BÀI TIỂU LUẬN đề tài VÙNG văn hóa xứ HUẾ

Lịch sử hình thành và phát triển của vùng văn hóa Xứ Huế...4 3... Hiện nay, thành phố này là một trong ba vùng du lịch lớn của cả nước, có bề dày lịch sử văn hóa lâu năm.. Để có được như

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

KHOA LỊCH SỬ

BÀI TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI: VÙNG VĂN HÓA XỨ HUẾ Học phần: Cơ sở văn hóa Việt Nam Giảng viên giảng dạy: TS Lê Thị Thu Hiền

Sinh viên thực hiện

Lớp

Trần Nguyễn Huỳnh Thục 19SVL

Đà Nằng, tháng 12 năm 2021

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ VÙNG VĂN HÓA XỨ HUẾ 3

1 Điều kiện tự nhiên 3

2 Lịch sử hình thành và phát triển của vùng văn hóa Xứ Huế 4

3 Kinh tế - xã hội 5

4 Đặc điểm dân cư 6

CHƯƠNG II ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA XỨ HUẾ 6

1 Con người Huế 6

2 Văn hóa vật chất 7

2.1 Kiến trúc huế 7

2.2 Văn hóa nghệ thuật Huế 7

2.2.1 Nghệ thuật tuồng ở Huế 7

2.2.2 Ca huế 7

2.2.3 Nhã nhạc cung đình Huế 8

2.2.4 Vũ khúc cung đình Huế 8

2.3 Mỹ thuật huế 9

2.4 Ẩm thực Huế 9

2.4.1 Bánh bột lọc 9

2.4.2 Bún bò Huế 10

2.4.3 Cơm Hến 10

2.4.4 Mè xửng Huế 10

2.5 Trang phục 10

3 Văn hóa tinh thần 11

3.1 Lễ hội Huế 11

3.2 Huế - Nơi gìn giữ nét đẹp tâm linh 11

3.3 Võ thuật 11

CHƯƠNG III: CA HUẾ - GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG CỦA VÙNG VĂN HÓA XỨ HUẾ 12

1 Nguồn gốc 12

2 Nghệ thuật ca huế 13

3 Giá trị của áo bà ba trong đời sống xã hội 3.1 Gía trị lịch sử 15

3.2 Gía trị sử dụng và biểu tượng 15

3.3 Giá trị Nghệ thuật ca và âm nhạc của Ca Huế 15

4 BẢO TỒN CA HUẾ 16

KẾT LUẬN 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

MỞ ĐẦU

Huế một mảnh đất lãng mạn, mộng mơ, đậm chất thơ, một miền di sản có một không hai về vẻ đẹp rất riêng, rất ngọt ngào mà lại tĩnh lặng là những mỹ từ để giới thiếu về Huế Hiện nay, thành phố này là một trong ba vùng du lịch lớn của cả nước, có bề dày lịch sử văn hóa lâu năm Đây là nơi bảo tồn, phát triển nhiều danh lam thắng cùng quần thể di tích lịch sử được thế giới công nhận

Để có được như ngày hôm nay, Hếu đã Trải qua hơn 7 thế kỉ hình thành và phát triển, từ Thuận Hóa đến Phú Xuân và cuối cùng là Huế ngày nay, cố đô vẫn giữ trong mình nét đẹp trầm mặc, cổ kính mà du khách không thể tìm thấy được ở bất cứ nơi nào trên dải đất hình chữ S Được hình thành trên nền đất văn hóa Sa Huỳnh, Huế đã tích hợp được những giá trị vật chất và tinh thần quý báu tạo nên một bản sắc rất riêng cho mảnh đất Huế “thương” này Cố đô Huế bây giờ là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng của Việt Nam hàng năm thu hút rất nhiều du khách trong và ngoài nước

NỘI DUNG CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ VÙNG VĂN HÓA XỨ HUẾ

1 Điều kiện tự nhiên

Thừa Thiên Huế là một tỉnh nằm ở vùng duyên hải Bắc Trung Bộ, có đường biên giới với nước bạn Lào Trong đó:

• Phía Bắc: giáp tỉnh Quảng Trị

• Phía Nam: giáp Đà Nằng

• Phía Tây Nam: giáp tỉnh Quảng Nam

• Phía đông: giáp biển

Thành phố có diện tích 265,99 km2, dân số năm 2020 là 652.572 người[2], mật độ dân số đạt 2.453 người/km2

Thành phố nằm cách thủ đô Hà Nội 668 km về phía nam, cách Thành phố Hồ Chí

Minh 1039 km về phía bắc và cách Đà Nằng 95 km về phía bắc

Nằm gần dãy núi Trường Sơn, khu vực thành phố Huế là đồng bằng thuộc vùng hạ lưu sông Hương và sông Bồ, có độ cao trung bình khoảng 3 - 4 m so với mực nước biển và thường bị ngập lụt khi đầu nguồn của sông Hương (trên Dãy Trường Sơn) xảy ra mưa vừa và lớn Khu vực đồng bằng này tương đối bằng phẳng, tuy trong đó có xen kẽ một số đồi, núi thấp như núi Ngự Bình, Đồi Vọng Cảnh

Với lợi thế về vị trí địa lý, Huế sở hữu các dạng địa hình từ đồng bằng, miền núi, ven biển Hội

tụ mọi thế mạnh để khai thác, phát triển nền du lịch đa dạng

* Khí hậu

Huế nằm trong khu vực thuộc khí hậu nhiệt đới gió mùa nên thời tiết chia thành 4 mùa: Mùa xuân ấm áp, mùa hè oi nóng, mùa thu dịu nhẹ và mùa đông lạnh rét

Thành phố Huế có sự ngoại lệ về khí hậu so với Bắc Bộ và Nam Bộ, vì nơi đây khí hậu khắc nghiệt và có sự khác nhau giữa các vùng và khu vực trong toàn tỉnh Thuộc Phân loại khí hậu Kốppen Mùa khô từ tháng Ba đến tháng Tám, với nhiệt độ khá cao từ 35 đến 40 °C (95 đến

104 °F) Mùa mưa từ tháng Tám đến tháng Giêng, với một mùa lũ từ tháng Mười, trở đi Nhiệt

độ trung bình mùa mưa là 20 °C (68 °F), đôi khi thấp nhất là 9 °C (48 °F) Mùa xuân kéo dài

từ tháng giêng đến cuối tháng Hai.[4]

2 Lịch sử hình thành và phát triển của vùng văn hóa Nam Bộ.

Cổ đô Huế là một thành phố ở miền Trung Việt Nam và là Thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế Kinh độ của Việt Nam dưới triều vua Quang Trung Nguyễn Huệ Nơi này nổi tiếng với đền chùa chiền, pháo đài, lăng mộ, kiến trúc gắn liền với cảnh quan thiên nhiên Nằm nghiêng bóng

bên dòng sông Thu Bồn miền Trung Huế là một di'sản về tinh thần dân tộc văn hoá và tinh

thần quốc gia Là một miền tự hào của văn hoá dân tộc độc đáo của Việt Nam và thế giới

Tháng 12 - 1993 quần thế di tích cố đô Huế được Unessco công nhận xếp vào danh mục di sản

văn hóa thế giới Huế là trung tâm văn hóa, nghệ thuật lớn của Việt Nam Huế đẹp

về thiên

nhiên, thơ mộng về cảnh quan, con người anh hùng sáng tạo Trong gần 400 năm (1558-1945),

Huế đã từng là Thủ phủ của 9 đời chúa Nguyễn ở Đàng Trong, là Kinh đô của triều đại Tây

Sơn, rồi đến Kinh đô của quốc gia thống nhất dưới 13 triều vua Nguyễn Cố đô Huế ngày nay

vẫn còn lưu giữ trong lòng những di sản văn hóa vật thế và phi vật thể chứa đựng nhiều giá trị

biểu trưng cho trí tuệ và tâm hồn của dân tộc Việt Nam Suốt mấy thế kỷ, bao nhiêu tinh hoa

của cả nước được chắt lọc hội tụ về đây hun đúc cho một nền văn hóa đậm đà bản sắc để hoàn

chỉnh cho một bức cảnh thiên nhiên tuyệt vời sẵn bày sông núi hữu tình thơ mộng

Năm 1306 , sau hôn nhân giữa công chúa Huyền Trân với vua Chàm là Chế Mân , vùng đất Châu Ô , Châu Lý ( gồm Quảng Trị , Thừa Thiên Huế và một phần phía bắc Quảng Nam ngày nay ) được lấy tên là Thuận Hoá Vào nửa cuối thế kỷ 15 , thời vua Lê Thánh Tông , địa danh Huế lần đầu tiên xuất hiện Năm 1636 , phủ Chúa Nguyễn đặt ở Kim Long ( Huế ) , tới năm 1687 thì dời về Phú Xuân - thành Nội Huế ngày nay Những năm đầu của thế kỷ 18 , Phú Xuân trở thành trung tâm chính trị , kinh tế , văn hoá của xứ “ Đàng Trong ” Cho đến năm

1788 đến 1801 , Phú Xuân trở thành kinh đô của triều đại Tây Sơn

Cố đô Huế lúc đó có vai trò cực kỳ quan trọng , một triều đình được xây dựng rất công phu và đứng đầu là các vị vua chuyên chế các bộ máy và các hạng mục đền đài trong kinh

thành cũng đã được thiết kế và ổn định Từ năm 1802 đến 1945 , Huế là kinh đô của nước Việt Nam thống nhất dưới sự tị vì của 13 đời vua nhà Nguyễn 25/8/1945 , Vua Bảo Đại thoái vị , kết thúc 13 đời thống trị của nhà Nguyễn Ngày nay , tỉnh Thừa Thiên Huế có 1 thành phố , 2 thị xã , 6 huyện , 105 xã , 39 phường , 8 thị trấn Trong đó thành Phố Huế có 27 đơn vị hành chính gồm 27 phường đó là An Cựu , An Đông , An Hoà , An Tây , Hương Sơ , Kim Long , Phú Bình , Phú Cát , Phú Hậu , Phú Hiệp , Phú Hòa , Phú Hội , Trường An , Vĩnh Ninh , Phú Nhuận , Phú Thuận , Phước Vĩnh , Phường Đúc , Tây Lộc , Thuận Hòa , Thuận Lộc , Thuận Thành , Vỹ Dạ ( Vĩ Dạ ) , Xuân Phú , Hương Long , Thủy Xuân , Thủy Biều

3 Kinh tế - xã hội

Huế có nhiều trung tâm thương mại lớn và toạ lạc ở hai bên bờ sông

Hương như: chợ Đông Ba, chợ Tây Lộc, chợ An Cựu Cùng những trung tâm thương mại, siêu

thị như CoopMart, Big C, Vincom, The Manor Crown, Nguyễn Kim Và có 4 rạp chiếu phim

lớn ở trung tâm Thành phố Huế như CineStar, BHD, Starlight và Lotte Cinema

Kinh tế thành phố phát triển chủ yếu ở ngành du lịch

Hiện tại trên địa bàn thành phố đã và đang hình thành một số khu đô thị cao cấp như khu

đô thị An Đông Villas, khu đô thị An Cựu Villas, khu đô thị Phú Mỹ An, The Manor Crown ,

Tình hình sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp: năm 2016 duy trì ở mức ổn định; GTSX CN-TTCN trên địa bàn thành phố ước đạt 6.502 tỷ đồng (giá hiện hành) tăng 13% so với cùng kỳ Các mặt hàng trọng điểm như dệt may, da giày vẫn giữ được tốc độ tăng khá, xuất khẩu đạt tăng trưởng cao Các mặt hàng tiêu dùng nội tỉnh tiếp tục duy trì mức tiêu thụ ổn định

4 Đặc điểm dân cư

Tính đến năm 2020, dân số tỉnh Thừa Thiên Huế có 1.129.505 người (561.301 nam; 572.412 nữ) Mật độ dân số: 229 người/km2 Về phân bố, có 562.321 người sinh sống ở thành thị và 571.392 người sinh sống ở vùng nông thôn

Trong các dân tộc thiểu số sinh sống ở Thừa Thiên Huế thì các dân tộc: Cơtu, Tà Ôi, Bru-Vân Kiều được xem là người bản địa sinh sống ở phía Tây của tỉnh Trải qua quá trình sinh sống lâu dài, các dân tộc này đã tạo cho mình bản lĩnh dân tộc và nét văn hóa đặc trưng, thống nhất trong đa dạng, làm nên một tiểu vùng văn hoá ở phía tây tỉnh Thừa Thiên Huế

CHƯƠNG II: ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA XỨ HUẾ.

Ai đã từng đến Huế một lần đều thương nhớ khôn nguôi mảnh đất cố đô này Khám phá 6 nét đẹp văn hóa Huế đặc trưng với con người, lễ hội, kiến trúc, ẩm thực Huế truyền thống

Huế là kinh đô cũ của nước Việt Nam thời phong kiến dưới triều nhà Nguyễn Trải qua hơn 7 thế kỉ hình thành và phát triển, từ Thuận Hóa đến Phú Xuân và cuối cùng là Huế ngày nay, cố

đô vẫn giữ trong mình nét đẹp trầm mặc, cổ kính mà du khách không thể tìm thấy được ở bất

cứ nơi nào trên dải đất hình chữ S Được hình thành trên nền đất văn hóa Sa Huỳnh, Huế đã tích hợp được những giá trị vật chất và tinh thần quý báu tạo nên một bản sắc rất riêng cho mảnh đất Huế “thương” này

Văn hóa Huế đặc sắc trong cách thể hiện, phong phú về nội dung thể hiện sâu rộng trong nhiều lĩnh vực khác nhau từ kiến trúc, văn học, âm nhạc, mỹ thuật, phong tục tập quán, phong cách sống, phong cách giao tiếp,

1 Con người Huế

Bạn đã từng tiếp xúc với người Huế thì sẽ không thể quên giọng nói ngọt ngào, nhẹ nhàng, dễ thương của họ Mặc cho ở bất kì đâu nhưng chỉ cần nghe tiếng “dạ”, “thưa” mềm mại thì ai cũng có thể nhận ra đấy là giọng Huế đặc trưng Người Huế thân thiện, nhiệt tình và vô cùng hiếu khách Đặc biệt là ở người con gái Huế, bạn sẽ không thể nào không yêu quý họ bởi sự thanh tao, nhẹ nhàng trong cử chỉ, duyên dáng trong cách cư xử và giọng nói dễ thương trong

tà áo dài sắc tím mộng mơ bên chiếc nón bài thơ Văn hóa Huế đặc trưng chính bởi vẻ đẹp trong con người Huế dù bạn có tiếp xúc một lần nhưng mỗi lần nhớ đến cũng khiến bạn không khỏi yêu mến

2 Văn hóa vật chất

2.1 Kiến trúc Huế

Khi đến du lịch Huế, bạn sẽ như ngược dòng thời gian trở về nước Việt xưa những năm thế kỉ

17, 18 với nhiều loại hình kiến trúc đền đài, thành quách, lăng tẩm Kiến trúc Huế rất đa dạng, phong phú với kiến trúc cung đình, kiến trúc dân gian, kiến trúc tôn giáo và kiến trúc đền miếu đan xen cùng kiến trúc truyền thống và hiện đại Trong đó công trình kiến trúc nổi bật nhất ở Huế chính là kinh thành Huế Mỗi công trình kiến trúc đều là những tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh, đặc sắc thể hiện một phần yếu tố triết lý cũng như tâm lý Hơn nữa, kiến trúc Huế còn nổi tiếng bởi những công trình kiến trúc cổ mang đậm tính chất phong thủy Bình phong và hòn non bộ được xem là những tiểu cảnh không thể thiếu trong các kiến trúc truyển thống Huế

2.2 Văn hóa nghệ thuật Huế

2.2.1 Nghệ thuật tuồng ở Huế

Nghệ thuật tuồng phát triển sớm từ thế kỉ 17 dưới thời chúa Nguyễn Đến triều Nguyễn, tuồng trở thành quốc kịch và rất được xem trọng Triều đình nhà Nguyễn đã ban hành nhiều chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho nghệ thuật tuồng phát triển Ngày nay khi đến du lịch Huế, bạn

có cơ hội đi thăm Đại Nội Huế sẽ được tham quan nhà hát Duyệt Thị Đường, Tĩnh Quang Viện, Thông Minh Đường Dưới triều Minh Mạng, nhà vua đã cho xây dựng Thanh Bình Thự làm nơi dạy tuồng cho diễn viên Vua Tự Đức thì thành lập Ban Hiệu Thư chuyên chỉnh lí, hiệu đính và sáng tác tuồng Các vở tuồng cung đình vẫn còn được lưu truyền, thường xuyên biểu diễn ngày nay có thể kể đến như: Sơn Hậu, Dương Chấn Tử, Tam nữ đồ Vương, Hồ thạch phủ,

Lý Phụng Đình, Giác oan,

2.2.2 Ca Huế

Nếu chưa đến Huế nhưng chắc chắn ai cũng một lần nghe đến ca Huế trên sông Hương Đây là hình thức nghệ thuật giải trí được người Huế rất ưa chuộng Bên cạnh dòng âm nhạc dân gian

và dòng ca nhạc cung đình thì người ta xếp ca Huế vào giữa Ca Huế có những đặc trưng riêng với chất trữ tình sâu lắng làm xao động lòng người, chất chứa nhiều nỗi niềm cuộc đời của người dân xứ Huế

Một bản ca Huế có cấu trúc chặt chẽ, nghiêm ngặt Khi biển diễn ca Huế sẽ kết hợp với bộ ngũ tuyệt Tranh, Tỳ, Nhị, Nguyệt, Tam xen với Bầu, Sáo và bộ gõ trông Huế, sanh loan và sanh tiền tạo nên những khúc nhạc sâu lắng chạm vào tâm hồn người nghe

Ngày nay, tham gia tour du lịch Huế ngồi trên thuyền rồng lênh đênh trên dòng Hương giang, lắng nghe những lời ca trữ tình của ca Huế sẽ là một trải nghiệm văn hóa Huế đặc sắc mà du khách không nên bỏ qua

2.2.3 Nhã nhạc cung đình Huế

Nhã nhạc cung đình Huế là thuật ngữ dùng để chỉ loại nhạc chính thống dùng trong cung đình phong kiến thời xưa mỗi dịp lễ tế và triều hội, là sản phẩm kết hợp giữa lễ và nhạc Nhã nhạc cung đình bắt nguồn từ thời Lê nhưng phải đến thời Nguyễn, nhã nhạc phát triển một cách có

hệ thống và bài bản Nhã nhạc cung đình Huế đã được tổ chức Unesco công nhận là di sản văn hóa phi vật thể vào năm 2003

2.2.4 Vũ khúc cung đình Huế

Vũ khúc cung đình là sản phẩm mang tính kế thừa của chế độ phong kiến hàng nghìn năm và được kết tinh dưới thời nhà Nguyễn Có hơn 15 vở múa lớn từ múa lễ, múa yến tiệc, múa trình diễn tích tuồng Các vở diễn thường được tổ chức quy mô hoành tráng, số lượng người tham gia đông thể hiện vẻ đẹp rộn ràng, lấp lánh và phô diễn kĩ thuật múa tinh xảo được kết tinh qua hàng nghìn năm của người Việt

2.3 Mỹ thuật Huế

Mỹ thuật Huế được chia làm hai dòng: mĩ thuật cung đình (cung thành, lăng tẩm ) và mĩ thuật dân gian (chùa, đình, nhà ở của người dân.) Mỹ thuật Huế là sự giao thoa của nền văn hóa

Chăm và nghệ thuật trang trí Tây Phương Trang trí cung đình Huế còn tiếp thu và nâng cao mĩ thuật dân gian Việt Nam Mỹ thuật Huế đặc sắc trong các tác phẩm chạm khắc trên nhiều chất liệu như gỗ, xà cừ, vàng bạc, khảm sành sứ, ngọc ngà, Ngoài ra Huế còn là quê hương của nhiều họa sĩ tranh sơn dầu, kể như họa sĩ tranh sơn dầu đầu tiên của Việt Nam Lê Văn Miên

2.4 Ẩm thực Huế

Trong những đặc trưng văn hóa Huế lâu đời thì sự đa dạng và cầu kỳ trong cách chế

biến thức ăn đã góp một phần không nhỏ trong việc hình thành nét riêng của xứ Huế Món ăn Huế giản dị và phong phú mang hương vị đằm thắm của sản phẩm nơi đồng ruộng núi sông của mảnh đất cố đô song cũng không kém phần sang trọng và tinh tế với những cách bày trí món ăn mang tính nghệ thuật của các món ăn cung đình

Huế là mảnh đất giàu chất thơ và trữ tình

Các món ăn dân gian được nấu theo lối Huế vẫn được người Huế lưu giữ hơn 1000 món ăn khác nhau Người Huế nấu ăn chú trọng vào chất hơn lượng với nghệ thuật trình bày đẹp mắt, nghệ thuật tinh tế Nếu có cơ hội hãy một lần chiêm ngưỡng bàn ngự thiện của nhà vua nhà Nguyễn, bạn sẽ không khỏi cảm giác thán phục những món ăn cao lương mĩ vị, được bố trí công phu, tỉ mỉ, nấu nướng cầu kì

Văn hóa Huế là một trong những điểm đến hấp dẫn không thể bỏ qua trong chuyến hành trình tới các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ của bạn Một Huế thơ mộng, đáng yêu như vậy là nơi mà tất cả du khách yêu thích sự yên bình muốn đặt chân

2.4.1 Bánh bột lọc

Đây là món ăn phổ biến ở nhiều nơi, ở mỗi vùng miền hương bị bánh cũng sẽ thay đổi Tuy nhiên bánh bột lọc ở Huế vẫn luôn là trải nghiệm khiến thực khách xuýt xoa mãi không thôi Với lớp bột mỏng nhân tâm thịt tạo nên màu sắc hài hòa, khiến ai nhìn cũng phải thử ngay

2.4.2 Bún bò Huế

Đây được xem là linh hồn của ẩm thực cố đô Nhắc đến bún bò Huế, người ta sẽ nghĩ ngay tới

nước dùng được hầm kỹ từ xương để có vị ngọt thanh không quá nồng Mỗi tô bún bò sẽ có