Chuong 2 dự báo nhu cầu sản phẩm

QUẢN TRỊ SẢN XUẤT DỊCH VỤ 1 TP Hồ Chí Minh Giảng viên 04CHƯƠNG 2 DỰ BÁO NHU CẦU SẢN PHẨM 2 NỘI DUNG CHÍNH CHƯƠNG 2 Khái niệm.1. QUAN NIỆM VỀ DỰ BÁODự báo là khoa học và nghệ thuật để tiên đoán nhữnggì có thể xảy ra trong tương lai. Đó là dự kiến, đánh giá nhu cầu trong tương lai củacác sản phẩm, nó giúp DN xác định được chủng loại,số lượng sản phẩm cần sản xuất. Đây cũng là cơ sở giúp doanh quyết định quy mô vàchuẩn bị nguồn lực cần thiết. Dự báo không bao giờ chính xác tuyệt đối. Thời gian dự báo càng ngắn thì độ chính xác càngcao. Dự báo cho nhóm sản phẩm có tính chất bù trừ nhau.

Trường Đại học Tài Nguyên và Môi Trường TP Hồ Chí Minh

Giảng viên: ThS Phạm Minh Khang – 0988 898 041

CHƯƠNG 2

DỰ BÁO NHU CẦU SẢN PHẨM

NỘI DUNG CHÍNH

CHƯƠNG 2

Khái niệm về dự báo

Phân loại dự báo

Các bước tiến hành dự báo

Các phương pháp dự báo

Kiểm soát dự báo

MỤC TIÊU CHƯƠNG

• Hiểu được khái niệm và vai trò dự báo;

• Hiểu và biết cách thực hiện các phương pháp dự báo

cả định tính và định lượng;

• Biết được cách kiểm soát dự báo;

1 QUAN NIỆM VỀ DỰ BÁO

Dự báo là khoa học và nghệ thuật để tiên đoán những

gì có thể xảy ra trong tương lai

 Đó là dự kiến, đánh giá nhu cầu trong tương lai của

các sản phẩm, nó giúp DN xác định được chủng loại,

số lượng sản phẩm cần sản xuất

 Đây cũng là cơ sở giúp doanh quyết định quy mô và

chuẩn bị nguồn lực cần thiết

 Dự báo không bao giờ chính xác tuyệt đối

 Thời gian dự báo càng ngắn thì độ chính xác càng

cao

 Dự báo cho nhóm sản phẩm có tính chất bù trừ nhau

1 QUAN NIỆM VỀ DỰ BÁO

Đặc điểm chung của dự báo

 Khi tiến hành dự báo cần giả thiết: hệ thống các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị

của đại lượng dự báo trong quá khứ sẽ tiếp tục cho ảnh hưởng trong tương

lai

Ví dụ: tiêu dùng tăng vào dịp lễ, Tết…

 Không có một dự báo nào hoàn hảo 100%

 Dự báo dựa trên diện đối tượng khảo sát càng rộng, càng đa dạng thì càng có

nhiều khả năng cho kết quả chính xác hơn

Ví dụ: Dự báo về giá xăng dầu trong thời gian tới

 Độ chính xác của dự báo tỉ lệ nghịch với khoảng thời gian dự báo

 Dự báo ngắn hạn thường chính xác hơn dự báo trung và dài hạn

2 PHÂN LOẠI DỰ BÁO

 Theo nội dung:

 Dự báo kinh tế ?

o Thường là dự báo chung về tình hình phát triển kinh tế của một chủ thể (DN, vùng, quốc gia, khu vực, thế giới)

o Do các cơ quan nghiên cứu, viện, trường ĐH có uy tín thục hiện

 Dự báo kỹ thuật công nghệ ?

o Dự báo đề cập đến mức độ phát triển của khoa học công nghệ trong tương lai

o Loại dự báo này đặc biệt quan trọng với các ngành có hàm lượng kỹ thuật cao như: năng lượng nguyên tử, vũ trụ, điện tử, nhiên liệu…

 Dự báo nhu cầu ?

o Dự kiến, đánh giá nhu cầu trong tương lai của các sản phẩm, giúp DN xác định được chủng loại, số lượng sản phẩm cần sản xuất và hoạch định nguồn

2 PHÂN LOẠI DỰ BÁO

 Theo thời gian:

 Dự báo ngắn hạn

o Thời gian dự báo là ngắn (1 tuần/ 1 tháng/ dưới 1 năm);

o Dự báo này thường dùng cho việc mua sắm, điều độ công việc, phân giao nhiệm vụ, …

 Dự báo trung hạn

o Thời gian dự báo là dưới 3 năm;

o Dự báo này cần thiết cho việc lập kế hoạch sản xuất, kế hoạch bán hàng, dự báo ngân sách …

• Dự báo dài hạn

o Thời gian dự báo là trên 3 năm;

o Dự báo này cần thiết cho việc lập dự án sản xuất sản phẩm mới, lựa chọn dây chuyền công nghệ sản xuất …

3 CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH DỰ BÁO

• Xác định đối tượng dự báo;

• Lựa chọn sản phẩm cần dự báo;

• Xác định thời gian dự báo;

• Lựa chọn mô hình dự báo;

• Thu thập dữ liệu cho dự báo;

• Tiến hành dự báo;

• Kiểm định dự báo;

• Ứng dụng kết quả

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

Phương pháp định tính Phương pháp định lượng

• Dự báo dựa trên ý kiến của chủ quan

của các chủ thể được khảo sat như:

giới quản lý, bộ phận bán hàng, khách

hàng hoặc của các chuyên gia

• Được sử dụng khi không có đủ số liệu

trợ của các mô hình toán học

• Được sử dụng khi có đầy đủ số liệu trong quá khứ

 Sản phẩm hiện tại

 Công nghệ hiện có

• Dựa vào các công thức đã có sẵn

4.1 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO ĐỊNH TÍNH

 Lấy ý kiến ban quản lý điều hành

 Nội dung: Dự báo về nhu cầu SP được xây dựng dựa trên ý kiến dự báo của cán

bộ quản lý các phòng, ban của DN

 Ưu điểm:

o Sử dụng tối đa trí tuệ và kinh nghiệm của cán bộ trực tiếp hoạt động trên thương trường

 Nhược điểm:

o Ảnh hưởng quản điểm của người có thế lực

o Việc giới hạn trách nhiệm dự báo trong một nhóm người dễ làm nảy sinh tư tưởng ỉ lại, trì trệ

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

4.1 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO ĐỊNH TÍNH

 Lấy ý kiến bộ phận bán hàng

 Nội dung: Nhân viên bán hàng sẽ đưa ra dự tính về số lượng hàng bán trong

tương lai ở lĩnh vực mình phụ trách Nhà quản lý có nhiệm vụ thẩm định, phân tích, tổng hợp để đưa ra một dự báo chung chính thức của DN

 Ưu điểm: Phát huy được ưu thế của nhân viên bán hàng

4.1 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO ĐỊNH TÍNH

 Điều tra khách hàng (Lấy ý kiến NTD)

 Nội dung:

 Điều tra ý kiến khách hàng để đưa ra dự báo về nhu cầu sản phẩm

 Cách làm: phiếu điều tra, phỏng vấn…

 Các chuyên gia để xin ý kiến;

 Các nhân viên điều phối

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

Các bước thực hiện phương pháp Delphi

1 Thành lập ban ra quyết định và nhóm điều phối viên

2 Xác định mục đích, nhiệm vụ, phạm vi và thời gian dự báo

3 Chọn chuyên gia để xin ý kiến

4 Xây dựng bản câu hỏi điều tra, gửi chuyên gia (lần 1)

5 Nhận, phân tích, tổng hợp câu trả lời

6 Viết lại bản câu hỏi cho phù hợp, gửi chuyên gia (lần 2)

7 Tiếp tục nhận - tổng hợp – phân tích – làm mới -gửi

8 Thực hiện các bước 6-7 và chỉ dừng lại khi kết quả dự báo thoả mãn yêu cầu và mục đích để ra

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

4.1 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO ĐỊNH TÍNH

 Phương pháp Delphi (PP chuyên gia)

 Ưu điểm:

o Khách quan hơn, tránh được mối quan hệ trực tiếp giữa các cá nhân

o Đặc biệt hiệu quả trong lĩnh vực dự báo công nghệ

 Nhược điểm:

o Đòi hỏi trình độ tổng hợp rất cao

o Nội dung các câu hỏi có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau -> nội dung trả lời không tập trung

o Thành phần các chuyên gia dễ thay đổi vì thời gian tiến hành thường không dưới

4.2 PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG

1 Phương pháp giản đơn

2 Bình quân di động (giản đơn; có trọng số)

3 San bằng mũ (giản đơn; có điều chỉnh xu

hướng)

4 Hoạch định xu hướng

5 Hồi qui tuyến tính

Mô hình chuỗi thời gian

Mô hình mối quan hệ

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

i i

t

H

H

A F

9

i i

H

H A F

5.23



5 0 3 0 2 0

5 0 20 3

0 25 2

0 30

Nội dung: Nhằm khắc phục nhược điểm của phương pháp trước, phương pháp san bằng mũ cho rằng dự báo mới bằng dự báo của giai đoạn trước đó Cộng Với Tỉ Lệ Chênh Lệch Giữa Nhu Cầu Thực và dự báo của giai đoạn đó qua, có điều chỉnh cho phù hợp

Ft – Dự báo nhu cầu giai đoạn t

Ft-1 - Dự báo nhu cầu giai đoạn t-1

At-1 – Nhu cầu thực của giai đoạn t-1

Nội dung: Nhằm khắc phục nhược điểm của phương pháp trước, phương pháp san bằng mũ cho rằng dự báo mới bằng dự báo của giai đoạn trước đó Cộng Với Tỉ Lệ Chênh Lệch Giữa Nhu Cầu Thực và dự báo của giai đoạn đó qua, có điều chỉnh cho phù hợp

 Vì sao lại gọi là pp san bằng hàm số mũ?

 Để tìm câu trả lời ta viết lại biểu thức dưới dạng:

2 2

1

2 2

1

1 1

1 1

1

1 1

1

t t

t t

t

t t

t t

t t

t

A A

A A

F

F A

A F

F A

 Trong biểu thức (2-5) tiềm ẩn dữ liệu của quá khứ

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO 4.2 PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG

Phương pháp san bằng hàm số mũ

Nhu cầu dự báo (Ft)

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO Phương pháp san bằng hàm số mũ

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

4.2 PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG

Phương pháp dự báo nhân quả

 Là phương pháp dự báo dựa trên việc xác định mối quan hệ giữa các đại lượng (biến), rồi dựa vào đó để đưa ra dự báo

 Ví dụ: Doanh thu & chi phí; quảng cáo & lợi nhuận; giá cả & tiền lương

 Ta sẽ tìm hiểu hai phương pháp cơ bản:

1/ Phương pháp phân tích tương quan

2/ Phương pháp hồi qui tuyến tính

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

4.2 PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG

Phương pháp dự báo nhân quả

a Phân tích tương quan

 Nếu có số liệu về hai đại lượng x, y Để đánh giá mức độ

quan hệ giữa hai đại lượng này, người ta sử dụng hệ số tương quan r, (-1≤r≤1):

i i

y y

n x

x n

y x

y x n

r

1

2 1

2 1

2 1

2

1 1 1

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

4.2 PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG

Phương pháp dự báo nhân quả

a Phân tích tương quan

 Nếu có số liệu về hai đại lượng x, y Để đánh giá mức độ

quan hệ giữa hai đại lượng này, người ta sử dụng hệ số tương quan r, (-1≤r≤1):

i i

y y

n x

x n

y x

y x n

r

1

2 1

2 1

2 1

2

1 1 1

Phân tích tương quan

 Ví dụ: Nếu ta có số liệu thống kê về số lượng sản phẩm

tiêu thụ được của công ty Nhất Việt và tỉ lệ thất nghiệp của dân cư trên địa bàn hoạt động của doanh nghiệp (xem

bảng) Làm thế nào để kiểm chứng mối quan hệ giữa hai

đại lượng này như thế nào?

Phân tích tương quan

Phân tích tương quan

07

,138

8,119112

148810

4,1456,2110

1124

,143,14910

2 2

2 2

2 2

n X

X n

Y X

XY

n r

Phương pháp dự báo nhân quả

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

b Hồi qui tuyến tính đơn

 Biểu diễn mối quan hệ giữa hai đại lượng thông qua phương

 a hệ số góc của đường tuyến tính

 b giá trị của y khi x=0 (toà độ điểm đường tuyến tính cắt trục tung )

 Để xác định hệ số a&b cho phương trình (*) ta dùng phương

pháp bình phương nhỏ nhất

Phương pháp dự báo nhân quả

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

2 Hồi qui tuyến tính đơn

 Có thể thấy rằng (2-11) đạt giá trị nhỏ nhất khi a và b thoả mãn

điều kiện sau:

y n

x a

y b

x x

n

y x

y x n

a

nb x

a y

x b

x a

y x

n

i i n

i i

i i

1 1

2

1 1

 Các bước để dựng đường hồi qui tuyến tính đơn:

1 Vẽ đồ thị để xác định mối tương quan giữa hai đại lượng

khảo sát x, y;

2 Nếu đồ thị biểu diễn mối tương quan này tương đối tập trung

và có tính xu hướng thì tiến hành lập bảng tính các giá trị:

∑x, ∑y, ∑xy,∑x2, , ∑y2;

3 Áp dụng công thức tính giá trị a và b;

4 Lập phương trình hồi qui tuyến tính dạng: y = ax + b;

5 Tính sai số chuẩn của hàm hồi qui sxy;

6 Dựa vào phương trình hồi qui để đưa ra dự báo;

7 Nhận xét, đánh giá về kết quả dự báo

Tìm cách sử dụng phương pháp tương quan và hồi qui trong Excel

Phương pháp dự báo nhân quả

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

2 Hồi qui tuyến tính đơn

 

14 ,

32 10

4 , 321 10

4 , 14 )

54 , 14 (

112

; 54 ,

14 24

, 8

2 , 119 4

, 14 56

, 21 10

112 4

, 14 3

, 149 10

2 2

Y b

X X

n

Y X

 Ứng dụng kết quả như thế nào? Nếu x tăng lên 2% thì y?

Phương pháp dự báo nhân quả

4 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO

2 Hồi qui tuyến tính đơn

s

n

i

ci i

y b

y s

i x

2 8

14 , 59 8

3 , 149 )

54 , 14 ( 112 14

, 32 1488

5 GIÁM SÁT & KIỂM SOÁT

DỰ BÁO

Đo lường và kiểm soát sai số của dự báo

Đo lường sai số dự báo

 Sai số của dự báo = Nhu cầu thực – nhu cầu dự báo,

 Để tính sai số của dự báo thông

thường người ta sử dụng các chỉ

số:

 Độ lệch tuyệt đối trung bình MAD

(Mean Absolute Deviation);

 Độ lệch bình phương trung bình

MSE (Mean Squared Error);

 Phần trăm sai số tuyệt đối trung

bình MPE (Mean Absolute

Percentage);

 Phần trăm sai số trung bình MPE

(Mean Percentage Error)

5 GIÁM SÁT & KIỂM SOÁT

e n

F

D n

MSE

e n

F

D n

MAD

1

2 1

2

1 1

1 1

,

1 1

, 1

, 1

n

t t

D

F D

n MPE

D

F D

n MAPE