3.Bài làm Từ xưa đến nay chiếc nón lá đã trở thành một hình ảnh đẹp đẽ ,gắn liền với vẻ đẹp duyên dáng ,dịu dàng của người phụ nữ Việt Nam .Và nghề làm nón cũng là một nghề truyền thống [r]
Trang 1Buổi i
Ngày soạn : 29/11/2009 KT : ……/…… /2009
Ngày dạy :
Phương pháp làm văn thuyết minh
I Mục tiờu cần đạt
-Củng cố ,khắc sõu kiến thức về phương phỏp làm bài văn thuyết minh :
+ Khỏi niệm về văn thuyết minh
+Yờu cầu và phương phỏp thuyết minh
+Cỏch làm bài văn thuyết minh
+Vai trũ vị trớ của cỏc yếu tố trong bài viết
+Cỏc dạng bài văn thuyết minh và cỏch làm
II Chuẩn bị
- Giỏo viờn : soạn giỏo ỏn
- Học sinh : ụn tập chuẩn bị bài
III Tiến trỡnh cỏc hoạt động
1 Ổn định tổ chức
-KTSS: 8A :
8B :
2 Kiểm tra bài cũ ( trong khi ụn tập )
3 Bài mới
I Lí thuyết chung.
1 Khái niệm:
* Khái niệm: Là loại văn bản thông dụng, trình bày về cấu tạo, tính chất, cách dùng,
lí do phát sinh, tiến trình phát triển, biến hoá… nhắm cung cấp hiểu biết cho con người
Trang 2* Đặc trưng: Có tính khách quan, thực dụng, có khả năng cung cấp tri thức hữu ích cho con người, mang tư duy khoa học
* Yêu cầu: Trình bày rõ ràng, hấp dẫn những đặc điểm cơ bản của đối tượng thuyết minh
* Ngôn ngữ: Cô đọng, chặt chẽ, chính xác
2 Yêu cầu và các phương pháp thuyết minh.
a Yêu cầu: - Tri thức:
- Phân biệt các đặc điểm
b Phương pháp :
- Là vấn đề quan trọng, quyết định của bài văn thuyết minh => Biết phải làm như thế nào trước, thuyết minh phần nào trước, phần nào sau
- Nếu muốn hiểu cấu tạo sự vật thì trình bày theo quá trình hình thành từ trước đến sau
- Nếu sự vật có nhiều phương diện thì lần lượt trình bày các phương diện cho đến hết
* Các phương pháp thuyết minh:
- Nêu định nghĩa, giải thích: Giới thiệu tổng quát về sự vật cần thuyết minh, chỉ ra những đặc trưng của sự vật
- Liệt kê, nêu ví dụ, số liệu: Làm vấn đề trừu tượng trở nên cụ thể, dễ nắm bắt, có sức thuyết phục
- So sánh: Nhằm tô đậm một đặc điểm, tính chất của sự vật
- Phân tích, phân loại: Chia nhỏ đối tượng thành nhiều phần, nhiều phương diện……
3 Cách làm bài văn thuyết minh.
* Bước 1: Tìm hiểu đề:
- Xác định đối tượng cần thuyết minh
Các đối tượng thuyết minh thường gặp :
+ Thể loại: Thơ, văn…
+ Đồ dùng: Gia đình, học tập…
+ Cách làm: Đồ chơi, món ăn…
Trang 3+ Trình bày ở hiệu sách, ngôi trường,……
+ Sản phẩm: tập thơ, tác giả, danh nhân…
* Bước 2: Thu thập tri thức, tư liệu về đối tượng(Y/c: Phải khách quan, chính xác)
* Bước 3: Xác định cách trình bày
* Bước 4: Lập dàn ý:
- Mở bài: Giới thiệu chung về đối tượng cần thuyết minh
- Thân bài:Thuyết minh từng chi tiết của đối tượng: Đặc điểm, cấu tạo, công dụng…
- Kết luận: Bày tỏ thái độ về đối tượng, nêu ý nghĩa, vị trí quan trọng của đối tượng với cuộc sống
* Bước 5: Viết thành bài văn hoàn chỉnh
* Bước 6: Sửa bài
4 Vai trò, vị trí của các yếu tố trong bài viết : Các yếu tố: Miêu tả, tự sự, nghị
luận( bình luận), phân tích, giải thích -> các yếu tố này không thể thiếu trong văn bản thuyết minh, chiếm 1 tỉ lệ nhỏ và được sử dụng hợp l
5 Các dạng bài văn thuyết minh và cách làm.
5.1 Thuyết minh về một thứ đồ dùng.
* Mở bài: Giới thiệu khái quát về đồ dùng ( Thuộc loại đồ dùng gì?).
* Thân bài: Lần lượt trình bày các nội dung:
- Chất liệu chế tạo
- Đặc điểm cấu tạo : Trong
Ngoài
- Tính năng, cách sử dụng, cách bảo quản
* Kết luận : Nêu lợi ích của đồ dùng.
VD : Thuyết minh về chiếc bóng đèn điện tròn.
Mở bài : Giới thiệu về chiếc bóng đèn điện tròn
Thân bài :
+ Nêu cấu tạo : Bóng đèn làm bằng thuỷ tinh, ở trong có rút chân không :
Đuôi đèn làm bằng kim loại
Cuối đèn có hai dây
Trang 4Dây tóc làm bằng fôngram.
+ Cách sử dụng : Tuổi thọ 1000 h
Nêú dùng hiệu điện thế cao đèn sẽ cháy
Nêú dùng hiệu điện thế thấp thì bóng đèn tuổi thọ cao + Cách bảo quản : Treo đèn trên cao
Dùng chụp để che bụi
- Kết bài: ý nghĩa của chiếc bóng đèn
5.2 Thuyết minh về một thể loại, tác phẩm văn học.
5.2.1 Thể loại:
* Mở bài: Nêu định nghĩa về thể loại,
* Thân bài: Trình bày các yếu tố hình thức thể loại.
- Thơ: Vần, nhịp, luật bằng trắc…
- Truyện: Cốt truyện, nhân vật, tình huống truyện……
- Chính luận: Bố cục, luận điểm, phương pháp lập luận…
* Kết luận: Tác dụng của hình thức thể loại đối với việc thể hiện chủ đề.
5.2.2 Tác phẩm.
* Mở bài: Tác giả, hoàn cảnh ra đời tác phẩm.
* Thân bài: - Tóm tắt: nội dung tác phẩm ( trữ tình).
tác phẩm ( văn xuôi)
- Trình bày đặc điểm của tác phẩm :
+ Nội dung Cần có dẫn chứng
+ Hình thức nghệ thuật
* Kết luận : Tác dụng của tác phẩm với cuộc sống.
5.3 Thuyết minh về một phương pháp ( cách làm).
* Mở bài : Giới thiệu khái quát về phương pháp ( cách làm).
*Thân bài: - Nguyên vật liệu ( chuẩn bị)
Trang 5+ Làm như thế nào? ( trật tự nhất định, phù hợp)
+ Yêu cầu( Với sản phẩm vật chất)
* Kết bài : Nêu vai trò, ý nghĩa của phương pháp.
5.4 Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh.
* Mở bài: Giới thiệu khái quát về danh lam thắng cảnh ( Thể hiện sự độc đáo, hấp
dẫn)
* Thân bài:
- Giới thiệu vị trí địa lí, diện tích, lai lịch ( Tiểu sử: Bắt đầu từ năm nào, gắn với
những sự kiện gì?) ( Phải chú ý giải thích các khái niệm)
- Nêu cảnh quan hiện nay ( đặt di tích trong quần thể cảnh vật hiện nay)
* Kết luận: Nêu giá trị của thắng cảnh đối với đất nước, đời sống con người.
5.5 Thuyết minh về tác giả, anh hùng lịch sử, tập sách…
* Mở bài: Giới thiệu nét khái quát về đối tượng thuyết minh.
* Thân bài:
- Con người : ( Tác giả, anh hùng):
+ Giới thiệu năm sinh, năm mất, quê quán, truyền thống gia đình
+ Giới thiệu tài năng, sự cống hiến của người đó trên lĩnh vực nào ? -Tập sách : + Cấu trúc ( gồm bao nhiêu bài, bao nhiêu phần)
+ Nội dung :
+ Hình thức : ( in trên giấy gì ? màu gì?)
* Kết luận:
- Tập sách: Nêu giá trị với cuộc sống, tình cảm với đối tượng ( biểu cảm)
- Con người: Sự đánh giá về người đó, tình cảm với người đó( biểu cảm)
5.6 Thuyết minh về một cửa hiệu, căn nhà…… ( về cách trình bày)
* Mở bài : Giới thiệu về đối tượng cần thuyết minh.
* Thân bài : Lần lượt trình bày cách sắp xếp của đối tượng thuyết minh :
+ Một phần khái quát
+ Cách trình bày cụ thể
Trang 6*Kết luận :Thể hiện cảm nhận, sự đánh giá của người viết, ý nghĩa của cách trình
bày
II Luyện tập :
G/V Hướng dẫn HS chọn một trong các bài tập dưới đây để làm
Học sinh làm trong 20’ GV cho học sinh đọc bài của mình cả lớp chửa bài
1 Bài tập 1 : Thuyết minh một món ăn dân tộc.
2 Bài tập 2: Thuyết minh về một đò dùng học tập( cái bút máy, cái com – pa,
cái cặp sách… )
3 Bài tập 3: Thuyết minh về một anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá ( Nguyễn
Trãi, Hồ Chí Minh… )
4 Bài tập 4: Thông qua bài thơ: “ Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông”, hãy
thuyết minh về thể thơ thất ngôn bát cú đường luật?
III/ Hướng dẫn về nhà :
Học thuộc lí thuyết và làm các bài tập 3,4
Trang 7
BUỔI 2.
Ngày soạn : 1/12/2009 KT : ……/……/2009
Ngày dạy : … / 12 / 2009
Cách thuyết minh về một thứ đồ dùng
I Mục tiờu cần đạt
-Củng cố kiến thức thể loại bài thuyết minh về một thứ đồ dựng
-HS vận dụng kiến thức vào làm bài tập
-Rốn kĩ năng tỡm hiểu đề ,lập dàn bài ,viết bài
II Chuẩn bị
-GV: soạn giỏo ỏn
-HS : ụn tõp chuẩn bị bài
III Tiến trỡnh cỏc hoạt động
1 Ổn định tổ chức
-KTSS : 8A :
8B :
2 KIểm tra bài cũ
-( Kết hợp trong giờ )
3 Bài mới
-GV: ra đề cho HS làm
-Yờu cầu HS làm theo cỏc bước
- GV chữa bài
Đề 1: Thuyết minh về chiếc nún lỏ Việt Nam
1.Tỡm hiểu đề
- Thể loại : thuyết minh
- Nội dung : chiếc nún lỏ Việt Nam
Trang 8
2 Lập dàn bài
a)Mở bài
- Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam
+ Nón lá là vât dụng quen thuộc của người phụ nữ Việt Nam
+Xuất sứ của nghề làm nón
b)Thân bài :
-Chất liệu của Nón : lá cọ ,lá nón tre,nứa
-Thể lọai : nón ba tầm ( nón quai thao),nón nhỏ, nón dấu …
-Cấu tạo :
+Nón Bắc ngày xưa tròn ,phẳng như cái mâm ,ngoài cùng có đường thành nhô cao Sau này nón đươc thay đổi hình dạng ,có hình chóp nhon và trở thành phổ biến
+Định hình cho nón là khung nón ,gồm nhiều vành tre chuốt nhỏ ,mỏng ,rất dễ uốn
+Phủ bên ngoài khung là lớp lá nón ,được làm bằng lá gồi ,lá cọ,hoặc lá nón + Quai nón : bằng vải mềm hoặc lụa có tác dụng giữ cho nón được cân bằng
và chắc
-Trang trí và màu sắc : nón màu trắng ngà ,bên trong được trang trí các hình hoa văn đẹp ,màu sắc trang nhã …
-Cách làm nón :
+Chọn tre cật chẻ nhỏ ,thật mượt ,kết thành 16 vòng lớn nhỏ khác nhau ,cố định khung theo hình chóp nón
+Lá nón được phơi khô ,là phẳng ,nhẹ và trắng nõn ,xếp đều từng lớp một trên khung nón và khâu bằng những sợi móc ,sợi dừa hoặc sợi cước trong suốt ,mảnh mà chắc
+Khâu nón bao giờ cũng khâu từ đỉnh trước rồi mới khâu xuống vành nón .Đường khâu phải đều đặn ,tỉ mỉ ,kín đáo
Trang 9+ Lòng nón thường được trang trí hoa văn đẹp mắt ,hoăc kết chỉ màu hoặc thêu hình giữa hai lớp lá mỏng (hình chạm trổ dân gian ,hình hoa lá cỏ cây kèm theo vài câu thơ …)
-Việc cuối cùng là buộc quai nón :
+ Quai thao của nón Bắc là một sợi dây dệt bằng tơ ,hai đầu có tơ thao mềm mại
+Quai nón Huế ,nón làng Chuông được làm bằng những dải lụa màu
-Tác dụng của nón :
+Dùng để che mưa ,che nắng rất tiện lợi trong cuộc sống
+Chiếc nón lá tôn thêm vẻ đẹp cho người phụ nữ Việt Nam
-Vai trò của chiếc nón là đối với cuộc sống ngày nay và trong tương lai
c Kết bài :
-Nón lá là nét đẹp tinh tế mang bản sắc độc đáo của văn hoá Việt Nam cần được giữ gìn và lưu truyền
3.Bài làm
Từ xưa đến nay chiếc nón lá đã trở thành một hình ảnh đẹp đẽ ,gắn liền với vẻ đẹp duyên dáng ,dịu dàng của người phụ nữ Việt Nam Và nghề làm nón cũng là một nghề truyền thống của nhiều nơi ,nổi tiếng như làng nón Chuông ( Hà Nội ),Ba Đồn ( Quảng Bình ),Phú Cam( Huế )…
Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 40 km về phia Tây ,làng Chuông ( Thanh Oai ) từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm nón lá Người làng Chuông gắn với nghề làm nón lá chẳng khác gì người Vạn Phúc gắn với nghề dệt lụa …Có điều nghề đan nón vất vả mà thu nhập chẳng được là bao Song ở làng Chuông ,từ già đến trẻ ,từ đàn ông đến đàn bà không có ai chê nghề ,bỏ nghề
Ta đến làng Chuông ,chỗ nào trong làng ta cũng thấy chiếc nón Nhà nhà làm nón ,người người làm nón và chiếc nón đã trở thành kế sinh nhai của họ Nón có từ
Trang 10lâu đời ,không ai biết được chính xác nón có từ lúc nào và hoàn cảnh ra đời của nó ra sao Chỉ biết rằng chiếc nón làng Chuông xưa kia đã từng là một lễ vật quý tiến vào cung vua ,phủ chúa cho hoàng hậu và công chúa dùng Khắp mọi nơi từ Bức vào
Nam ,đâu đâu cũng thấy chiếc nón Chuông Có thể nói ,ở đâu có người Việt Nam ,ở
đó xuất hiện chiếc nón lá dân tộc Mỗi ngày có hàng nghìn chiếc nón được toả đi mọi nơi và trở thành mặt hàng xuất khẩu ra nước ngoài
Nhìn chiếc nón xinh xinh và chắc chắn ,ít ai biết được rằng để làm nên nó những người thợ đã phải bỏ ra khá nhiều công sức và thời gian Nguyên liệu làm nón đều là những thứ rất gần gũi thân thuộc với người dân.Chúng bao gồm :tre,nứa,lá ,móc …Riêng lá thì không phải ở đâu cũng có ,thường thì nguyên liệu làm nón( lá) phải mua về từ Thanh Hoá ,Quảng Bình ,Phú Thọ ,Sơn La ….Để làm nên chiếc nón với vô vàn những thao tác tỉ mỉ ,đòi hỏi người làm phải kiên nhẫn và khéo léo Những chiếc lá cọ được mang về phơi khô khoảng dăm ba ngày ,khi màu xanh của lá chuyển sang màu trắng rồi là cho phẳng phiu Là cũng không phải như bình thường ,ta phải lấy một miếng sắt mỏng ,nhẵn nhụi ,hơ trên lửa với nhiệt độ vừa phải nếu nóng quá chẳng những chiếc lá không phẳng mà còn cong hơn lúc trước Để cho nón có màu trắng đẹp mà không bị mốc ,người ta còn cho lá được qua một phản ứng hoá học ( hơ lá trên lửa diêm sinh ).Coi như là xong công đoạn làm lá
Tiếp theo người ta làm vuông nón Vòng nón làm bằng tre nứa vót đều ,gồm
có mười sáu vòng cả thảy Thường đây là công việc nặng nhọc nên do những người đàn ông trong làng đảm nhiệm Rồi những chiếc vòng đó được đặt lên khuôn có sẵn khi xếp lá lên khuôn phải biết chọn những chiếc lá to và trắng ở ngoài ,lá mảnh nhỏ được đặt ở trong.Sau đó người phu nữ làm công việc khâu nón vì họ thường khéo léo hơn đàn ông Nón được khâu bằng sợi tơ móc hoặc sợi dứa ,sợi cước ,mũi khâu phải đều nhau ,các nút nối phải dấu khéo để nón mịn màng Còn quai nón người ta thường làm bằng vải lụa nhiều màu sắc
Trang 11Về chủng loại cũng không phải là ít Nón có rất hiều loại gồm : nón ba tầm ( nón quai thao ),nón nhỏ ,nón dấu ,nón mũi chảo ( trông giống chiếc chảo ,to,thường đồng bào xứ Đoài dùng khi đi làm ruộng )
Chiếc nón có nhiều công dụng : che nắng, che mưa ,lúc nghỉ ngơi ,nón thành chiếc quạt phe phẩy tạo ra làn gió mát Khi đi chợ mua thức ăn ,nón thay chiếc làn,chiếc rổ để đựng Ngoài ra chiếc nón còn là món quà biểu hiện tình cảm lứa đôi của những thanh niên nam nữ xưa.Cha ông ta xưa có câu :
"Nón này che nắng ,che mưa Nón này để đội cho vừa đôi ta
Nón này chung mẹ chung cha …"
Mỗi khi đi xa ,chiếc nón là quà cho người thân Nghề làm nón từ lâu đã được nâng thành một nghề thủ công mỹ nghệ Bây giờ nòn không chỉ có chất lương tốt mà còn đẹp và tinh xảo Nón cũng là một vật trang sức với các cô gái ,nón còn dùng để trang trí mỹ thuật ,tạo không gian cho các phòng khách ,phòng trà hoặc sân khấu
Hiện nay người ta ưa dùng mũ vì nó tiện lợi hơn,song chiếc nón lá vẫn là một vât dụng quan trọng đối với phụ nữ Nón lá cùng áo dài truyền thống đã góp phần
tôn vinh cho nét đẹp văn hoá của người phụ nữ Việt Nam
Đề 2: Thuyết minh về kính đeo mắt
1 Tìm hiểu đề
-Thể loại : thuyết minh
-Nội dung : kính đeo mắt
2 Lập dàn bài
a Mở bài.
-Giới thiệu chung về kính đeo mắt
b Thân bài
-Kính đeo mắt là vật dụng cần thiết cho mọi người
Trang 12-Sự xuất hiện của kính đeo mắt
-Cấu tạo của kính : gọng kính ,mắt kính …
-Tác dụng của các loại kính :kính thuốc,kính bảo hộ,kính thời trang
-Cách sử dụng và bảo quản kính
c Kết bài
-Nhấn mạnh về tác dụng của kính
-Lời khuyên về kính thời trang
3 Làm bài
Đề 3 Giới thiệu về chiếc áo dài Việt Nam
1 Tìm hiểu đề
-Thể lọai : Thuyết minh
-Nội dung yêu cầu : chiếc áo dài Việt Nam
2 Lập dàn bài
- Më bµi :Giới thiệu chung về chiếc áo dài
-Là trang phục truyền thống của phụ nữ Việt Nam
-Tôn vinh vẻ đẹp cho người phụ nữ Việt Nam
- Th©n bµi :
-Xuất sứ của chiếc áo dài
-Hình dáng,cấu tạo của chiếc áo dài : dài từ cổ xuống đến chân gồm hai thân ,thân trước và thân sau ,ống tay dài đến cổ tay ,không có cầu vai
-Cách may : ngày xưa mọi công đoạn đều làm thủ công nhưng ngày nay một
số công đoạn đã được sử dụng bằng máy móc ,áo được may xẻ tà dài từ eo đến gần mắt cá chân ,không có cầu vai ,may liền cổ như áo bà bakhiến cho trong sinh hoạt dễ dàng và tạo sự thướt tha cho người mặc Áo thường mặc vưới quần trắng Áo cổ cao
Trang 13-Chất liệu của áo dài : thường bằng lụa ,gấm,voan,ren
-Màu sắc hoa văn : đủ loại màu sắc hoa văn từ xanh,đỏ,tím vàng thường được thêu các hình hoa văn nền nã,đẹp mắt
-Công dụng : mặc trong ngày lễ tết ,hội hè mọi tầng lớp trong xã hội đều có thể mặc được ,là trang phục dự thi cho các thí sinh khi tham gia các cuộc thi quốc tế
-Áo dài xưa và nay ( đã thay đổi như thế nào )
-Là quà tặng cho mọi người,bạn bè trong nước và quốc tế
- KÕt bµi:
-Ý nghĩa của chiếc áo dài Viêt Nam
-Cần gìn giữ và phát huy
4 củng cố
5 dặn dò
-Chuẩn bị lập một số dàn bài theo các đề trong SGK