Giáo án ôn tập văn bản đất nước

Xác định đúng vấn đề cần nghị luận- Cảm nhận về đoạn thơ trong bài Đất Nước.. Thân bài THÂN BÀI Luận điểm 2: Cảm nhận về cội nguồn Đất Nước Luận điểm 4: Việc sử dụng chất liệu dân gian t

Trang 1

ÔN THI TỐT NGHIỆP

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

Trang 3

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

1 Hoàn cảnh, xuất xứ:

- Trường ca Mặt đường khát vọng được tác giả hoàn thành ở chiến khu Trị

Thiên năm 1971, in lần đầu năm 1974, viết về sự thức tỉnh tuổi trẻ đô thị vùng tạm chiếm miền Nam…

- Đoạn trích Đất Nước (phần đầu chương V của trường ca).

Trang 4

II Tác phẩm

2 Nội dung và nghệ thuật

a Nội dung

- Đất Nước được cảm nhận ở nhiều phương diện: từ văn hóa -

lịch sử, địa lí - thời gian đến không gian của đất nước Đồng thời, tác giả cũng nêu lên trách nhiệm của các thế hệ, đặc biệt

là thế hệ trẻ với đất nước mình

- Cái nhìn mới mẻ về đất nước với tư tưởng cốt lõi là tư tưởng

đất nước của nhân dân Đất nước là sự hội tụ, kết tinh bao công sức và khát vọng của nhân dân Nhân dân chính là người

đã làm ra đất nước

Trang 5

II Tác phẩm

b Nghệ thuật

- Tác giả lựa chọn thể thơ tự do, phóng khoáng không bị bó buộc về số chữ trong

một câu, số câu trong một bài vừa tạo ra nét độc đáo về hình thức cho bài thơ, vừa là cơ hội để dòng chảy của cảm xúc được phát triển một cách tự nhiên

Trang 6

II Tác phẩm

- Sử dụng các chất liệu văn hóa dân gian với đa dạng các thể loại: từ phong tục -

tập quán sinh hoạt của nhân dân đến các thể loại của văn học dân gian như ca dao - dân ca, truyện cổ tích, truyền thuyết, sự tích, Điều đặc biệt là tác giả sử dụng một cách sáng tạo, không trích dẫn nguyên văn mà chỉ trích một vài từ nhưng người đọc cũng có thể hiểu về thi liệu dân gian ấy

Trang 7

II Tác phẩm

- Giọng thơ trữ tình - chính luận, là sự kết hợp giữa cảm xúc nồng

nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước và con người

Trang 8

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

GV hướng dẫn ôn đoạn 1, 3

Các đoạn còn lại: Tự ôn

Trang 9

ĐỀ 1:

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

… Đất Nước có từ ngày đó …(Trích Đất nước – Nguyễn Khoa Điềm, Ngữ văn 12, tập 1, trang 118, NXB Giáo dục, 2010 )

Cảm nhận của Anh(chị) về đoạn thơ trên Từ đó, bình luận ngắn gọn về việc vận dụng chất liệu văn học dân gian trong đoạn thơ?

Trang 10

1 Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát

được vấn đề

Trang 11

2 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

- Cảm nhận về đoạn thơ trong bài Đất Nước.

- Bình luận ngắn gọn về việc vận dụng chất liệu văn học dân gian.

Trang 12

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

Trang 13

MỞ BÀI

- Giới thiệu đôi nét về tác giả Nguyễn Khoa Điềm và tác phẩm Đất Nước

a Mở bài

Trang 14

Luận điểm 3: Đánh giá

Luận điểm 1: Khái quát chung

a Thân bài

THÂN BÀI

Luận điểm 2: Cảm nhận về cội nguồn Đất Nước

Luận điểm 4: Việc sử dụng chất liệu dân gian trong đoạn thơ

Trang 15

Đoạn trích: Vị trí, nội dung chính…

Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, thể loại…

a Thân bài

Luận điểm 1

Khái quát chung

Trang 16

Luận điểm 2: Cảm nhận về cội nguồn Đất Nước

- Những từ ngữ mang ý nghĩa khẳng định “đã có rồi, lớn lên, bắt đầu từ đó”

xác nhận Đất Nước đã có từ rất lâu đời với một loạt hình ảnh đậm chất dân gian:

 Đất Nước có từ trong thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, từ “những cái ngày

xửa ngày xưa mẹ thường hay kể ”

 Đất Nước gắn liền với phong tục tập quán xa xưa của người Việt “tóc mẹ thì

bới sau đầu”; “miếng trầu bà ăn” gợi tình gia tộc thắm thiết.

Trang 17

Luận điểm 2: Cảm nhận về cội nguồn Đất Nước

 Đất Nước gắn liền với ý chí quật cường, từ khi “dân mình biết trồng tre mà

đánh giặc” gợi ý thức yêu nước, tinh thần bất khuất, ý chí quật cường của

cha ông thể hiện qua chiến công Thánh Gióng

 Đất Nước gắn liền với tình nghĩa thủy chung của con người “ gừng cay muối

mặn”

 Đất Nước bắt nguồn từ lối sống lao động cần cù chịu thương chịu khó và đậm

tình nặng nghĩa“cái kèo cái cột thành tên” “hạt gạo một nắng hai sương xay

giã giần sàng…”

Trang 18

Luận điểm 3: Đánh giá

- Đoạn thơ nêu lên cách cảm nhận độc đáo mới lạ sâu sắc về quá trình hình thành phát triển của Đất Nước; từ đo khơi dậy ý thức và trách nhiệm thiêng liêng của cá nhân với tổ quốc thiêng liêng

- Qua cách cảm nhận của tác giả, Đất Nước hiện lên vừa thiêng liêng vùa sâu sắc, vừa lớn lao gần gũi thân thiết với mọi người Bên cạnh đó, giọng thơ hcisnh luận trữ tình ngọt ngào da diết đã khiến người đọc thấy đây như những lời tự nhủ, tự dặn mình

Trang 19

Luận điểm 4: Việc sử dụng chất liệu dân gian trong đoạn thơ

- Chất liệu dân gian được sử dụng rất đậm đặc, đa dạng (có phong tục, lối sống, tập

quán sinh hoạt, vận dụng quen thuộc, có ca dao, dân ca, tục ngữ, các truyện cổ tích) Hơn thế, chất liệu dân gian được sử dụng rất sáng tạo (chỉ gợi ra bằng một vài chỗ hay một hình ảnh, một chi tiết… nhưng vẫn đầy đủ ý nghĩa, thậm chí rất sâu sắc, mới mẻ).

- Điều này đã tạo nên một không khí, giọng điệu, không gian nghệ thuật vừa bình

dị, gần gũi, hiện thực lại vừa giàu tưởng tượng, bay bổng, mơ mộng

Trang 20

Cảm nhận riêng của bản thân

KẾT BÀI

Khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn thơ và đoạn trích “Đất Nước” Tài năng của nhà thơ NKĐ

c Kết bài

Trang 22

ĐỀ 2:

Cho đoạn thơ sau:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

… Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…”

(Trích Đất Nước (Mặt đường khát vọng), Nguyễn Khoa Điềm,

SGK Ngữ văn 12, tập một)

Cảm nhận của anh/ chị về đoạn thơ trên để làm rõ những cảm nhận riêng, độc đáo về đất nước của Nguyễn Khoa Điềm?

Trang 23

1 Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát

được vấn đề

Trang 24

2 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

- Cảm nhận về đoạn thơ để thấy những cảm nhận riêng, độc đáo về đất

nước của Nguyễn Khoa Điềm.

Trang 25

3 Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

Trang 26

MỞ BÀI

- Giới thiệu đôi nét về tác giả NKĐ và tác phẩm Đất Nước

a Mở bài

Trang 27

Luận điểm 3: Đóng góp mới mẻ, độc đáo về nghệ thuật

Luận điểm 1: Khái quát chung

Trang 28

Đoạn trích: Vị trí, nội dung chính…

Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, thể loại…

a Thân bài

Luận điểm 1

Khái quát chung

Trang 29

Luận điểm 2: Đất nước với cái nhìn có chiều sâu và phát hiện

mới mẻ

- Phát hiện mới từ không gian địa lý: thiên nhiên đất nước trở

nên thiêng liêng, gần gũi hơn khi có sự hoá thân của nhân dân

 Những địa danh, thắng cảnh tiêu biểu của đất nước, in đậm

dấu ấn tâm hồn, lối sống nhân dân

 Nhân dân – những con người bình dị, vô danh – đã hoá thân

vào đất nước; mỗi người lặng lẽ góp phần mình làm nên vẻ kì thú của thiên nhiên và bề dày của truyền thống

Trang 30

 Từ những cuộc đời, những hoá thân cụ thể, nhận thức sâu

hơn về mối quan hệ gắn bó giữa thiên nhiên và con người, giữa đất nước và nhân dân

Trang 31

mới mẻ

- Chủ thể trữ tình bộc lộ niềm tự hào về vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên kì thú,

về những truyền thống quý báu của dân tộc; thể hiện niềm trân trọng và ngưỡng mộ trước những đóng góp lớn lao của nhân dân

Trang 32

Luận điểm 3: Đóng góp mới mẻ, độc đáo về nghệ thuật

- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa chính luận và trữ tình, suy tưởng

và cảm xúc; sử dụng sáng tạo thể thơ tự do với sự biến đổi linh hoạt của âm hưởng, nhịp điệu; biện pháp liệt kê, trùng điệp;

- Sử dụng linh hoạt chất liệu truyện kể dân gian, chất liệu văn hoá dân tộc để sáng tạo hình ảnh và thể hiện cách cảm nhận độc đáo vềđất nước; cách triển khai ý thơ đi từ cụ thể đến khái quát phù hợp với các suy tưởng chính luận.

- Ngôn ngữ gần gũi với đời sống mà vẫn mới mẻ; hình ảnh quen thuộc, gợi mở nhiều liên tưởng sâu sắc

Trang 33

Luận điểm 4: Đánh giá chung

- Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” là đóng góp mới mẻ, độc đáo của Nguyễn Khoa Điềm về đề tài đất nước; qua đó khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với đất nước

- Đoạn thơ thể hiện rõ nét phong cách nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Khoa Điềm

Trang 34

Cảm nhận riêng của bản thân

KẾT BÀI

Khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn trích và bài thơ Đất Nước Tài năng của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm

c Kết bài

Trang 36

Chúc các con ôn thi

hiệu quả!

Trang 37

Chúc các bạn ôn thi hiệu

quả!

Tiêu đề	Đất Nước
Tác giả	Nguyễn Khoa Điềm
Trường học	Trường Đại Học Khoa Học Huế
Chuyên ngành	Văn học
Thể loại	Bài luận
Năm xuất bản	1974
Thành phố	Huế

Định dạng
Số trang	37
Dung lượng	1,84 MB