TIẾT: 48 THÀNH NGỮ

KIỂM TRA BÀI CŨ Câu 1: Thế nào là từ đồng âm ? Từ đồng âm là những từ giống nhau về mặt âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau..  Trong giao tiếp cần phải chú ý đến ngữ cảnh của lời nói để

KÍNH CHÀO QUÝ THẦY CÔ GIÁO

VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP MÔN: NGỮ VĂN 7

KIỂM TRA BÀI CŨ Câu 1: Thế nào là từ đồng âm ?

 Từ đồng âm là những từ giống nhau về mặt âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau.

Câu 2: Cách sử dụng từ đồng âm ?

 Trong giao tiếp cần phải chú ý đến ngữ cảnh

của lời nói để tránh hiểu sai nghĩa của từ hoặc dùng từ với nghĩa nước đôi do hiện tượng đồng âm.

Câu 3: Hãy tìm ví dụ về từ đồng âm ?

 Mùa thu – thu tiền

TIẾT: 48 THÀNH NGỮ

Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay”

(?) Nhận xét về cấu tạo của cụm từ in đậm ?

- Về cấu tạo: gồm có 4 từ.

- Trong đó có 1 cặp từ có nghĩa trái ngược

nhau:

(Lên – xuống)

“Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay”

(?) Ta có thể thay thế bất cứ từ nào trong cụm từ này và có thể chêm thêm một từ khác vào hoặc có thể thay đổi vị trí của các từ trong cụm từ này hay không ?

 Không.

 Vì:

+ Cụm từ “lên thác xuống ghềnh” có cấu tạo cố định.

+ Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

GHỀNH ĐÁ DĨA – PHÚ YÊN

+ Thác – ghềnh: địa hình thiên nhiên hiểm trở.

- Nghĩa bóng: là hành động vượt qua những nơi có nhiều gian nan, nguy hiểm.

b) Nêu ý nghĩa của cụm từ “Nhanh như chớp”?

 Nghĩa là rất nhanh, ta chưa kịp nhìn thấy đã biến mất hoặc đi rất xa

 Nói “nhanh như chớp”  hàm ý so sánh sự việc

và hành động diễn ra nhanh chóng, mau lẹ quá mức.

THÀNH NGỮ

* Lưu ý: Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định, nhưng một số ít thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định Chẳng hạn, thành ngữ:

“ Đứng núi này trông núi nọ”  Đứng núi này trông núi khác  Đứng núi nọ trông núi kia,…

THẢO LUẬN NHÓM

(?) Xác định vai trò ngữ pháp và phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong 2 câu sau:

a) “Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non”

(Hồ Xuân Hương) b) “Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp

cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang …”

(Tô Hoài)

BẮT ĐẦU

03 : 00

THẢO LUẬN NHÓM

(?) Xác định vai trò ngữ pháp và phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong 2 câu sau:

a) “Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non”

(Hồ Xuân Hương) b) “Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp

cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang …”

(Tô Hoài)

KẾT THÚC

03:00 02:11 02:10 01:11 01:10 00:11 00:10

trong câu sau:

“Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non”

(Hồ Xuân Hương)

- “Bảy nổi ba chìm”  làm vai trò vị ngữ trong câu.

“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào

giúp cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng

khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em

chạy sang …”

(Tô Hoài)

- “ Tắt lửa tối đèn”  làm phụ ngữ cho danh từ

“khi”.

“Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non”.

“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp

cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối

đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang …”

 Ngắn gọn, hàm súc tiết kiệm được lời nói

Tính hình tượng cao vì cho ta nhiều ấn tượng sinh

động.

- Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.

THÀNH NGỮ

I THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ ?

II SỬ DỤNG THÀNH NGỮ

III LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ

trong những câu sau đây:

a) Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào

hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì

(Bánh chưng, bánh giầy)

 Thành ngữ: “sơn hào hải vị”, “nem công chả phượng”.

 Nghĩa của các thành ngữ này để chỉ những món ăn quý hiếm, sang trọng ở trên núi và dưới biển.

b) Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó

Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng:

“Người này khỏe như voi Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu”

Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời.

 Thành ngữ:

+ “Người khỏe như voi”  Sức khỏe tốt, phi thường.

+ “Tứ cố vô thân” không có họ hàng thân thích, đơn độc.

c) “ Chốc đà mười mấy năm trời,

Còn ra khi đã da mồi tóc sương”

 Thành ngữ: “da mồi tóc sương”

 Con người thay đổi nhan sắc qua thời gian trở nên già nua hơn.

Ếch ngồi đáy giếng:

Có một con ếch sống lâu ngày trong một cái giếng, xung quanh chỉ có nhái, cua, ốc, chúng rất sợ tiếng kêu của ếch Ếch tưởng mình oai như vị chúa tể và coi trời bé bằng cái vung Năm trời mưa to khiến

nước mưa ngập giếng và đưa ếch ra ngoài, quen thói

cũ ếch đi lại nghênh ngang đã bị một con trâu đi

ngang dẫm bẹp Qua câu chuyện nhân dân ta nhằm phê phán những kẻ hiểu biết hạn hẹp mà lại huênh

hoang gọi là “Ếch ngồi đáy giếng”.

THÀNH NGỮ

I THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ ?

II SỬ DỤNG THÀNH NGỮ

III LUYỆN TẬP

Bài tập 3: Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn:

- Lời … tiếng nói

 Lời ăn tiếng nói

NGỒI MÁT ĂN BÁT VÀNG

ĐÀN GẢY TAI TRÂU

NƯỚC MẮT CÁ XẤU

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Học thuộc ghi nhớ bài “Thành ngữ”.

- Làm thêm những bài tập có liên quan đến

nội dung bài học.

- Soạn trước bài: “Cách làm bài biểu cảm về tác phẩm văn học”.