Mở đầu đoạn trích với giọng văngiản dị, tự nhiên tác giả giúp ngườiđọc nhận ra cảnh ngộ đáng thươngcủa bé Hồng (mồ côi cha, sống xa
mẹ, sống trong sự ghẻ lạnh caynghiệt của họ hàng)
→ Mới đầu nghe cô hỏi: Lập tứctrong ký ức sống dậy hình ảnh vẻmặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ →phản ứng thông minh xuất phát từ
sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ củachú bé
– Nhận ra ý nghĩa cay độc trên nétmặt và giọng nói của bà cô, khôngmuốn tình thương yêu và lòng kínhmến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩnxâm phạm
→ Im lặng, cúi đầu xuống đất, lòngchú bé thắt lại, khóe mắt cay cay
2 Nhân vật bé Hồng.
-Hoàn cảnh:
đáng thương
-Trong cuộc đốithoại với ngườicô:
Trang 13của cô ?
CH: Khi mục đích mỉa
mai, nhục mạ của người
cô trắng trợn phơi bày ở
lời nói thứ ba?
? Theo em chi tiết “tôi
cười dài trong tiếng khóc”
có ý nghĩa gì?
CH: Khi nghe người cô cứ
tươi cười kể về tình cảnh
tội nghiệp của mẹ mình?
? Khi kể về cuộc đối thoại
của người cô với bé
Cho HS đọc đoạn “Nhưng
đến ngay giỗ đầu thầy tôi
nghệ thuật gì khi miêu tả?
CH: Cảm giác của bé khi
→ Cố gắng kìm nén nỗi đau xót,tức tưởi đang dâng lên trong lòng
Trước hoàn cảnh ấy, bà cô ấy, béHồng nhỏ bé mà vẫn kiên cường,đau xót mà tự hào và đặc biệt vẫndạt dào niềm tin yêu người mẹkhốn khổ của mình
→ Cổ họng đã ứ nghẹn khóc không
ra tiếng Tâm trạng đau đớn, uất ứcdâng lên cực điểm Lòng căm tứctột cùng được bộc lộ bằng nhữngchi tiết đấy ấn tượng với lời văndồn dập, các hình ảnh, động từ
mạnh mẽ “cô tôi chưa dứt câu…
mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi”
-Đọc
- Thoáng thấy một người giống mẹ:
“đuổi theo, gọi bối rối Nếu người sa mạc Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi; khi trèo lên xe, ríu cả chân lại ”
-Từ láy, hình ảnh so sánh đã lột tảtâm trạng hy vọng tột cùng- thấtvọng tột cùng, đau khổ và hạnhphúc đến tột cùng
-Trong lòng mẹ, bé Hồng cảm nhận
được “gương mặt tươi sáng với đôi mắt trong, làn da mịn; hơi thở, hơi quần áo, khuôn miệng xinh xắn thơm tho lạ thường; một cảm giác
ấm áp mơn man khắp da thịt”
- Ngôn ngữ miêu tả, biểu cảm
Uất ức, cămgiận và đau đớn
- Tâm hồn trongsáng tràn ngậptình yêu thương
mẹ
- Khi ở tronglòng mẹ: sungsướng cực điểm,tận hưởng sự êmdịu của tình mẫutử
Trang 14Chất trữ tình qua đoạn
trích
- Hướng dẫn thảo luận
những nội dung sau :
- Tình huống và nội dung
câu chuyện ( truyện kể về
- Hướng dẫn thảo luận
những nội dung sau :
- Dòng cảm xúc chủ yếu là niềmxót xa tủi nhục, thái độ căm phẫntrước sự ghẻ lạnh của họ hàng
- Két hợp giữa kể và bộc lộ cảmxúc Lời văn giàu cảm xúc, hìnhảnh so sánh gây ấn tượng, gợi cảm
Nhận định: Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng.
- NH: Viết nhiều về phụ nữ và nhiđồng
- NH : Dành cho phụ nữ và nhiđồng tấm lòng chan chứa thươngyêu và thái độ nâng niu trân trọng :tác giả diễn tả thấm thía những nỗi
cơ cực mà phụ nữ và nhi đồng phảigánh chịu thời trước; thấu hiểu trântrọng vẻ đẹp tâm hồn, đức tính caoquí của phụ nữ và nhi đồng
- Tình mẫu tử là mạch nguồn tìnhcảm không bao giờ vơi trong tâmhồn con người
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
-Tạo dựng đượcmạch truyện,mạch cảm xúc.-Kể kết hợp vớimiêu tả và biểucảm
-Khắc họa hìnhtượng nhân vậtsinh động, chânthực
2 Ý nghĩa:
Tình mẫu tử làmạch nguồn tìnhcảm không baogiờ vơi trongtâm hồn conngười
Ghi nhớ sgk / 21
IV Luyện tập
4 Củng cố:
Câu 1: “Giá như những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là hòn đá hay cục thủy tinh,
đầu mẩu gỗ, tôi đã quyết vồ ngay lây mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi” Câu văn trên có nội dung gì?
A So sánh những cổ tục như những vật gần gũi hằng ngày
B Thể hiện sự căm giận của bé Hồng đối với những cổ tục phong kiến đã đọa đày
mẹ của mình
C Thể hiện sự đồng tình của bế Hồng trước những tập tục như thế
Trang 15D Thể hiện sự đồng tình của bé Hồng trước những lời nói của người cô về mẹ mình.
Hướng dẫn chấm:
+ Mức độ tối đa: Phương án B
Câu 2: “Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp vào đùi mẹ, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi
cảm thấy những cảm giác ấm áp đã mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt”
Đoạn văn trên diễn tả tâm trạng gì của bé Hồng?
A Niềm sung sướng, hạnh phúc tột cùng, cảm giác yêu thương trìu mến của đứa con gặp lại mẹ sau một năm xa cách
B Cảm giác của một giác ngủ ngon trên một chặng đường dài
C Cảm giác không thể thiếu tình thương của mẹ
D Cảm giác sự mềm mại từ đôi tay của mẹ
Trang 16văn bản là gì? Tại sao
trong văn bản phải đảm
CH: Căn cứ vào đâu để
xác định văn bản “Tôi đi
học” nói lên những kỷ
niệm của tác giả về buổi
tựu trường đầu tiên?
CH: Theo em, để xác
định chủ đề của văn bản
cần dựa vào yếu tố nào?
- Tác giả nhớ lại những kỷniệm về buổi tựu trường đầutiên khi cùng mẹ đến trường,khi vào lớp học và đón nhậngiờ học đầu tiên
- Sự hồi tưởng gợi lên tâmtrạng hồi hộp, lo sợ; cảm giác
bỡ ngỡ, vừa xa lạ vừa gần gũi,
tự tin của tác giả
- Chủ đề của văn bản: “Tôi đi
học” Tâm trạng hồi hộp, cảm
xúc bỡ ngỡ, kỷ niệm tươi sángcủa tác giả về buổi tựu trườngđầu tiên
-Đó là những kỷ niệm về buổiđầu đi học của nhân vật tôi, nênđại từ “tôi” và các từ ngữ biểuthị ý nghĩa đi học được lặp đilặp lại nhiều lần
-Nhiều câu trong bài đều nhắcđến kỷ niệm về buổi tựutrường:
* Hôm nay tôi đi học
* Hàng năm cứ vào cuối thu …
* Tôi quên thế nào được …
- Cơ sở để xác định chủ đề:
* Dựa vào nhan đề của văn bản,đối với văn bản nghệ thuật cáchđặt nhan đề phong phú hơnthường lấy tên nhân vật chínhhoặc hình tượng trung tâm
* Dựa vào những từ ngữ, câuthen chốt trong văn bản
- Diễn biến tâm lý của nhân vật
Chủ đề của văn bản
là vấn đề chủ yếu, tưtưởng xuyên suốtvăn bản
II Tính thống nhất
về chủ đề của văn bản
Trang 17CH: Phân tích diễn biến
tâm lý của nhân vật tôi
trong buổi tựu tường đầu
* Trên sân trường: cảm nhận vềngôi trường, cảm giác bỡ ngỡlúng túng, ngập ngừng e sợ,nức nở khóc
* Về nội dung: Văn bản cần
phải xác định đề tài (nội dungphản ánh)
Cần phải có chủ đích hay chủđịnh của chủ thể tạo văn bảnnhằm tác động đến tư tưởng,tình cảm, nhận thức của ngườiđọc
Các phần, các chi tiết trong vănbản phải trực tiếp thể hiện chủđịnh chủ đích của chủ thể tạovăn bản
* Về hình thức: Tính thống
nhất về chủ đề thể hiện quanhan đề, sự sắp xếp các phầnmục, tính thống nhất của cácđơn vị ngôn ngữ then chốtthường lặp đi lặp lại trong vănbản
Tính thống nhất về chủ đề làmcho văn bản mạch lạc và liên
-Là sự nhất quán về
ý đồ, ý kiến, cảmxúc của tác giả đượcthể hiện trong vănbản, trên cácphương diện:
+Về hình thức: nhan
đề của văn bản +Về nội dung: mạchlạc, từ ngữ, chi tiết+Đối tượng: xoayquanh nhân vật
-Ghi nhớ : sgk / 12
III Luyện tập :
Bài tập: 1, 2, 3 sgk
Trang 18Bài tập 1: Phân tích tính thống nhất về chủ đề của văn bản: “Rừng cọ quê tôi”
theo yêu cầu (sgk / 13):
a : Văn bản trên viết về cây cọ, mối quan hệ giữa cây cọ với con người Các đoạn
trong văn bản trình bày theo trình tự:
Đoạn 1: Giới thiệu rừng cọ quê hương
Đoạn 2: Tả cây cọ
Đoạn 3, 4: Sự gắn bó của cây cọ với cuộc sống và con người
Đoạn 5: Khẳng định tình cảm gắn bó của người dân sông Thao với rừng cọ quê
hương
b : Chủ đề của văn bản: Sự gắn bó của cây cọ và tình cảm của người dân sông
Thao với rừng cọ quê hương
C : Chủ đề thể hiện trong toàn bộ văn bản: Miêu tả rừng cọ (thân, lá, quả, gốc )
Cuộc sống của người dân (nhà ở, trường học, đường đi-dưới bóng cọ, vật dụng giađình-làm từ cây cọ …)
d : Từ ngữ, câu thể hiện chủ đề:
Từ ngữ: cọ, tôi, gắn bó, nhớ …
Câu thể hiện chủ đề: câu đầu và câu cuối (câu tiêu biểu)
Bài tập 2: Giúp HS phát hiện, loại bỏ ý lạc đề hoặc quá xa chủ đề (loại bỏ ý b và d) Bài tập 3: Hướng dẫn HS làm ở nhà.
4 Dặn dò: Bài tập 3 / 13 /sg 9k, BT 3,4 / 7 / BTNV
Chuẩn bị bài: Bố cục của văn bản
Trang 19- Sắp xếp các đoạn văn trong bài theo một bố cục nhất định.
- Vận dụng kiến thức về bố cục trong việc đọc- hiểu văn bản
- Thảo luận, trao đổi để xác định đặc điểm, vai trò, tác dụng của bố cục văn bản
- Thực hành viết tích cực: tạo lập bài văn nghị luận đảm bảo bố cục 3 phần
3 Tình cảm, thái độ:
- Giáo dục học sinh về đạo đức con người, sống phải biết tôn trọng lẽ phải
- Có ý thức vận dụng vào việc phân tích bố cục trong văn bản
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, thiết kế bài giảng
- Bảng phụ, các ví dụ
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Đọc sách, tìm hiểu bài
Trang 20- Xem lại nội dung các bài về văn bản ở chương trình lớp 7.
- Hãy cho biết chủ đề của văn bản “Trong lòng mẹ” Thế nào là chủ đề của văn bản?
- Tính thống nhất về chủ đề của văn bản biểu hiện như thế nào? (đối tượng, tínhmạch lạc ,nhan đề, mối qua hệ giữa các phần, từ ngữ, câu )
Trang 21? Hãy cho biết nhiệm vụ nội
dung của từng phần trong
văn bản trên?
? Phân tích mối quan hệ
giữa các phần trong văn bản
của văn bản quan hệ với
nhau như thế nào ?
2,3-1 Từ đầu danh lợi:
Gthiệu về thầy Chu Văn An
và đặc điểm của ông
2 Tiếp vào thăm: Đánh
gía tài đức của thầy ChuVăn An
- Đoạn 2a: Kể về thầy Chu
Văn An người thầy giỏi,tính tình cứng cỏi khôngmàng danh lợi lúc còn làmquan
- Đoạn 2b: Các đặc điểm ấy
lại tiếp tục giữ khi ông đã
- Không vì sẽ lộn xộn,không thể hiện rõ chủ đề
- Bố cục là sự sắp xếp tổchức các ý, các đoạn thểhiện chủ đề
- Ba phần mỗi phần đều cóchức năng, nhiệm vụ riêngnhưng phải phù hợp vớinhau và có chung nhiệm vụ
I Bố cục của văn bản :
* Ý 1, 2: Ghi nhớ/ SGK
II Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản:
Trang 22? Phần Thân bài văn bản Tôi
đi học của Thanh Tịnh kể về
những sự kiện nào ? Các sự
kiện ấy được sắp xếp theo
thứ tự nào ?
? Văn bản Trong lòng mẹ
của Nguyên Hồng chủ yếu
trình bày diễn biến tâm trạng
của cậu bé Hồng Hãy chỉ ra
những diễn biến của tâm
? Phần Thân bài của văn
bản Người thầy đạo cao đức
trọng nêu các sự việc để thể
hiện chủ đề ''người thầy đạo
cao đức trọng'' Hãy cho biết
Kể về buổi đầu tiên đi học
- Sắp xếp theo sự hồi tưởngnhững kỉ niệm .Các cảmxúc lại được sắp xếp theothứ tự thơi gian : nhữngcảm xúc trên đường đếntrường, những cảm xúc khibước vào lớp học
- Sắp xếp theo sự liên tưởngđối lập những cảm xúc vềcùng một đối tượng trướcđây và buổi tựu trường đầutiên
Nhóm 2:
- Tình thương mẹ và thái độcăm ghét cực độ những cổtục đã đày đoạ mẹ mình của
bé Hồng khi nghe bà cô cốtình bịa chuyện nói xấu mẹ
em
- Niềm vui sướng cực độcủa bé Hồng khi được ởtrong lòng mẹ
Nhóm 3:
Có thể sắp xếp theo thứ tựkhông gian (tả phong cảnh),chỉnh thể - bộ phận (tảngười, vật, con vật) hoặctính cảm , cảm xúc (tảngười)
Nhóm 4:
Chỉ ra 2 ý kiến đánh giá vềChu Văn An trong phần
Trang 23Bước 2: Chốt và rút ra kết
luận
?Từ các bài tập trên và bằng
những hiểu biết của mình,
hãy cho biết cách sắp xếp nội
dung phần Thân bài của văn
bản?
? Việc sắp xếp nội dung phần
thân bài tùy thuộc vào những
yếu tố nào ?
? Các ý trong phần Thân bài
thường được sắp xếp theo
- Đây là một phần của văn
bản được trích nên không theo
- Chu Văn An là người đạođức, tính tình vẫn cứng cỏiđược học trò kính trọng, khi
đã về ẩn dật
- Nội dung phần Thân bàithường được trình bày theothứ tự
- Theo trình tự thời gian vàkhông gian
- Theo sự phát triển của sựviệc
- Theo mạch suy luận
- HS đọc ghi nhớ
- Đọc và làm theo yêu cầu
* Trình bày theo thứ tự không gian:
- Từ xa: chim như đàn kiến
Lúc chiều về: Bầu trời,
sương mù
- Xung quanh Ba Vì: Đồngbằng, rừng keo
* Trình bày theo luận điểm:
- Đoạn 1: Luận điểm: Lịchsử đau thương, vui vẻ
- Đoạn 2, 3: 2 luận cứ+ Truyện hai Bà Trưng
+ Phù Đổng Thiên VươngThực hiện bài tập 2/27-Nhóm nhỏ
- Qua cuộc đối thoại với
bà cô
- Khi nhìn thấy mẹ
- Khi được ngồi tronglòng mẹ
Trang 24- Thương mẹ, ghét những cổ
tục khi nghe bà cô cố tình bịa
chuyện nói xấu bé Hồng
- Niềm vui sướng khi được ở
trong lòng mẹ Theo diễn biến
- Viết bài tập 2 thành đoạn văn hoàn chỉnh
- Chuẩn bị bài mới: Trường từ vựng.
V RÚT KINH NGHIỆM SAU KHI DẠY CHỦ ĐỀ.
Trang 25
- Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập các trường từ vựng đơn giản
- Bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện tượng ngôn ngữ
đã học như đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá, giúp ích cho việc họcvăn và làm văn
2 Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng lập trường từ vựng và sử dụng trường từ vựng trong nói, viết
- Vận dụng tìm được các trường từ vựng liên quan đến môi trường
- Nhận ra và biết sử dụng từ đúng trường nghĩa theo mục đích giao tiếp cụ thể
- Vận dụng kiến thức về trường từ vựng để đọc- hiểu và tạo lập văn bản
3 Tình cảm, thái độ: Giáo dục HS ý thức làm phong phú và giữ gìn sự trong sáng của
tiếng Việt
* Tích hợp GDBVMT: Liên hệ: Tìm các trường từ vựng liên quan đến môi trường
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, thiết kế bài giảng
2 Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là cấp độ khái quát nghĩa của từ? Cho VD
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Khởi động
Trong hệ thống từ vựng TV, chúng ta đã tìm hiểu về từ nhiều nghĩa, từ đồngnghĩa, từ trái nghĩa Ngoài ra chúng ta còn được tìm hiểu các BP tu từ: so sánh, ẩndụ một trong những kiến thức liên quan đến kiến thức trên là trường từ vựng màhôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu
HS
GHI BẢNG
Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm
trường từ vựng
- Treo bảng phụ ghi đoạn văn
- Cho HS đọc đoạn văn của
Nguyên Hồng
? Các từ in đậm trong đoạn văn
của Nguyên Hồng có nét chung gì
Trang 26hay sự vật? Tại saoem biết)
? Nét chung về nghĩa của nhóm
từ trênlà gì?
- Những từ trên có chung nghĩa nên
chúng được xếp vào một trường từ
vựng
? Thế nào là trường từ vựng?
Chốt: Cơ sở để hình thành trường
là đặc điểm chung về nghĩa Không
có đặc điểm chung về nghĩa thì
? Các trường trên cùng biểu thị về
đối tượng nào?Chúng thuộc
trường nghĩa nào?
? Em có nhận xét gì về hiện tượng
trong những câu văn
cụ thể, có ý nghĩa xácđịnh
- Trường từ vựng là tập hợp tất cả những
từ có nét chung về nghĩa
- Quan sát
* Hoạt động nhóm nhỏ
TTV chỉ hình dáng con người
TTV chỉ phương tiện học tập
- soong, nồi, chảo
- một, hai, ba, trăm
ngàn, triệu
* Các từ trong các trường:
- Một trường từ vựng cóthể bao gồm những từ
Trang 27- Ngọt, the thé, êm dịu, chối tai
(trường âm thanh)
- (rét) ngọt, ẩm, giá (trường thời
tiết)
? Em có nhận xét gì về hiện
tượng này?
? Cho HS đọc đoạn văn và cho
biết các từ mừng, cậu, cậu Vàng
thuộc trường từ vựng nào?
( Người) được tác giả dùng trong
trường từ vựng nào?( thú vật, con
chó thuộc trường từ vựng thú vật )
nhằm mục đích gì ? (nhân hóa )
? Tìm hiểu sự chuyển đổi trường
từ vựng trong đoạn thơ sau và chỉ
rõ tác dụng của sự chuyển đổi ấy :
Gái chính chuyên lấy được chín
? Hãy nhận xét về hiện tượng
chuyển đổi trường từ vựng trong
đoạn văn sau:
“Con chó tưởng chủ mắng, vẫy
- Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ
có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau
- Suy nghĩ trả lời
* vo viên bỏ lọ -trường sự vật; bò ra lổm ngổm-trường
sinh vật)
* Mừng, cậu thuộc
trường từ vựng
khác biệt nhau về từ loại
- Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau
- Chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ
Trang 28đuôimừng, để lấy lại lòng chủ Lão
Hạc nạt to:
- Mừng à ? vẫy đuôi à ? Vẫy đuôi
thì cũng giết ! Chocậuchết !
Thâý lão Hạc sừng sộ quá, con
chó vừa vẫy đuôi, vừa chực lảng:
Nhưng lão vội nắm lấy nó ôm đầu
nó , đập nhè nhẹ vào lưng nó và
dấu dí:
- A không !à không ! Không
giếtcậu Vàng đâu nhỉ ! Cậu
Vàng của ông ngoan lắm ! Ông
không cho giết Ông đểcậu
“thú vật” nhằm mục
đích nhân hóa
- Trong văn thơ cũngnhư trong cuộc sống hằng ngày, người ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ (phép nhân hóa, ẩn dụ, so sánh, v.v )
Hoạt động 4: Hướng dẫn làm bài tập
1 Bài tập 1 Hướng dẫn làm cá nhân
Các từ thuộc trường từ vựng ''người ruột thịt”
- Thầy ( bố, cha, ba), mẹ - mợ- cô, người đàn bà họ nội xa, em bé em Quế
2 Bài tập 2: Trò chơi tiếp sức
a) lưới, nơm câu, vó : dụng cụ đánh bắt thuỷ sản.
b) tủ, rương , hòm, va-li, chai, lọ : dụng cụ để đựng
c) đá, đạp giấm, xéo : hoạt động của chân
d) buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi: trạng thái tâm lí.
e) hiền lành, độc ác, cởi mở: tính cách
g) bút máy, bút bi,phấn, bút chì: dụng cụ để viết.
3 Bài tập 3 Các từ in đậm thuộc trường từ vựng ''thái độ''
4 Bài tập 4.
- Khứu giác : mũi, miệng thơm , điếc, thính.
-Thính giác : tai, nghe ,điếc, rõ, thính.
5 Bài tập 5.Lưới, lạnh và phòng thủ đều là những từ nhiều nghĩa, căn cứ vào các
nghĩa của từ để xác định mỗi từ có thể thuộc những trường từ vựng nào
Lưới: - trường bẫy rập: lưới, chài, câu,
- trường hình ảnh trang trí
Lạnh:- trường nhiệt độ : lạnh nóng
- trường màu sắc: màu lạnh màu nóng
- trường thái độ cư xử : vồn vã, lạnh lùng
Tấn công : - trường chiến tranh
Trang 29-trường bóng đá:
6 Bài tập 6 Tác giả đã chuyển những từ in đậm từ trường ''quân sự'' sang trường
''nông nghiệp''
4 Củng cố
- Tìm các trường từ vựng về môi trường và những trường từ vựng nhỏ hơn của nó.
- Tìm phạm vi nghĩa hẹp và nghĩa rộng của các từ sau: dạy học, thầy giáo, học sinh,sinh viên, giáo dục
5 Dặn dò
- Học ghi nhớ
- Hoàn thành bài tập vào vở
- Chuẩn bị bài mới: Tức nước vỡ bờ.
- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả Thành côngcủa nhà văn trong việc tạo tình huống truyện, miêu tả, kể chuyện và xây dựng nhânvật
2 Kỹ năng:
- Tóm tắt văn bản truyện
Trang 30- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong VBTS để phân tích tác phẩm tự sự viết theo khuynh hướng hiện thực.
- Trình bày suy nghĩ về số phận của người nông dân Việt Nam trước cách mạng tháng Tám
- Phân tích, bình luận diễn biến tâm trạng các nhân vật trong văn bản
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Bảng phụ, nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, thiết kế bàigiảng
- Đọc “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố
- Chân dung nhà văn Ngô Tất Tố
2 Chuẩn bị của học sinh:
2 Kiểm tra bài cũ:
- Hãy phân tích diễn biến tình cảm của chú bé Hồng đối với mẹ qua cuộc đối thoạivới người cô?
- Hãy phân tích tâm trạng khi gặp lại mẹ, nằm trong lòng mẹ
3 Bài mới:
Hoạt động 1: khởi động
Nếu “Những ngày thơ ấu” là tập hồi kí viết về tuổi thơ cay đắng của
Nguyên Hồng, qua đó thấy được bộ mặt lạnh lùng của một xã hội đầy rẫy những
thành kiến cổ hủ của đám thị dân tiểu tư bản, còn “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố là một
tác phẩm viết về đề tài nông dân rất xuất sắc Một trong những đoạn trích tiêu biểu
đó là Tức nước vỡ bờ mà chúng ta học hôm nay
Hoạt động 2 HD đọc- tìm hiểu
chung
- Gọi đọc chú thích * SGK
? Em biết điều gì về cuộc đời và sự
nghiệp của Ngô Tất Tố?
- Giới thiệu chân dung Ngô Tất Tố
Nhấn mạnh:Ông vốn xuất thân là
nhà nho gốc nông dân nên ông có
-Ngô Tất Tố (1893 - 1954) là một trong những nhà văn xuất sắc nhất của trào lưu văn học hiện thựctrước cách mạng Ông nổitiếng trên nhiều lĩnh vực
Khảo cứu triết học cổ đại
I Đọc- tìm hiểu chung :
1.Tác giả:
Ngô Tất Tố 1954)
(1893-2.Tác phẩm:
- Tắt đèn(1937)là
tác phẩm tiêu biểu
Trang 31điều kiện hiểu biết sâu sắc về đời
sống của người nông dân và luôn
thông cảm với họ
? Nêu xuất xứ của tác phẩm?
? Em đã đọc tóm tắt nội dung tiểu
thuyết “Tắt đèn”, hãy cho biết tiểu
thuyết này tập trung phản ánh vấn
đề gì?
- HDĐọc: Giọng đọc thể hiện không
khí truyện khẩn trương căng thẳng ở
đoạn đầu và giữa truyện Giọng sảng
khoái, hả hê ở cuối đoạn trích Chú ý
ngôn ngữ đối thoại, chú ý thể hiện
- Giải thích thêm những từ cũ, ít quen
thuộc với các em : sưu, cai lệ, xái,
? Khi bọn tay sai xông vào nhà chị
Dậu, tình thế của chị như thế nào ?
( anh Dậu ốm nặng ,bị đánh, trói,
cùm kẹp Chị Dậu phải bán con, ổ
chó tưởng đủ nộp sưu cho chồng
Nào ngờ lại còn cả suất sưu người
chết Anh rũ người như một xác chết,
bọn hào lí sai khiêng trả anh về nhà
Anh vừa được cứu tỉnh, cai lệ và
người nhà lí trưởng xông vào -chị
Trung Hoa và văn học cổ Việt Nam, viết báo, phóng
sự, tiểu thuyết, dịch thuật văn học
- Về hoạt động báo chí, ông được coi là "một tay ngôn luận xuất sắc"
- Về sáng tác văn học, ông
là cây bút phóng sự và là nhà tiểu thuyết nổi tiếng
- Được truy tặng giải thưởng HCM về văn học nghệ thuật năm 1996
- Tiểu thuyết "Tắt đèn"
(1937) là một áng văn có thể gọi là kiệt tác
- Trích trong chương XVIII
- Phản ánh cuộc sống tăm tối, khốn khổ của người nông dân Việt Nam dưới thời thực dân phong kiến
bị áp bức nặng nề
- Đọc theo vai: người dẫn truyện, anh Dậu, chị Dậu,
bà hàng xóm, cai lệ, ngườinhà lý trưởng
- HS nhắc lại theo yêu cầu
- Thực hiện yêu cầu
- Tìm hiểu vì sao hắn tự
do đánh trói người: một
gã tay sai mạt hạng, hung
dữ, sẵn sàng gây tội ác không hề chùn tay - hắn đại diện cho ''nhà nước'', nhân danh ''phép nước'' đểgúp bọn lý dịch tróc nã
nhất của Ngô Tất Tố
- Tức nước vỡ bờ:
Trích trong chương XVIII
Mạng sống của chồng rất mong manh
Trang 32Dậu đứng trước tình thế mạng sống
của chống rất mong manh.)
- Chuyển ý:
? Em hiểu “ Cai lệ” là một chức
danh như thế nào ? Hắn có mặt ở
làng Đông Xá với vai trò gì?
? Hãy tìm những từ ngữ,chi tiết và
? Dựa vào những từ ngữ trên, hãy
phân tích thái độ, bản chất của tên
cai lệ khi đến nhà chị Dậu?
- Bình: Trong mùa đốc thuế, tên cai
lệ quả là cái búa sắt trong tay bọn
thống trị, nghe sai đâu đánh đó, là
công cụ đắc lực của bon thống trị mà
xã hội bạo tàn ấy đã đào tạo Hắn bỏ
ngoài tai những lời van xin thảm thiết
của chị Dậu, kể cả những lời van xin
thảm thiết của chị Dậu, kể cả những
tiếng kêu khóc đáng thương củ lũ trẻ
cũng không làm cho hắn động lòng
Hắn quả là bọn người không có tai để
nghe, không có tim để rung cảm Qua
đoạn trích, cai lệ hiện nguyên hình là
con thú dữ đội lốt người-> Đểu cáng,
tàn bạo, dã man, không còn tính
Giọng nói: quát, thét,
Hắn thẳng tay đánh đập những kẻ thiếu thuế một cách tàn bạo mà không chút run tay Hành động
và lời nói của hắn đã phơi bày một cách trắng trợn bản chất súc vật của tên tay sai đểu cáng, tàn bạo,
dã man không một chút tính người
Chế độ xã hội tàn bạo, vô nhân đạo, một chế độ tồn tại những tên tay sai khát máu người, XH với thứ thuế thân vô nhân đạo đã đẩy người nông dân đến bước đường cùng, không lối thoát
2 Nhân vật cai lệ:
- Là kẻ vô danh
- Không có tính người
- Là hiện thân của
cái “nhà nước"
bất nhân lúc bâý giờ
4 Củng cố:
- Qua nhân vật cai lệ, em có suy nghĩ gì về xã hội phong kiến lúc bấy giờ?
5 Dặn dò:
Trang 33- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả Thành côngcủa nhà văn trong việc tạo tình huống truyện, miêu tả, kể chuyện và xây dựng nhânvật.
Trang 34- Bảng phụ, nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, thiết kế bàigiảng.
- Đọc “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố
- Chân dung nhà văn Ngô Tất Tố
2 Chuẩn bị của học sinh:
2 Kiểm tra bài cũ:
-Trình bày những hiểu biết của em về tác giả NTT
- Tóm tắt văn bản “Tức nước vỡ bờ”.
- Phân tích nhân vật cai lệ
3 Bài mới:
Hoạt động 1: khởi động
Đối lập với bản chất tàn bạo, dã man của tên cai lệ là hình ảnh của người phụ
nữ VN mà tiêu biểu trong đoạn trích này là chị Dậu Bây giờ chúng ta tìm hiểu nhânvật chị Dậu qua phần 3
Hoạt động 2 HD đọc - hiểu văn
bản (tt)
- Nhắc lại tình thế của chị Dậu
khi bọn tay sai ''sầm sập tiến
vào'' Chị Dậu đã đối phó với bọn
tay sai để bảo vệ chồng
? Hãy tìm những chi tiết thể
hiện ngôn ngữ của chị Dậu qua
từng diễn biến?
Bảng phụ:
+ Lúc đầu chị van xin tha thiết,
nhẫn nhục chịu đựng Xưng hô:
ông- cháu
+ Khi cai lệ “bịch vào ngực chị”
và “sấn tới trói anh Dậu”: nước
bắt đầu nổi sóng- chị cự lại bằng
lý- xưng hô: ông- tôi
+ Khi cai lệ “tát vào mặt chị” và
“nhảy vào trói anh Dậu”: Sóng
cuộn, nước tức -> “vỡ bờ”
Chống trả bằng lực- xưng hô:
- Nghe
* Phát hiện tìm hiểu các hànhđộng đối phó của chị Dậu -“van xin tha thiết''
-“liều mạng cự lại” cự lại"
bằng lí lẽ - quyết ra tay đấu lực với chúng.
- HS tìm các từ ngữ thể hiện ngôn ngữ của chị Dậu
Ông – cháu tôi – ông Mày – bà
II.Đọc-tìm văn bản (tt):
3 Nhân vật chị Dậu:
Trang 35mày- bà- Đã quật ngã kẻ thù.
? Em có nhận xét gì về ngôn
ngữ của chị? Ngôn ngữ cùng
với hành động đã thể hiện diễn
biến nội tâm của chị như thế
nào?
*Hướng dẫn thảo luận nhóm:
- Nhóm 1,2:Tìm những hình
ảnh, chi tiết miêu tả cảnh chị
Dậu đánh lại tên cai lệ và người
nhà lý trưởng và hình ảnh miêu
tả bộ dạng hai tên tay sai Nhận
xét về các hình ảnh này
- Nhóm 3,4:Theo em, quá trình
diễn biến hành động của chị
Dậu có phù hợp với quy luật
không? Đó là quy luật nào?
* Thảo luận nhóm và trình bày:
- Đứng trước tình thế nguy ngập, chị Dậu hiểu rằng tính mạng của chồng phụ thuộc vào cách xử trí của mình, hơn nữa, như hiểu được thân phận “con sâu, cái kiến” chị một lời van xin, hai lời van xin, cố kìm nén nhẫn nhục chịu đựng, xưng hô một cách
lễ phép: ông- cháu Nhưng tên cai lệ không những thôngcảm cho hoàn cảnh của chị
mà còn “bịch vào ngực chị”
và “sấn tới trói anh Dậu” thì
lúc này sức chịu đựng của con người có giới hạn, khôngchịu nhún nhường được nữa,
nên nước bắt đầu nổi sóng,
chị Dậu liều mạng cự lại
“chồng tôi đau ốm hành hạ” Bấy giờ chị không chịu làm thân phận của kẻ dưới, chị nâng mình lên ngang hàng với kẻ thù và dõng dạc xưng hô ông- tôi Nhưng cái
lý lẽ hợp lý hợp tình của chị cũng không làm lung lay được bản chất ác quỷ của
bọn súc vật, tên cai lệ “tát vào mặt chị” và “nhảy vào trói anh Dậu” - Rõ ràng
hành động thô bạo của tên cai lệ chỉ tổ như thêm dầu vào lửa làm bùng lên ngọn lửa căm hờn trong chị Lúc này rõ ràng Sóng cuộn, nước tức thì ắt phải vỡ bờ Chị nghiến chặt hai hàm răng và buông lời thách thức “Mày
- Chị Dậu mộc mạc, hiền dịu, thương
chồng,sống khiêm nhường, biết nhẫn nhục chịu đựng
Trang 36Nhóm 5,6:Câu tục ngữ nào thể
hiện quy luật xã hội nào?
Nhóm 7,8:Em hiểu như thế nào
về nhan đề “Tức nước vỡ
bờ”đặt cho đoạn trích ? Theo
em, đặt tên như vậy có thoả đáng
không ? Vì sao ?
- Bình: Nhà văn đã cảm nhận
được xu thế ''tức nước vỡ bờ'' và
sức mạnh to lớn khôn lường của
sự ''vỡ bờ'' đó Và không phải quá
lời nếu nói rằng cảnh ''Tức nước
vỡ bờ'' trong đoạn trích đã dự báo
cơn bão táp quần chúng nông dân
nổi dậy sau này Nhà văn Nguyễn
Tuân đã nói rằng Ngô Tất Tố, với
Tắt đèn đã ''xui người nông dân
nổi loạn'' quả không sai.
? Theo em động lực nào giúp chị
Dậu chiến thắng kẻ thù? Qua
đây em có suy nghĩ gì về người
phụ nữ này?
- Chốt: Như bao người phụ nữ
VN khác chị là người phụ nữ có
tình yêu thương chồng sâu sắc,
dịu dàng nhưng không dễ bị bắt
nạt- chị cứng cỏi, ngang tàng, khi
cần đứng dậy đấu tranh để bảo vệ
nhân phẩm, quyền sống của con
- “Ở đâu có áp bức ở đó có đấu tranh”
- Tức nước: Hành động thô bạo của tên cai lệ- chính là
sự chèn ép quá sức chịu đựngcủa bọn thống trị
- Vỡ bờ: Hành động chống trả của chị Dậu vùng dậy đấutranh
- Sức mạnh của lòng căm hờn - đó cũng là sức mạnh của lòng yêu thương.
- Chị Dậu mộc mạc, hiền dịu,đầy vị tha, sống khiêm
nhường, biết nhẫn nhục chịu
đựng, nhưng vẫn có một sức sống mạnh mẽ, một tinh thần phản kháng tiềm tàng; một
thái độ bất khuất
- Có một sức sống mạnh mẽ, một tinh thần phản kháng tiềmtàng, một thái độ bất khuất
- Đấu tranh chống áp bức
Trang 37- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả Thành côngcủa nhà văn trong việc tạo tình huống truyện, miêu tả, kể chuyện và xây dựng nhânvật.
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Bảng phụ, nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, thiết kế bàigiảng
- Đọc “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố
- Chân dung nhà văn Ngô Tất Tố
2 Chuẩn bị của học sinh:
Trang 38IV.Tiến trình dạy học:
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ:
- Phân tích nhân vật Chị Dậu
''Cái đoạn chi Dậu đánh nhau với
tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo''.
Hãy chứng minh nhận định này.
Gợi ý:
- Việc tạo dựng tình huống như thế
nào ?
- Việc miêu tả ngoại hình, hành
động, ngôn ngữ, tâm lí nhân vật
có gì đáng chú ý ?
- Nghệ thuật kể chuyện, ngôn ngữ
tác giả và ngôn ngữ đối thoại
đặc sắc như thế nào ?
- Chú ý nêu rõ những gì khiến cho
đoạn văn được coi là '''tuyệt
B Lên án bản chất tàn bạo dã man
của tên cai lệ
C Ca ngợi vẻ đẹp của người
PNVN
- Sự dồn nén, “ tức nước''
để đến ''vỡ bờ'' được Ngô Tất Tố diễn tả rất tự nhiên,hợp lí
- Nghệ thuật diễn tả câu chuyện, hành động cũng thật tài tình, sinh động
Chú ý cách diễn tả theo lốităng tiến động tác, lời nói của nhân vật cai lệ và chị Dậu Đoạn văn này sống động như một màn kịch ngắn
- Nhân vật được khắc hoạ rất chân thực, sinh động,
rõ nét, thể hiện sự diễn biến tâm lí của nhân vật chi Dậu rất hợp lí
- Đọc ghi nhớ sgk/33
1 Trong đoạn trích tác giả miêu tả nhân vật bằng cách nào?
A Giới thiêu nhân vật và các phẩm chất, tính cách của nhân vật
ác của xã hội phong kiến đương thời và đồng thời nói lên vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân giàu tình yêu thương và có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ.
IV Luyện tập:
1 Các từ “tát, bịch,
túm, xô, đẩy, nắm ” thuộc
trường từ vựng:
A Cảm giác của tay
B Bộ phận của tay
C Hoạt động của tay
D Đặc điểm của tay
Trang 39+ NTT đã thể hiện rõ cái quy luật: “Ở đâu có áp bức ở đó có đấu tranh”
+ Cách viết của NTT đã phát động nhân dân đứng dậy chống lại quan tây
+ Tác phẩm dự báo cơn bão táp quần chúng nông dân sẽ nổi dậy sau này
Trang 40XÂY DỰNG ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
I Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Hiểu được khái niệm đoạn văn, từ ngữ chủ đề, câu chủ để, quan hệ
giữa các câu trong đoạn văn và cách trình bày nội dung đoạn văn
- Trình bày đoạn văn theo kiểu quy nạp, diễn dịch, song hành, tổng hợp
- Phân tích tình huống giao tiếp để lựa chọn cách tạo lập các đoạn văn nghị luận theo các cách diễn dịch, quy nạp, song hành
- Thảo luận, trao đổi để xác định đặc điểm, cách sử dụng các thao tác diễn dịch,quy nạp, song hành
3 Tình cảm, thái độ: Biết nói mạch lạc, rõ ràng trong giao tiếp, thể hiện sự tôn
trọng người khác
II Chuẩn bị
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, thiết kế bài giảng
- Bảng phụ, các ví dụ
- Soạn bài
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Đọc sách, tìm hiểu bài trả lời câu hỏi theo tổ
- Xem lại nội dung các bài về văn bản ở chương trình lớp 7
- Bảng nhóm
III Phương pháp:
- Hoạt động nhóm, phát vấn, giảng giải
IV.Tiến trình dạy học:
1 Ổn định lớp: Kiểm tra tác phong.
2 Kiểm tra bài cũ:
- Hãy trình bày nhiệm vụ từng phần trong bố cục của một văn bản
- Nội dung phần thân bài cần được bố trí như thế nào?
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Khởi động
Như chúng ta đã biết một văn bản hoàn chỉnh được cấu tạo bởi nhiều đoạnvăn vậy đoạn văn là gì? Cấu tạo như thế nào? Được trình bày ra sao? Chúng ta sẽtìm hiểu trong tiết học hôm nay
Hoạt động 2: HDHS hình thành
khái niệm đoạn văn
- Gọi HS đọc văn bản về Ngô Tất - HS đọc
I Thế nào là đoạn văn ?