bài 2 pháp luật đại cương

LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM BÀI 2 NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM Tài liệu học tập Giáo trình Pháp luật đại cương Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam 2013 Mục tiêu bài học Nắm được khái niệm, sự ra đời, bản ch.

BÀI 2 NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM

Tài liệu học tập

• Giáo trình Pháp luật đại cương

• Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam 2013

Mục tiêu bài học

1 Nắm được khái niệm, sự ra đời, bản chất, hình thức, chức năng của Nhà nước CHXHCN

Việt Nam;

2 Trình bày được bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam theo Hiến pháp hiện hành;

3 Phân tích được các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước;

Nội dung chính

I Một số vấn đề cơ bản về bộ máy Nhà nước CHXHCN VIỆT NAM

II Khái niệm, hệ thống các cơ quan trong bộ máy Nhà nước CHXHCN VIỆT NAM III Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước CHXHCN VIỆT NAM

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC XHCN VIỆT NAM

1 Sự ra đời và bản chất của Nhà nước XHCN

a Sự ra đời của Nhà nước XHCN

* Tiền đề về kinh tế: LLSX phát triển mâu thuẫn gay gắt và không còn phù hợp với QHSX.

* Tiền đề về chính trị - xã hội: giai cấp vô sản đã lớn mạnh về số lượng, chất lượng

và mâu thuẫn gay gắt với giai cấp tư sản.

* Tiền đề về tư tưởng: chủ nghĩa

Mác-Lênin ra đời.

b Bản chất của Nhà nước XHCN

Điều 2 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001) quy định:

“Nhà nước CHXHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức”.

Bảo đảm ổn định chính trị, an ninh, an toàn xã hội

và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

b Chức năng của Nhà nước XHCN * Chức năng đối nội

Bảo vệ Tổ quốc xã

hội chủ nghĩa.

* Chức năng đối ngoại

Thiết lập, củng cố và phát triển mối quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa nước ta với các nước trên thế giới.

vụ, chức năng của Nhà nước XHCN.

Đội ngũ CBCC là công bộc của nhân dân, chịu sự giám sát của ND.

2 Hệ thống các cơ quan

SƠ ĐỒ TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

QUỐC HỘI

• Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

• Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước

• Nhiệm kỳ 5 năm, Gồm: Đại biểu QH, Chủ tịch, phó Chủ tịch Quốc hội, UBTV Quốc hội

UBTV QUỐC HỘI

• Ủy ban thường vụ Quốc hội là cơ quan thường trực của Quốc hội.

• Ủy ban thường vụ Quốc hội gồm Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội

và các Ủy viên.

• Số thành viên Ủy ban thường vụ Quốc hội do Quốc hội quyết định Thành viên

Ủy ban thường vụ Quốc hội không thể đồng thời là thành viên Chính phủ.

• Ủy ban thường vụ Quốc hội của mỗi khoá Quốc hội thực hiện nhiệm vụ, quyền

hạn của mình cho đến khi Quốc hội khoá mới bầu ra Ủy ban thường vụ Quốc

hội. 

HỘI ĐỒNG DÂN TỘC VÀ CÁC UB CỦA QUỐC HỘI

• Ủy ban Pháp luật;

• Ủy ban Tư pháp;

• Ủy ban Kinh tế;

• Ủy ban Tài chính - Ngân sách;

• Ủy ban Quốc phòng và An ninh;

• Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên Thiếu niên và Nhi đồng;

• Ủy ban về Các vấn đề Xã hội;

• Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường;

• Ủy ban Đối ngoại

CHỦ TỊCH NƯỚC

• Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại.

• Giúp việc Chủ tịch nước có: Phó Chủ tịch nước, Hội đồng Quốc phòng và An

ninh, Văn phòng Chủ tịch nước.

CHÍNH PHỦ

• Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội

• Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban thường

vụ Quốc hội, Chủ tịch nước

• Chính phủ gồm Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ. Cơ cấu, số lượng thành viên Chính phủ do Quốc hội quyết định

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO

• Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

• Tòa án nhân dân tối cao thực hiện việc tổng kết thực tiễn xét xử, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử.

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO

• Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp.

• Viện kiểm sát nhân dân gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các Viện kiểm sát khác do luật định.

• Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người,

quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước,

quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.

CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI

• Đây là những tổ chức đại diện cho lợi ích của các cộng đồng xã hội khác nhau tham gia vào hệ thống chính trị theo tôn chỉ, mục đích, tính chất của từng tổ chức

• Hiện có 6 tổ chức chính trị-xã hội gồm: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Công đoàn, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh, Hội Nông dân

III NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM

“ Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam là những

tư tưởng nguyên lý chủ đạo, xuyên suốt trong việc tổ chức và hoạt động của hệ thống các cơ quan Nhà nước từ Trung ương đến địa phương, xuất phát từ bản chất của Nhà nước và tính nhân dân của NN ”.

K2 Điều 2 Hiến pháp 2013 “Nước CHXHCN Việt Nam do nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực

nhà nước thuộc về nhân dân ”

- Nhân dân tổ chức nên bộ máy NN thông qua con đường bầu cử;

- Nhân dân có quyền kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan NN;

- Nhân dân trực tiếp, gián tiếp tham gia quản lý NN

1 Tất cả quyền lực NN thuộc về nhân dân

• Là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, vừa là lực lượng hợp thành, vừa

là lực lượng lãnh đạo hệ thống chính trị XHCN, bảo đảm cho hệ thống chính trị giữ được bản chất giai cấp công nhân và bảo đảm mọi quyền lực thuộc về nhân dân

2 Đảng lãnh đạo NN và XH (Điều 4)

Điều 8 “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến

pháp và pháp luật thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”

- Quyền lực NN tập trung vào cơ quan NN ở trung ương;

- Có sự kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực nhà nước từ trung ương xuống địa phương;

- Mọi yêu cầu, mệnh lệnh, chỉ thị, quyết sách của cấp trên phải được cấp dưới phục tùng tuyệt đối;

- Những vấn đề quan trọng của các CQNN phải được đưa ra thảo luận tập thể và quyết định theo đa số

3 Tập trung dân chủ

- Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo hiến pháp và pháp luật;

- Nhà nước quản lý xã hội bằng hiến pháp và pháp luật;

- Kịp thời xử lý các hành vi vi phạm pháp luật xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, lợi ích của Nhà nước

4 Pháp chế xã hội chủ nghĩa (Điều 8)

- Các dân tộc phải có quyền có đại biểu QH và đại biểu HĐND là người của dân tộc mình trong các

cơ quan quyền lực NN ở TW và địa phương;

- Có các cơ quan chuyên trách về vấn đề dân tộc (Hội đồng dân tộc của Quốc hội; Ủy ban dân tộc của Chính phủ )

- Phát triển chính sách, tạo điều kiện để các dân tộc thiểu số phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế )

5 Bảo đảm sự bình đẳng giữa các dân tộc

Để xây dựng và hoàn thiện NN CHXHCNVN phải quán triệt những vấn đề cơ bản sau:

a Phát huy dân chủ

b Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện NN pháp quyền XHCN:

+ XD NN pháp quyền XHCN, bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực NN thuộc về nhân dân

+ Hoàn thiện hệ thống pháp luật

+ XD và hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát các cơ quan công quyền

+ Đổi mới tổ chức và hoạt động của BMNN: Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan tư pháp, chính quyền địa phương

c Tích cực phòng ngừa và kiên quyết chống tham nhũng, lãng phí:

+ Nghiêm chỉnh thực hiện đồng bộ Luật phòng chống tham nhũng, Luật Khiếu nại, tố cáo + Xử lý kiên quyết, kịp thời, công khai người tham nhũng, vi phạm pháp luật…

Những khẳng định sau đây đúng hay sai?

luật?

pháp luật?

thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín?

5 Chính phủ Là cơ quan trong hệ thống các cơ quan tư pháp?

6 Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan duy nhất có quyền xét xử?

7 Nhiệm kỳ mỗi khóa của Quốc hội là 05 năm?

8 Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương?

9 Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội và chỉ chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước Quốc hội?

10 Viện kiểm sát là cơ quan được giao chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp?