TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN ĐỀ TÀI : PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN QUA THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH NGHỆ AN

mở rộng các hình thức bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm tự nguyện, bổ sung, sửa đổi các chế độ bảo hiểm xã hội khi còn bất hợp lý, Đảm bảo quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

ĐỀ TÀI : PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN QUA THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH NGHỆ AN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN 4

1.1 Một số khái niệm về bảo hiểm, bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm tự nguyện 4

1.1.1 Khái niệm bảo hiểm 4

1.1.2 Khái niệm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm xã hội tự nguyện 4

1.2 Quy định về bảo hiểm xã hội tự nguyện 4

1.2.1 Phân biệt BHXH bắt buộc với BHXH tự nguyện 4

1.2.2 Các yếu tố cấu thành cơ bản của BHXH tự nguyện 6

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện

6

1.2.4 Vai trò, ý nghĩa của việc thực hiện BHXH tự nguyện 8

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM TỰ NGUYỆN VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BHXH TỰ NGUYỆN TẠI TỈNH NGHỆ AN 9

2.1 Thực trạng về chế độ bảo hiểm tự nguyện tại tỉnh Nghệ An 9

2.2 Giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện trên địa bàn tỉnh Nghệ An 12

KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước chuyển hết sức mạnh mẽ với dấu mốc là Sự kiện Việt Nam là thành viên chính của tổ chức thương mại quốc tế ( WTO) Kinh tế Việt Nam Trần Tiến tới hội nhập sâu và rộng với nền kinh tế thế giới, đời sống của người dân có nhiều thay đổi đáng kể.Tuy nhiên, để Đảm bảo hội nhập sâu sắc và chủ động đối phó với những rủi ro trong cuộc sống cho người dân và xây dựng đất nước phát triển mạnh thì điều quan trọng phải ổn định và công bằng xã hội Với Tứ kết là trụ cột chính của hệ thống an sinh

xã hội, việc chú trọng phát triển bảo hiểm xã hội sẽ góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo ổn chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội Do đó, chính sách Bảo hiểm xã hội luôn được Đảng và Nhà nước chú trọng phát triển trên

cơ sở phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế- xã hội của đất nước Từng bước mở rộng và cải thiện hệ thống an sinh xã hội để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu đa dạng của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội, xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội đa dạng và linh hoạt phù hợp với yêu cầu của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mở rộng các hình thức bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm tự nguyện, bổ sung, sửa đổi các chế độ bảo hiểm xã hội khi còn bất hợp lý, Đảm bảo quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội.Bên cạnh việc phát triển chính sách về bảo hiểm xã hội nói chung thì bảo hiểm xã hội tự nguyện được triển khai vào năm 2008 đã mở ra sự lựa chọn cho người dân không nằm trong nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc hướng tới đảm bảo đời sống ổn định điều này

có thể hiện tiềm năng phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện ở nước ta là hết sức to lớn Có thể Nói bảo hiểm xã hội tự nguyện ra đời được kỳ vọng là chỗ dựa cho người thu nhập thấp, đem đến cơ hội hưởng lương hưu cho hàng chục triệu người không nằm trong diện bảo hiểm xã hội bắt buộc Trong những năm gần đây việc tham gia bảo hiểm xã xã hội được quan tâm một cách cách phổ biến, đảm bảo cuộc sống tối thiểu cho người lao động góp phần làm cho đời sống kinh tế của người lao động được giữ vững ổn định Trợ giúp một phần vật chất cần thiết cho người lao

động trong các trường hợp người lao động bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, Bệnh nghề nghiệp hay các khó khăn, rủi ro khác xảy ra

Tính đến hết tháng 9/2020, tỉnh Nghệ An có 68.818 người tham gia BHXH tự nguyện, tăng 18.853 người (37,73%) so với năm 2019 Hiện, Nghệ An đang dẫn đầu cả nước về số người tham gia BHXH tự nguyện, chiếm hơn 8% tổng số người tham gia toàn quốc.1 Đạt kết quả ấn tượng này, BHXH tỉnh Nghệ An đã có nhiều cách làm, kinh nghiệm, sáng kiến hay trong việc thực hiện hiệu quả công tác thông tin, truyền thông phát triển người tham gia BHXH tự nguyện

1 Trang bảo hiểm xã hội Việt Nam bài viết: " Nghệ An dẫn đầu cả nước về số người tham gia BHXH tự nguyện" cập nhật ngày 30/10/2020

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM

XÃ HỘI TỰ NGUYỆN

1.1 Một số khái niệm về bảo hiểm, bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm

xã hội tự nguyện và các vấn đề liên quan

1.1.1 Khái niệm bảo hiểm

Bảo hiểm là một nghiệp vụ qua đó , một bên là người được bảo hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc để cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả bởi một bên khác: đó là người bảo hiểm Người bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê”

1.1.2 Khái niệm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm xã hội tự nguyện

Căn cứ tại điều 3 Luật bảo hiểm xã hội hiện hành thì :

"1 Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.

2 Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia.

3 Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất."

1.2 Quy định về bảo hiểm xã hội tự nguyện

1.2.1 Phân biệt BHXH bắt buộc với BHXH tự nguyện

BHXH bắt buộc với BHXH tự nguyện cùng là chính sách an sinh xã hội được thực hiện ở nước ta như BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện có nhiềuđiểm khác biệt

để nhận thấy

Tiêu chí BHXH bắt buộc BHXH tự nguyện

Đối tượng

Người lao động tham gia hợp đồng lao động với chủ sử dụng lao động (tổ chức hoặc cá nhân)

Lao động tự do, tự mình tham gia đóng BHXH tự nguyện

Phí BHXH Người lao động đóng một

phần, chủ sử dụng đóng một phần

Người tham gia BHXH tự nguyện đóng 100%; tuy nhiên

do thực hiện chính sách mới cho nên Nhà nước hỗ trợ phần nhỏ trên đóng BHXH tự nguyện từ

2018 trở đi

Chế độ BHXH BHXH bắt buộc hiện nay có 5

chế độ, gồm ốm đau, thai sản, tai nạn lao động bằng nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất

BHXH tự nguyện có hai chế độ : hưu trí, tử tuất

Phương thức Theo tháng, có trường hợp đặc

biệt theo ngành sản xuất kinh doanh của đơn vị sử dụng lao động thì họ có thể

đóng theo quý, theo 6 tháng

Người lao động có thể đóng theo tháng, theo quý, cả năm hoặc đóng một lần cho nhiều năm sau đó, đặc biệt người tham gia BHXH tự nguyện đủ tuổi nghỉ hưu nhưng thời gian đóng BHXH tự nguyện đóng đủ

từ 10 năm trở lên thì được đóng mỗi lần tiền gốc, tiền lãi để đủ tối thiếu 20 năm đóng BHXH tự nguyện để hưởng chế độ hưu

1.2.2 Các yếu tố cấu thành cơ bản của BHXH tự nguyện

+ Người tham gia BHXH tự nguyện: Người tham BHXH tự nguyện là những cá nhân tự nguyện đăng ký BHXH tự nguyện để hưởng các chế độ về BHXH tự nguyện

+ Cơ quan BHXH: Là cơ quan sự nghiệp được nhà nước giao nhiệm vụ thu BHXH

tự nguyện, quản lý quỹ BHXH tự nguyện và giải quyết các chế độ cho người tham gia BHXH tự nguyện theo quy định của pháp luật BHXH tự nguyện

+ Nhà nước: Là cơ quan ban hành các chính sách BHXH tự nguyện đồng thời quản

lý, giám sát việc thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện đối với cơ quản BHXH và người tham gia BHXH tự nguyện

+ Quỹ BHXH tự nguyện: là quỹ tài chính được hình thành từ nguồn đóng BHXH

tự nguyện và các nguồn thu hợp pháp khác được sử dụng để chi trả các chế độ cho người tham gia, chi phí quản lý bộ máy, và những khoản chi hợp pháp khác liên quan đến người tham gia

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện

Pháp luật BHXH nói chung trong đó có các quy định pháp luật về BHXH tự nguyện đã được sửa đổi bổ sung kịp thời theo hướng công bằng, văn minh và hợp lòng dân Nhà nước và xã hội luôn mong muốn cho các quy định của pháp luật được thực hiện trên thực tế, xã hội hiện rất bất bình trước tình trạng vi phạm pháp luật, sử dụng trái quy định qũy BHXH của người đóng BHXH nói chung và BHXH tự nguyện nói riêng

Các quy định pháp luật và BHXH tự nguyện không tự động được thực hiện, thực hiện pháp luật về BHXH tự nguyện phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau liên quan đến các quy định pháp luật và môi trường thực hiện pháp luật, cần nắm bắt và xác định được những yếu tố khác nhau tác động đến thực hiện pháp luật về BHXH tự nguyện

Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện:

Yếu tố hệ thống pháp luật

Chất lượng, sự hoàn thiện của pháp luật BHXH tự nguyện thể hiện ở tính toàn diện, tính phù hợp, tính đồng bộ về hình thức, kỹ thuật pháp lý và cả về nội dung, chất lượng của hệ thống pháp luật về BHXH tự nguyện thể hiện hợp pháp, bảo đảm quyền, lợi ích của người tham gia BHXH tự nguyện và sự minh bạch về cơ chế, trách nhiệm của cá nhân, tổ chức Đây là khung pháp lý quy định rõ đối tượng áp dụng, quyền và nghĩa vụ các bên tham gia BHXH tự nguyện, nội dung các chế độ BHXH tự nguyện Một chính sách, chế độ không hợp lý, không đảm bảo công bằng giữa các đối tượng thụ hưởng sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của BHXH tự nguyện

Yếu tố tổ chức thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện

Tổ chức thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện bao gồm các hoạt động như việc phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân, cho các tổ chức kinh tế - xã hội, cho các cơ quan nhà nước có chức năng quản lý về BHXH tự nguyện Việc quy định đầy đủ công khai minh bạch quy trình, thủ tục, hồ sơ, trách nhiệm và thời hạn giải quyết sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho đối tượng và cơ quan BHXH thống nhất thực hiện Đồng thời áp dụng công nghệ thông tin, cải cách thủ tục hành chính, giảm bớt thời gian, tạo niềm tin cho người tham gia BHXH tự nguyện

Ý thức pháp luật của các chủ thể thực hiện pháp luật về BHXH tự nguyện

Thực hiện pháp luật phụ thuộc vào ý thức tôn trọng, tôn trọng pháp luật của các chủ thể pháp luật, khi người dân hiểu được ý nghĩa của BHXH tự nguyện thì họ sẽ

tự giác tham gia và thực hiện Đây là yếu tố vừa mang tính chủ quan của các chủ thể pháp luật, đồng thời cũng có tính khách quan, bởi vì phụ thuộc vào các yếu tố khách quan của xã hội trong điều kiện còn khó khăn và nhận thức còn hạn chế của nhiều người dân ở nước ta, nhất là vùng nông thôn thì cần phải quan tâm, tổ chức giáo dục cho người dân về ý nghĩa của việc tham gia BHXH tự nguyện

Yếu tố về các thiết chế kiểm tra, giám sát, thanh tra đối với thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện.

Kiểm tra, giám sát, thanh tra là yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện Nếu nơi nào tiến hành thường xuyên các hoạt động này thì ở nơi đó các quy định pháp luật BHXH tự nguyện mới đi vào cuộc sống, ngược lại nếu không kiểm tra, giám sát, thanh tra hoặc có nhưng chỉ mang tính hình thức, thì quyền, lợi ích của người tham gia BHXH tự nguyện sẽ bị ảnh hưởng, thậm chí bị vi phạm

1.2.4 Vai trò, ý nghĩa của việc thực hiện BHXH tự nguyện

BHXH trong đó có BHXH tự nguyện là trụ cột của hệ thống an sinh xã hội, việc thực hiện hiệu quả pháp luật BHXH tự nguyện đóng vai trò vô cùng quan trọng, trong hệ thống chính sách pháp luật về xã hội, do đó việc hoàn thiện chính sách BHXH tự nguyện có vai trò quan trọng trong việc góp phần làm cho xã hội ổn định BHXH, BHYT, BHTN trợ giúp và cứu trợ xã hội đa dạng, linh hoạt có khả năng bảo vệ, giúp đỡ mọi thành viên trong xã hội, nhất là những đối tượng yếu thế,

dễ bị tổn thương, vượt qua khó khăn hoặc các rủi ro trong cuộc sống

Ở Việt Nam chính sách BHXH, trong đó BHXH tự nguyện là một bộ phận quan trọng của chính sách xã hội, giúp nhà nước điều tiết mối quan hệ giữa chính sách kinh tế - xã hội trên phương diện quy mô, bảo đảm cho nền kinh tế liên tục phát triển và ổn định xã hội Trong hoạt động BHXH nhà nước tiến hành xây dựng nhiều chính sách, chế độ, tổ chức triển khai, giám sát, thực hiện tốt quyền và nghĩa

vụ của người tham gia BHXH tự nguyện mà không phải chính từ ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này BHXH tự nguyện là một nhu cầu khách quan trong xã hội hiện đại

Vai trò của thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện trong hệ thống chính sách và pháp luật về xã hội được thể hiện ở những nội dung sau:

Thực hiện hiện tốt pháp luật BHXH tự nguyện góp phần ổn định cuộc sống cho người lao động khi hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động Với hình thức đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất và hưởng chế độ hưu trí khi về già, đây là một bước tiến lớn trong thực hiện chính sách an sinh xã hội, không chỉ tham gia vào các quan hệ lao động mới được đóng BHXH mà lao động tự do cũng được hưởng lương hưu khi hết tuổi lao động

Thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện góp phần ổn định và nâng cao chất lượng lao động, đảm bảo sự bình đẳng, vị thế xã hội của người lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau thúc đẩy sản xuất phát triển.Pháp luật BHXH tự nguyện dựa trên nguyên tắc cơ bản là (đóng – hưởng) đã tạo ra bước đột phá quan trọng về bình đẳng của người lao động về chính sách BHXH, các ngành nghề, địa bàn khách nhau, theo các hình thức khác nhau đều được tham gia, thực hiện chính sách về BHXH Người tham gia BHXH tự nguyện khi về hưu được cấp thẻ BHYT và được quỹ BHYT chi trả phần lớn chi phí khi đi khám chữa bệnh

Thực hiện tốt BHXH tự nguyện góp phần xây dựng xã hội ổn định với phần lớn người lao động ở Việt Nam tham gia vào thị trường lao động phi chính thức Với nền kinh tế mà lao động tự do hơn 70% tổng số lao động, nếu lực lượng lao động này không được đóng BHXH và không có chế độ lương hưu khi về già thì nhà nước

và xã hội sẽ gánh một sức nặng của chính sách bảo trợ xã hội

Thực hiện pháp luật BHXH tự nguyện góp phần giảm chi phí cho ngân sách Nhà nước đảm bảo an sinh xã hội bên vững Người thực hiện chính sách BHXH là người tham gia đóng góp, nhà nước không phải tự bỏ ngân sách hoàn toàn nhưng vẫn thực hiện được mục tiêu an sinh xã hội

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM TỰ NGUYỆN

VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BHXH TỰ NGUYỆN TẠI TỈNH

NGHỆ AN 2.1 Thực trạng về chế độ bảo hiểm tự nguyện tại tỉnh Nghệ An

2 Theo con số báo cáo của BHXH Nghệ An, tính đến hết năm 2019, số đối tượng tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn toàn tỉnh là 49.447 người, không chỉ vượt xa kế hoạch BHXH Việt Nam giao, mà còn đạt 104,1% chỉ tiêu phấn đấu được BHXH Việt Nam giao bổ sung; tăng 17.562 người so cùng kỳ năm 2018 Cũng như Nam Ðàn, nhiều địa phương khác như Yên Thành, Thanh Chương, Quỳnh Lưu, Ðô Lương, Nghi Lộc… đều đạt kế hoạch giao bổ sung từ 103,8 đến 112%

2 Tác giả Thành Châu -"Tập trung phát triển đối tượng BHXH tự nguyện ở Nghệ An" cập nhật ngày 07/02/2020

Tính đến ngày 30/4/2021, Số người tham gia BHXH tự nguyện trong tỉnh là 86.731 người, tăng 27.186 người (tăng 45,66%) so với cùng kỳ năm 2020, tăng 9.350 người (tăng 12,08%) so với tháng 12/2020 và tăng 2.378 người so với tháng 3/2021 (tăng 2,82%).3

Thời gian qua, việc có nhiều đối tượng tích cực tham gia BHXH tự nguyện ở Nghệ An Bởi họ là những nông dân, lao động ở các miền quê, giờ đây cũng có cơ hội được hưởng chế độ lương hưu mà trước đây chỉ có người làm việc ở cơ quan nhà nước, mới được thụ hưởng Cùng với đó, Tỉnh ủy Nghệ An đã tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ðảng đối với công tác BHXH, BHYT trong tình hình mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An, được triển khai quyết liệt xuống tận cơ sở

Bên cạnh việc tham mưu, BHXH Nghệ An đã tích cực trong công tác phối hợp các sở, ban, ngành và các địa phương, đơn vị ký kết chương trình phối hợp với các sở: Kế hoạch và đầu tư; Lao động - Thương binh và Xã hội; Mặt trận Tổ quốc tỉnh; Hội Nông dân; Hội phụ nữ,

Trên cơ sở đó, BHXH các huyện cũng có chương trình làm việc với các đơn vị cùng cấp để mở rộng mạng lưới đại lý thu Ðến hết năm 2019, toàn tỉnh có 934 đại

lý thu với 1.808 điểm thu ở 480 xã, phường, thị trấn và 2.244 nhân viên đại lý thu BHXH Nghệ An phối hợp chặt chẽ với Bưu điện Nghệ An tổ chức hội nghị tuyên truyền trực tiếp về chính sách BHXH tự nguyện đến tận từng khối, xóm Trong năm

2019, hai đơn vị này phối hợp tổ chức 628 hội nghị tuyên truyền trực tiếp, có 39.698 người tham dự và hơn 14.500 người đăng ký tham gia BHXH tự nguyện, trong đó có 8.764 người nộp tiền tại hội nghị, hơn 11 nghìn người tham gia mới… BHXH Nghệ An cũng phát động phong trào thi đua với chủ đề "Toàn thể công chức, viên chức, người lao động tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia BHXH tự nguyện, quyết tâm hoàn thành chỉ tiêu thu BHXH tự nguyện" Theo đó, mỗi người thuộc hệ thống BHXH Nghệ An là một tuyên truyền viên về BHXH, BHYT; Ðoàn thanh niên BHXH tỉnh cũng tuyên truyền và phát tờ rơi tuyên

3 Tác giả Thanh Hiền - Bài viết "Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An nỗ lực hướng tới BHXH toàn dân" cập nhật ngày

24/05/2021