Kiến thức: Hiểu được đặc điểm về cấu tạo và ý nghĩa của thành ngữ, tác dụng của việc sử dụng TN 2.. Kĩ năng: Giải thích nghĩa hàm ẩn của thành ngữ và biết cách sử dụng thành ngữ có hiệu
Trang 1Tuần 12 Tiết 48
Ngày soạn:
Ngày dạy:
THÀNH NGỮ
A.MỤC TIÊU
1 Kiến thức: Hiểu được đặc điểm về cấu tạo và ý nghĩa của thành ngữ, tác dụng của việc
sử dụng TN
2 Kĩ năng: Giải thích nghĩa hàm ẩn của thành ngữ và biết cách sử dụng thành ngữ có hiệu
quả trong giao tiếp
3 Thái độ: Có ý thức sử dụng thành ngữ trong giao tiếp
4 Phát triển năng lực: Năng lực tạo lập văn bản Năng lực giao tiếp Tiếng Việt
B PHƯƠNG TIỆN, HỌC LIỆU
-Soan bài theo hướng dẫn SGK
C PHƯƠNG PHÁP/KỸ THUẬT DẠY HỌC
-Kĩ thuật động não, thảo luận:
- Kĩ thuật trình bày một phút:
- Kĩ thụât viết tích cực: Hs viết các đoạn văn
D TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG I KHỞI ĐỘNG
Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
Đọc lại bài thơ Bánh trôi nước Em hiểu cụm
từ “bảy nổi ba chìm” có ý nghĩa như thế
nào? Cách diễn đạt như thế có tác dụng gì?
- HS chia sẻ ý kiến với bạn
-Gọi HS nhận xét ý kiến của bạn?
- “bảy nổi ba chìm” chỉ cuộc sống lênh đênh, vất vả Cách diễn đạt gợi hình ảnh, gây ấn tượng
Trong cuộc sống avf cả trong văn chương, chúng ta thường thấy xuất hiện các cụm
từ như: Mưa to gió lớn,Tham sống sợ chết Đó là các thành ngữ
HOẠT ĐỘNGII HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động của giáo viên-học
sinh
Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
- Đọc câu ca dao sau và thực
hiện yêu cầu ở dưới:
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống
ghềnh bấy nay
I THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ ?
1 Ví dụ:
- Cụm từ “lên thác xuống ghềnh”
2 Nhận xét:
-Không thể thêm, thay một vài từ trong cụm từ bằng những từ khác vì đó là cụm từ có cấu tạo cố định, các từ liên kết thành một khối hoàn chỉnh, khi thay
Trang 2- Có thể thêm, thay hay bớt một
vài từ trong cụm từ lên thác
xuống ghềnh được hay không?
- Hãy cho biết nghĩa của cụm từ
đó
- Những cụm từ có cấu tạo cố
định, biểu thị một ý nghĩa trọn
vẹn được gọi là gì?
-Nhanh như chớp có nghĩa là
gì? Tại sao lại nói nhanh như
chớp?
- HS suy nghĩ- phân tích ví dụ
- Khái quát kiến thức
- Tham gia nhận xét, đánh giá,
bổ sung
Gọi HS đọc ghi nhớ
đổi nó sẽ trở nên không hoàn chỉnh về mặt nghĩa của
từ
- Ý nghĩa: Về nghĩa đen: thác là nơi nước chảy vượt qua vách đá; ghềnh là nơi có đá lởm chởm, nước chảy xiết => nơi có địa hình không bằng phẳng, khó khăn và nguy hiểm khi đi lại
=> Cụm từ lên thác xuống ghềnh có nghĩa là vượt qua nhiều gian nan, hiểm nguy
- Nghĩa của TN có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như so sánh, ẩn dụ
Thành ngữ là loại cụm từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
3 Ghi nhớ: SGK
Ý 1( ghi nhớ)
GV: Thác và ghềnh là nơi nước chảy xiết, cố độ dốc cao, rất khó và nguy hiểm đối với người và thuyền khi di chuyển Vậy khi nói lên thác xuống ghềnh là muốn nói tới sự gian nan, vất vả, khó khăn, gian khổ
Lưu ý: Tính cố định của thành ngữ chỉ là tương đối, vẫn có thể thay đổi qua sáng tạo của
người s/d TN: Đứng núi này trông núi khác, Nước đổ đầu vịt,Lòng lang dạ thú
II SỬ DỤNG THÀNH NGỮ
Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
-Xác định vai trò ngữ pháp của TN trong các
v/d?
- Phân tích cái hay của việc s/d thành ngữ
trong các văn bản?
- Cái hay của TN tạo nên nhờ các yếu tố
nào?
- HS suy nghĩ- phân tích ví dụ
- Khái quát kiến thức
- Tham gia nhận xét, đánh giá, bổ sung
- GV khái quát, goi HS đọc ghi nhớ
1 Ví dụ:
2 Nhận xét:
- Thành ngữ làm thành phần câu: CN,
VN, phụ ngữ trong cụm từ
- Thành ngữ thường ngắn gọn, hàm súc,
có tính hình tượng, tính biểu cảm cao
- TN s/d từ trái nghĩa, đồng nghĩa, từ
HV, điển tích, điển cố,
3 Ghi nhớ: SGK:
Giá trị của TN là ngắn gọn, hàm súc và có tính hình tượng cao Ngắn gọn, hàm súc sẽ tiết kiệm lời mà nhiều ý, có tính hình tượng cao thì lời nói sinh động, gây ấn tượng mạnh
mẽ tăng thêm hiệu quả giao tiếp
Trang 3HOẠT ĐỘNG III LUYỆN TẬP
Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt
Đề bài SGK
GV: Có một số TN bắt nguồn từ
những câu chuyện dân gian, câu
chuyện lịch sử rất thú vị như: Con
rồng cháu tiên, Ếch ngồi đáy giếng,
Thầy bói xem voi Em hãy chọn một
câu chuyện và kể lại một cách vắn
tắt nd câu chuyện Chỉ ra ý nghĩa
của TN
Bài tập 2
- Nêu yêu cầu bt
- GV hướng dẫn HS kể tóm tắt
- Nêu ý nghĩa TN trong phần kể
Bài tập 3:
Điền thêm yếu tố để thành ngữ
được trọn vẹn
- Trò chơi: Thi điền nhanh
- Trò chơi: Đường lên đỉnh Phan xi
păng
- Chia làm 2 nhóm, mỗi thành ngữ
đúng được tính bằng một bậc thang,
bên nào được nhiều hơn, bên đó sẽ
lên đỉnh trước
- GV tổng kết trò chơi
Bài tập 1:
a Sơn hào hải vị
Nem công chả phượng
=> Món ăn quý hiếm, đẹp mắt
b Khoẻ như voi
=> Rất khoẻ
Tứ cố vô thân
=> Không có ai thân thích
Bài tập 2:
Thành ngữ Con rồng cháu Tiên: ý nghĩa nhấn mạnh nguồn gốc xuất thân cao quý của người Việt
- Ếch ngồi đáy giếng: chỉ những người có hiểu biết hạn hẹp, lại huênh hoang, tự phụ
- Thầy bói xem voi: Chỉ những người phiến diện, chỉ xem xét sự việc theo 1 hướng, 1 chiều
Bài tập 3:
• Lời tiếng nói
• Một nắng hai
• Ngày lành tháng
• No cơm ấm
• Bách bách thắng
Lời ăn tiếng nói Một nắng hai sương Ngày lành tháng tốt
No cơm ấm áo Bách chiến bách thắng
Sinh cơ lập nghiệp
HOẠT ĐỘNG IV VẬN DỤNG
Hoạt động của HS-GV Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ
LỚP
Sưu tầm 5 thành ngữ chưa
được giới thiệu trong các bài
đã học và giải nghĩa các
thành ngữ ấy?
- HS chia sẻ ý kiến với bạn
1 Ở hiền gặp lành: người tốt sẽ được đền đáp xứng
đáng
2 Ơn cha nghĩa mẹ: ghi nhớ công ơn sinh thành,
dưỡng dục của cha mẹ
3 Ăn quả nhớ kẻ trồng cây: biết ơn, trân trọng những
thành quả của thế hệ đi trước, cha mẹ,…
4 Có mới nới cũ: hành động không coi trọng, vút bỏ
cái cũ
Trang 4- Gọi HS nhận xét ý kiến của
bạn?
-GV tổng hợp - kết luận
5 Có tật giật mình: có lỗi, cái sai phạm thì dễ chột dạ
khi có ai đó nói đến
HOẠT ĐỘNG V TÌM TÒI, MỞ RỘNG
(1) Tiếp tục sưu tầm thành ngữ chưa được giới thiệu trong các bài đã học và giải nghĩa
các thành ngữ ấy
Ví dụ:
- Há miệng chờ sung: chỉ kẻ lười biếng, không lao động
- Ăn cháo đá bát: hành động phụ bạc, không có tình nghĩa
- Ruột để ngoài da: người thật thà, bộp chộp, không giấu giếm ai điều gì
- Vạn sự như ý: mọi sự, mọi việc đều tốt đẹp, tốt lành
- Xa mặt cách lòng: khoảng cách địa lý khiến lòng người dần nhạt đi
(2) Đặt câu với 5 thánh ngữ đã tìm
(3) Tìm hiểu bài :Tiếng gà trưa theo yêu cầu SGK
-
