(TIỂU LUẬN) bài TIỂU LUẬN kết THÚC học PHẦN đề tài VÙNG văn hóa xứ HUẾ

Qua đó giới thiệu cho mọi người biết đến những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ta để từ thế hệ trước trao truyền sang thế hệ sau và phát huy những văn hóa tốt đẹp ấy.Với những g

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

ĐỀ TÀI: VÙNG VĂN HÓA XỨ HUẾ

Học phần: Cơ sở văn hóa Việt Nam Giảng viên giảng dạy: TS Lê Thị Thu Hiền

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hoài Thương

Lớp: 19SVL Lớp HP: 20-0102

Đà Nẵng, tháng 12 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

PHẦN NỘI DUNG 3

Chương 1:Khái quát về vùng văn hoá xứ Huế 3

1.1.Điều kiện tự nhiên 4

1.2.Lịch sử hình thành và phát triển 5

1.3.Điều kiện kinh tế-Xã hội 5

Chương 2:Đặc trưng văn hoá của vùng châu thổ Bắc Bộ 7

1.Văn hoá vật chất 7

2.Văn hoá tinh thần 13

Chương 3: Múa rối nước- giá trị văn hoá đặc trưng của xứ Huế 18

1.Nguồn gốc 18

2.Nhã nhạc Cung đình Huế 20

3 Giá trị nghệ thuật của Nhã nhạc Cung đình Huế 20

PHẦN KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

MỞ ĐẦU

Huế một vùng đất mang nhiều nét đặc trưng truyền thống của nền văn hóa Việt Nam Từ lâu đời đã trở thành địa danh quen thuộc đối với người Việt Nam cũng như bạn bè trên thế giới Huế từng là kinh đô của Việt Nam ở thời kì phong kiến, mặc dù trải qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển nhưng Huế vẫn giữđược trong mình nét cổ kính, trầm mặc Được hình thành trên nền đất văn hóa Sa Huỳnh, Huế đã tích hợp được những giá trị vật chất và tinh thần quý báu tạo nên một bản sắc rất riêng cho mảnh đất này

Huế không chỉ biết đến với dòng sông Hương thơ mộng hay các lăng tẩm, chùa chiền của vua triều Nguyễn mà nơi đây là sự kết hợp giữa đất đá núi đồi, đầm phá ven biển Thiên nhiên hòa quyện vào nhau, sơn thủy hữu tình, phong cảnh kỳ thú Thiên nhiên như vậy tạo nên vùng văn hóa Huế đặc sắc, đa dạng trong cách thểhiện, phong phú về nội dung thể hiện sâu rộng trong nhiều lĩnh vực khác nhau từ kiến trúc, văn học, âm nhạc, mỹ thuật, phong tục tập quán cũng như phong cách sống và giao tiếp Qua đó giới thiệu cho mọi người biết đến những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ta để từ thế hệ trước trao truyền sang thế hệ sau và phát huy những văn hóa tốt đẹp ấy.

Với những giá trị văn hóa sâu sắc của xứ Huế, bài tiểu luận này sẽ giới thiệu lịch sử hình thành và những giá trị đặc trưng của vùng Trong những nét đặc trưng văn hóa ấy, chúng tôi còn chọn ra một nét văn hóa mang văn giá trị và

ý nghĩa to lớn trong đời sống của người dân vùng văn hóa này để đi sâu vào khai thác những giá trị của văn hóa là “ Nhã nhạc cung đình Huế”

PHẦN NỘI DUNG Chương 1:Khái quát về vùng văn hoá xứ Huế

1.Điều kiện tự nhiên

1.1.Vị trí địa lí

Tỉnh Thừa Thiên Huế nằm ở vùng Duyên hải miền Trung Phía bắc tiếp giáp Hướng Hóa, Hải Lăng và Đăkrông của tỉnh Quảng Trị, phía nam tiếp giáp

huyện Hiên tỉnh Quảng Nam và Hòa Vang của thành phố Đà Nẵng, phía Tây tiếp giáp Lào, phía đông tiếp giáp với biển Đông với đường bở biển dài 120km Ngoài ra Huế nằm trên trục giao thông quan trọng xuyên Bắc – Nam, trục hành lang đông tây nối giữa Lào – Thái Lan – Việt Nam.Với vị trí địa lí như vậy tạo điều kiện thuận lợi để có thể giúp mọi người ở các vùng miền khác cũng như bạn bè thế giới để thể tham quan, mở rộng giao lưu trao đổi văn hóa các vùng miền khác nhau.

1.2.Địa hình

Địa hình Thừa Thiên Huế có cấu tạo dạng bậc khá rõ rệt Địa hình núichiếm khoảng 1/4 diện tích, từ biên giới Việt - Lào và kéo dài đến thành phố ĐàNẵng Địa hình trung du chiếm khoảng 1/2 diện tích, độ cao phần lớn dưới 500m,

có đặc điểm chủ yếu là đỉnh rộng, sườn thoải và phần lớn là đồi bát úp, với chiềurộng vài trăm mét Đồng bằng Thừa Thiên Huế điển hình cho kiểu đồng bằng màimòn, tích tụ, có cồn cát, đầm phá Diện tích vùng đồng bằng chiếm khoảng 1.400

km2 Vì diện tích có nhiều cồn cát, đầm phá nên cần phải xây dựng rừng phòng hộ

để bảo vệ tài nguyên biển, tài nguyên rừng

2.Lịch sử hình thành và phát triển

Thừa Thiên Huế từng là vùng đất cư trú của nhiều dân tộc khác nhau và rất đa dạng về văn hóa Từ thời kì Văn Lang – Âu Lạc đã có các tộc người sinh

sống ở đây Trải qua các thời kì Bắc thuộc đến năm 1558 thì nơi đây được Nguyễn Hoàng xin trấn giữ Và sau này Thừa Thiên Huế được các vua chúa triều Nguyễn chọn là nơi làm kinh đô Đại Việt Trong thời kì này Huế đã trở thành trung tâm chính của chính trị và kinh tế Đồng thời phát triển về văn hóa cũng như nghệ thuật trong thời kì này Năm 1858, Pháp đặt chân lên Đà Nẵng

và chọn Đà Nẵng là nơi căn cứ để đánh vào Kinh thành Huế - kinh đô Đại Việt lúc bấy giờ Nhân dân Huế cũng như nhân dân cả nước một lòng cùng nhau đấu tranh, chiến đấu vì bảo vệ vùng lãnh thổ Cũng chính nơi đây là nơi hội tụ được nhiều nhà Cách mạng yêu nước nhất

Tuy trải qua biết bao nhiêu cuộc đấu tranh gian lao, khó khăn nhưngngày nay thành phố Huế vẫn bắt kịp xu hướng phát triển của cuộc sống hiện đại.Khó khăn là vậy nhưng nét văn hóa nơi đây vẫn rất đặc sắc và mang tính độcđáo mà không nơi nào có được

3.Điều kiện kinh tế-Xã hội

3.1.Điều kiện kinh tế

Với điều kiện tự nhiên có nhiều đầm phá, với đường bờ biển dài 120km

là điều kiện để phát triển ngành công nghiệp đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản,ngoài ra có thể phát triển du lịch ven biển Ngoài ra vùng đồng bằng trũng tạo điều kiện thuận lợi để phát triển cây trồng ( tuy không phát triển về nông nghiệp lúa nước), trồng các cây công nghiệp; chăn nuôi gia cầm, gia súc

Ngoài sự phát triển về công nghiệp và nông nghiệp thì chính nơi đây ngành dịch vụ là được coi là rất phát triển ở hiện tại và trong tương lai Nhờ nét cổ kính, trầm mặc kết hợp với văn hóa độc đáo, đặc sắc đã thu hút rất

lượng khách du lịch lớn mỗi năm từ trong nước và nước ngoài

Một vùng đất lâu đời đi cùng theo năm tháng là các làng nghề truyền thống đặc trưng ở đây Mỗi làng nghề đều mang tính độc đáo riêng để phục

vụ nhu cầu đời sống hàng ngày của người dân Có những làng nghề rất phát triển như làng Hương Xuân Thủy hay các làng nghề nón lá

3.2.Đặc điểm dân cư

Theo kết quả điều tra dân số năm 2019, dân số ở Thành phố Huế với hơn 1 triệu dân Dân tộc Kinh chiếm tỉ lệ đông nhất, ngoài ra có các dân tộc thiểu số khác như Tà Ôi, Bru- Vân Kiều, Cơ Tu, dân tộc Tày,… Trong thời gian sinh sống các dân tộc đã hình thành các văn hóa đặc trưng của vùng, tạo nên phong tục tập quán cũng gần giống nhau

Những giá trị văn hóa của dân tộc Kinh phát triển mạnh hơn so với các dân tộc khác, trở thành văn hóa chủ thể của vùng văn hóa xứ Huế

Chương 2:Đặc trưng văn hoá của vùng châu thổ Bắc Bộ 1.Văn hoá vật chất

1.1.Văn hoá cư trú

Huế - thành phố của những ngôi nhà vườn nổi tiếng Vùng đất đã không mấy thuận lợi về điều kiện vị trí địa lí mà còn không thuận lợi về điều kiện tự nhiên Đất đai không mấy màu mỡ, nơi đây rừng thiên nước độc vô cùng Thời tiết nơi đây rất khắc nghiệt: mùa nóng nắng như đổ lửa; mùa mưa mưa dầm mưa

dề, mưa thối cả đất đai Chính vì thời tiết và thiên nhiên khắc nghiệt như vậy nên những người dân sinh sống trên mảnh đất này họ đã xây dựng nên các khu nhà vườn Nhà vườn được xây dựng bao gồm có cổng ngõ, bình phong, hòn non

bộ, bể cạn, sân nhà Căn nhà có vườn họ cảm giác sống hòa hợp với thiên nhiên nhưng tránh xa được mối đe dọa của rừng thiêng Truyền thống thờ kính, tổ tiên còn được thể hiện qua ở việc đặt không gian thờ cúng uy nghiêm trong nhà, tỏ lòng tưởng nhớ tri ân với các thế hệ trước Vườn xây dụng rộng tạo được cảm giác an toàn, được che chở và bảo vệ bởi khu vườn, tránh xa muông thú, tránh

xa kẻ thù Không chỉ vậy mùa nắng nóng cây vườn làm dịu nhẹ được bầu không khí oi bức, xua tan cái nắng gắt gao ở nơi đây

Ngày nay, cuộc sống ngày càng hiện đại, tuy không còn được thấy nhiều những ngôi nhà vườn, nhưng đâu đó giữa đường xã tấp nập ta vẫn bắt gặp nhưng ngôi nhà vườn mang đậm nét cổ kính, trầm mặc Ngôi nhà vườn giữ lại trong

mình chất nhân văn của văn hóa Văn hóa xứ Huế đã bảo lưu lại giá trị nét đẹp ấy để sau này truyền lại những truyền thống cho con cháu.

1.2.Văn hoá ẩm thực

Khi đến với Huế không thể nào không nhắc đến ẩm thực ở nơi đây Trải hơn 350 năm lịch sử là thủ phủ của chúa Nguyễn và là Kinh đô của nước Việt triều Nguyễn đã tạo nên một di sản văn hóa đặc sắc Một trong những đặc trưng nổi bật chính là văn hóa ẩm thực xứ Huế Kết hợp giữa ẩm thực dân giã, mộc mạc nhưng không kém phần cầu kì của ẩm thực cung đình, các món ăn xếp vào hàng cao lương mỹ vị; chế biến cầu kỳ, công phu và đẹp mắt Qua đó

ta thấy được nét cầu kì cũng như sự cẩn thận tỉ mỉ nhưng vẫn giữ được hương

vị đặc trưng của món ăn

1.2.1 Ẩm thực cung đình

Đối với ẩm thực cung đình Huế mọi người đều biết được qua cách trình bày món ăn, nêm nếm gia vị ấn tượng và đặc sắc Được thể hiện trong quá trình nấu món ăn của cung đình, người đầu bếp phải nêm nếm sao cho món ăn phải rađược vị mặn ngọt chua cay Không chỉ vậy trong lúc chế biến còn giữ lại chất tươi nguyên, thanh tao của món ăn đó Để có thể hoàn thành được một món ăn người đầu bếp phải thật sự tỉ mỉ, cẩn trọng trong cả việc nấu ăn mà trình bày đẹpmắt Bên cạnh đó các món ăn phải sử dụng nguyên vật liệu thượng hạng; nhiều đặc sản của địa phương dâng tế Theo sách sử ghi chép, các món ăn của vua phải từ 30 – 50 món ăn, trong đó phải có những món thuộc bát trân như là “ nemcông, chả phượng, da tây ngưu, môi đười ươi, thịt chân voi, tay gấu, gân nai” Đây là những món ăn bắt buộc phải có vì hàm lượng dinh dưỡng trong món ăn cao, giúp tẩm bổ sức khỏe của vua chúa ngày xưa Với ẩm thực cung đình Huế món ăn không chỉ được nếm bằng vị giác mà còn được thưởng thức bằng thị giác và khứu giác Ẩm thực cung đình Huế chính là một phần tinh túy của ẩm thực Việt Nam được bảo tồn, tôn vinh và phát triển hơn nữa Không chỉ là ẩm thực xứ Huế mà còn là triết lí quan niệm của cuộc sống làm toát lên vẻ đẹp tính cách của con người xứ Huế Ẩm thực cung đình Huế ngày nay đã có nhiều sự

thay đổi nhưng vẫn giữ được nét ẩm thực đặc trưng của xứ Huế Các loại sơn hào hải vị được thay đổi bằng những món ăn nhã nhặn thanh tao hơn nhưng vẫn không kém phần bổ dưỡng.

1.2.2 Ẩm thực dân gian

Ẩm thực dân gian ở xứ Huế vô cùng đa dạng, phong phú không kém gì

so với ẩm thực cung đình Huế Khi khách du lịch tham quan ở Huế sẽ được thưởng thức ẩm thực cung đình, ẩm thực dân gian và ẩm thực chay Nhưng có lẽ

ẩm thực dân gian sẽ mang đậm dấu ấn nhất đối với thực khách du lịch Nếu đã được thử qua một lần chắc chắn sẽ nhớ mãi dư vị của món ăn dân giã đó Các món ăn được du khách ấn tượng như bún bò huế, cơm hến ở cồn Hến, các loại bánh ram bánh bèo bánh nậm bánh lọc,… Không chỉ với du khách mà chính người dân nơi đây cũng rất thích các món ăn đặc sản này Đến với Huế bạn nên thử các món ăn bằng tất cả các giác quan để cảm nhận được hương vị âm thanh của món ăn Không giống như người miền Nam hay ăn ngọt và người miền Bắc

ăn mặn, các món ăn ở Huế thường có vị cay, cay từ bát bún bò đến tô cơm hến hay ngay cả trong chén nước nắm để ăn kèm cùng các loại bánh Nhưng dù có là

ẩm thực cung đình hay ẩm thực chay thì mỗi món ăn đều tạo cảm giác đặc biệt cho người ăn

1.3.Văn hóa trang phục

1.3.1 Áo dài tím

Ở Huế, người ta không vì nghèo mà lạ lẫm với áo dài, không vì thiếu một chỗ làm trang trọng mà mất cơ hội mặc áo dài, cũng không vì giàu sang phù hoa mà quay lưng với áo dài Tất cả cứ không hẹn mà tự nhiên dành một tình yêu giản dị và sâu sắc cho áo dài Áo dài là trang phục mà người Việt Nam từ lâu đã luôn coi là quốcphục trong tâm thức, dù chưa có một văn bản chính thức nào quy định Chiếc áo dài

xứ Huế đã đi qua một chặng đường dài với bao nhiêu thăng trầm Từ chiếc áo dài xứ Bắc xưa xẻ giữa thân trước thành hai vạt không có khuy, đến chiếc áo dài đàng trong

mà vạt được xẻ thành tà áo Phụ nữ Huế luôn coi áo dài như một trang phục thường ngày chứ không chỉ dùng trong những dịp lễ, Tết hay sự kiện đặc biệt nào đó Tuỳ theo từng giai đoạn lịch sử, tà áo dài của thiếu nữ Huế có khi mang sắc trắng, khi sắc xanh, và khi sắc tím Bàn về màu tím, sắc tím không phải là màu riêng của Huế, nhưng không hiểu sao cứ phải đến Huế mới thấy màu tím đúng là tím nhất qua tà áo dài Và cứ thế, màu áo tím trở thành nét duyên của con gái Huế, màu của tình yêu, màu của nỗi nhớ, nỗi ám ảnh dịu dàng trong tâm thức bao người Chính vì lẽ đó mà khi nhắc đến áo dài tím, mọi người trong nước cũng như nước ngoài thường nghĩ ngayđến kinh đô Huế, đây là một hiện tượng hiếm thấy khi gắn phong cách của một địa phương với màu sắc và từ đó trong bảng màu dân gian, màu sắc mang tên một địa phương

Màu tím chính là màu được người Huế ưa thích Người trẻ tuổi thì xem màu tím là màu của hạnh phúc, không vướng bận Những người lớn tuổi thì xem

nó là sự sâu sắc, thâm trầm Áo dài tím Huế cứ thế, in dấu trên cầu Tràng Tiền, trên thành quách cổ kính và cùng với vành nón bài thơ nghiêng nghiêng soi bóng trên nền trời đất cố đô như một vầng trăng khuyết đến từ nghìn năm

1.3.2 Nón lá bài thơ

Từ lâu nón bài thơ đã trở thành một trong những nét đẹp đặc trưng của văn hóa Huế Với người dân xứ Huế, nón lá – nón bài thơ không chỉ là vật dụng để chenắng, che mưa, mà hơn thế nó đã trở thành một biểu tượng riêng và gắn liền với hình ảnh người con gái Huế dịu dàng e ấp Chiếc nón bài thơ thanhmảnh, cầm trên tay nhẹ tênh, từ đường kim, cho đến vành nón tất cả đều thanh

10

tao, nhỏ mà sắc nét Nếu chỉ như vậy thì nón bài thơ cũng chưa có gì đặc biệt, làm sao để thổi được cái hồn Huế vào trong chiếc nón, vật dụng hàng ngày của người phụ nữ Huế Và những vần thơ đề trên nón là một cách sáng tạo của người thợ làm nón ở Huế Những câu thơ không phải đề bằng mực mà được cắt

từ giấy, khéo léo ẩn dấu giữa hai lớp lá xanh, phải đưa nón lên dưới ánh mặt trờimới đọc được Tâm tình của người Huế luôn kín đáo như vậy đấy Có tình thôi chưa đủ mà phải có sự kiên trì, thử thách mới giải đáp được tâm hồn người con gái Huế Và đó chính là điều bí mật của nón bài thơ xứ Huế Dù chỉ là một chiếcnón bài thơ bé nhỏ nhưng người Huế cũng gửi vào đó một triết lý, một quan niệm sống sâu sắc

1.4.Văn hoá làng nghề

Thật sự thiếu sót với khách du lịch nếu đến ghé thăm Huế mà không đếntham quan các làng nghề truyền thống được các nghệ nhân gìn giữ và lưutruyền đến ngày nay

1.4.1 Làng hương Xuân Thủy

Làng hương Xuân Thủy là địa điểm du lịch mà hầu như ai cũng sẽ ghé thăm một lần Nghề làm hương đã xuất hiện cách đây 700 năm dưới thời nhà Nguyễn Xưa kia, nơi đây là nơi cung cấp hương cho các triều đình, quan lại

Dù đã trải qua bao nhiêu thế hệ nhưng làng Hương vẫn lưu truyền đến được ngày này Điều đặc biệt khi đến làng Hương các bạn có thể được thoải mái chụphình với những bó hương xòe to như những đóa hoa rực rỡ màu sắc Hương chủđạo có hai màu là nâu và đỏ, nhưng ngày nay người thợ làm hương đã phối thêm nhiều màu sắc tạo nên cảm giác mới lạ khi du khách đến tham quan Ngoài ra du khách có thể tự tay trải nghiệm một số công đoạn để tạo ra sản phẩm dưới sự trợ giúp của người thợ

1.4.1 Làng nghề nón lá

Ở đất nước ta mỗi địa phương đều có làng nghề nón lá, nhưng có lẽ Huế là trung tâm sản xuất nón lá trên cả nước Chiếc nón lá gắn liền với tà áo dài tím thướt tha mỗi lần nhìn thấy làm cho ta nhớ ngay đến cô gái Huế nhẹ nhàng, kín

đáo bên bờ sông Hương Đặc trưng sản phẩm của nón lá Huế không chỉ là một chiếc nón thông thường mà nó còn là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, đặc biệt

là nón là bài thơ Trên chiếc nón được người thợ thủ công khéo léo lồng vào giữa hai lớp lá một bài thơ hay một bức tranh vẽ Nón lá không chỉ biết đến bởi

du khách trong nước mà còn cả du khách nước ngoài mỗi lần ghé thăm Huế

Ngoài ra ở Huế còn rất nhiều làng nghề khác có giá trị truyền thống đặc biệt Ngày nay chúng ta cần gìn giữ, bảo tồn và lưu truyền những làng nghề truyền thống đó

1.5.Di tích lịch sử

Huế là vùng đất nơi đóng đô của các vua nhà Nguyễn hàng trăm năm trước vì vậy nơi đây có rất nhiều di tích lịch sử lâu đời thể hiện truyền thống văn hóa lâu đời

1.5.1 Kinh thành Huế

Nhắc đến Huế không thể nào không nhắc đến Kinh thành Huế Kinh thành Huế là một di tích kiến trúc và thắng cảnh vĩ đại, đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới Nơi đây là nơi đóng đô của các vua triều nhà Nguyễn Cột cờ chính giữa được gọi là Kỳ Đài, bên trong là nhà của dân và quan lại, quan trọng nhất là khu vực Hoàng thành Khi đến tham quan du lích, tavào bên trong khu vực Hoàng thành có thành Điện Thái Hòa và các miếu thờ,

Tử Cấm Thành là nơi sinh hoạt của các vua chúa Ngoài ra cửa Ngọ Môn cũng

là tác phầm nghể thuật đặc sắc, trang nghiêm Nét riêng của kiến trúc Kinh thành Huế là sự hòa hợp thiên nhiên và cảnh quan kiến trúc được coi trọng Không chỉ vậy kiến trúc cung đình còn được thể hiện qua các hình vẽ chạm trổ rồng cầu kỳ, hình vẽ trang trí màu sắc sặc sợ Qua đây ta thấy, Huế có những nétđặc sắc trong di tích, thắng cảnh, trong kiến trúc cung đình Tất cả là sự hài hoà của cảnh sắc thiên nhiên, là một quần thể kiến trúc có quy mô to lớn Càng hiểu

về nơi đây, mỗi chúng ta càng phải cùng nhau giữ gìn để nơi cố đô ấy mãi mãi trường tồn

1.5.2 Chùa Thiên Mụ