110 THỰC TIỄN KINH NGHIỆM NÂNG CAO CHÁT LƯỢNG DỊCH vụ CÔNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝĐÁP ỨNG YÊU CẤU XÂY DựNG, HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỂN XÃ HỘI CHÙ NGHĨA VIỆT NAM ★ ThS TRỊNH THỊ THANH Cục Trợ giúp pháp lý[.]
Trang 1110 THỰC TIỄN-KINH NGHIỆM
NÂNG CAO CHÁT LƯỢNG DỊCH vụ CÔNG
TRỢ GIÚP PHÁP LÝĐÁP ỨNG YÊU CẤU XÂY DựNG,
HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỂN
XÃ HỘI CHÙ NGHĨA VIỆT NAM
★ ThS TRỊNH THỊ THANH
Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp
• Tóm tắt: TrỢ giúp pháp lý được xác định là dịch vụ công thiết yêu, góp phần bảo đảm quyền con người, quyển công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật Bài viết phân tích vị trí, vai trò của hoạt động trợ giúp pháp lý trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; quan điểm của Đảng và Nhà nước về hoạt động trự giúp pháp lý; kinh nghiệm nước ngoài và thực trạng công tác trợ giúp pháp lý ở Việt Nam; từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về trợ giúp pháp lý và đổi mới tổ chức, hoạt động trợ giúp pháp lý đến năm 2030 nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Từ khóa: trự giúp pháp lý, Việt Nam.
giúp pháp lý(TGPL) là việccung cấp dịch
vụ pháp lý miền phí cho nguôi được TGPL
trongvụ việc trợgiúp pháp lý theo quy định
của Luật Trợ giúppháp lýnăm 2017, gópphần bảo
đảm quyền con nguôi, quyềncôngdân trong tiếp
cậncông lý và bình đẳngtrước pháp luật
TGPL được xác định là dịch vụcôngthiết yếu
Trung tâmTGPL nhà nướctỉnh, thành phố là
đơn vị sự nghiệp duy nhất của ngành Tư pháp,
của Nhà nước tham giavào hoạtđộng xét xử
Ngườithựchiện TGPL là mộtbêncủa quátrình
tranh tụng,có quan hệ mậtthiết vàtrực tiếp đến
chất lượng xét xửcủa tòa án
1 Vị trí, vai trò của dịch vụ trợ giúp pháp lý trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa
Hoạt động TGPL góp phần bảo đảm công bàng trong việc tiếp cận cônglý, tiếp cận pháp luật tại Việt Nam.Trong quátrình xây dựng và hoàn thiện Nhànước pháp quyền XHCNViệt Nam,Nhà nước chịu trách nhiệm bảođảm cho
người nghèo,những đốitượng chính sách, đối
tượng yếu thếtrong xã hội được thụ hưởngchính sách pháp luật công bàng, tạo điểu kiệncho họ đượchỗ trợ, giúp đỡ đểbảo vệquyền,lợiích họp pháp của mình Do đó, TGPL có vaiưò giúp
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 534 (8/2022)
Trang 2ngườinghèo, ngườithuộc nhóm yếu thế, dễtổn
thưong bảo vệ quyền và lợi ích họppháp, bảo
đảmcông bàng, bình đảng trong xã hội
Hoạtđộng TGPL đóng vai trò quan trọng
trong cải cáchtư pháp Trọng tâm củacông
cuộc cải cách tư pháp được Đảngta đặt ralà
hoạt độngxétxửđượctiến hành có hiệu quả
và hiệu lực cao đểbảo vệ tốt nhất quyềncon
người trong lĩnh vựctưpháp, đặc biệt là bảo
đảm việc tranh tụngtại phiên tòa theo tinh
thần Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02-6-2006
của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư
pháp đến năm 2020” Trung tâm TGPL nhà
nước làđon vị sự nghiệpduy nhất củangành
Tư pháp, của Nhà nước tham gia vào hoạt
động xét xử Người thực hiện TGPL làmột bên
của quátrìnhtranh tụng, có quan hệ mật thiết
và trực tiếp đến chấtlượngxétxửcủa tòa án
Qua hoạt động nghiệp vụ, hoạt động TGPL
cũng sẽ gópphầnthực thi công lý,giúp tòaán
thực hiện đúng nguyên táctranh tụng trong xét
xử, đưa ra cácphán quyết đúngngười, đúng
tội,đúng pháp luật, giảm thiểu các án oan sai
trong các phiên tòa hình sự, góp phần tăng
cường phápchế XHCN, phùhọpvớimục tiêu
cải cách tư pháp.Cóthể nói,TGPL là một trong
những khâulàm hoàn chỉnhvai tròcủaNhà
nước từ việcxâydựngpháp luật, tổ chức thi
hành pháp luật để đưaphápluật vàođờisống
xãhội có hiệu quả
TGPL là một trong những công cụ để Nhà
nước thực hiện các cam kết quốc tế về quyền
con người tại Việt Nam Thông qua hoạt động
cung cấp dịch vụpháp lý, TGPL đã bảo vệquyền
và lọi ích họp pháp cho người được TGPL,nhất
là khi họroi vàotìnhưạng bị buộc tội, nguy cơ
bị tướcquyềntựdo Đây chính làlúc Nhà nước
cần ttợgiúp, hỗ trợđếhọ được bảo vệ quyềnlọi
chính đángcủamình
2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về hoạt động trợ giúp pháp lý
Chiến lược cải cách tưpháp đếnnăm2020
nêu rõ: “nâng cao chất lượng tranh tụng tại các
phiên tòa xét xử, coi đâylà khâu đột phácủa hoạt động tưpháp”, “hoạt động tưpháp mà trọng tâm là hoạt động xét xửđượctiến hành có hiệu quả và hiệu lực cao” Trongkhi đó,TGPL thamgia, là một bên củaquátrìnhtranhtụng tại phiêntòa, do đó đểđónggópvào công cuộc cải cách tư pháp đòi hỏi nângcaochất lượng,hiệu quả hoạt động TGPL
Một trong những quan điểm chỉđạocủa Nghị
quyết số 19-NQ/TW ngày 25-10-2017về tiếp tục
đổi mói hệ thống tổchức và quản lý, nâng cao
chất lượng vàhiệu quả hoạtđộng cúa các đơnvị
sự nghiệpcông lập là: “Nhànướcchăm lo, bảo đảmcungcấp dịchvụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, nâng caokhảnăng tiếp cận và chất
lượng dịch vụ sự nghiệpcông chomọitầng lóp
nhân dân trêncơ sở giữ vững, phát huy tốt hơn
nữa vai tròchủ đạo, vị trí then chốt, bản chấttốt
đẹp, ưu việt, hoạt động khôngvì mục tiêu lọi
nhuận của các đơnvịsựnghiệp công lập” (trong
đó,TGPL được xác địnhlàdịch vụ sự nghiệp
côngthiếtyếu)
Vănkiện Đại hộiXIII của Đảngđã nêu nhiệm
vụ “Nângcao chất lượng dịch vụ công", “Tiếp tục
đổi mới tổ chức, nâng caochấtlượng, hiệu lực,
hiệu quảhoạtđộng và uytín của tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan điềutta, cơ
quan thihành ánvà cáccơ quan, tổ chức tham
gia vào quátrình tốtụng tưpháp”(1) (trongđó có Trung tâm TGPLnhànước với vị trí là tổ chức sự nghiệp công lậpcủa Nhànướctham giavào quá trình tố tụng) Phátbiếu chỉđạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị toàn quốc các cơ
quan nội chính triển khai Nghịquyết Đại hội XIII của Đảng đã nêu “Nâng cao chất lượng các dịch
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Số 534 (8/2022)
Trang 3112 THỰC TIỄN-KINH NGHIỆM
vụ công trong lĩnh vực hành chính tư pháp,bổ
trợ tư pháp, trợ giúp pháplý ”(2)
Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 ghi nhận
trách nhiệm của Nhà nước đối với hoạt động
TGPL(3) Quy định này thể hiện cam kếtcủaNhà
nước đốivói chính sách an sinh xã hội quan
trọng của Đảng và Nhà nước trong “xóa đói,
giảm nghèo về pháp luật” cho những người
không cókhảnăng chi ưả dịch vụpháp lýưên
thịtrường Nhà nước thựchiện trách nhiệm của
mình thông qua: (1) thành lập hệ thống các tổ
chứcTGPL của Nhà nước bảo đảmsự chủ động
trong việcđáp ứng nhu cầu TGPL của người dân;
(2)bảo đảm kinh phíchohoạt động TGPL Các
bộ luật, luật về tố tụng cũng ghi nhận trách
nhiệm củaNhà nước trong việc bảođảm quyền
được TGPL cho ngườiđược TGPL
3 Kinh nghiệm nước ngoài về hoạt động
trợ giúp pháp lý
Hiện nay, có một nhận thức mang tínhquốctế,
đó là tiếp cận công lý là mộtquyềncơ bản của con
người liên quanđến pháp luật hình sự Con người
không thể bị cảnttở tiếpcậncông lý, đặc biệt khi
quyềntự dohoặc cuộc sống của họ bịđedọa do
thiếunguồnlựcđể thuêluật sư bảo vệ Mặcdù,
TGPL ttên thế giói đã hình thành và cólịchsựphát
triển hơn500 năm, ttải quanhiềucuộcưanh luận
và đã đi đến sự khẳng định ràng,TGPL là cần thiết,
kể cảđối vớicác nước rất phát triển Nó cầnthiết
đốivói việc củng cố luật pháp, xây dựng nhà nước
pháp quyền vàcó tầm quanttọng như mộtbộ
phận khôngthể tách rời ttongquá trình xét xửvà
của việc thực thicông lý Hiếnpháp một số nước
quy định quyền được TGPL ttong tưpháphìnhsự
là một Uongcác quyền cơ bản của công dân, bảo
đảm quyền tiếp cậncông lý cho những người
không có khả năng thuê luật sư, đặcbiệttrongvụ
ánhình sự, thí dụ nhưThái Lan, Bỉ, Nam Phi, Ấn
Độ, Nga, Dominica, Tây Ban Nhaí4)
Đến nay, TGPL đã phát triển ở cácquốcgia
vói các mức độ, phương thứckhác nhau, đa dạng về cáchthức vậnhành tùy thuộc vào điều
kiện kinh tế - xã hội, chếđộ chính trị,hệ thống
pháp luậtmỗi quốc gia Xu hướng phát triển
chung của cácnướcđều mong muốncung cấp
cho ngườiđược TGPL dịch vụ có chấtlượng một
cách kịp thòi để bảo vệ quyềnvà lọi ích họp
pháp của họ, góp phần bảo đảm quyền con người trong tiếp cận công lý
Trênthế giói hiện nay phổbiến ba mô hìnhtổ chức thực hiện TGPL là: (i) mô hình TGPLdo
nhà nước thực hiện hoàn toàn; (ii) mô hình TGPL do luật sư tư và các tổchức xã hội trựctiếp thực hiện; (iii) môhìnhnhà nước thành lập hệ
thống TGPLcủa nhà nước đồng thòi huy động
cáclựclượng khác trongxãhộitham gia thực
hiện TGPL và ttả thù lao cho họ Hiệnnay, rất
nhiều nước áp dụng môhình hỗn họp này như NhậtBản, Allen, bang Victoria, Queensland (úc),
Mỹ, Nam Phi, Hàn Quốc, bang Ontario (Ca nada), Malaixia, ítxraen
Về cáchthức tổ chứchệthống TGPL: đa số các nước có tổ chức TGPLnhà nước thì tổ chức
TGPL đượcthiết kế theo ngànhdọc, có cơ quan quảnlý tại trung ương/khu vực và các tổchức thực hiệntrợ giúp pháplý ở địa phương (như
Aixơlen,HànQuốc,Nhật Bản )
Về người được TGPL: luậtTGPL các nước quy
định khác nhauvề diệnngười, điều kiện, tiêu chuẩnđể được thụ hưởng dịch vụ TGPL Các
nhóm đối tượng cơbảnlà: i)những ngườinghèo, không có hoặckhông đủ khảnăng tàichính để chi trảchocácdịch vụ pháp lý; ii) những người yếu thế không có khả năng tự bảovệ cần được
sự trợ giúpvềpháp luậtnhư: nguôi có nhược điểm vể thể chất hoặc tâm thần, người khuyết tật, người chưa thànhniên Theo quy định của luật TGPLở nhiều nước, để được TGPL thì người
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 534 (8/2022)
Trang 4đóphải chứng minh mình thuộc diện đượctrợ
giúp.Đa sốcác nước chỉmiễn phíchomộtsố đối
tượng nhất định trongmột sốloại vụviệcnhất
định, chủyếu làvói đốitượngbị buộc tội trong
vụ việc hình sự và sẽ thu phí, giảm phí đối với các
nhóm người được TGPL còn lại (Hungary,
Aixơlen,Hà Lan, Bỉ, Phần Lan )l5)
Về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức tìong
hoạt động TGPL: luậtTGPLmột số nước quy
định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan
quản lý TGPL.Thídụ,LuậtTGPL Modova năm
2007 quy định trách nhiệm của các cơ quan
quảnlý hệ thống TGPL do Nhà nước bảo đảmvà
quy địnhchitiết trách nhiệm củatừng cơ quan
(Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luậtsư); Điều 8 Luật
TGPLNhật Bản năm 2004 quy địnhChính phủ
có hách nhiệm thànhlậphệ thống TGPL vàbảo
đảm hệ thống hoạt động có hiệu quả
Về ứng dụng công nghệ thông tin trong
TGPL: đểnâng cao hiệuquả quản lý tổ chứcvà
hoạt động TGPL, nhiều nước đãứng dụngcông
nghệ thông tin vào việc quản lý nhân sự,tiếp
nhận, xử lý vụ việc, tư vấn trực tuyến, hỗ trợ
người được TGPL nộp đơn trực tiếp, tự giải
quyết những vướng mác đơn giản (như
Aixơlen, Mỹ,Hà Lan )
4 Thực trạng công tác trợ giúp pháp lý ở
Việt Nam
Trong côngcuộc cảicáchtưpháp, cải cách
hànhchính, xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCNViệtNam, pháp luật về lĩnh vực TGPL dần
hoàn thiện phù họpvói điều kiện kinhtế - xãhội
của đất nước Rađời từ những năm cuối thếkỷ
XXbàng Quyết định số 734/QĐ-TTg ngày
06-9-1997 của Thủtướng Chính phủ, đếnnay đã ừải
qua hailầnxâydựng, sửa đổi LuậtTrợ giúppháp
lý vói sựra đòi của LuậtTrợ giúp pháp lýsố
69/2006/QH11 được thông qua tại kỳ họp thứ9
Quốc hộikhóa XI và Luật Trợgiúp pháp lýsố
11/2017/QH14 được thông qua tại kỳ họp thứ 3
Quốchội khóaXIV Đây lànhữngdấu ấn quan trọng, tạokhuôn khổ pháp lýcho sự phát triển bềnvững của công tác TGPLtheo hướng chuyên nghiệp, nâng cao vị thế của Việt Nam trên
trường quốc tế trong việc bảo vệ quyền con người, phùhọp xu thế phát triển chung củathế giói Chếđịnh TGPL cũng đãđược đồng bộhóa trong các bộ luật,luật khác như Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụngdânsự, Luật Tốtụng
hành chính và Luật Thihànhtạm giữ,tạm giam,
Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật Bêncạnh
đó, LuậtTGPL vàcác văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hànhđã góp phần nội luật hóa ở
mức độ cao các camkết quốctế như Công ước quốc tế vềquyềnưẻ em 1989, Côngước quốc tế
vềquyềndân sự và chính trị 1966, các Nguyên tác và hướng dẫn của Liên họp quốc về quyền
tiếp cận trợgiúp pháp lý trong hệthốngtư pháp hình sự 2012
Hiệnnay, việc quản lý về TGPL được thực
hiệntheo hai cấp, Trung ươngvàđịaphương Ở
Trung ương, CụcTGPLlà đơn vịthuộcBộ Tư
pháp có chứcnăng giúp Bộ Tưpháp quản lýnhà
nước và quản lýchuyênngành vềTGPL.ở địa phương, Sở Tư phápgiúpUBNDcấptình quản
lý nhànướcvề TGPL tại địaphương Trung tâm
TGPLnhànước là đơn vị sự nghiệptrực thuộc sở
Tưpháp, có tư cách pháp nhân,có con dấu,trụ
sở vàtài khoản riêng
Mộtsố kết quả nổi bật của công tác TGPLlà:
Hệ thống TGPL được củng cố, kiệntoàn,tinh gọn, tăngcường nănglực Hiện nay, hệ thống có
63 TrungtâmTGPL nhà nước vói 1.237 người, trong đó 669 ttợ giúpviên pháp lý, 106chi nhánh
TGPL cấphuyện,liênhuyện(6) Bên cạnh đó, có
667luật sưvà 48cộng tác viên ký họp đồng thực
hiệnTGPL vói trung tâmTGPL, 193tổ chức đăng
kýtham giaTGPL và40tổchức ký họp đồng thực
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 534 (8/2022)
Trang 5114 THỰC TIỄN- KINH NGHIỆM
hiện TGPL vóiSở Tưpháp Hiện nay, ttợgiúp viên
pháp lý là đội ngũ nòng cốt cungcấp dịch vụ
TGPLchongười dân Trongkhi tổng số người làm
việc tạitrungtâm TGPL không tăng, tỷ lệ số lượng
trợ giúp viên pháp lý trêntổng số người làm việc
tại Trungtâm TGPL từng bước được nâng lên,từ
45%(7) lên 54%(8), điều đó thể hiện chất lượng
nguồn nhân lực ngàycàng tăng lên Năng lực
chuyên môn, nghiệp vụđượcnâng cao,tất cả các
trợgiúpviênpháp lý đềuđáp ứng yêu cầu đàotạo
nghề,hạng chức danh, ngày càngthể hiệntính
chuyên nghiệp.Hiệnnay, tiêuchuẩn, điềukiện
của trợ giúp viên pháplý và luật sưlàtươngđồng
Số lượng, chất lượng, hiệu quả vụ việc TGPL,
nhất là vụviệc tham giatố tụng ngày càng tăng
lên, đáp ứngtốt hon nhu cầu TGPL của người
dân Nếu như trước đây, hoạt động TGPL vẫn
còndàn ưải, chưaphảnảnhrõnét bản chất của
công tác này là giúp đỡ người đượcTGPL khi họ
có vướng mắc,tranh chấp pháp luật cụ thể thì
đến nay, đặcbiệtlà từ saukhi triểnkhai Luật Trợ
giúppháp lý năm2017,hoạt độngTGPL đã có
sự chuyển hướng rõ rệt Cáctrung tâm TGPL đã
tập trungthực hiệnvụ việc TGPL,đặc biệt là các
vụ việc tham gia tốtụng Hoạt độngphối họp
TGPL trong tố tụng đãcó nhiều chuyển biẽn,
qua đó nguồn vụ việc thamgia tố tụngđượctăng
lên rõ rệt Từ khi thành lậpđến tháng 12-2021,
các tổ chức thực hiện TGPL trên toàn quốc đã
thực hiện được 2.304.834 vụ việc TGPL miễn phí,
ưong đó có 204.411 vụ việc tham gia tố tụng Số
lượng vụ việc thamgiatốtụng đã hoànthành,
kết thúc tăng hàng năm, cụ thể: năm2018 là
11.860 vụ,năm 2019 là13.428vụ,năm 2020 là
16.168 vụ Năm 2021:16.976 vụ(9)
Nhiều vụ việc tham gia tốtụng có quanđiểm
bàochữa, bảo vệcủa trợgiúp viênpháplý,luật
sư thực hiện TGPLđược các cơ quan tiếnhành
tố tụngchấp nhận, được tuyên mức án nhẹ hơn
hoặc chuyển tội danh, thay đổi khung hình phạt thấphơn so với mứcđề nghị của Viện Kiểm sát, thậm chí được vô tội đã góp phần bảo đảm quyền vàlọi íchhọp pháp cho người được TGPL,
củng cố niềm tinvàocônglý Hầu hết các vụviệc
TGPL được thẩm định, đánh giá đều đạtchất
lượng trởlên.Trongđó, nhiều vụ việc cókết quả
thànhcông, hiệu quả rõrệt Chỉ tính từ ngày 01 -01-2018(10) đến ngày 30-6-2021, toàn quốc đãcó
13.103 vụ việc thành công,hiệu quả,trong đó số
vụ việc tham gia tố tụngthànhcông,hiệuquả do
trợgiúp viên pháplýthực hiện là10.929 vụ việc (chiếm83,4%)
Như vậy, trải qua gần 25 năm hìnhthành và phát triển, cóthể nói hoạt động TGPLđã thực sự
đi vào đời sống pháp luật, mang lại hiệu quả thiếtthực giúp bảo vệquyền và lợiíchhọp pháp
của người nghèo và các đối tượng chính sách, đốitượng yếuthế ừong xã hội,bảo đảm sựcông bàngtrong tiếp cận cônglý, đóng góp vào cải
cách tư pháp, góp phần đáng kể vào sự phát triển của ngànhTưpháp Có đượcnhững kết quả trên là dosự lãnh đạo, chỉ đạo củaĐảngvà
Nhà nướctrong việc hoàn thiện thểchế và tổ
chức triển khai thi hành pháp luật TGPL; sự
đổng thuận, tíchcực, chủ độngcủa các tổ chức thực hiện TGPL, người thực hiện TGPL trong việc triển khaithi hành pháp luật TGPL,nhất là các tư tưởngđổi mới hoạt độngTGPL tíong thời
gian qua;sự quantâm,phối họp của mộtsố cơ
quan, tổ chức trong quá trình thực hiện các
nhiệm vụ, giải pháp vềTGPL
Bên cạnh những kết quả đạt được, côngtác
TGPLvẫn còn có những hạn chế, bất cập như sau:
Số lượng vụ việc TGPL,ttongđócó sốlượng vụ việc tham gia tố tụnghàngnăm vẫn còn thấp so vói số ngườithuộc diện TGPLlll) và số lượngvụ
án được xét xửttên toàn quốc Chấtlượng, hiệu quả vụviệc TGPL còn chưa đồng đều
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Sô 534 (8/2022)
Trang 6Ra đờitừ năm 2006, tuy nhiên, nhiều cơ quan,
tổ chức, ngườidân vẫn còn chưabiết đến chức
danh trợ giúp viênpháp lý, họ thườngvẫn chỉ
nhắc đếnluậtsư; số lượng tổ chức, cá nhân tham
gia hoạt động TGPL vẫn chưa nhiều
Số lượng vụ việc TGPL do cơquanquảnlý
TGPLđánh giá chưa được nhiều Công tác quản
lý chấtlượng,kiểm tra, thẩm định, đánh giá chất
lượngvụ việc TGPL chưađược quan tâm đúng
mức, chưa đượcữiển khaithường xuyên
Nguyên nhân của nhữnghạnchế,bấtcậplà:
khả nâng tiếpcậndịch vụ TGPL của người dân
còn hạn chế; nhận thức củangười dân về TGPL
chưa cao; hiệu quảtruyềnthôngvề TGPL và việc
lantỏatác dụng, đóng góp của công tác TGPL
vào cải cách tư pháp vàan sinh xã hội, phát triển
kinhtế- xã hội còn ở chừng mực, chưatương
xứng vói tiềm năng, vaitrò của côngtác này;
trách nhiệm phối họpcủa các cơ quan tiến hành
tố tụngchưađượcthực hiện đầy đủ theo đúng
quy định; nhiều luật sưkhônghành nghề thực
hiện hoạt động tranh tụngtrênthực tế Cơchế
khuyến khích luật sưthamgia TGPLchưahiệu
quả; hệ thống quản lý tổ chức và hoạt động
TGPL chưa tíchhọpvói cơ sở dữliệu về dâncư,
hộ tịch,an sinh xã hội nên chưathực sựthuận
lợi cho người dân đến yêu cầu TGPL Kinhphí
dành chohoạt động TGPL cònchưa bảo đảm,
cơ sở vật chất các trung tâm TGPL nhànước
chưa được quantâmđúng mức
5 Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác
trợ giúp pháp lý
Trướcyêu cầu cảicách tưpháp, xây dựng,
hoàn thiện Nhà nước pháp quyềnXHCN Việt
Namtrong giai đoạn mói, trong thòi gian tới,cần
tập trung thực hiện các giải phápnâng cao hiệu
lực,hiệu quảcông tác quản lýnhà nướcvềTGPL
và đổi mói tổ chức, hoạt độngtrợ giúp pháplý
đến năm 2030, như sau:
Một là,đánh giá việc thực hiện LuậtTGPL năm
2017 và xemxétcác điềukiệnvề nguồn lực để nghiêncứu,đề xuấtsủa đổi một số điều của Luật:
+ Mở rộng đốitượngđượcTGPL theo hướng là
người thuộc hộ thoát nghèo, ngườicó mứcsống
trungbình ở khu vựcnôngthôn khibị buộc tội
Bởivì, khi bị buộc tội là khi nguycơhọbịtướctự
docao nhất, cần đếnsự giúp đỡtừ Nhànước nhất
+ Quy định về chếđịnh luật sưcông/luật sư
TGPL, xác định đây là chức danh tư pháp Chuyểnđổi tên gọi chức danh trợ giúp viênpháp
lý thành chức danh luật sưcông/luậtsưTGPL được Nhà nướcttảlương
Hai là, xây dựng các đề án của Thủ tướng
Chính phủ về nâng caochấtlượng, hiệu lực,hiệu
quả hoạt động, uy tín của cáccơ quan,tổ chức
TGPLnhànước; về tăng cườngứngdụng công
nghệ thông tintrong công tác TGPL nhàm triển khai Nghị quyếtĐại hội XIIIcủaĐảngđối vóicơ
quan,tổ chức tham gia vào quá trình tư pháp
Ba là,triểnkhai hiệu quảviệcngười thực hiện
TGPL trực ở trụ sở hoặctrựcquađiệnthoại tại
một số cơquan tiến hành tố tụng (cơ quan điều tra,nhà tạm giam, tạm giữ, tòaán), giúpngười
bịtạm giữ, bị can, bị cáo được tiếp cận sớm vói
TGPL, đặc biệt là ở những địa phương có tỷlệ người thuộc diện TGPLcao, điều kiện cơ sởvật chất của các cơquan tiếnhành tố tụng bảo đảm,
cónguồn nhân lực TGPL để đáp ứng nhu cầu
TGPL củangười dân một cách nhanhchóng và kịp thòi nhất
Bốn là,tăng cường số lượngvà nângcao năng
lực cho độingũ người thực hiện TGPL nhầm đáp ứng nhu cầu ngàycàng cao vềTGPLcủa
người dân thông qua đào tạo,bồi dưỡng chuyên sâu từng lĩnhvực hoặc các hình thứcchia sẻ kinh nghiệm
Năm là, có phươngthức truyềnthông hiệu quả, phù họpvới từngnhóm đối tượng, từng
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 534 (8/2022)
Trang 7116 THựC TIỄN - KINH NGHIỆM
vùng, miền; có quy định khuyến khích, vinh
danh, động viên tổ chức,cá nhân thamgia, thực
hiệnTGPL, đónggóp vào hoạtđộng TGPL, đa
dạng hóa việc cung cấp dịch vụ TGPL
Sáu là, vận hành, khaithác, sử dụng hiệuquả
cơ sở dữliệuvềTGPL, Cổngthông tin điện tử
TGPL Úng dụng công nghệ thông tin theo
huớngsố hóa cơ sở dữ liệu về TGPL để chiasẻ,
kết nối, tích họpdữliệu nguôi thuộc diệnđược
TGPL vói cơ sở dữliệu quốc gia và các bộ,
ngành có liên quan nhàmnâng cao hiệu quả
quảnlý, điềuhành, hỗ trợ người dân yêucầu
TGPL trực tuyến, đơngiảnhóa và giảm tải thủ
tục hành chính tronghoạtđộng TGPL Tăng
cường phốihọp, kếtnối với tòa án và các cơ
quan tiến hành tố tụng kháctrong việc áp dụng
công nghệđiện tử, chuyển đổi số đối vói việc
thực hiện TGPL trong tố tụng.Chuẩn bịcơ sở
vật chất và công nghệ tương thích kết nối với
tòaán để thực hiệntranh tụngtrực tuyến (trung
tâm TGPL nhà nước là một điểm cầu trong
phiên tòa trực tuyến)
Bảy là, tiếp tục nghiêncứu hoàn thiện bộ công
cụ, hướng dẫn tiêu chíđánh giáchất lượng, hiệu
quả côngtácTGPL và chất lượng, hiệu quả vụ
việc TGPLtheo hướng dễ áp dụng và phảnánh
đúng, khách quan chất lượng dịch vụ TGPL
trongviệcbảo vệquyềnvàlọi íchhọp pháp của
người được TGPL, hướngtói sự hài lòng và tin
cậy củahọ khi sử dụng TGPL
Tám là,cócơchếhữu hiệu quản lý, điều phối
nguồn lực bảo đảmcho hoạt động TGPL trên
toàn quốc; giám sát và kiểm soát chất lượngdịch
vụ TGPLdocác tổ chức thựchiện TGPL, người
thựchiện TGPLcungcấp cho người đượcTGPL
Chín là,tiếp tục triểnkhai chính sáchtrợ giúp
pháp lý trong các chương trình giảm nghèo,
chương trìnhpháttriển kinh tế-xã hội nhàm an
sinhxãhội, giảm nghèo về mặt pháp luật□
Ngày nhận bài: 16-2-2022; Ngày bình duyệt: 22-2-2022; Ngày duyệt đăng: 22-8-2022.
(1) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứXIII,t.I, NxbChính trị quốc gia Sự thật,HàNội,
2021,tr.177-178
(2) https://vletnamnet.vn/toan-van-phat-bieu- cua-tong-bi-thu-tai-hoi-nghi-toan-quoc-cac-co-quan-noi-chinh-775144.html
(3) khoản Điều 4 LuậtTPGL quyđịnh “Trợgiúp pháp lý là trách nhiệm củaNhà nước”
(4) Điểu 68 Hiến phápThái Lan, Điều23 Hiến
phápBỉ,Nhiệm vụ 35 Hiếnpháp Nam Phi,Điều 39A Hiến pháp Ấn Độ, Điều 48 Hiếnpháp nước CộnghòaLiênbangNga năm1993, Điều 177 Hiến pháp nước Cộng hòaDominicanăm 2002, Điều
24Hiến pháp Tây BanNha
(5) Thídụ, ởHà Lan, bị cáo trong các vụ án hình
sự mà có thể áp dụng hình phạt tù là đối tượng được TGPLmiễn phíhoàn toàn Cácđối tượng khác, căncứ vào mức thu nhập, tàisản, tình trạng
hôn nhân và các điều kiện khác, người yêu cầu
TGPL phải nộp một khoản tiền nhất định Ở
Aixơlen, chỉmiẻn phí hoàn toànđối với nạn nhân
bịmuabán, trẻ em; các đối tượngkhác sẽthu phí dựa ưên tình trạng thu nhập
(6) Giảm 95 chi nhánh so với thòi điểm31-12-2014
dogiải thể, sáp nhập dựa trên đánhgiáhiệuquả
hoạtđộng
(7) Sốliệutính đến 31-12-2014
(8) Số liệu tínhđến31-12-2021
(9) Theo số liệu thống kê hàngnămdo Bộ Tưpháp tổng họp và côngbố
(10) thờiđiểmLuậtTrợ giúp pháp lý năm2017 có hiệulực
(11) Ướctính 45% dânsốViệt Nam thuộc diện TGPL, dựtính sẽ còntăng theo quyđịnh về chuẩn
hộ nghèo và hộ cận nghèo giai đoạn mới của
Chính phủ
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Sô 534 (8/2022)