Báo cáo nghiên cứu khoa học Người thực hiện Lò Văn Tài; Tòng Thị Hải I MỞ ĐẦU 1 Lí do chọn đề tài Bản sắc văn hóa dân tộc bao gồm những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, là những.
Trang 1I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Bản sắc văn hóa dân tộc bao gồm những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, là những nét rất riêng của dân tộc này so với dân tộc khác Nó được biểu hiện phong phú và đa dạng ở các nét văn hóa về ngôn ngữ, trang phục, phong tục tập quán, lễ nghi, kiến trúc, kho tàng văn học nghệ thuật dân gian Bản sắc văn hóa cũng được ví như “bộ gen” phản ánh đặc trưng riêng biệt, độc đáo và giàu giá trị nhất của một nền văn hóa Vấn đề bảo tồn, gìn giữ bản sắc văn hóa trong thời hội nhập, cũng chính là bảo vệ những “giá trị gốc” hay phần giá trị tinh hoa nhất của nền văn hóa dân tộc Bởi đó cũng chính là “cái vé” thông quan hay là sợi neo giúp con thuyền dân tộc trôi vững vàng giữa
“biển” hội nhập
Huyện Mường La, tỉnh Sơn La nằm ở độ cao trung bình từ 500- 700m so với mặt nước biển, phía Đông và phía Đông Bắc của huyện là những dãy núi cao, địa hình thấp dần về phía Nam và dọc theo 2 bờ sông Đà Trên địa bàn có sông Đà và 5 con suối lớn là suối Nậm Mu, Nậm Chiến, Nậm Trai, Nậm Pàn, Nậm Pia chảy qua Huyện Mường La có 6 dân tộc, với trên 82 nghìn người Trong đó dân tộc Thái khoảng 50.000 người, sống ở 16 xã, thị trấn trong huyện Dân tộc Mông khoảng 20.000 người, sống tập trung ở 3 xã Chiềng Công, Chiềng Ân, Chiềng Muôn và sống xen kẽ ở các xã trong huyện.Dân tộc La Ha khoảng 5.000 người, sống xen kẽ tại các xã Nặm Dôn, Mường Trai, Chiềng Lao, Hua Trai, Pi Toong, Nặm Păm, Ngọc Chiến, Chiềng Công, Chiềng Ân, Chiềng Muôn, Mường Bú Dân tộc Kinh khoảng 5.000 người, sống tập trung chủ yếu ở các tiểu khu của thị trấn Ít Ong và xã Mường Bú Dân tộc Kháng khoảng 1.000 người, sống tập trung ở xã Nặm Dôn Dân tộc Khơ Mú và dân tộc khác có khoảng 1.000 người Dân tộc Khơ Mú sống chủ yếu ở 2 bản Ta Mo, xã Mường
Bú và bản Mòn, xã Tạ Bú
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 dựa trên nền tảng phát triển công nghệ thông tin, kỹ thuật số, Internet, sự kết nối toàn cầu ở nhiều tầng bậc, nhiều lĩnh vực trong cùng một lúc Xây dựng nền văn hóa hiện nay phải đối mặt với tốc độ phát triển nhanh chóng và sự tác động mạnh mẽ, trái chiều nhau giữa mặt tích cực và tiêu cực do nó mang lại Vấn đề là phải lựa chọn những mặt tích cực và vượt qua những thách thức
Tuy nhiên, thách thức mà cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại không hề nhỏ, nó tác động đến tất cả các lĩnh vực của đời sống, nhất là về mặt văn hóa Hiện nay học sinh ngoài thời gian học các em lại chỉ thích lướt facebook, Zalo, chơi game trực tuyến và xem một số trang mạng khác chứ ít em gìn giữ và tìm hiểu về bản sắc văn hóa dân tộc Chính vì vậy, các em ngày càng quên lãng dần đi những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình
Việc sử dụng mạng Internet ngày càng phổ biến trong mọi người dân, nhất
là các em học sinh Tuy nhiên, không phải học sinh nào sử dụng đúng mục đích
Đa số các em chưa có định hướng sử dụng mạng Internet một cách hiệu quả
Trang 2Các em sử dụng theo suy nghĩ cá nhân của mình Vì vậy, các trang mà học sinh hiện nay khai thác nhiều nhất là mạng xã hội, những trò chơi bạo lực, xem phim, Không khai thác nhiều về vấn đề văn hóa Bởi đây là những vấn đề không lôi cuốn các bạn
Ngày nay, xã hội phát triển hơn, du nhập thêm nhiều các loại hình văn hóa quốc tế, lại thêm sự phát triển chóng mặt của công nghệ khiến cho những lễ hội dân gian xưa bị lãng quên dần Nếu như xưa kia, không có các lễ hội dân gian đám trẻ con không có gì để chơi thì ngày nay vô số các trò tiêu khiển khác có thể lấp đầy chỗ trống đó Đặc biệt là trong thời đại công nghệ 4.0 thì lại càng đáng lo ngại hơn Du nhập thêm nhiều nét văn hóa của các nước, làm cho văn hóa truyền thống bị phai nhạt
Trong các trường học việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về bản sắc văn hóa cho các em học sinh tham gia ngày càng ít, do lượng thời gian học của các
em chiếm phần lớn Nếu nhà trường có tổ chức thì mang tính chất hình thức, qua loa không phát huy được các giá trị nhân văn của nó
Hiện nay học sinh với học sinh giao tiếp với nhau không phải trực tiếp mà
đa số gián tiếp qua mạng Internet Không còn những buổi nói chuyện, giao lưu với nhau về các vấn đề văn hóa, cuộc sống hàng ngày trực tiếp Vì vậy, vấn đề phát triển ngôn ngữ các dân tộc lại càng đáng lo ngại Thái độ của các em đối với bản sắc văn hóa các dân tộc rất hời hợt, không có sự chú ý
Vì vậy, để bảo tồn và phát triển bản sắc các dân tộc thiểu số thì nhóm
chúng em đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Thái độ và hành động của học sinh trường THPT Mường Bú huyện Mường La với việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc Thái trên địa bàn huyện Mường La trước tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0” để nghiên cứu nhằm tìm ra những giải
pháp để bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện
2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Tổ chức cuộc thi thiết kế, may thêu và chụp ảnh trang phục dân tộc
- Học sinh cùng trao đổi ngôn ngữ, chữ viết dân tộc Thái với nhau nhằm phát triển ngôn ngữ địa phương
- Tổ chức các buổi phát thanh của nhà trường chủ đề về bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn huyện
- Xây dựng phòng truyền thống trưng bày hình ảnh văn hóa các dân tộc, viết bài về bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện
Những giải pháp trên đây sẽ giúp cho học sinh hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa dân tộc Đồng thời sẽ thúc đẩy việc thực hiện xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá, giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, đảm bảo quốc phòng và an ninh
- Từ đó, các bạn có ý thức giữ gìn và bảo tồn phát triển bản sắc văn hóa của
Trang 3các dân tộc tránh bị quên lãng, mai một Thể hiện tinh thần dân tộc của các bạn đối với bản làng mình
3 Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu của chúng em nhằm mục đích là để giúp các bạn học sinh trong trường THPT Mường Bú huyện Mường La có thái độ và hành động đúng đắn trong việc gìn giữ, bảo tồn bản sắc cũng như văn hóa của dân tộc mình Đồng thời, khôi phục, bảo tồn và phát triển bản sắc văn hoá truyền thống, góp phần giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia, miền Tây Bắc của tổ quốc
Các bạn học sinh có lòng tự hào về đóng góp văn hóa của dân tộc mình cho văn hóa nhận loại
Ngoài ra, còn góp phần quảng bá văn hóa của đồng bào dân tộc Thái đến tất cả vùng miền trên đất nước Việt Nam Từ đó, đóng góp vào kho tàng văn hóa của nhân loại thêm phong phú và đa dạng
4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
+ Là tìm hiểu về bản sắc văn hóa của dân tộc Thái trên địa bàn huyện Mường La, tỉnh Sơn La
+ Thái độ và hành động của học sinh trường THPT Mường Bú huyện Mường La trước tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 tới văn hóa
- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2020
- Nội dung nghiên cứu:
+ Nghiên cứu về bản sắc văn hóa dân tộc Thái chiếm đại đa số dân cư ở huyện Mường La về các lễ hội truyền thống và chữ viết của dân tộc Thái
+ Tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 đến bản sắc văn hóa dân tộc Thái
+ Thái độ và hành động của học sinh trong việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc Thái nói riêng và các dân tộc thiểu số khác nói chung
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra tìm hiểu về bản sắc văn hóa dân tộc của dân tộc Thái trên địa bàn huyện Thái độ và hành động của học sinh trước tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đối với văn hóa
- Phương pháp trực quan (quan sát tranh ảnh) về trang phục, bản thiết kế thời trang
- Phương pháp toán học để xử lý, phân tích số liệu khi điều tra
6 Khách thể nghiên cứu
Nghiên cứu học sinh trường THPT Mường Bú huyện Mường La, đại diện là
150 học sinh với 3 khối lớp khác nhau
Trang 47 Tính mới và sáng tạo
- Tổ chức cuộc thi thiết kế, may thêu và biểu diễn các trang phục dân tộc
- Học sinh cùng trao đổi ngôn ngữ, chữ viết của dân tộc Thái với nhau nhằm phát triển ngôn ngữ địa phương
- Tổ chức các buổi phát thanh của nhà trường chủ đề về bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn huyện; đặc biệt là dân tộc Thái
- Xây dựng phòng truyền thống trưng bày hình ảnh văn hóa các dân tộc, viết bài về bản sắc văn hóa dân tộc Thái trên địa bàn huyện
- Thành lập câu lạc bộ “Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số”, nhằm gìn giữ truyền thống văn hóa của các dân tộc thiểu số và dạy chữ viết của dân tộc Thái cho học sinh
Trên đây là những điểm mới, khác biệt so với các giải pháp đã làm của một
số tỉnh Nhằm giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc Thái trên địa bàn huyện
8 Tính sáng tạo
- Tổ chức cuộc thi sáng tác làn điệu khắp của dân tộc Thái
- Tổ chức cuộc thi thiết kế, may thêu và biểu diễn các trang phục dân tộc
- Thành lập câu lạc bộ để dạy tiếng dân tộc trong nhà trường
- Lồng ghép trong các tiết dạy về địa lí và lịch sử địa phương, văn hóa địa phương để dạy các em
- Kết hợp với đoàn trường tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về các lễ hội, viết cảm nghĩ về bản sắc văn hóa của dân tộc mình, tổ chức múa xòe tập thể vào giờ
ra chơi giữa giờ, xây dựng phòng truyền thống nhà trường với việc trưng bày một số hình ảnh về trang phục của các dân tộc để các em thêm tự hào, tự tôn dân tộc
II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
1 Cơ sở lí luận
1.1 Khái niệm bản sắc văn hóa dân tộc và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị vật chất, tinh thần tinh túy nhất,
cô đọng nhất, bền vững nhất, là sắc thái cội nguồn, riêng biệt của mỗi dân tộc, làm cho dân tộc này không thể lẫn với dân tộc khác
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là xu hướng hiện thời trong việc tự
động hóa và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất Đây là cuộc cách mạng chưa từng có trong lịch sử nhân loại, có tốc độ diễn biến nhanh, tạo ra những khả năng hoàn toàn mới và có tác động sâu sắc tới hệ thống chính trị, xã hội, kinh tế và văn hóa Diễn ra trên 3 lĩnh vực chính gồm: công nghệ sinh học, vật
lý và kỹ thuật số
Trang 5Nếu như cuộc cách mạng đầu tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước
để cơ giới hóa sản xuất Cuộc cách mạng lần thứ 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng loạt Cuộc cách mạng lần 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất Bây giờ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ
tư đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần thứ ba, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học Cách mạng công nghiệp 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra các nhà máy thông minh, sự phát triển của Internet vạn vật giúp tạo ra bản sao ảo của thế giới vật lý, cho phép mọi người ở khắp nơi trên thế giới kết nối với nhau thông qua mạng intenet dịch vụ qua các thiết bị di động ở mọi lúc, mọi nơi
Công nghiệp 4.0 thúc đẩy chuyển đổi kỹ thuật số của sản xuất thông qua việc tích hợp các hệ thống và quy trình khác nhau trước đây thông qua các hệ thống máy tính được kết nối với nhau qua chuỗi cung ứng và giá trị Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang báo hiệu một sự thay đổi trong bối cảnh sản xuất truyền thống bao gồm ba xu hướng công nghệ thúc đẩy sự chuyển đổi này: kết nối, thông minh và tự động hóa linh hoạt
1.2 Một số bản sắc văn hóa tiêu biểu của các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Mường La - tỉnh Sơn La
1.2.1 Lễ mừng cơm mới của dân tộc Thái tại xã Ngọc Chiến, huyện Mường
La
1.2.2 Đặc sắc ngôn ngữ của dân tộc Thái
Ngôn ngữ và văn tự của người Thái cũng gần khá phong phú và hoàn chỉnh Người Thái là một cộng đồng tộc người có ngôn ngữ riêng, có chung cội nguồn ngôn ngữ với tiếng nói của các dân tộc: Tày, Nùng, Lào, Lự, Bố y, Sán Chay ở Việt Nam; với tiếng Lào và Thái Lan; với tiếng Choang và tiếng Thái ở miền Nam Trung Quốc
Tiếng Thái có âm tiết và có thanh điệu - một âm mang một thanh tạo thành một từ biểu đạt ý Về cấu trúc các thành phần trong cú pháp tiếng Thái cùng một mô típ với tiếng Việt, đó là thứ tự: Chủ ngữ - vị ngữ - các thành phần tân ngữ và bổ ngữ Ngôn ngữ Thái rất phong phú, biểu hiện được mọi cung bậc tình cảm
1.2.3 Nghệ thuật múa xòe của người Thái
1.2 Cơ sở thực tiễn
Ngày nay chúng ta không thể không tiếp nhận văn hóa thế giới bởi lẽ nếu không tiếp nhận văn hóa thế giới thì tình trạng lạc hậu, chậm phát triển càng thêm trầm trọng và nặng nề Điện thoại di động, máy vi tính, ti vi cũng như rất nhiều những sản phẩm điện tử, công nghệ sinh học, hóa học, lý học đang tràn ngập thế giới và trở thành những điều không thể thiếu trong đời sống vật chất và tinh thần của con người Việt Nam Bên cạnh mặt tốt bởi ích lợi của nó cũng biểu hiện rất nhiều lo ngại về ảnh hưởng mặt trái của nó Một số biểu hiện cần phải
Trang 6được quan tâm suy ngẫm để làm sao những giá trị văn hóa truyền thống mang bản sắc văn hóa Việt Nam được lưu giữ, bảo tồn và phát huy trong đời sống của con người Việt Nam
Bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số với nhiều thể loại, loại hình hiện đang bị mai một Sở dĩ những thể loại, loại hình đó tồn tại lâu đời và có sức hấp dẫn mạnh mẽ vì nó là văn hóa được xây dựng trên nền tảng của nền nông nghiệp lúa nước Ngày nay khi công nghiệp tác động mạnh mẽ vào đời sống thì các thể loại đó không còn khả năng hấp dẫn, cuốn hút mạnh mẽ Thanh niên ngày nay không thích xem những buổi biểu diễn các tiết mục văn nghệ, nhạc cụ dân tộc Cùng với sự phát triển, thay đổi của đời sống xã hội, sự mai một về văn hóa cũng diễn ra trong cộng đồng các dân tộc thiểu số nói chung và cộng đồng dân tộc H’mông nói riêng Cây khèn H’mông cùng các bài múa khèn đang dần vắng bóng trong đời sống sinh hoạt tinh thần của đồng bào H’mông, lớp người trẻ, con em của đồng bào H’mông biết chế tác khèn, sử dụng khèn, múa khèn ngày một ít đi, người khèn giỏi, múa khèn giỏi ngày càng mai một Hiện nay học sinh có thái độ thờ ơ với bản sắc văn hóa của dân tộc mình Các em dường như đã quên đi những nét đặc sắc về văn hóa lâu đời mà cha ông
ta đã gây dựng lên Khi được hỏi về dân tộc mình có những lễ hội, hay nhạc cụ, hoặc ý nghĩa của các trang phục truyền thống dân tộc thì các em không hiểu rõ Thay vào đó, các em chỉ nhớ những trò chơi điện tử, các trang mạng xã hội Những lễ hội dân gian của các dân tộc xưa nay chỉ còn là hồi ức của những thế
hệ bọn trẻ Như một quy luật tất yếu, những lễ hội dân gian cùng đang bị mất dần
Việc mặc trang phục dân tộc đang ngày càng bị mờ nhạt dần trong các trường học Đa số các em mặc trang phục đối phó, bắt buộc vào thứ 2 đầu tuần Học sinh cho rằng mặc trang phục dân tộc rất khó chịu, không phù hợp với xu thế thời đại, cồng kềnh không thuận tiện cho việc hoạt động của các em Vì vậy, học sinh đã biến hóa bộ trang phục của mình thành những bộ trang phục vừa mang tính truyền thống vừa mang tính âu hóa
Trang phục của các bạn học sinh hiện nay
Nhiều học sinh không mặc đúng trang phục dân tộc, có sự lai căng, pha tạp, gây mất thẩm mĩ và làm phai nhạt bản sắc văn hóa các dân tộc
Một số trò chơi hiện đại cũng có tác dụng tốt để sự phát triển tâm, sinh lí của trẻ con Nhưng bên cạnh đó, có rất nhiều trò chơi nguy hiểm như: trò đốt pháo diêm, bắn súng phun lửa, hay những trò game bạo lực trên mạng Nó kích động tính hiếu chiến trong bọn trẻ dẫn đến những hành vi xấu
Bọn trẻ ngày nay vùi đầu vào trò game trên internet
Trước sự phát triển chóng mặt của cách mạng công nghiệp 4.0 đã tác động mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống con người Đó là sự ra đời của các thiết bị
Trang 7điện tử thông minh, những trò chơi bạo lực, những bộ phim phản cảm không phù hợp với lứa tuổi học sinh được đăng tải rộng rãi trên các mạng xã hội đã tác động không nhỏ tới sự phát triển của các em
Phụ huynh học sinh ở vùng sâu vùng xa do điều kiện gia đình khó khăn nên chưa có nhiều thời gian quan tâm đến các bạn học sinh Dường như phó mặc cho nhà trường và các thầy cô giáo Họ luôn đáp ứng những nhu cầu của các bạn khi được đòi hỏi để mong con mình bằng bạn Những việc làm đó đã vô tình tạo điều kiện cho các bạn phát triển các trò chơi bạo lực, xem những trang mạng không phù hợp
Trước kia, trong các dịp tết, lễ hội, những lễ hội được tổ chức là điều không thể thiếu bởi phải có những lễ hội văn hóa các dân tộc làm cho con người mới vui vẻ, hòa nhập và gần gũi hơn với nhau Người lớn thì thổi khèn,giã bánh dày, thi vật, trẻ em thì đánh cù, chơi ném pao Nhưng nay, lễ hội đặc biệt là dịp Tết những trò vui đó gần như không còn xuất hiện
1.3 Phân tích số liệu/ kết quả và thảo luận ban đầu để đánh giá thái độ và hành động của các bạn học sinh đối với bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số
Tiến hành nghiên cứu điều tra ở 300 học sinh lớp 10,11 và 12 Trong đó,
có 100 bạn là dân tộc H’mông, 80 bạn dân tộc La Ha, 90 bạn dân tộc Thái, còn lại 30 bạn là dân tộc khác Khi tiến hành nghiên cứu thì sẽ cho các bạn tìm hiểu chéo nhau về các dân tộc Ví dụ như dân tộc Thái sẽ cho tìm hiểu về dân tộc H’mông, La Ha, và ngược lại dân tộc H’mông sẽ tìm hiểu về dân tộc Hà Nhì
Tiến hành phỏng vấn 10 giáo viên chủ nhiệm và 1 bí thư đoàn trường Kết quả nghiên cứu về mức độ hiểu biết của các em về các lễ hội dân gian của học sinh khối 10,11 và 12 trong nhà trường như sau:
Tỉ lệ học sinh hiểu biết về bản sắc văn hóa dân tộc khi chưa thực hiện phương pháp mới
Nhóm đã sử dụng phương pháp toán học để xử lý số liệu điều tra và đưa ra kết quả:
Về mức độ hiểu biết nhiều về bản sắc văn hóa của các dân tộc H’mông, Thái và La Ha biểu hiện khác nhau Các bạn biết nhiều nhất là bản sắc văn hóa của dân tộc Thái chiếm 30%, H’mông chiếm 25%, tiếp đó là dân tộc La Ha (10%) Điều này cũng dễ hiểu bởi dân tộc Thái chiếm đa số cư dân của huyện Mường La, chiếm tới 66% Bởi vậy, đa số các xã của huyện đều có người Thái sinh sống Vì vậy, việc các bạn hiểu biết về bản sắc văn hóa của họ chiếm tỉ lệ lớn
Về mức độ hiểu biết một chút về bản sắc văn hóa của các dân tộc Thái, H’mông, La Ha, tức là so với mức độ hiểu biết nhiều thì mức độ này chỉ biết khoảng 10% lễ hội dân gian của các dân tộc Ở mức độ này chiếm tỉ lệ cao nhất
là dân tộc Thái 37%, tiếp đó là dân tộc H’mông (25%) và cuối cùng là dân tộc
Trang 8La Ha(20%) Như vậy đa số các bạn vẫn chưa hiểu biết nhiều về các lễ hội dân gian của các dân tộc huyện Mường La
Về mức độ không biết chút gì về bản sắc văn hóa của các dân tộc H’mông, Thái, La Ha chiếm tỉ lệ khá cao so với mức độ hiểu biết nhiều và biết ít về bản sắc văn hóa các dân tộc Cụ thể như ở dân tộc H’mông chiếm tới 50%, dân tộc Thái 33%, dân tộc La Ha 70% Điều này, chứng tỏ học sinh đang dần quên lãng
đi bản sắc văn hóa của các dân tộc đóng trên địa bàn huyện Mường La Đây là một vấn đề đáng báo động về thế hệ trẻ của chúng ta ngày hôm nay
Kết quả phỏng vấn 7 thầy cô làm công tác chủ nhiệm và 1 bí thư đoàn trường, các thầy cô đều cho rằng vấn đề hiểu biết của các bạn về bản sắc văn hóa còn rất hạn chế Nhiều bạn khi hỏi dân tộc mình có những bản sắc văn hóa nào thì không trả lời được, hoặc trả lời nhưng chỉ nêu ra một hoặc hai lễ hội, còn khi hỏi về các dân tộc khác đa số trả lời là không biết Thậm chí các bạn người dân tộc La Ha còn không dùng đến ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ của mình mà sử dụng Tiếng dân tộc Thái để giao tiếp hàng ngày
Từ những phân tích số liệu ban đầu kết hợp với kết quả nghiên cứu lí luận, chúng tôi rút ra một số nhận xét về thực trạng về việc hiểu biết về bản sắc văn hóa trong nhà trường như sau:
-Về biểu hiện:
+ Đa số các bạn không nắm được các bản sắc văn hóa của dân tộc mình và các dân tộc khác trên địa bàn huyện
+ Nguồn gốc, bản sắc dân tộc của các bạn ngày càng bị mờ nhạt theo thời gian
+ Ít bạn quan tâm đến việc tìm hiểu về bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số, mà đa số các bạn chỉ quan tâm các trò chơi bạo lực
+ Nhiều học sinh không nắm được những nghi thức trong các lễ hội hàng năm của dân tộc mình
+ Các bạn chưa có những hành động thiết thực để bảo vệ, giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa các dân tộc Hầu như đang đứng ngoài cuộc
- Hệ quả:
+ Trang phục, ngôn ngữ các dân tộc thiểu số bị phai mờ theo thời gian; bị lai căng sai lệch so với nguyên bản
+ Làm cho các bạn sẽ bị đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc
+ Các lễ hội sẽ ngày càng bị phai nhạt theo thời gian, dần nó được thay thế bằng các trò chơi bạo lực,
+ Làm cho bức tranh văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam không phong phú, đa dạng
Trang 9+ Hiện nay nhiều lễ hội văn hóa được tổ chức nhưng nó mang tính chất hình thức, phục dựng nhưng có nhiều thay đổi so với bản chất của nó Vì vậy, các bạn không hiểu hết được ý nghĩa sâu xa của các lễ hội dân gian
Kết quả khảo sát nhu cầu muốn tìm hiểu về bản sắc văn hóa của các bạn cho thấy đa số học sinh muốn được tìm hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc mình và các dân tộc khác
Biểu đồ sau thể hiện rõ điều này:
Khảo sát nhu cầu muốn tìm hiểu bản sắc văn hóa dân tộc
CHƯƠNG II Một số hành động của học sinh trường THPT huyện Mường
La nhằm bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc
thiểu số trên địa bàn huyện 2.1 Một số hành động của học sinh trường THPT Mường Bú huyện Mường La nhằm bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện
2.1.1 Tổ chức cuộc thi tìm hiểu và may thêu về các trang phục dân tộc
Nhóm đã đề xuất lên ban giám hiệu nhà trường, đoàn thanh niên và phối hợp với câu lạc bộ tiếng và chữ dân tộc thiểu số, mời những người cao tuổi của bản để tổ chức cuộc thi tìm hiểu và may thêu về trang phục các dân tộc thiểu số
Hiện nay nhà trường có 5 dân tộc sinh sống trên địa bàn huyện Đó là các dân tộc H’mông, Thái, Kháng, Kinh, La Ha Mỗi dân tộc đều có những trang phục riêng của mình và đều mang những màu sắc khác nhau
Trang phục các dân tộc
Thể lệ cuộc thi mỗi lớp sẽ cử ra 1 đôi nam nữ để mặc trang phục của một dân tộc theo quy định đã được phân công của ban chấp hành đoàn trường Sau
đó, mỗi lớp có 3 phút để trình bày về ý nghĩa của các bộ trang phục dân tộc của lớp mình
Mở đầu cuộc thi đó là thuyết trình về trang phục dân tộc H’mông của lớp 10A1
Trang 10Trang phục dân tộc H’mông
Người H’mông thường sống trên những triền núi cao nên họ chọn gam màu sắc sặc sỡ (xanh, đỏ, tím, vàng) Họ coi những màu sắc này sẽ mang đến may mắn, ấm no, hạnh phúc Qua đó, cũng thể hiện những khát vọng về một cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn Họa tiết trong trang phục của người H’mông chủ yếu là hoa văn hình xoắn ốc, trái tim, hình vuông, chữ nhật, zích zắc và một
số biểu tượng gắn liền với cuộc sống như: Sấm chớp, dụng cụ lao động, con vật, các loài hoa… được thể hiện qua từng đường nét uốn lượn trên thân áo, váy nhằm thể hiện sùng bái vạn vật bao quanh, mùa màng thuận lợi, sung túc, ấm
no, hạnh phúc
Tiếp theo, đó là lớp 11B1 với trang phục dân tộc Hà Nhì
Trang phục dân tộc Hà Nhì
Nổi bật nhất trong trang phục truyền thống của người phụ nữ Hà Nhì đó là chiếc áo Áo thường ngày của phụ nữ Hà Nhì Lạ Mí có thể dài, ngắn với nhiều họa tiết, hoa văn khác nhau được trang trí các đường hoa văn như: Răng chó, chân gà, xương cá, thường có từ 3 màu trở lên và được may hai lớp, có độ dài đến mắt cá chân, tay áo được trang trí hoa văn
Ngoài ra áo lại được chia làm hai loại áo dài và áo ngắn Nếu áo dài tay toàn thân màu chàm, ống tay áo được can vải nhiều màu thì áo ngắn không có tay nhưng phía trước ngực sẽ được đính những hàng cứ khọ, đây là những hạt nhôm lồi được chắp bắt đầu từ cổ áo theo viền nẹp xuống gấu áo Dưới cùng là các đồng xu, lục lạc hoặc dây xúc xích bạc, khi di chuyển những vật này sẽ phát