BÀI TIỂU LUẬN kết THÚC học PHẦN đề tài VÙNG văn hóa xứ HUẾ

Qua đó giới thiệu cho mọi người biết đến những giá trị văn hóatruyền thống của dân tộc ta để từ thế hệ trước trao truyền sang thế hệ sau và pháthuy những văn hóa tốt đẹp ấy.Với những giá

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÀI TIẺU LUẬN KẾT THÚC

HỌC PHẨN

ĐỀ TÀI: VÙNG VĂN HÓA XỨ HUẾHọc phần: Cơ sở văn hóa Việt Nam

Giảng viên giảng dạy: TS Lê Thị Thu Hiền

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hoài Thương

Lớp: 19SVL Lớp HP: 20-0102

Đà Nằng, tháng 12 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

PHẦN NỘI DUNG 3

Chương 1:Khái quát về vùng văn hoá xứ Huế 3

1.1 Điều kiện tự nhiên 4

1.2 Lịch sử hình thành và phát triển 5

1.3 Điều kiện kinh tế-Xã hội 5

Chương 2:Đặc trưng văn hoá của vùng châu thổ Bắc Bộ 7

1 Văn hoá vật chất 7

2 Văn hoá tinh thần 13

Chương 3: Múa rối nước- giá trị văn hoá đặc trưng của xứ Huế 18

1 Nguồn gốc 18

2 Nhã nhạc Cung đình Huế 20

3 Giá trị nghệ thuật của Nhã nhạc Cung đình Huế 20

PHẦN KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

MỞ ĐẦU

Huế một vùng đất mang nhiều nét đặc trưng truyền thống của nền văn hóaViệt Nam Từ lâu đời đã trở thành địa danh quen thuộc đối với người Việt Namcũng như bạn bè trên thế giới Huế từng là kinh đô của Việt Nam ở thời kì phongkiến, mặc dù trải qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển nhưng Huế vẫn giữđược trong mình nét cổ kính, trầm mặc Được hình thành trên nền đất văn hóa SaHuỳnh, Huế đã tích hợp được những giá trị vật chất và tinh thần quý báu tạo nênmột bản sắc rất riêng cho mảnh đất này

Huế không chỉ biết đến với dòng sông Hương thơ mộng hay các lăng tẩm,chùa chiền của vua triều Nguyễn mà nơi đây là sự kết hợp giữa đất đá núi đồi, đầmphá ven biển Thiên nhiên hòa quyện vào nhau, sơn thủy hữu tình, phong cảnh kỳthú Thiên nhiên như vậy tạo nên vùng văn hóa Huế đặc sắc, đa dạng trong cách thểhiện, phong phú về nội dung thể hiện sâu rộng trong nhiều lĩnh vực khác nhau từkiến trúc, văn học, âm nhạc, mỹ thuật, phong tục tập quán cũng như phong cáchsống và giao tiếp Qua đó giới thiệu cho mọi người biết đến những giá trị văn hóatruyền thống của dân tộc ta để từ thế hệ trước trao truyền sang thế hệ sau và pháthuy những văn hóa tốt đẹp ấy.

Với những giá trị văn hóa sâu sắc của xứ Huế, bài tiểu luận này sẽ giớithiệu lịch sử hình thành và những giá trị đặc trưng của vùng Trong những nét đặctrưng văn hóa ấy, chúng tôi còn chọn ra một nét văn hóa mang văn giá trị và ýnghĩa to lớn trong đời sống của người dân vùng văn hóa này để đi sâu vào khaithác những giá trị của văn hóa là “ Nhã nhạc cung đình Huế”

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1:Khái quát về vùng văn hoá xứ Huế

l Điều kiện tự nhiên

1.1 Vị trí địa lí

Tỉnh Thừa Thiên Huế nằm ở vùng Duyên hải miền Trung Phía bắc tiếpgiáp Hướng Hóa, Hải Lăng và Đăkrông của tỉnh Quảng Trị, phía nam tiếp giáp

huyện Hiên tỉnh Quảng Nam và Hòa Vang của thành phố Đà Nằng, phía Tây

tiếp giáp Lào, phía đông tiếp giáp với biển Đông với đường bở biển dài120km

Ngoài ra Huế nằm trên trục giao thông quan trọng xuyên Bắc - Nam, trục hành

lang đông tây nối giữa Lào - Thái Lan - Việt Nam.Với vị trí địa lí như vậy tạo

điều kiện thuận lợi để có thể giúp mọi người ở các vùng miền khác cũng như bạn

bè thế giới để thể tham quan, mở rộng giao lưu trao đổi văn hóa các vùng miền

khác nhau

1.2 Địa hình

Địa hình Thừa Thiên Huế có cấu tạo dạng bậc khá rõ rệt Địa hình núichiếm khoảng 1/4 diện tích, từ biên giới Việt - Lào và kéo dài đến thành phố ĐàNằng Địa hình trung du chiếm khoảng 1/2 diện tích, độ cao phần lớn dưới 500m,

có đặc điểm chủ yếu là đỉnh rộng, sườn thoải và phần lớn là đồi bát úp, với chiềurộng vài trăm mét Đồng bằng Thừa Thiên Huế điển hình cho kiểu đồng bằng màimòn, tích tụ, có cồn cát, đầm phá Diện tích vùng đồng bằng chiếm khoảng 1.400

km 2 Vì diện tích có nhiều cồn cát, đầm phá nên cần phải xây dựng rừng phòng hộ

để bảo vệ tài nguyên biển, tài nguyên rừng

2 Lịch sử hình thành và phát triển

Thừa Thiên Huế từng là vùng đất cư trú của nhiều dân tộc khác nhau vàrất đa dạng về văn hóa Từ thời kì Văn Lang - Âu Lạc đã có các tộc người sinh

sống ở đây Trải qua các thời kì Bắc thuộc đến năm 1558 thì nơiđây được

Nguyễn Hoàng xin trấn giữ Và sau này Thừa Thiên Huế được các vua chúa

triều Nguyễn chọn là nơi làm kinh đô Đại Việt Trong thời kì này Huế

nhiều nhà Cách mạng yêu nước nhất

Tuy trải qua biết bao nhiêu cuộc đấu tranh gian lao, khó khăn nhưng ngàynay thành phố Huế vẫn bắt kịp xu hướng phát triển của cuộc sống hiện đại Khókhăn là vậy nhưng nét văn hóa nơi đây vẫn rất đặc sắc và mang tính độc đáo màkhông nơi nào có được

3 Điều kiện kinh tế-Xã hội

3 l.Điều kiện kinh tế

Với điều kiện tự nhiên có nhiều đầm phá, với đường bờ biển dài 120km làđiều kiện để phát triển ngành công nghiệp đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản,ngoài ra có thể phát triển du lịch ven biển Ngoài ra vùng đồng bằng trũng tạođiều kiện thuận lợi để phát triển cây trồng ( tuy không phát triển về nông nghiệplúa nước), trồng các cây công nghiệp; chăn nuôi gia cầm, gia súc

Ngoài sự phát triển về công nghiệp và nông nghiệp thì chính nơi đâyngành dịch vụ là được coi là rất phát triển ở hiện tại và trong tương lai Nhờ nét

cổ kính, trầm mặc kết hợp với văn hóa độc đáo, đặc sắc đã thu hút rất lượngkhách du lịch lớn mỗi năm từ trong nước và nước ngoài

Một vùng đất lâu đời đi cùng theo năm tháng là các làng nghề truyềnthống đặc trưng ở đây Mỗi làng nghề đều mang tính độc đáo riêng để phục vụnhu cầu đời sống hàng ngày của người dân Có những làng nghề rất phát triểnnhư làng Hương Xuân Thủy hay các làng nghề nón lá

3.2 Đặc điểm dân cư

Theo kết quả điều tra dân số năm 2019, dân số ở Thành phố Huế với hơn

1 triệu dân Dân tộc Kinh chiếm tỉ lệ đông nhất, ngoài ra có các dân tộc thiểu sốkhác như Tà Ôi, Bru- Vân Kiều, Cơ Tu, dân tộc Tày, Trong thời gian sinhsống các dân tộc đã hình thành các văn hóa đặc trưng của vùng, tạo nên phongtục tập quán cũng gần giống nhau

Những giá trị văn hóa của dân tộc Kinh phát triển mạnh hơn so với cácdân tộc khác, trở thành văn hóa chủ thể của vùng văn hóa xứ Huế

Chương 2:Đặc trưng văn hoá của vùng châu thổ Bắc Bộ

l Văn hoá vật chất

l.l Văn hoá cư trú

Huế - thành phố của những ngôi nhà vườn nổi tiếng Vùng đất đã khôngmấy thuận lợi về điều kiện vị trí địa lí mà còn không thuận lợi về điều kiện tựnhiên Đất đai không mấy màu mỡ, nơi đây rừng thiên nước độc vô cùng Thờitiết nơi đây rất khắc nghiệt: mùa nóng nắng như đổ lửa; mùa mưa mưa dầm mưa

dề, mưa thối cả đất đai Chính vì thời tiết và thiên nhiên khắc nghiệt như vậy nênnhững người dân sinh sống trên mảnh đất này họ đã xây dựng nên các khu nhàvườn Nhà vườn được xây dựng bao gồm có cổng ngõ, bình phong, hòn non bộ,

bể cạn, sân nhà Căn nhà có vườn họ cảm giác sống hòa hợp với thiên nhiênnhưng tránh xa được mối đe dọa của rừng thiêng Truyền thống thờ kính, tổ tiêncòn được thể hiện qua ở việc đặt không gian thờ cúng uy nghiêm trong nhà, tỏlòng tưởng nhớ tri ân với các thế hệ trước Vườn xây dụng rộng tạo được cảmgiác an toàn, được che chở và bảo vệ bởi khu vườn, tránh xa muông thú, tránh xa

kẻ thù Không chỉ vậy mùa nắng nóng cây vườn làm dịu nhẹ được bầu không khí

oi bức, xua tan cái nắng gắt gao ở nơi đây

Ngày nay, cuộc sống ngày càng hiện đại, tuy không còn được thấy nhiềunhững ngôi nhà vườn, nhưng đâu đó giữa đường xã tấp nập ta vẫn bắt gặp nhưngngôi nhà vườn mang đậm nét cổ kính, trầm mặc Ngôi nhà vườn giữ lại trong

mình chất nhân văn của văn hóa Văn hóa xứ Huế đã bảo lưu lạigiá trị nét đẹp

ấy để sau này truyền lại những truyền thống cho con cháu

1.2 Văn hoá ẩm thực

Khi đến với Huế không thể nào không nhắc đến ẩm thực ở nơi đây Trảihơn 350 năm lịch sử là thủ phủ của chúa Nguyễn và là Kinh đô của nước Việttriều Nguyễn đã tạo nên một di sản văn hóa đặc sắc Một trong những đặc trưngnổi bật chính là văn hóa ẩm thực xứ Huế Kết hợp giữa ẩm thực dân giã, mộcmạc nhưng không kém phần cầu kì của ẩm thực cung đình, các món ăn xếp vàohàng cao lương mỹ vị; chế biến cầu kỳ, công phu và đẹp mắt Qua đó ta thấyđược nét cầu kì cũng như sự cẩn thận tỉ mỉ nhưng vẫn giữ được hương vị đặctrưng của món ăn

1.2.1 Ẩm thực cung đình

Đối với ẩm thực cung đình Huế mọi người đều biết được qua cách trìnhbày món ăn, nêm nếm gia vị ấn tượng và đặc sắc Được thể hiện trong quá trìnhnấu món ăn của cung đình, người đầu bếp phải nêm nếm sao cho món ăn phải rađược vị mặn ngọt chua cay Không chỉ vậy trong lúc chế biến còn giữ lại chấttươi nguyên, thanh tao của món ăn đó Để có thể hoàn thành được một món ănngười đầu bếp phải thật sự tỉ mỉ, cẩn trọng trong cả việc nấu ăn mà trình bày đẹpmắt Bên cạnh đó các món ăn phải sử dụng nguyên vật liệu thượng hạng; nhiềuđặc sản của địa phương dâng tế Theo sách sử ghi chép, các món ăn của vua phải

từ 30 - 50 món ăn, trong đó phải có những món thuộc bát trân như là “ nemcông, chả phượng, da tây ngưu, môi đười ươi, thịt chân voi, tay gấu, gân nai”Đây là những món ăn bắt buộc phải có vì hàm lượng dinh dưỡng trong món ăncao, giúp tẩm bổ sức khỏe của vua chúa ngày xưa Với ẩm thực cung đình Huếmón ăn không chỉ được nếm bằng vị giác mà còn được thưởng thức bằng thịgiác và khứu giác Ẩm thực cung đình Huế chính là một phần tinh túy của ẩmthực Việt Nam được bảo tồn, tôn vinh và phát triển hơn nữa Không chỉ là ẩmthực xứ Huế mà còn là triết lí quan niệm của cuộc sống làm toát lên vẻ đẹp tínhcách của con người xứ Huế Ẩm thực cung đình Huế ngày nay đã có nhiều sự

thay đổi nhưng vẫn giữ được nét ẩm thực đặc trưng của xứ Huế.

1.2.3 Ẩm thực chay

Ngoài ẩm thực cung đình và ẩm thực dân gian thì Huế được nhắc đến với

sự nổi tiếng của ẩm thực chay Tuy chỉ sử dụng các nguyên vật liệu từ rau củ,nấm, đậu nhưng chế biến được rất nhiều món ăn đa dạng Giống như ẩm thựccung đình và ẩm thực dân gian, ẩm thực chay cũng được trình bày đơn giảnnhưng vẫn rất bắt mắt nhờ sự kết hợp hài hòa màu sắc món ăn Dường như

không nơi nào có nhiều món ăn chay như vậy ở Huế và ăn chay đã trở thành nétvăn hóa ẩm thực độc đáo, thú vị Ngày nay, vào các ngày lễ tết lớn không thểnào thiếu được mâm thức ăn chay để dâng tổ tiên

1.3 Văn hóa trang phục

1.3.1 Áo dài tím

Ở Huế, người ta không vì nghèo mà lạ lẫm với áo dài, không vì thiếu một

chỗ làm trang trọng mà mất cơ hội mặc áo dài, cũng không vì giàu sang phù hoa

mà quay lưng với áo dài Tất cả cứ không hẹn mà tự nhiên dành một tình yêugiản dị và sâu sắc cho áo dài Áo dài là trang phục mà người Việt Nam từ lâu đãluôn coi là quốc phục trong tâm thức, dù chưa có một văn bản chính thức nàoquy định Chiếc áo dài xứ Huế đã đi qua một chặng đường dài với bao nhiêuthăng trầm Từ chiếc áo dài xứ Bắc xưa xẻ giữa thân trước thành hai vạt không

có khuy, đến chiếc áo dài đàng trong mà vạt được xẻ thành tà áo Phụ nữ Huếluôn coi áo dài như một trang phục thường ngày chứ không chỉ dùng trong

những dịp lễ, Tết hay sự kiện đặc biệt nào đó Tuỳ theo từng giai đoạn lịch sử, tà

áo dài của thiếu nữ Huế có khi mang sắc trắng, khi sắc xanh, và khi sắc tím Bàn

về màu tím, sắc tím không phải là màu riêng của Huế, nhưng không hiểu sao cứphải đến Huế mới thấy màu tím đúng là tím nhất qua tà áo dài Và cứ thế, màu

áo tím trở thành nét duyên của con gái Huế, màu của tình yêu, màu của nỗi nhớ,nỗi ám ảnh dịu dàng trong tâm thức bao người Chính vì lẽ đó mà khi nhắc đến

áo dài tím, mọi người trong nước cũng như nước ngoài thường nghĩ ngay đếnkinh đô Huế, đây là một hiện tượng hiếm thấy khi gắn phong cách của một địaphương với màu sắc và từ đó trong bảng màu dân gian, màu sắc mang tên mộtđịa phương

Màu tím chính là màu được người Huế ưa thích Người trẻ tuổi thì xem

màu tím là màu của hạnh phúc, không vướng bận Những người lớn tuổi thì xem

nó là sự sâu sắc, thâm trầm Áo dài tím Huế cứ thế, in dấu trên cầu Tràng Tiền,trên thành quách cổ kính và cùng với vành nón bài thơ nghiêng nghiêng soi bóngtrên nền trời đất cố đô như một vầng trăng khuyết đến từ nghìn năm

tao, nhỏ mà sắc nét Nếu chỉ như vậy thì nón bài thơ cũng chưa

1.4.1 Làng hương Xuân Thủy

Làng hương Xuân Thủy là địa điểm du lịch mà hầu như ai cũng sẽ ghéthăm một lần Nghề làm hương đã xuất hiện cách đây 700 năm dưới thời nhàNguyễn Xưa kia, nơi đây là nơi cung cấp hương cho các triều đình, quan lại Dù

đã trải qua bao nhiêu thế hệ nhưng làng Hương vẫn lưu truyền đến được ngàynày Điều đặc biệt khi đến làng Hương các bạn có thể được thoải mái chụp hìnhvới những bó hương xòe to như những đóa hoa rực rỡ màu sắc Hương chủ đạo

có hai màu là nâu và đỏ, nhưng ngày nay người thợ làm hương đã phối thêmnhiều màu sắc tạo nên cảm giác mới lạ khi du khách đến tham quan Ngoài ra dukhách có thể tự tay trải nghiệm một số công đoạn để tạo ra sản phẩm dưới sự trợgiúp của người thợ

1.4.1 Làng nghề nón lá

Ở đất nước ta mỗi địa phương đều có làng nghề nón lá, nhưng có lẽ Huế

là trung tâm sản xuất nón lá trên cả nước Chiếc nón lá gắn liền với tà áo dài tímthướt tha mỗi lần nhìn thấy làm cho ta nhớ ngay đến cô gái Huế nhẹ nhàng, kín

đáo bên bờ sông Hương Đặc trưng sản phẩm của nón lá Huế không chỉ là một

chiếc nón thông thường mà nó còn là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, đặc biệt

là nón là bài thơ Trên chiếc nón được người thợ thủ công khéo léo lồng vào giữa

hai lớp lá một bài thơ hay một bức tranh vẽ Nón lá không chỉ biết đếnbởi du

khách trong nước mà còn cả du khách nước ngoài mỗi lần ghé thăm Huế

Ngoài ra ở Huế còn rất nhiều làng nghề khác có giá trị truyền thống đặcbiệt Ngày nay chúng ta cần gìn giữ, bảo tồn và lưu truyền những làng nghề

truyền thống đó

1.5 Di tích lịch sử

Huế là vùng đất nơi đóng đô của các vua nhà Nguyễn hàng trăm năm

trước vì vậy nơi đây có rất nhiều di tích lịch sử lâu đời thể hiện truyền thống vănhóa lâu đời

1.5.1 Kinh thành Huế

Nhắc đến Huế không thể nào không nhắc đến Kinh thành Huế Kinh

thành Huế là một di tích kiến trúc và thắng cảnh vĩ đại, đã được UNESCO côngnhận là Di sản văn hóa thế giới Nơi đây là nơi đóng đô của các vua triều nhà

Nguyễn Cột cờ chính giữa được gọi là Kỳ Đài, bên trong là nhà của dân và quanlại, quan trọng nhất là khu vực Hoàng thành Khi đến tham quan du lích, ta vàobên trong khu vực Hoàng thành có thành Điện Thái Hòa và các miếu thờ, Tử

Cấm Thành là nơi sinh hoạt của các vua chúa Ngoài ra cửa Ngọ Môn cũng là tácphầm nghể thuật đặc sắc, trang nghiêm Nét riêng của kiến trúc Kinh thành Huế

là sự hòa hợp thiên nhiên và cảnh quan kiến trúc được coi trọng Không chỉ vậykiến trúc cung đình còn được thể hiện qua các hình vẽ chạm trổ rồng cầu kỳ,

hình vẽ trang trí màu sắc sặc sợ Qua đây ta thấy, Huế có những nét đặc sắc

trong di tích, thắng cảnh, trong kiến trúc cung đình Tất cả là sự hài hoà của cảnhsắc thiên nhiên, là một quần thể kiến trúc có quy mô to lớn Càng hiểu về nơi

đây, mỗi chúng ta càng phải cùng nhau giữ gìn để nơi cố đô ấy mãi mãi trườngtồn

1.5.2 Chùa Thiên Mụ

Nếu ai đó nói yêu Huế mà chưa biết chùa Thiên Mụ ở đâu thì đó chưaphải là một tình yêu “đậm sâu” Ngôi chùa này được chúa Nguyễn Hoàng xâydựng vào năm 1601 nằm ở bờ Bắc sông Hương Hiện nay chùa Thiên Mụ cónhiều cổ vật quý giá không chỉ về mặt lịch sử mà còn cả nghệ thuật Ngôi chùakhông chỉ là tâm linh đơn thuần mà còn là vẻ đẹp của Cố đô Trong chùa Thiên

Mụ bao gồm các khu vực như Điện Đại Hùng, tháp Phước Duyên - biểu tượngnổi tiếng gần liền với chùa Thiên Mục , khu mộ tháp cố hòa thượng Thích ĐônHậu, Điện Địa Tạng, cổng Tam Quan, Tọa lạc bên bờ sông Hương thơ mộng,chùa Thiên Mục với kiến trúc cổ kính đã góp phần điểm tô cho bức tranh thiênnhiên nơi đây càng thêm duyên dáng, thi vị Tiếng chuông chùa như linh hồn củaHuế, vang vọng mãi theo dòng nước sông Hương chảy qua trước Kinh Thành,xuôi về cửa biển, đọng lại trong lòng khách phương xa đến Huế một nỗi niềmvương vấn

Ngoài hai di tích lịch sử kể trên còn rất nhiều những di tích lịch sử cònlưu giữ giá trị lịch sử truyền thống của dân tộc ta Những di tích lịch sử này cũng

đã trở thành những địa điểm thu hút khách du lịch trong và ngoài nước, góp phầnphát triển du lịch của Huế

2 Văn hoá tinh thần

Khi nhắc đến văn hóa vật chất thì không thể nào không nói đến văn hóatinh thần Bởi vì vật chất và tinh thần luôn có mối quan hệ song hành với nhau.Nền văn hóa tinh thần ở Huế rất đa dạng và đặc sắc

Mỗi địa phương, mỗi vùng đất đều có mỗi phong tục tập quán khác nhau.Huế cũng vậy, phong tục cúng đất vẫn còn được lưu truyền đến ngày nay Lễcúng này thường diễn ra vào tháng Hai hay tháng Tám âm lịch Cúng Đất biểu lộmột nét đẹp trong tâm hồn của cư dân Huế qua sự tạ ơn trời đấ, thánh thần, tổtiên, bao nhiêu vong linh của những người ngày xưa từng cư ngụ trên mảnh đấthiện tại mà họ đang sinh sống Cúng Đất là cầu nguyện cho âm siêu dương thái,