Giáo án ôn tập văn bản tây TIẾN

- Khẳng định, ca ngợi vẻ đẹp đậm chất bi tráng về hình ảnh người lính Tây Tiến: tâm hồn lãng mạn, khí phách anh hùng, lí tưởng cao cả Vẻ đẹp của chiến sĩ Việt Nam trong kháng chiến chống

ÔN THI TỐT NGHIỆP

TÂY TIẾN Quang Dũng -

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

I Tác giả Quang Dũng

- Là nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc

- Là nhà thơ nổi tiếng của văn học Việt Nam thời kì kháng chiến chống Pháp

- Hồn thơ: phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn, tài hoa – đặc biệt khi viết về người lính Tây Tiến và xứ Đoài (Sơn Tây).

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

1 Trung đoàn Tây Tiến và hoàn cảnh ra đời:

- Tây Tiến là một đơn vị bộ đội trong kháng chiến chống Pháp, thành lập năm 1947; Quang Dũng làm đại đội trưởng

- Thành phần: đa phần là thanh niên Hà Nội hào hoa, lãng mạn.

- Đóng quân và hoạt động khá rộng (Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình, miền Tây Thanh Hoá và cả Sầm Nưa của Lào

- Nhiệm vụ: phối hợp với quân đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào và đánh tiêu hao lực lượng Pháp.

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

1 Trung đoàn Tây Tiến và hoàn cảnh ra đời:

- Trung đoàn Tây Tiến chiến đấu trong điều kiện gian khổ, thiếu thốn về vật chất, bệnh sốt rét hoành hành dữ dội Tuy vậy, họ sống lạc quan

và chiến đấu anh dũng

- Đoàn quân Tây Tiến, sau thời gian hoạt động ở Lào trở về Hoà Bình thành lập trung đoàn 52

- Khi Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác ở Phù Lưu Chanh, trong nỗi nhớ đơn vị cũ ông sáng tác bài thơ “Nhớ Tây Tiến”, sau đổi thành

“Tây Tiến “và in trong tập “Mây đầu ô” vào cuối năm 1948

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

2 Nội dung và nghệ thuật

a Nội dung

- Bức tranh thiên nhiên vùng Tây Bắc tổ quốc ta vừa tráng lệ, hùng vĩ vừa nên thơ, trữ tình

- Khẳng định, ca ngợi vẻ đẹp đậm chất bi tráng về hình ảnh người lính Tây Tiến: tâm hồn lãng mạn, khí phách anh hùng, lí tưởng cao cả

(Vẻ đẹp của chiến sĩ Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp).

- Thể hiện tình yêu, sự gắn bó, niềm tự hào của tác giả về trung đoàn Tây Tiến và quê hương Tây Bắc trong những năm kháng chiến

chống Pháp

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

2 Nội dung và nghệ thuật

b Nghệ thuật

- Ngôn từ giàu hình ảnh, cảm xúc; nhiều từ ngữ Hán Việt; từ ngữ chỉ địa danh

- Sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật đặc sắc như nhân hóa, đối lập, điệp,

- Hình ảnh đặc sắc, đậm chất thơ chất nhạc

- Kết hợp giữa cảm hứng lãng mạn và bút pháp bi tráng

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

Đoạn 1: HS tự ôn tập

Đoạn 2: GV hướng dẫn ôn

Đoạn 3: GV hướng dẫn ôn

Đoạn 4: HS tự ôn

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy,    

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ?

Có nhớ dáng người trên độc mộc,   Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa?

(Trích Tây Tiến – Quang Dũng, Ngữ Văn 12, tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr.87 - 88)

Cảm nhận của anh/chị về không gian tưng bừng của buổi liên hoan doanh trại và sự lãng mạn, nên thơ của chiều sương Châu Mộc trong thơ Quang Dũng?

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

1 Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.

2 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

- Không gian tưng bừng của buổi liên hoan doanh trại và sự lãng mạn, nên thơ của chiều sương Châu Mộc qua đoạn trích

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Vấn đề nghị luận đoạn 2) + Trích thơ:

"Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Luận điểm 3: Chiều sương Châu Mộc lãng mạn, trữ tình

Luận điểm 1: Khái quát chung

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Đoạn trích: Vị trí (đoạn 2), nội dung chính…

Trung đoàn Tây Tiến, hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ…

a Thân bài

Luận điểm 1

Khái quát chung

- Đúng vậy, các chiến sĩ Tây Tiến cũng như chính tác giả cũng không thể nào quên những kỉ niệm trong những năm kháng chiến cùng

đồng đội, quân dân Kỉ niệm khó quên nhất có lẽ là những đêm liên hoan lửa trại:

Luận điểm 2: Kỷ niệm đẹp một thời trận mạc đã trở thành hành trang của người lính Tây Tiến (khổ 1)

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa,

Kìa em xiêm áo tự bao giờ.

Khèn lên man điệu nàng e ấp, Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”.

- Đêm “hội đuốc hoa” là đêm liên hoan lửa trại giữa chiến sĩ Tây Tiến với đồng bào (Tây Bắc, Lào).

- “Doanh trại bừng lên” – tác giả sử dụng từ “bừng lên” thật hay, làm bừng sáng và tỏa hơi ấm cho không gian đêm hội Đêm hội có ánh

sáng, hơi ấm của “đuốc hoa”, có tiếng khèn, điệu nhạc và có “em” trong trang phục xiêm áo đang yểu điệu, thướt tha, e ấp, dịu dàng

“Em” ở đây là cô gái, có thể là các cô gái miền núi Tây Bắc nước ta, có thể là các cô gái Lào Sự xuất hiện của các cô gái làm cho đêm hội thêm vui vẻ, ấm áp và quyến rũ, say lòng người

- Chiến sĩ Tây Tiến đa phần là những chàng trai Hà Nội hào hoa, lãng mạn và có chút đa tình nên khi các cô gái xuất hiện trong ánh lửa,

tiếng khèn điệu nhạc khiến các anh ngạc nhiên, thích thú, say mê Niềm vui, thái độ thích thú của các anh được tác giả diễn tả ở từ “kìa” Phải chăng các anh ngạc nhiên vì nơi núi rừng ấy lại có những “đóa hoa” say lòng người đến thế

- Say mê, thích thú trong đêm hội để về “xây hồn thơ” (các chiến sĩ xây mộng với các cô gái (Các chiến sĩ thật là lãng mạn)

- Tài hoa của Quang Dũng trong đoạn thơ là kết hợp hài hòa hình ảnh, âm thanh, ánh sáng,

⮚ Đoạn thơ là bức tranh đêm hội đuốc hoa thật vui vẻ ,ấm áp, lãng mạn Và đó cũng chính là một trong những kỉ niệm không thể nào

quên của trung đoàn Tây Tiến, minh chứng cho tình cảm đồng đội, tình quân dân nồng nàn, thắm thiết Giây phút vui vẻ, hạnh phúc cùng đồng bào, tình cảm quân dân thắm thiết là hành trang của các chiến sĩ trên chiến trường ác liệt

* Khổ 2: Trung đoàn Tây Tiến qua nhiều vùng đất nơi Tây Bắc, mỗi vùng đất với nét đẹp riêng khó quên Nếu Sài Khao có

sương nhiều như che lấp cả đoàn quân Tây Tiến, Mường Hịch có tiếng cọp khiến con người ghê sợ, vùng Mai Châu có hương vị cơm

nếp thật hấp dẫn , thì chiều sương Châu Mộc cũng thật lãng mạn, trữ tình.

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy,

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ?

Có nhớ dáng người trên độc mộc, Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa?”

Luận điểm 3: Chiều sương Châu Mộc lãng mạn, trữ tình (khổ 2)

- Bốn câu thơ theo dòng hồi tưởng “trôi” về miền đất lạ, đó là Châu Mộc thuộc tỉnh Sơn La, nơi có những bãi cỏ bát ngát mênh mông,

có dãy núi Pha Luông cao 1884 mét, nơi có bản Pha Luông sầm uất của người Thái Quang Dũng đã khám phá ra bao vẻ kì thú của miền Châu Mộc Năm tháng đã đi qua và miền đất ấy trở thành một mảnh trong tâm hồn của bao người:

“Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn”

(Chế Lan Viên)

- “Chiều sương ấy” là chiều thu năm 1947 , sương trắng phủ mờ núi rừng chiến khu làm cho cảnh, người càng thêm thơ mộng, trữ tình Buổi chiều thu đầy sương ấy in đậm hồn người khiến cho hoài niệm thêm mênh mang Chữ “ấy” bắt vần với chữ “thấy” tạo nên một vần lưng giàu âm điệu, như một tiếng khẽ hỏi “có thấy” cất lên trong lòng.

- “Hồn lau” là hồn mùa thu, hoa lau nở trắng, lá lau xào xạc trong gió thu nơi bờ sông bờ suối “nẻo bến bờ” Với tâm hồn thi sĩ tài hoa, Quang Dũng đã cảm nhận vẻ đẹp thơ mộng của thiên nhiên Châu Mộc qua cảnh sắc “chiều sương” và “hồn lau nẻo bến bờ”

- Điệp ngữ “có thấy”, “có nhớ” làm cho hoài niệm về chiều sương Châu Mộc thêm phần man mác, bâng khuâng Trong chia phôi còn có

nhớ , nhớ cảnh rồi nhớ đến người “Có nhớ” con thuyền độc mộc và dáng người chèo thuyền độc mộc? “Có nhớ” hình ảnh “hoa đong đưa” trên dòng nước lũ? “Hoa đong đưa” là hoa rừng đong đưa làm duyên trên dòng nước hay là hình ảnh ẩn dụ gợi tả các cô gái miền Tây Bắc xinh đẹp lái thuyền duyên dáng, uyển chuyển như những bông hoa rừng đang đong đưa trên dòng suối? Và nếu là hình ảnh gợi

tả các cô gái Tây Bắc thì các cô gái ấy phải có “tay lái ra hoa” mới có thể “đong đưa” được như vậy Quang Dũng thật tài tình và con người Tây Bắc thật tài hoa!

- Bốn câu thơ là những dòng hồi tưởng về cảnh sắc và con người nơi Tây Bắc, nơi cao nguyên Châu Mộc.Với bút pháp tài hoa và tâm

hồn lãng mạn, Quang Dũng vẽ lại bức tranh tuyệt đẹp về thiên nhiên và con người Tây Bắc Thuở ấy, núi rừng Tây Bắc thật hoang vu,

là chốn rừng thiêng nước độc nhưng tác giả đã khám phá ra được nét đẹp thật thơ mộng, lãng mạn của cảnh và người Nhà thơ gắn bó với cảnh vật, với con người Tây Bắc, vào sinh ra tử với đồng đội mới có những kỉ niệm đẹp và sâu sắc như vậy, mới có thể viết nên những vần thơ sáng giá đến như thế

- Bức tranh chiều sương Châu Mộc và đêm hội đuốc hoa như một bức tranh sơn mài của một danh họa mang vẻ đẹp màu sắc cổ điển và

lãng mạn, kết hợp hài hòa tính thời đại và hiện đại trong máu lửa chiến tranh Thể hiện tài năng, tâm hồn và sự gắn bó sâu nặng của Quang Dũng với trung đoàn Tây Tiến, với núi rừng Tây Bắc và với quê hương đất nước trong những năm kháng chiến chống Pháp

Luận điểm 3: Đánh giá

- Ngòi bút tài hoa, tinh tế nhưng không kém phần lãng mạn, trữ tình của Quang Dũng.

- Tình cảm của tác giả dành cho thiên nhiên và con người Tây Bắc cùng với các kỉ niệm đẹp.

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Cảm nhận riêng của bản thân

KẾT BÀI

Khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn 2 và bài thơ Tây Tiến Tài năng của nhà thơ Quang Dũng

c Kết bài

ĐỀ 2:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

… Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

(Trích:Tây Tiến- Quang Dũng, Ngữ văn 12, tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam.)

Phân tích hình tượng người lính Tây Tiến trong đoạn trích trên Từ đó, nhận xét tính chất bi tráng được thể hiện qua đoạn thơ?

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

1 Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.

2 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

- Hình tượng người lính Tây Tiến trong đoạn thơ

- Nhận xét tính chất bi tráng được thể hiện qua đoạn thơ

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Vấn đề nghị luận + Trích thơ: “Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc … Sông Mã gầm lên khúc

độc hành”.

MỞ BÀI

- Giới thiệu đôi nét về tác giả Quang Dũng và tác phẩm Tây Tiến

a Mở bài

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Luận điểm 3: Giải thích tính bi tráng trong đoạn trích

Luận điểm 1: Khái quát chung

a Thân bài

THÂN BÀI

Luận điểm 2: Hình tượng người lính Tây Tiến

Luận điểm 4 Đánh giá chung

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Đoạn trích: Vị trí (đoạn 3), nội dung chính…

Trung đoàn Tây Tiến, hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ…

a Thân bài

Luận điểm 1

Khái quát chung

Luận điểm 2: Hình tượng người lính Tây Tiến

- Ngoại hình:

+ “Không mọc tóc”, “quân xanh màu lá”: diện mạo độc đáo, lạ thường đồng thời phản ánh được hiện thực tàn khốc nơi rừng núi Tây Bắc.

- Tâm hồn, tính cách:

+ “Dữ oai hùm” tinh thần của họ cho thấy sự mạnh mẽ đối lập với vẻ ngoài vàng vọt xanh xao do bệnh sốt rét rừng mang lại.

+“Mắt trừng” khí thế quyết tâm trong từng người lính.

Luận điểm 2: Hình tượng người lính Tây Tiến

- Tâm hồn, tính cách:

+ “Gửi mộng qua biên giới”: Quyết tâm giết giặc lập công.

+ “Mơ dáng kiều thơm”: Giấc mơ hào hoa lãng mạn về quê hương Hà Nội mà mỗi người lính mang theo, chính là động lực giúp họ

kiên cường hơn khi thực tế quá khắc nghiệt.

Luận điểm 2: Hình tượng người lính Tây Tiến

- Lí tưởng cao đẹp:

+ Các từ Hán Việt “biên cương, viễn xứ, chiến trường, áo bào ” làm cho không khí trở nên trang trọng và thiêng liêng hơn.

+ Bút pháp nói giảm nói tránh “anh về đất” mang ý nghĩa nhân văn và rất hào hùng, không mang lại cảm giác bi lụy.

Luận điểm 2: Hình tượng người lính Tây Tiến

- Lí tưởng cao đẹp:

+ Các anh hy sinh cả tuổi trẻ, cuộc đời mình cho đất nước “chẳng tiếc đời xanh”

- “Sông Mã gầm lên khúc độc hành” – nhân hóa hình ảnh con sông Mã lời tiễn biệt , để nói lên sự hi sinh cao cả của người lính Tây

Tiến.

Luận điểm 2: Hình tượng người lính Tây Tiến

- Nghệ thuật xây dựng hình tượng người lính:

+ Thành công của đoạn thơ nói riêng và bài thơ nói chung chính là việc nhà thơ sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật: phép tương phản, đối lập gây ấn tượng mạnh Đối lập, tương phản giữa cái ngoại hình ốm yếu, tiều tụy với tinh thần chiến đấu mạnh mẽ ở bên trong; sử dụng nhiều từ Hán Việt gợi sắc thái cổ kính; biện pháp tu từ nhân hoá, ẩn dụ… ngôn ngữ sử thi, lãng mạn, hào hùng Chất thơ mang đậm dấu ấn của trí thức tiểu tư sản.

Luận điểm 2: Hình tượng người lính Tây Tiến

❖ Giải thích tính bi tráng được thể hiện qua đoạn thơ:

- “Bi”: Buồn, đau thương.

- Khi viết về những người lính Tây Tiến, Quang Dũng đã nói tới cái chết, sự hi sinh nhưng không gây cảm giác bi lụy, tang

thương Cảm hứng lãng mạn đã khiến ngòi bút ông nói nhiều tới cái buồn, cái chết như là những chất liệu thẩm mỉ tạo nên cái đẹp mang chất bi hùng.

Luận điểm 3: Tính bi tráng được thể hiện qua đoạn thơ

- Khi miêu tả những người lính Tây Tiến, ngòi bút của Quang Dũng không hề nhấn chìm người đọc vào cái bi thương, bi lụy Hình ảnh

những nấm mồ chiến sĩ rải rác nơi rừng hoang biên giới xa xôi đã bị mờ đi trước lí tưởng quên mình vì Tổ quốc của người lính Tây Tiến Cái sự thật bi thảm những người lính Tây Tiến gục ngã bên đường không có đến cả mảnh chiếu che thân, qua cái nhìn của nhà thơ, lại được bọc trong những tấm ào bào sang trọng:

Áo bào thay chiếu anh về đất Sông Mã gầm lên khúc độc hành.

Luận điểm 3: Tính bi tráng được thể hiện qua đoạn thơ

=> Hình ảnh những người lính Tây Tiến trong đoạn thơ này thấm đẫm tính chất bi tráng, chói ngời vẻ đẹp lí tưởng, mang dáng vẻ của những anh hùng kiểu chinh phu thuở xưa một đi không trở lại.

Luận điểm 3: Tính bi tráng được thể hiện qua đoạn thơ

Luận điểm 4: Đánh giá

- Đoạn thơ khắc họa rõ nét chân dung người lính với ngoại hình và tâm hồn bằng bút pháp lãng mạn, đậm chất bi tráng.

- Người chiến sĩ Tây Tiến đã để lại một ấn tượng sâu sắc cho người đọc, tạo nên một tượng đài bất tử về anh bộ đội cụ Hồ

trong kháng chiến chống Pháp.

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Cảm nhận riêng của bản thân

KẾT BÀI

Khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn 3 và bài thơ Tây Tiến Tài năng của nhà thơ Quang Dũng

c Kết bài

Chúc các con ôn thi hiệu quả!

Chúc các bạn ôn thi hiệu quả!