NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ

• Phân tích/ cảm nhận đoạn thơ, bài thơ qua sự soi sáng của nhận định văn học... *Lưu ý : Ở đề thi THPTQG có thể gắn thêm một yêu cầu phụ nào đó sau yêu cầu phân tích nhận xét về một vấn

TRƯỜNG THCS- THPT TRƯNG VƯƠNG

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ

(Tiết 1)

Giáo viên: Nguyễn Hoàng Minh

Cấu trúc chuyên đề

Mục tiêu chuyên đề

I Khái quát chung về lý thuyết.

1 Yêu cầu cơ bản

- Đọc kĩ tác phẩm/ đoạn trích cần phân tích.

- Nắm được kĩ năng phân tích tác phẩm thơ

- Vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận trong

quá trình làm bài ( thao tác phân tích, bình luận, so sánh ).

2 Yêu cầu liên quan tới đặc trưng thể loại.

- Hiểu cảm xúc chủ đạo, mạch cảm xúc

- Chú ý cách ngắt nhịp, cách gieo vần, hình ảnh mang tính biểu tượng, giọng điệu, thể thơ, nghệ thuật sử dụng từ ngữ, các biện pháp tu từ…

3.Các kiểu bài cơ bản

• Phân tích/ cảm nhận về một bài thơ/ đoạn thơ.

• Phân tích/cảm nhận về một bài thơ/ đoạn thơ (có định hướng vấn đề nghị luận).

• Phân tích hai đoạn thơ ( không liền mạch) trong cùng một tác phẩm.

• Phân tích/ cảm nhận hai đoạn thơ ở hai tác phẩm

• Phân tích/ cảm nhận đoạn thơ, bài thơ qua sự soi sáng của nhận định văn học.

II Kĩ năng làm các kiểu bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

1 Kiểu bài 1:

Phân tích,cảm nhận về một bài thơ, đoạn thơ.

a.Dạng câu hỏi đặc trưng.

Phân tích / cảm nhận/ vẻ đẹp… bài thơ/đoạn thơ sau ( trích dẫn đoạn thơ)

*Lưu ý : Ở đề thi THPTQG có thể gắn thêm một yêu cầu phụ nào đó sau yêu cầu phân tích (nhận xét về một vấn đề liên quan tới nội dung, nghệ thuật tác phẩm)

Ví dụ: Đề thi THPTQG năm 2017

“ Đất là nơi anh đến trường

…………Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”

(Trích Đất nước, trường ca Mặt đường khát vọng –

Nguyễn Khoa Điềm)

Cảm nhận của anh(chị) về đoạn trích trên Từ đó, bình

luận về quan niệm Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm.

b Kĩ năng làm bài

* Mở bài.

- Giới thiệu khái quát về tác giả

(Vị trí tác giả, nét đặc sắc sáng tác, sở trường tác giả…)

- Giới thiệu tác phẩm

(Vị trí tác phẩm trong sự nghiệp tác giả, nội dung chính

….)

- Dẫn dắt vào bài thơ/đoạn thơ

(Nếu là phân tích đoạn thơ phải dẫn dắt để trích dẫn lại đoạn thơ đề yêu cầu phân tích)

(Nếu là phân tích đoạn thơ cần nêu vị trí đoạn thơ

và khái quát nội dung đoạn thơ cần phân tích).

Bước 2: Phân tích bài thơ/đoạn thơ.

+ Chia tách bài thơ, đoạn thơ thành từng đoạn nhỏ (nếu cần thiết)

Nếu là bài thơ, căn cứ vào các ý chính để chia tách

Nếu phân tích một đoạn thơ ngắn, có một ý xuyên suốt  không cần chia tách

Nếu là những đoạn trích dài hoặc bao gồm nhiều khổ thơ, nhiều ý chia tương tự như bài thơ

Bước 3: Đánh giá.

+ Nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật.

Nội dung: Đóng góp của bài thơ, đoạn thơ trên các phương diện : đề tài, cảm hứng, chủ đề tư tưởng; đối với sự nghiệp tác giả.

Nghệ thuật: Nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ,

đoạn thơ; sự thể hiện phong cách nghệ thuật của nhà thơ

+ So sánh, liên hệ với các tác phẩm khác.

- Nhận xét yêu cầu 2 (nếu có) + Không phân tích dẫn chứng + Làm ngắn gọn.

*Kết bài:

- Khẳng định giá trị của bài thơ, đoạn thơ

- Đánh giá khái quát vị trí, sức sống của đoạn

thơ, bài thơ trong sự nghiệp sáng tác của tác giả hoặc trong nền văn học

Thời gian đằng đẵng

Không gian mênh mông

Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ Đất là nơi Chim về

Nước là nơi Rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng Những ai đã khuất

Những ai bây giờ

Yêu nhau và sinh con đẻ cái

Gánh vác phần người đi trước để lại

Dặn dò con cháu chuyện mai sau

Hằng năm ăn đâu làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

(Trích Đất nước, trường ca Mặt đường khát vọng –

Nguyễn Khoa Điềm)

Cảm nhận của anh (chị) về đoạn trích trên.

Mở bài

- Nguyễn Khoa Điềm là nhà thơ tiêu biểu cho thế hệ các nhà thơ trẻ thời chống Mỹ Thơ của ông cảm xúc lắng đọng, giàu chất suy tư, thể hiện sâu sắc sự tự ý thức về vai trò của tuổi trẻ đối với đất nước

- Trường ca “ Mặt đường khát vọng” là tác phẩm đặc sắc của Nguyễn Khoa Điềm Trong tác phẩm đoạn trích “ Đất nước”

đã thể hiện những quan niệm mới mẻ của nhà thơ về Đất Nước

- Trích dẫn đoạn thơ

Thân bài

* Bước 1: Khái quát chung.

+  Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác: Đất Nước: nằm ở phần đầu chương V của trường ca "Mặt đường khát vọng"  được

Nguyễn Khoa Điềm hoàn thành năm 1971

+ Cảm xúc chủ đạo : xúc cảm, quan niệm của tác giả về Đất Nước với tư tưởng lớn: tư tưởng Đất nước của nhân dân + Vị trí : Đoạn thơ được phân tích nằm ở phần đầu của đoạn trích, tập trung cắt nghĩa khái niệm Đất Nước của tác giả.

- Bước 2: Phân tích đoạn thơ.

là gì ?”

+ Nghệ thuật:

Sử dụng kiểu câu mang tính định nghĩa với sự vỡ tách và nhập ghép lặp đi lặp lại của hai từ “ Đất”, “Nước”.

Nghệ thuật sử dụng chất liệu văn hóa, văn học dân gian

Thể thơ tự do với cách ngắt nhịp lạ tạo nên nhịp điệu độc đáo.

*Bước 2: Phân tích đoạn thơ.

- Nội dung: Định nghĩa về Đất nước được triển khai trên các bình diện

+Địa lí: Đất Nước là không gian sinh hoạt, không gian yêu đương lứa đôi; là không gian rừng vàng biển bạc của núi non hùng vĩ; là không gian sinh tồn của nhân dân qua nhiều thế hệ +Lịch sử: Đất Nước gắn với truyền thống lịch sử sinh thành và phát triển của con người từ quá khứ cho tới hiện tại, tương lai + Văn hóa: Đất nước gắn với phong tục, tập quán truyền thống của nhân dân

*Bước 3: Đánh giá

- Nội dung:

+ Đoạn trích đã thể hiện quan niệm mới mẻ, độc đáo của Nguyễn Khoa Điềm về Đất Nước.Trong quan niệm của nhà thơ Đất Nước không xa xôi trừu tượng mà rất gần gũi, thân thương Đất Nước là sự tổng hợp, thống nhất của nhiều phương diện, gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân.

+ Góp phần thể hiện sâu sắc: Tư tưởng Đất Nước của nhân dân.

Kết bài

- Đất Nước là một đỉnh cao của thi ca Việt Nam

hiện đại, thể hiện cái nhìn mới mẻ, độc đáo và có chiều sâu của nhà thơ khi viết về đề tài Đất nước.

- Đoạn trích tiêu biểu cho phong cách thơ Nguyễn Khoa Điềm

Xin cảm ơn và hẹn gặp lại !