Giáo trình KTXD: Làm họa tiết trang trí

PTrong công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nhu cầu xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp, bảo trì cho công trình xây dựng là một nhu cầu trở nên cấp thiết. Việc đào tạo nhân lực cho ngành xây dưng để phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước là một nhu cầu tất yếu khách quan. Để thực hiện nhiệm vụ của Bộ xây dựng và tổng cục dạy nghề đã biên soạn bộ giáo trình “Kỹ thuật xây dựng” phục vụ nghiên cứu và học tập của giáo viên và học viên ngành kỹ thuật xây dựng.

Trang 1

BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

Ban hành kèm theo Quyết định số 120/QĐ-TCDN

ngày 25 tháng 2 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề

Hà Nội, năm 2013

Trang 2

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thểđược phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo vàtham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinhdoanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: M 18 LỜI GIỚI THIỆU

Được sự nhất trí của Tổng cục Dạy nghề - Bộ Lao động Thương binh và

Xã hội, Trường Cao đẳng xây dựng Nam Định triển khai viết biên soạn bộ giáotrình các môn học/mô đun nghề Kỹ thuật Xây dựng trình độ trung cấp và caođẳng Đây là mô đun số 18 nằm trong chương trình khung nghề Kỹ thuật Xâydựng đã được Bộ Lao động Thương binh và Xã hội ban hành

Tên mô đun: Làm hoạ tiết trang trí, mã số M18 Nội dung mô đun đượccấu trúc 11 bài tích hợp, theo khung mẫu định dạng của Tổng cục Dạy nghề - BộLao động Thương binh và Xã hội hướng dẫn

Ban biên soạn chúng tôi xin trân thành cản ơn các quí lãnh đạo Tổng cụcDạy nghề - Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, đã tạo mọi điều kiện tốt nhất

để chúng tôi hoàn thành việc biên soạn bộ giáo trình Cám ơn các cá nhân và các

tổ chức đã phối hợp cùng Ban biên soạn để chúng tôi hoàn thành tài liệu này

Đây là một trong những mô đun mới được biên soạn lần đầu, tên bài vànội dung các đề mục đều tôn chỉ và chấp hành đúng với chương trình khung đãđược Bộ Lao động Thương binh và Xã hội ban hành Mặt khác, tài liệu dùng đểtham khảo trong quá trình viết và xây dựng mô đun còn hạn chế Vì vậy, trongquá trình biên soạn không tránh khỏi một số thiếu sót, rất mong sự đóng góp ýkiến của các độc giả để tái bản lần sau được tốt hơn

Xin chân thành cám ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2013

Tham gia biên soạn

Chủ biên: Ninh Duy Dự

Trang 3

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 2

Bài 1: Vẽ hình dạng trang trí 12

1 Khái niệm trang trí 12

1.1.Mục tiêu 12

1.2 Khái niệm 13

1.3 Nguồn gốc nghệ thuật trang trí 13

1.4 Các loại hình nghệ thuật trang trí 14

1.5 Ý nghĩa tác dụng của trang trí 15

2 Hình và hoạ tiết trang trí 15

2.1.Mục tiêu 15

2.2 Hình trang trí 16

2.3 Họa tiết trang trí 16

2.4 Điểm, nét, mảng, hình khối 16

3 Một số nguyên tắc cơ bản về bố cục trang trí 16

3.1.Mục tiêu 16

3.2 Khái niệm về bố cục 16

3.3 Nguyên tắc đăng đối 17

3.4 Nguyên tắc nhắc lại 17

3.5 Nguyên tắc xen kẽ 17

3.6 Nguyên tắc xoay chiều 17

3.7 Nguyên tắc hình mảng không đều 17

3.8 Nguyên tắc phá thế 17

4 Phương pháp trang trí 18

4 1 Mục tiêu 18

4.2 Các yếu tố của Nghệ thuật trang trí 18

4.3 Các bước vẽ bài vẽ trang trí 19

5 Vẽ trang trí từ trang trí mẫu 19

5.1 Mục tiêu 19

5.3 Các bước thực hiện chép, vẽ 20

6 Phóng to, thu nhỏ hình trang trí 20

6.1 Mục tiêu 20

6.2 Nội dung thực hiện 20

7.1 Mục tiêu 22

7.2 Nội dung các sai phạm thường gặp 22

Bài tập thực hành của học viên 23

Câu hỏi và bài tập nâng cao 25

Bài 2: Đọc bản vẽ 26

1 Đọc bản vẽ hình trang trí 26

1.1 Mục tiêu 26

1.2 Nội dung đọc bản vẽ 26

2 Đọc bản vẽ trang trí không gian 28

2.1 Mục tiêu 28

2.2 Đọc bản vẽ mặt bằng 28

3

Trang 4

2.3 Đọc bản vẽ các hình chiếu chính 28

2.4 Đọc bản vẽ mặt cắt 29

2.5 Đọc bản vẽ chi tiết 29

3 Thống kê vật liệu, nhân công 30

3.1 Mục tiêu 30

3.2 Nội dung thống kê 30

Các câu hỏi, bài tập nâng cao 31

Bài 3: Đắp hoạ tiết phẳng trên nền phẳng 32

1 Yêu cầu kỹ mỹ thuật 32

1.1 Mục tiêu 32

1.2 Nội dung các yêu cầu 33

2 Công tác chuẩn bị 33

2.1 Mục tiêu 33

2.2 Nội dung của công tác chuẩn bị 33

3 Trình tự thực hiện 35

3.1 Mục tiêu 35

3.2 Trình tự thực hiện công việc 35

4 Những sai phạm thường gặp 37

4.1 Mục tiêu 37

Bài tập thực hành của học viên 38

Bài 4: Đắp hoạ tiết lõm trên nền phẳng 40

1.1 Mục tiêu 40

1.2 Chuẩn bị chung 40

1.3 Đối với giáo viên 41

1.4 Đối với học viên 41

2 Xác định vị trí hình trang trí 41

2.1 Mục tiêu 41

2.2 Cách thức thực hiện 41

3 Trát vữa tạo nền 42

3.1 Mục tiêu 42

4 Vẽ hình trang trí 42

4.1 Mục tiêu 42

5 Gia công tạo độ sâu hình trang trí 43

5.1 Mục tiêu 43

6.1 Mục tiêu 44

Các câu hỏi, bài tập mở rộng 45

Bài 5: Đắp chữ nổi trên nền phẳng 47

Trang 5

1.1 Mục tiêu 47

2 Xác định vị trí của chữ trang trí 48

2.1 Mục tiêu 48

2.2 Nội dung cách thức thực hiện 48

3 Trát vữa tạo bề dầy hình trang trí 48

3.1 Mục tiêu 49

4 Vẽ hoặc dán chữ trang trí 50

4.1 Mục tiêu 50

5 Cắt vữa tạo chữ 50

5.1 Mục tiêu 50

6 Lấy vữa thừa xung quanh chữ 50

6.1 Mục tiêu 50

7 Hoàn thiện 50

7.1 Mục tiêu 50

8.1 Mục tiêu 51

Bài 6: Đắp chữ lõm trên nền phẳng 55

1.1 Mục tiêu 55

2 Xác định vị trí của chữ trang trí 56

2.1 Mục tiêu 56

2.2 Nội dung cách thức thực hiện 56

3 Trát vữa tạo bề dầy nền 57

3.1 Mục tiêu 57

4 Vẽ hoặc dán chữ trang trí 57

4.1 Mục tiêu 57

5 Cắt vữa tạo độ sâu của chữ 58

5.1 Mục tiêu 58

6 Lấy vữa thừa 58

5

Trang 6

6.1 Mục tiêu 58

7 Chỉnh sữa, hoàn thiện 59

7.1 Mục tiêu 59

8.1 Mục tiêu 59

Bài 7: Trang trí đỉnh trụ 63

1 Đọc bản vẽ thiết kế 63

1.1 Mục tiêu 63

1.2 Nội dung 64

2 Công việc chuẩn bị 64

2.1 Mục tiêu 64

3 Gia công cốt theo thiết kế 64

3.1 Mục tiêu 64

3.2 trình tự thực hiện công việc 65

4 Gia công phần đỉnh và đầu trụ 66

4.1 Mục tiêu 66

4.2 trình tự thực hiện công việc 66

5 Gia công phần chân trụ 67

5.1 Mục tiêu 67

6 Chỉnh sửa 68

6.1 Mục tiêu 68

7.1 Mục tiêu 68

Nâng cao và giải quyết vấn đề 70

Bài 8: Trang trí đế cột 71

1 Đọc bản vẽ thiết kế 71

1.1 Mục tiêu 71

1.2 Nội dung 72

2.1 Mục tiêu 72

2.1 Chuẩn bị dụng cụ, vật tư 72

2.2 Bản vẽ thiết kế chi tiết thi công 72

3 Đắp tạo cốt thiết kế 72

3.1 Mục tiêu 72

3.2 Trình tự các bước thực hiện công việc 72

4 In, vạch mẫu chi tiết trên phôi 73

4.1 Mục tiêu 73

Trang 7

4.2 Phương pháp thực hiện 73

5 Đắp tạo chi tiết 73

5.1 Mục tiêu 73

6 Cắt tạo họa tiết 74

6.1 Mục tiêu 74

7 Chỉnh sửa 74

7.1 Mục tiêu 74

8.1 Mục tiêu 75

Nâng cao và giải quyết vấn đề 77

Bài 9: Làm họa tiết trang trí bằng chất liệu thạch cao 78

1 Nghiên cứu hồ sơ thiết kế 78

1.1 Mục tiêu 78

1.2 Nội dung nghiên cứu 78

2.1 Mục tiêu 79

2.2 Các công việc cần chuẩn bị 79

3 Thiết kế khuôn mẫu 80

3.2 Các bước thiết kế 80

4 Đúc hoạ tiết 82

4.1 Mục tiêu 82

4.2 Trình tự các bước thực hiện công việc 82

5 Tháo khuôn 83

5.1 Mục tiêu 83

5.2 Phương pháp tháo khuôn 83

6 Kiểm tra, hoàn thiện sản phẩm 83

6.1 Mục tiêu 83

6.2 Nội dung kiểm tra 83

7.1 Mục tiêu 84

Tài liệu tham khảo cho bài 9 86

Bài 10: Gắn họa tiết 94

1 Nghiên cứu hồ sơ thiết kế 94

1.1 Mục tiêu 94

1.2 Nội dung nghiên cứu: 94

2.1 Mục tiêu 95

2.2 Nội dung chuẩn bị 95

3 Đo và lấy dấu 96

7

Trang 8

3.1 Mục tiêu 96

3.2 Trình tự thực hiện công việc 96

4 Khoan bắt vít nở 96

3.1 Mục tiêu 96

3.2 Nội dung cách thức thực hiện công việc 97

5 Lắp đặt 97

5.1 Mục tiêu 97

5.2 Nội dung cách thức thực hiện công việc 97

6 Kiểm tra chất lượng lắp ráp 98

6.1 Mục tiêu 98

6.2 Nội dung kiểm tra 98

7 Hoàn thiện, chắp vá mối nối 98

7.1 Mục tiêu 98

7.2 Nội dung hoàn thiện 98

8.1 Mục tiêu 98

Bài 11: Tô màu trang trí 101

1 Phân loại màu 101

1.1 Mục tiêu 101

1.2 Các loại màu 102

2 Định luật hoà sắc 105

2.1 Mục tiêu 105

2.2 Nội dung 105

3 Các loại màu thường gặp 106

3.1 Mục tiêu 106

2.2 Các loại màu thường gặp 106

4 Tô màu trang trí 106

4.1 Mục tiêu 106

4.2 Trình tự các bước thực hiện 106

5 Những sai phạm thường gặp và cách khắc phục 109

5.1 Mục tiêu 109

Tư liệu tham khảo thêm cho bài 11 111

Phần gợi ý trả lời các câu hỏi 116

TÀI LIỆU THAM KHẢO 130

Trang 9

MÔ ĐUN: LÀM HỌA TIẾT TRANG TRÍ

Mã mô đun: M18

Vị trí, ý nghĩa, tính chất và vai trò của mô đun

- Vị trí: Mô đun được bố trí học sau khi người học đã học xong các mô đun MĐ12, MĐ13, MĐ14, MĐ15, MĐ16, MĐ17, nghề Kỹ thuật Xây dựng

- Ý nghĩa: Là mô đun học chuyên môn quan trọng của nghề Thời gianhọc bao gồm cả lý thuyết và thực hành

- Tính chất: Mô đun này được dùng cho tất cả các trường đào tạo nghề:

Kỹ thuật xây dựng trình độ Cao đẳng nghề

- Vai trò: Đây là mô đun mang nhiều tính nghệ thuật trong trang trí, sảnphẩm của mô đun là đem lại cái đẹp cho mọi công trình xây dựng Vì vậy đòihỏi người học phải có năng khiếu về mỹ thuật, có kiến thức về thẩm mỹ và lòngyêu nghề

Mục tiêu của mô đun

Sau khi học xong mô đun làm hoạ tiết trang trí người học có khả năng:

- Trình bày được những kiến thức cơ bản về vẽ hình trang trí

- Mô tả được qui trình các bước đắp, gắn họa tiết trang trí và gia công họatiết trang trí bằng thạch cao;

- Nêu được các phương pháp pha màu, phối màu, tô màu trong trang trí;

- Trình bày được yêu cầu kỹ mỹ thuật và các phương pháp trang trí

- Vẽ, sao chép, phóng to, thu nhỏ được một số mẫu hoa văn trang trí điểnhình trong nghề;

- Thi công đắp tạo được một số hoạ tiết trang trí như: hoạ tiết phẳng hoạtiết lõm trên nền phẳng, chữ nổi chữ lõm trên nền phẳng bằng chất liệu vữa ximăng;

- Đắp và trang trí được đỉnh trụ và đế cột bằng chất liệu thạch cao và vữa

xi măng;

- Đúc, đổ được các loại hoạ tiết trang trí bằng chất liệu thạch cao và vữa

xi măng;

- Gắn được các loại hoạ tiết trang trí đúc sẵn;

- Tô được màu trang trí cho hoạ tiết

- Có ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc;

- Rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỷ, chính xác;

9

Trang 10

- Tinh thần trách nhiệm cao trong quá trình làm việc;

- Có ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong lao động công nghiệp

Nội dung chính của mô đun

Số

TT Tên các bài trong mô đun

Thời gian (giờ) Tổng

số

Lý thuyết

Thực hành

Kiểm tra *

3 Đắp hoạ tiết phẳng trên nền phẳng 9 2 7

4 Đắp hoạ tiết lõm trên nền phẳng 16 2 14

9 Làm hoạ tiết trang trí bằng thạch cao 8 1 7

Trang 11

BÀI 1:

Vẽ hình dạng trang trí

Mã bài: M18- 01 Giới thiệu:

Để tạo nên được các hoạ tiết hoa văn trang trí, trước hết phải vẽ được hìnhcủa các hoạ tiết hoa văn cần trang trí đó Muốn vẽ và thể hiện được một mảnghoa văn trang trí đẹp chúng ta cần nắm vững các kiến thức cơ bản về hội hoạnhư: những nguyên tắc cơ bản về bố cục trang trí, phương pháp vẽ trang trí, cấutrúc của hình trang trí Đặc biệt là một số kỹ năng vẽ, sao chép, phóng to thunhỏ các hình vẽ trang trí

Trong phạm vi thời lượng của bài, không cho phép chúng ta nghiên cứusâu rộng về hình hoạ và trang trí, mà chúng ta chỉ tập chung vào những kiếnthức cơ bản, những hoạ tiết hoa văn trang trí mang tính điển hình, làm cơ sở, tạonền tảng cho việc vẽ được các hoạ tiết hoa văn trang trí thường gặp trong thực tếnghề nghiệp

Mục tiêu của bài:

- Nêu được khái niệm về trang trí;

- Mô tả được hình và hoạ tiết trang trí;

- Phát biểu được những nguyên tắc cơ bản về bố cục trang trí;

- Mô tả được phương pháp vẽ trang trí;

- Nêu được giá trị nghệ thuật của hình trang trí

- Vẽ được hình dạng trang trí (Tổng thể và chi tiết);

- Phóng to, thu nhỏ khi có bản vẽ mẫu;

- Có ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc;

- Rèn luyện tính cẩn thận tỷ mỷ chính xác

Nội dung chính:

1 Khái niệm trang trí

1.1.Mục tiêu

- Trình bày được khái niệm về trang trí;

- Nêu được các loại hình nghệ thuật trang trí;

- Nêu được nguồn gốc nghệ thuật trang trí;

11

Trang 12

- Phát biểu được ý nghĩa tác dụng của trang trí.

Trang trí là nghệ thuật sắp xếp bố trí hình mảng, đường nét, màu sắc, khốilượng…để tạo nên một vật phẩm đẹp và tiện nghi phục vụ cho nhu cầu đời sốngtinh thần, thuận tiện cho lao động sản xuất, vui chơi, giải trí của con người hàngngày

Trang trí là nhu cầu của trí tuệ, nó phản ánh sự phát triển về mặt văn hóacủa mỗi người, mỗi xã hội, mỗi thời đại từ xưa đến nay

1.3 Nguồn gốc nghệ thuật trang trí

Mỗi dân tộc, mỗi đất nước đều có những nét độc đáo về thiên nhiên, vềhình dáng con người, về cỏ cây hoa lá, về nếp sống, về phong tục tập quán…Những nét độc đáo ấy đã in sâu vào tiềm thức của từng con người của các dântộc Do đó không ở đâu mà tính dân tộc, truyền thống nghệ thuật dân tộc thểhiện rõ nét như trong nghệ thuật trang trí

Cùng với sự phát triển chung của lịch sử loài người, nghệ thuật trang trínước ta cũng đã có những thành tựu quan trọng đánh dấu qua những giai đoạn,những thời kỳ phát triển đã tạo nên bản sắc riêng độc đáo của nền văn hóa nghệthuật Việt Nam

Từ nghệ thuật của người Việt cổ được phát hiện qua các di chỉ PhùngNguyên, Đồng Dậu, Văn Điển…với các loại hoa văn trang trí hình xoắn ốc, hìnhsin, hình kỷ hà được trang trí trên các vật dụng đồ dùng bằng đá, bằng xương,bằng đất nung đến nghệ thuật trang trí đồ dùng thời kỳ Lạc Việt mà trống đồngNgọc Lũ, Hoàng Hạ là đại diện tiêu biểu, cho đến nghệ thuật các thời Đinh, Lê,

Lý, Hậu Lê, Nguyễn …

Tất cả đã chứng tỏ nghệ thuật trang trí ở Việt Nam ta đã phát triển từ rấtsớm, cùng với sự phát triển của loài người Ông cha ta đã có công xây dựng nênmột nền nghệ thuật trang trí phát triển phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, vì thếchúng ta cần tiếp thu, giữ gìn, và phát huy

Trang 13

Xã hội ngày càng phát triển thì các lĩnh vực hoạt động trong cuộc sốngcủa con người cũng phát triển theo một cách phong phú đa dạng Đời sống tinhthần vật chất, tâm hồn, tình cảm con người ngày càng phong phú và trở thànhmột lực lượng thực tế ảnh hưởng sâu sắc đến chiều hướng phát triển của xã hội.

Mặt khác hoạt động xã hội của con người ngày càng mở rộng, mối quan

hệ thực tiễn giữa con người và thế giới ngày càng đa dạng, nhu cầu về cái đẹptrong cuộc sống càng nâng cao, đòi hỏi nghệ thuật trang trí cũng có những bướcphát triển tương ứng nhằm phục vụ cho nhu cầu thẩm mỹ không ngừng đượcnâng cao và phát triển của con người

Cuộc sống đa dạng và phong phú đòi hỏi có nhiều loại hình trang trí khácnhau để đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của con người Có thể nêu một số ngànhtrang trí chính như sau:

1.4 Các loại hình nghệ thuật trang trí

1.4.1 Trang trí Điêu khắc

Chuyên sáng tác và thiết kế các mẫu sản phẩm trên chất liệu gỗ, đá, đồng,sừng, ngà phục vụ cho thị hiếu thẩm mỹ của con người thông qua các đồdùng, đồ trang sức và đồ trang trí nội ngoại thất

1.4.2 Trang trí Kiến trúc

Chuyên sáng tác và thiết kế các mẫu sản phẩm nhằm trang trí cho cáccông trình xây dựng như: đình chùa, lăng mộ, nhà thờ, nhà hát, nhà biệt thự, nhàkhách sạn nhà hàng, nhà ở và các công trình công cộng khác

1.4.3 Trang trí Trang phục

Chuyên sáng tác và thiết kế các mẫu quần áo, mũ nón, giày dép phục vụcho thị hiếu và nhu cầu về ăn mặc trang phục của con người phù hợp với đặcđiểm dân tộc, điều kiện khí hậu, thời tiết cho mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp trong xãhội

1.4.4 Trang trí Mỹ nghệ

Là ngành trang trí chuyên tạo dáng, sáng tác, chế tạo và trang trí làm đẹpcác vật dụng đồ dùng sinh hoạt hàng ngày gắn bó mật thiết với đời sống conngười như ấm chén, bát đĩa, giường tủ, bàn ghế, đồ mỹ nghệ, đồ trang sức caocấp như vàng bạc, đá quí, pha lê, thủy tinh…

1.4.5.Trang trí Nội ngoại thất

Nghiên cứu bày biện, bố trí các vật dụng, các tác phẩm nghệ thuật trongnhà, trong câu lạc bộ, nhà văn hóa, ngoài công viên, quảng trường, nơi côngcộng, tạo nên không khí vui tươi, trang nhã, ấm cúng hoặc trang nghiêm phùhợp với từng loại nội ngoại thất như: Văn phòng, biệt thự, khách sạn, siêu thị…

13

Trang 14

1.4.6 Trang trí Sân khấu điện ảnh

Chuyên thiết kế dàn dựng bố trí sân khấu, phông màn, y phục, đạo cụ, dàndựng phim trường, phục chế cổ trang, hóa trang nhân vật và ánh sáng…phục vụcho việc biểu diễn các tiết mục kịch, tuồng, chèo, đóng phim và quay phim

1.4.7 Trang trí Tạo dáng công nghiệp

Người họa sĩ tạo dáng công nghiệp phối hợp với kỹ sư thiết kế và kỷ thuậtviên trong quá trình thiết kế tạo dáng nhằm tạo ra vẻ đẹp cho các thiết bị máymóc, từ các dụng cụ máy móc dùng trong đời sống gia đình như máy giặt, máycassette, radio, máy khâu…cho đến chiếc xe máy, xe hơi, các công cụ sản xuấtcông nghiệp như máy dập, máy mài, máy tiện, kể cả tàu hỏa, máy bay…

1.4.8 Trang trí Ấn loát :

Nghiên cứu trình bày làm đẹp và hấp dẫn các loại sách báo, tạp chí, mẫu

mã bao bì, sáng tác các loại tem, tranh quảng cáo sản phẩm, tranh cổ động…

1.5 Ý nghĩa tác dụng của trang trí

Con người chúng ta vốn luôn yêu cái đẹp và luôn muốn làm đẹp chomình, cho cuộc sống Từ trong gia đình đến ngoài xã hội ở đâu cũng có sự sắpxếp, tô điểm của con người nhằm làm cho mọi vật xung quang ta thêm đẹp thêmtươi Những việc làm đó được gọi chung là trang trí

Trang trí luôn gắn bó với đời sống con người, càng yêu mến cuộc sốngbao nhiêu thì con người lại càng ra sức trang trí tô điểm cho mọi vật xung quanhmình thên tươi đẹp bấy nhiêu

Nghệ thuật trang trí cũng như các loại hình nghệ thuật khác đều tác độngtrực tiếp đến tâm sinh lý của con người, mỗi một sản phẩm trang trí nhằm đápứng 2 yêu cầu đó là tính thực dụng và tính thẩm mỹ Vì vậy nghệ thuật trang tríthường có những tác động trực tiếp đến tâm lý, tình cảm của con người Trangtrí làm cho con người và cảnh vật trong xã hội đẹp lên, cuộc sống của con ngườivui hơn và hạnh phúc hơn

Từ xa xưa trang trí luôn luôn gắn bó với đời sống của con người, xungquanh chung ta bất kỳ một đồ vật nào cũng được trang trí từ những đồ vật cókích thước nhỏ cho đến các công trình kiến trúc như: Nhà hát, công viên…thìhình dáng, màu sắc càng muôn vẻ và tinh tế Những kết quả đó nói lên sự sángtạo về trang trí vô cùng phong phú và to lớn của con người

2 Hình và hoạ tiết trang trí

2.1.Mục tiêu

- Nêu được khái niệm về hình và các hoạ tiết trang trí;

Trang 15

- Nêu được khái niệm về điểm, nét, mảng, hình khối.

2.2 Hình trang trí

Trong trang trí cần có nhiều hình mảng khác nhau như: mảng to, mảngnhỏ, mảng dài, mảng ngắn, mảng vuông, mảng tròn phối hợp hài hòa với nhau

để tạo nên một bố cục đẹp mắt

Trang trí nói chung, điều cần tránh là hình mảng bằng nhau về kích thước

và giống nhau về hình thể (trừ khi muốn sử dụng một mảng họa tiết bằng nhau,giống nhau, với dụng ý nhắc lại thì không kể)

2.3 Họa tiết trang trí

Họa tiết trang trí là những hình vẽ được đơn giản từ đối tượng có thật baogồm: thực vật, cỏ cây, hoa lá, chim muông, động vật, thậm chí cả con người cótrong tự nhiên Tất cả những hình ảnh đó được chép lại, chắt lọc, sáng tạo vàcách điệu để làm nó đẹp hơn

2.4 Điểm, nét, mảng, hình khối

Điểm được coi là thành phần bản nhất trong ngôn ngữ tạo hình, nó đượcqui ước bằng dấu chấm tròn, nếu có lực tác động vào nó sẽ to dần lên trở thànhhình tròn

Điểm chuyển động thành nét, nét phát triển theo chiều rộng trở thànhmảng, các mảng gặp nhau trở thành khối

Đường nét trong trang trí có chức năng tạo nên họa tiết, họa tiết làmphong phú các mảng, liên kết các mảng tạo sự nhịp nhàng uyển chuyển cho bốcục

Khi vẽ nét cần tạo nên nét đậm lẫn nét thanh để có sự đa dạng về nét Họatiết trong trang trí nhất thiết phải được nghiên cứu và vẽ từ các đối tượng cótrong thực tế, đã được đơn giản hóa và được sáng tạo, cánh điệu Khi xây dựnghọa tiết nên học tập tinh thần bố cục và sáng tạo họa tiết ở vốn cổ dân tộc, vìđường nét của họa tiết đó nhịp nhàng cân đối

3 Một số nguyên tắc cơ bản về bố cục trang trí

3.1.Mục tiêu

- Nêu được khái niệm về bố cục trang trí;

- Phát biểu và mô tả được các nguyên tắc cơ bản của bố cục trang trí

3.2 Khái niệm về bố cục

Bố cục là sự sắp xếp, phân bố một cách hợp lý để tạo nên sự cân đối nhịpnhàng về hình mảng đường nét, màu sắc độ đậm nhạt của một tác phẩm Đại

15

Trang 16

danh họa Lêona Đơ vanh xi nói: "Bố cục là tranh, nếu không có bố cục thìkhông có tranh"

Thật đúng vậy, bố cục giữ vai trò quyết định đối với vẻ đẹp của một tácphẩm nghệ thuật, đặc biệt là trong trang trí Sau đây là một số các nguyên tắc cơbản về bố cục trang trí

3.3 Nguyên tắc đăng đối

3.3.1 Đăng đối đơn

- Đăng đối nhau phía trên + phía dưới (theo trục ngang );

- Đăng đối nhau bên trái + bên phải (theo trục dọc );

- Đăng đối nằm khác nhau (theo đường chéo )

3.6 Nguyên tắc xoay chiều

Những họa tiết trang trí có thể xếp theo chiều ngược lại để tạo nên sự sinhđộng, nhịp nhàng

3.7 Nguyên tắc hình mảng không đều

Ngoài các thể thức trên, còn áp dụng thể thức bố cục đặt hình mảng khôngđều nhau Tuy vậy, vẫn phải tạo ra sự cân bằng, cân xứng Cân xứng không cónghĩa là bằng nhau như nguyên tắc đăng đối mà có thể một bên to, một bên nhỏ,tạo cảm giác thuận mắt mà không lấn áp nhau

3.8 Nguyên tắc phá thế

Là làm giảm đi những mảng, hình, đậm nhạt có xu hướng làm át đi bố cụcchung.Ví dụ:

Trang 17

- Khi có quá nhiều những đường thẳng, thì phải đưa vào các đường cong;

- Bên cạnh cái đậm, phải có cái nhạt;

- Bên cạnh cái to lớn, phải có cái bé nhỏ;

- Bên cạnh màu tươi, phải cầu màu dịu Hoặc bên những mảng nhọn cứngphải có những đường cong mềm mại;

- Trong khi trang trí một vật trên mặt phẳng hai chiều hay khối ba chiềuđều có thể áp dụng những nguyên tắc riêng rẽ, hoặc phối hợp sao cho những họatiết ăn ý, nhịp nhàng, về tỷ lệ, về phong cách, và về sắc màu

4 Phương pháp trang trí

4 1 Mục tiêu

- Trình bày được các yếu tố của nghệ thuật trang trí;

- Mô tả được các bước vẽ bài vẽ trang trí

4.2 Các yếu tố của Nghệ thuật trang trí

4.2.1 Nền

- Là khoảng trống giữa các hoạ tiết

- Phần nền có khi là các khoảng trống thoáng, rộng rãi mà các hoạ tiết chỉ

là những điểm phụ, đơn giản, hay có khi là những khoảng trống nhỏ còn xót lại

do các hoạ tiết tạo ra

- Màu của nền thường là một màu thống nhất cùng sắc tố chính cho sựhoà sắc

4.2.2 Hoạ tiết

- Là một kiểu hình thể nào đó được sáng tạo, chọn lựa để trang trí

- Có thể có họa tiết chính, họa tiết phụ Họa tiết đóng vai trò chủ yếutrong các mặt phẳng để trang trí

- Màu của các họa tiết thường không giống màu của nền

- Ngoài ra, còn có những vết vạch thẳng, cong, gãy, xoắn ốc, những chấmtròn, vuông, chữ nhật tam giác… để làm phụ gia cho các đường diềm và cáchình thể khác nhau, hoặc để diễn tả chất của vật liệu

Trang 18

4.2.4 Màu sắc

- Là yếu tố thiết yếu trong nghệ thuật trang trí

- Trong một mặt phẳng trang trí cần lưu ý đến các sắc chính, (chủ sắc +sắc phụ), không nên phối hợp hai sắc trái ngược như nóng - lạnh chiếm cùngdiện tích như nhau Do tính chất tương tranh của hai màu mà triệt tiêu lẫn nhau

- Sự phối hợp màu sắc tùy theo sở thích của mỗi cá nhân, mỗi dân tộcnhưng cần tránh dùng màu nguyên chất như đỏ, vàng, dương…để bức vẽ khôngcòn nặng nề, sơ lược, chói mắt, khó xem…

- Hình thể trong trang trí rõ ràng, dứt khoát Do đó, màu sắc lúc nào cũngphải nằm gọn trong một mảng hình, một hoạ tiết nào đó Các mảng màu thường

ở dạng bẹt, hạn chế vờn bóng, sáng tối Tuy nhiên đôi khi có một số hoạ sĩ cũngthích dùng kỹ thuật vờn bóng, sáng tối để làm họa tiết có chiều sâu không gian,nhưng điều đó cũng không làm mất đi tính dứt khoát của mảng trang trí

- Dù dùng loại họa sắc nào, nhẹ nhàng hay gay gắt, vui tươi hay trầmlặng cũng phải thể hiện được một hòa sắc thuận mắt, ưa nhìn, hòa hợp vớihoàn cảnh xung quanh, với tự nhiên

4.3 Các bước vẽ bài vẽ trang trí

- Nêu được khái niệm vẽ trang trí từ trang trí mẫu

- Mô tả được các bước vẽ trang trí theo mẫu;

- Vẽ được một số mẫu trang trí theo mẫu có sẵn

5.2 Khái niệm vẽ trang trí từ trang trí mẫu

Trang 19

Vẽ trang trí từ trang trí mẫu là một hình thức vẽ, sao chép theo mẫu.Trong vẽ sao chép theo mẫu có nhiều cách để đạt được kết quả vừa nhanh, vừavừa hiệu quả và giống mẫu

Ví dụ như: Photo, chụp ảnh, in sao, can

Nhưng dẫu sao trong thực tế có những mẫu không thể thực hiện bằng cáchphoto, chụp ảnh được, ví dụ như: các mẫu vật thật nằm trên vị trí cao, khó chụpảnh, khó photo Mặt khác, có phải lúc nào người thợ ai cũng có chiếc máy ảnhđeo trên người như thợ ảnh chuyên nghiệp, quả là rất khó

Những trường hợp như vậy buộc chúng ta phải vẽ trực tiếp Vì thế đòi hỏingười học và người thợ cần phải rèn luyện kỹ năng vẽ theo mẫu để có một hình

vẽ giống mẫu nhất, trong một khoảng thời gian nhanh nhất, mà không cần đến

sự hỗ trợ của máy móc Thông thường khi vẽ trực tiếp cần trải qua các bướcchính sau đây:

- Nêu được khái niệm vẽ trang trí từ trang trí mẫu ;

- Mô tả được các bước phóng to, thu nhỏ hình hình bằng phương pháp kẻ

ô vuông;

- Mô tả được các yêu cầu chung về kỹ mỹ thuật của phương phóng to, thu nhỏ hình

6.2 Nội dung thực hiện

Khi đã có hình vẽ của vật mẫu, việc phóng to thu nhỏ để đạt yêu cầu về tỷ

lệ, kích thước của bản vẽ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người thi công thìchúng ta phải thực hiện công việc phóng to hoặc thu nhỏ

19

Trang 20

Hiện nay khoa học - công nghệ hiện đại, xuất hiện nhiều máy móc tiêntiến, hỗ trợ việc phóng to thu nhỏ các hình vẽ được thực hiện một cách dễ dàng

và thuận tiện, đó chính là máy phôto

Trong điều kiện không có các máy móc hỗ trợ buộc chúng ta phải trực tiếpphóng to hoặc thu nhỏ hình trang trí thường áp dụng những phương pháp thủcông như: Kẻ ô vuông, kẻ đường chéo Phương pháp thực hiện như sau:

Phóng to hình bằng phương pháp kẻ ô vuông là trên bề mặt hình mẫu và

bề mặt của tờ giấy định phóng hình người ta đều kẻ những ô vuông Tỷ lệ tùytheo khổ giấy và ý định của người vẽ Thí dụ người ta muốn phóng to hình vẽlên 3 lần thì trên tờ giấy dùng để phóng người ta kẻ ô vuông có kích thước lớngấp 3 lần những ô vuông trên hình mẫu

Phóng hình bằng phương pháp kẻ đường chéo hay còn gọi là phươngpháp kẻ bàn cờ, là kẻ các đường chéo góc của các hình ở cả trên hình vẽ mẫu vàtrên tờ giấy định phóng hình Tỷ lệ to nhỏ theo ý định của người vẽ và khuônkhổ của tờ giấy định phóng

Để giữ được nguyên bản của hình vẽ mẫu, chúng ta nên dùng giấy can đã

kẻ sẵn những ô vuông, hoặc những đường chéo đặt trực tiếp và cố định lên bềmặt hình vẽ mẫu rồi vẽ phóng sang tờ giấy định phóng đã có những ô vuônghoặc đường chéo

Trang 21

giấy định phóng phải lớn hơn tỷ lệ kích thước ô vuông trên hình vẽ mẫu bấynhiêu lần.

Chú ý: Chỗ có những chi tiết khó, tỷ mỷ có thể kẻ thêm ô vuông nhỏ hoặcđường chéo, mật độ ô vuông càng dầy bao nhiêu thì càng dễ vẽ và độ chính xác của hình vẽ càng cao bấy nhiêu

e.Vẽ hình

Cần vẽ phác trước, vẽ dần dần, cẩn thận, dựa trên cơ sở vị trí của các néthình nằm ở vị trí tương ứng trên các cạnh ô vuông, trong quá trình vẽ luôn đốichiếu hình vẽ của mình với hình mẫu sao cho chính xác và đúng mẫu

6.2.2 Thu nhỏ hình

Phương pháp thu nhỏ hình tương tự như phóng to hình, thu nhỏ hình theo

tỷ lệ bao nhiêu lần, thì tỷ lệ ô vuông trên giấy vẽ cũng phải thu nhỏ tương ứngbấy nhiêu lần

*Những yêu cầu chung về kỹ mỹ thuật

- Bố cục cân đối, hài hòa, chặt chẽ

- Tỷ lệ hình, các họa tiết, hài hòa

- Đường nét, mảng khối, sinh động

- Diễn tả đậm nhạt, sáng tối tốt

- Đảm bảo thời gian theo qui định

- Đảm bảo an toàn cho người và sản phẩm

7 Những sai phạm thường gặp và cách khắc phục

7.1 Mục tiêu

- Phát hiện được những sai phạm thường gặp;

- Tìm ra được nguyên nhân của từng sai phạm;

- Biết cách khắc phục được những sai phạm thường gặp

7.2 Nội dung các sai phạm thường gặp

Trước khi vẽ nên quansát kỹ vật mẫu và phác thảo khung hình

Trang 22

3 Các đường nét chi

tiết thiếu sinh động

Tay cứng, nét vẽ không mềm

*Bài tập thực hành của học viên

1 Bằng bút chì đen, mỗi học viên vẽ trang trí một một đoạn hoa văntrang trí đường diềm trên giấy rôki khổ A3 trắng, bố cục xen kẽ trên khung hình

có kích thước: dài 400; rộng 170 Thời gian thực hiện 3 giờ

2 Trên chất liệu giấy rô ki khổ A3 trắng, bằng bút chì đen, mỗi học viên

tự vẽ trang trí một hình vuông có kích thước cạnh = 200, bố cục tự do Thời gianthực hiện 4 giờ

*Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập

TT Nội dung đánh giá Phương pháp và cách thức đánh giá

1 Bố cục cân đối, hài hòa, chặt

chẽ

Quan sát thực tế trên bài vẽ

2 Tỷ lệ hình, các họa tiết, hài

hòa

3 Đường nét, mảng khối, sinh

động

4 Diễn tả đậm nhạt, sáng tối tốt Quan sát thực tế trên bài vẽ

5 Đảm bảo thời gian theo qui

Trang 23

* Tham khảo một số tài liệu: Các loại hoa văn trang trí;

* Luyện tập sao chép, vẽ theo mẫu một số mẫu hoa văn trang trí trong kiến trúc

và trong trang trí xây dựng

23

Trang 24

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP NÂNG CAO

* CÂU HỎI

1 Phát biểu qui trình các bước vẽ hình trang trí?

2 Trong các bước của qui trình vẽ hình dạng trang trí theo bạn bước nào giữ vai trò quan trọng nhất?

3 Hãy phân tích và giải thích thế nào là một bố cục đẹp, bố cục hỏng?

* BÀI TẬP NÂNG CAO

1 Thực hành vẽ sao chép bức hình sau theo tỷ lệ 1/1

2 Thực hành vẽ phóng to bức hình sau theo tỷ lệ 1/200

3 Thực hành vẽ thu nhỏ bức hình sau theo tỷ lệ 1/50

(Phần này giáo viên giảng dạy cho hình mẫu hoa văn theo đặc

tính của từng thời,từng địa phương theo vùng miền khác nhau)

tính của từng thời, từng địa phương theo vùng miền khác nhau)

Trang 25

BÀI 2:

Đọc bản vẽ

Bản vẽ thiết kế bao gồm bản vẽ sơ bộ, bản vẽ tổng thể và bản vẽ chi tiết Thông qua bản vẽ giúp người thi công biết và sẽ phải thi công theo đúng các yêucầu về kỹ thuật, mỹ thuật và các tiêu chuẩn về chất lượng của công trình

Có nhiều loại bản vẽ thiết kế như: Bản vẽ xây dựng, bản vẽ kiến trúc, bản vẽtrang trí Trong thi công các công trình xây dựng hiện nay, đặc biệt là giai đoạnhoàn thiện, một công việc không thể không có đó là trang trí Bài học sẽ cung cấpmột số kiến thức cơ bản giúp cho người thi công đọc và hiểu được nội dung củabản vẽ trang trí

- Mô tả được chủ đề của trang trí;

- Nêu được những nguyên tắc cơ bản về bố cục của hình cần trang trí;

- Mô tả được hình dáng, cấu tạo của hình trang trí;

- Đọc được bản vẽ hình trang trí, bản vẽ phối cảnh không gian;

- Lập được bảng thống kê nhân công, vật liệu phục vụ trang trí;

- Tự giác trong học tập, có tinh thần làm việc phối hợp theo nhóm;

- Rèn luyện tính cẩn thận tỷ mỷ, chính xác

1 Đọc bản vẽ hình trang trí

1.1 Mục tiêu

- Đọc được các bản vẽ trang trí thông thường;

- Phát hiện được những sai sót nếu có;

- Nhận dạng và liệt kê được các chi tiết trên bản vẽ trang trí

1.2 Nội dung đọc bản vẽ

1.2.1 Nghiên cứu sơ bộ bản vẽ

Khi thực hiện thi công trang trí cho một công trình nào đó, trước tiênngười thi công phải nghiên cứu sơ bộ bản vẽ thiết kế

Việc nghiên cứu sơ bộ bản vẽ có tác dụng giúp người thi công xác địnhchính xác các vị trí cần trang trí trong toàn bộ công trình Biết kích thước tổng

25

Trang 26

thể như: chiều dài, chiều rộng, chiều dầy, chiều sâu của các mảng hình, cáchoạ tiết trang trí Biết được các loại chất liệu, vật liệu, các yêu cầu về kỹ thuật và

mỹ thuật của sản phẩm Để từ đó có phương án, và chuẩn bị đầy đủ mọi phươngtiện, đồ dùng, trang thiết bị, vật tư, nguyên vật liệu v.v phục vụ cho thi công

1.2.2 Nhận dạng các chi tiết trên bản vẽ

Trong bản vẽ trang trí, đặc biệt là bản vẽ chi tiết, người thiết kế đã thểhiện đầy đủ và chi tiết tất cả các chi tiết của hình trang trí

Sau khi nghiên cứu bản vẽ, người thi công phải nhận dạng được tất cả cácchi tiết trên bản vẽ thông qua hình chiếu đứng, hình chiếu bằng, hình vẽ phốicảnh, các mặt cắt như: mặt cắt ngang, cắt đứng, cắt dọc Đặc biệt là các kí hiệu

và bảng ghi chú

1.2.3 Xác định vị trí mối ghép giữa các chi tiết để tạo thành hoạ tiết trang trí

Sau khi đã nhận dạng xong các chi tiết trên bản vẽ, chúng ta cần xác địnhđược vị trí các mối ghép giữa các chi tiết để tạo thành mảng hoạ tiết trang trí.Cách xác định dựa trên cơ sở chiều dài và chiều rộng thực tế của hình trang trí làbao nhiêu?

Qua tính toán về độ dài, chiều rộng, độ dày cho phép đối với từng loại vậtliệu và chất liệu mà chúng ta có thể gia công được Từ đó so sánh với các chiềukích thước thực tế để tìm ra có bao nhiêu các mối ghép? Các mối ghép ở vị trínào? Đã hợp lý về kết cấu chịu lực chưa? Có đảm bảo về thẩm mỹ haykhông ?

* Khi xác định vị trí các mối ghép cần lưu ý:

- Tính toán sao cho các mối ghép đó nằm ở các vị trí mà người quan sátkhó phát hiện, khó nhìn thấy;

- Các hoạ tiết tại các mối ghép vẫn đảm bảo sự nối tiếp và chuyền nhau

1.2.4 Đọc, liệt kê các chi tiết trên bản vẽ

Nghiên cứu bản vẽ thiết kế nhằm tạo điều kiện để chúng ta dễ dàng đọc vàliệt kê các chi tiết trên bản vẽ Thông qua các hình vẽ chi tiết, hình cắt, mặt cắt

và các kí hiệu trên bản vẽ chúng ta tiến hành liệt kê lần lượt từng chi tiết theobảng sau:

TT Tên các chi tiết Đơn vị

tính

Qui cáchkích thước

Chấtliệu

Sốlượng

Tổngcộng

Ghichú1

2

3

Trang 27

1.2.5 Phát hiện những sai sót nếu có để sửa chữa hoặc bổ xung

Sau khi nghiên cứu bản vẽ thiết kế, liệt kê toàn bộ các chi tiết của hìnhtrang trí, chúng ta cũng cần kiểm tra và rà soát kỹ một lần nữa, nhằm phát nhữngsai sót, hoặc nhầm lẫn, thậm chí là thiếu chi tiết nào đó, để kịp thời sửa chữa và

bổ sung vào bảng liệt kê

2 Đọc bản vẽ trang trí không gian

2.1 Mục tiêu

- Đọc được các bản vẽ không gian;

- Đọc được các bản vẽ mặt bằng, hình chiếu, mặt cắt và bản vẽ chi tiết;

- Nhận dạng và liệt kê được các ký hiệu vật liệu trên bản vẽ trang trí

2.2 Đọc bản vẽ mặt bằng

Mặt bằng tổng thể của công trình là hình chiếu bằng của tất cả các hạngmục công trình trên khu vực trang trí Mặt bằng tổng thể diễn tả về vị trí và mốiliên hệ giữa các hạng mục của công trình

Mặt bằng tổng thể thường được vẽ với tỷ lệ 1:200; 1:500 là loại tỷ lệ thunhỏ nên phần tổ chức các hệ thống công trình trang trí thường được vẽ táchriêng

Trong bản vẽ mặt bằng tổng thể, các hạng mục công trình thường được vẽbóng đổ của chúng để thể hiện tương quan về chiều cao giữa chúng với nhau

Căn cứ vào bản vẽ mặt bằng tổng thể, trong quá trình thi công người ta sẽđịnh vị được vị trí của từng hạng mục công trình

đầu tiên, n là trục cuối cùng Mặt đứng phía sau là mặt đứng trục

Trang 28

Mặt đứng thể hiện hình dạng bên ngoài của hình trang trí; tỷ lệ giữa chiềucao và chiều dài hoặc chiều rộng của vật thể; tỷ lệ giữa chiều cao của các bộphận trên mặt ngoài của hình trang trí.

- Các mặt đứng được vẽ bằng nét cơ bản, không vẽ phần khuất phía sau

và không phải ghi kích thước

Để mặt đứng dễ đọc và nổi rõ hình khối của hình trang trí người ta thường

vẽ bóng đổ và bóng bản thân của các bộ phận trên mặt đứng hoặc vẽ màu các bộphận trên mặt đứng

- Mặt đứng thường được vẽ với tỷ lệ 1:50 hoặc 1:100

2.4 Đọc bản vẽ mặt cắt

Mặt cắt là hình chiếu vuông góc phần còn lại của hình trang trí trên mặtphẳng hình chiếu cạnh (P3) hoặc mặt phẳng hình chiếu đứng (P1) sau khi đãtưởng tượng dùng một mặt phẳng cắt hình trang trí thành hai phần rồi bỏ đi mộtphần Về bản chất mặt cắt hình trang trí là hình cắt mà mặt phẳng cắt song songvới mặt phẳng hình chiếu cạnh (P3) hoặc mặt phẳng hình chiếu đứng (P1)

- Mặt cắt được phân làm hai loại:

+ Mặt cắt ngang: Khi mặt phẳng cắt song song với mặt phẳng hình chiếucạnh ( P3)

+ Mặt cắt dọc: Khi mặt phẳng cắt song song với mặt phẳng hình chiếu đứng( P1)

Với các hình trang trí có cấu tạo phức tạp thì phải dùng nhiều mặt cắtngang mới thể hiện được cấu tạo cụ thể của nó

- Mặt cắt ngang thể hiện cấu tạo các bộ phận các chi tiết của hình trang trítrên mặt phẳng cắt và các kích thước của nó theo chiều cao và chiều rộng từngchi tiết, từng bộ phận

- Mặt cắt dọc thể hiện cấu tạo các bộ phận các chi tiết của hình trang trítrên mặt phẳng cắt và các kích thước của nó theo chiều cao và chiều rộng từngchi tiết, từng bộ phận

- Mặt cắt thường được vẽ với tỷ lệ 1:50 hoặc 1:100 Đối với các mặt cắtngang của hình trang trí thường được vẽ các mặt cắt qua các vị trí mà người thicông khó tưởng tưởng được hình thù của các chi tiết

Trên mặt cắt không cần phải vẽ nét vừa trát (vì chiều dày lớp vữa trát quá nhỏ)

2.5 Đọc bản vẽ chi tiết

Trong bản vẽ chi tiết đã thể hiện đầy đủ hình dạng, kích thước và cấu tạo

cụ thể của từng bộ phận kết cấu Khi đọc chúng ta chú trọng các dữ kiện sau:

Trang 29

+ Nhận dạng các chi tiết thông qua các hình chiếu;

+ Xác định kích thước tự do của hình chiếu;

+ Xác định tiêu chuẩn bề mặt và dung sai hình dạng, kích thước các chi tiết;+ Xác định loại mối nối trên chi tiết;

+ Đọc kỹ nội dung trong ghi chú

3 Thống kê vật liệu, nhân công

3.1 Mục tiêu

- Biết lập bảng định mức vật liệu và nhân công;

- Thống kê được vật liệu và nhân công cho một công việc hoặc một côngtrình trang trí thông thường

3.2 Nội dung thống kê

3.2.1 Định mức vật liệu

TT Tên vật liệu Đơn vị

tính

Tiêuchuẩn chấtlượng

Đơngiá

Sốlượng

Thànhtiền

Ghichú1

Định mứcthời gian(ngàycông)

Đơngiá/ngàycông

Sốlượng(ngàycông)

Thànhtiền

Ghichú

1

2

3

n

*Các bước thực hiện công việc

- Nghiên cứu sơ bộ bản vẽ

- Nhận dạng các chi tiết trên bản vẽ

29

Trang 30

- Đọc, liệt kê các chi tiết trên bản vẽ

- Xác định vị trí mối ghép giữa các chi tiết để tạo thành hoạ tiết trang trí

- Phát hiện những sai sót nếu có để sửa chữa hoặc bổ xung

- Thống kê vật liệu nhân công

*Bài tập thực hành cho học viên

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP NÂNG CAO

* CÂU HỎI

1 Nêu tác dụng của việc đọc bản vẽ mặt cắt? bản vẽ mặt cắt thường cómấy loại?

2 Nêu tác dụng của việc đọc bản vẽ mặt bằng ?

3 Nêu tác dụng của việc đọc bản vẽ mặt hình chiếu?

* BÀI TẬP NÂNG CAO

1 Tập thiết kế biểu mẫu lập định mức vật tư và định mức nhân côngtrong trang trí

Trang 31

BÀI 3:

Đắp hoạ tiết phẳng trên nền phẳng

Trong các công trình xây dựng, đặc biệt là các công trình như: Đình chùa,nhà thờ, đền miếu, lăng tẩm Chúng ta thường gặp các công việc như đắp cáchọa tiết hoa văn trang trí Một trong những công việc đó chính là đắp họa tiếtphẳng trên nền phẳng

Đây là một bài tích hợp giữa lý thuyết với thực hành, nhằm trang bị chohọc viên có kiến thức cơ bản, rèn luyện các kỹ năng thực hành đắp các họa tiếttrang trí phẳng trên nền phẳng, bằng chất liệu vữa xi măng cát

Để thực hiện được công việc này, đòi hỏi người học phải có kiến thức về

vẽ sao chép và vẽ được các hình dạng cần trang trí, có kỹ năng thao tác và sửdụng thuần thục các dụng cụ cầm tay như: bàn xoa, bay, dao cắt và các dụng cụ

hỗ trợ khác

- Mô tả được đặc điểm cấu tạo của họa tiết phẳng trên nền phẳng;

- Xác định được vị trí của những mảng hình trang trí trong công trình;

- Vẽ cắt dán được hình cần trang trí;

- Trát vữa, cắt vữa, tạo nét bằng bay, bằng bàn xoa;

- Lấy vữa thừa tạo trang trí bằng bay và dao cắt;

- Đắp được các hoạ tiết phẳng trên nền phẳng;

- Có ý thức gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc;

- Rèn luyện tính cẩn thận tỷ mỷ, chính xác;

- Tự giác trong học tập, hợp tác tốt khi thực tập theo nhóm;

- Tuân thủ thực hiện vệ sinh công nghiệp, có ý thức tiết kiệm vật liệu vàbảo quản dụng cụ thực tập

Trang 32

- Biết áp dụng các yêu cầu kỹ mỹ thuật trong công tác thực hành và kiểmtra đánh giá sản phẩm.

1.2 Nội dung các yêu cầu

- Lớp vữa trát phải bám chắc đều vào bề mặt các kết cấu công trình;

- Mặt nền trát và mặt họa tiết nhẵn, phẳng đều có độ dầy đúng yêu cầuthiết kế;

- Bố cục mảng các hoạ tiết cân đối đúng vị trí theo thiết kế;

- Đường nét chi tiết của các hình hài hòa sinh động;

- Hình họa tiết sau khi đắp xong không bị sứt vỡ hoặc bong lở

- Biết sửa các dụng cụ cầm tay và các thiết bị thông thường

2.2 Nội dung của công tác chuẩn bị

2.2.1 Chuẩn bị chung

Thang, đà giáo, lớp học, xưởng thực hành, có đủ vị trí bề mặt để giáo

viên và học viên thao tác thực hành

2.2.2 Đối với giáo viên

- Về học liệu: giáo án bài giảng, giáo trình mô đun, sổ tay hướng dẫn giáo

viên, sách và tài liệu tham khảo, mẫu hoạ tiết trang trí gồm: mẫu vẽ, mẫu vạch,

mô hình mẫu vật thật để trực quan

- Về dụng cụ: Bàn xoa, bay các loại, khay, xô đựng vữa, dao cắt các loại,

thước kẻ, bút vẽ, dùi vạch, chổi lông, chổi đót, dây dọi, thước tầm, thước góc,thước ni vô, một số các dụng cụ hỗ trợ khác và dụng cụ bộ bảo hộ lao động

2.2.3 Đối với học viên

a Chuẩn bị dụng cụ, vật tư

- Dụng cụ: Bàn xoa, bay các loại, khay, xô đựng vữa, dao cắt các loại,

thước kẻ, bút vẽ, dùi vạch, chổi lông, chổi đót, dây dọi, thước tầm, thước góc, ni

vô, bộ bảo hộ lao động và một số các dụng cụ hỗ trợ khác;

Trang 33

Các loại bay to

Các loại bay nhỏ

Trang 34

- Vật tư: cho mỗi học viên: vữa xi măng một xô, vữa tam hợp một xô

b Chuẩn bị hình trang trí

Mẫu vẽ, hình hoạ tiết trang trí

Cầm bay trong tư thế úp xuống, xúc vữa đổ vào bàn xoa tiếp tục đảo nhàotrộn nhiều lần liên tục làm cho vữa dẻo và nhuyễn

3 Trình tự thực hiện

3.1 Mục tiêu

- Xác định được vị trí hình trang trí ;

- Trát được vữa tạo bề dầy hình trang trí;

- Vẽ hoặc dán được hình trang trí;

- Biết cách cắt vữa tạo được hình trang trí;

- Biết phương pháp lấy vữa thừa;

- Hoàn thiện được sản phẩm;

- Phát hiện những sai phạm thường gặp và cách khắc phục

3.2 Trình tự thực hiện công việc

3.2.1 Xác định vị trí hình trang trí

Thông thường các hoạ tiết được trang trí phần nhiều tập trung ở các vị trínhư: trên tường, trên trần, trên các cấu kiện kiến trúc khác

a Cách xác định

Dựa vào bản vẽ thiết kế chúng ta quan sát trên bản vẽ chi tiết để xác định

vị trí các hình được trang trí Từ bản vẽ thiết kế suy ra thực tế trên hiện trường

b Đánh dấu

Sau khi đã xác định chính xác vị trí các hình trang trí trên hiện trườngchúng ta tiến hành dùng bút vẽ hoặc dùi vạch để đo, phân khoảng những mảnghọa tiết cần đắp Lấy mực và đánh dấu, trực tiếp trên nền các chiều kích thướcbao gồm: chiều rộng, chiều dài của mảng họa tiết trang trí

3.2.2 Trát vữa tạo bề dầy hình trang trí

Vị trí hình trang trí nằm trên cao, ta phải chuẩn bị kê lắp giàn giáo sao chochắc chắn, thuận lợi dễ thao tác, đảm bảo an toàn trong quá trình thi công

Trước khi trát vữa phải tiến hành vệ sinh khu vực trát vữa bằng cách:Quét sạch, tạo độ nhám, dùng nước tưới ẩm hoặc rửa sạch vị trí trát Sau đó trát,

Trang 35

quét một lớp vữa nước xi măng đặc, nhằm tăng cường độ bám cho lớp vữa trátsau này.

a Đảo vữa

Vữa xi măng được trộn từ bột xi măng + cát + nước, vữa dùng để đắptrang trí thông thường dùng vữa xi măng mác 75 Có thể trộn thêm 10% đến15% vôi nhuyễn, dạng vôi sữa để tăng thêm độ dẻo và hạn chế co ngót khi đôngcứng Cát để trộn vữa là loại cát vàng hạt nhỏ, phải được sàng kỹ để loại bỏ cácsỏi, sạn, và tạp chất

Khi vữa đã được tập kết vào khay chứa, đưa lên đà giáo, một tay cầm bay,tay còn lại cầm bàn xoa trong tư thế ngửa bàn xoa lên Dùng bay to, hoặc bayvừa tùy từng vị trí của hình trang trí, xúc đảo, nhào trộn nhiều lần cho vữa trongkhay dẻo và nhuyễn đều

b Lên vữa

Đến khi vữa thật dẻo và nhuyễn đều dùng bay tư thế ngửa xúc gạt vữa bảtrát lên vị trí đã được xác định, vừa bả vừa miết để tăng cường độ bám

Tùy thuộc chiều dầy theo yêu cầu của từng hình trang trí mà trát bả vữa,

để đảm bảo cho vữa bám chắc và nhanh khô thì thông thường mỗt lần trát bả có

độ dầy từ 1,0cm đến 1,5 cm Trong thực tế các họa tiết trang trí được đắp bằngvữa xi măng thường có độ dầy trung bình từ 1.5 cm đến 3.0 cm

Những hoạ tiết có độ dầy cao hơn thì có thể trát bả từ 2 hoặc 3 lớp, tùythuộc vào độ dầy của hoạ tiết, trát cho đến khi đạt độ dầy theo yêu cầu của hoạtiết là được

Trong quá trình trát ta phải miết bay để vữa bám chắc vào bề mặt tường

3.2.4 Cắt vữa tạo hình trang trí

35

Trang 36

Dùng dao cắt, hoặc mũi bay nhỏ để tiến hành cắt vữa, khi cắt lưu ý tư thếcầm dao sao cho mặt cắt luôn vuông góc với bề mặt Tay cầm dao cắt vừa nhấn,vừa di chuyển nhẹ nhàng cho mũi dao đi đúng mực chì vạch, đảm bảo độ sâu vàkhông bị sứt lở vữa ra

3.2.5 Lấy vữa thừa

Cắt đến đâu ta dùng bay nhỏ, hoặc dụng cụ thích thích hợp lấy vữa thừatrong khoảng nền cần bỏ đi Phần này cần khéo léo, cẩn thận trong các thaođộng tác vì không khéo dễ làm sứt và biến dạng các hình trang trí

4 Những sai phạm thường gặp

4.1 Mục tiêu

- Phát hiện được những sai phạm thường gặp;

- Tìm ra được nguyên nhân của từng sai phạm;

- Biết cách khắc phục được những sai phạm thường gặp

4.2 Nội dung các sai phạm thường gặp

- Quét bồi thêm nước

xi măng loãng lên bề

- Quá trính trát bảchưa miết bay đủ lực

để ép vữa bám chặtvào nền

- Cần vệ sinh mặtbằng nền thật kỹ

- Trong khi trát, bảluôn kết hợp ép miếtbay để vữa bám chặt

vào nền

Quy trình các bước thực hiện công việc

1 Công tác chuẩn bị

Trang 37

2 Xác định vị trí hình trang trí

3 Trát vữa tạo bề dầy hình trang trí

4 Vẽ hoặc dán hình trang trí

5 Cắt vữa tạo hình trang trí

6 Lấy vữa thừa

7 Hoàn thiện

Bài tập thực hành của học viên

Bằng vật liệu vữa xi măng, mỗi học viên thực hiện đắp một mảng họa tiếthình trang trí phẳng trên nền tường phẳng có kích thước tổng thể:

Chiều dài = 2000;

Chiều rộng = 300;

Chiều dầy = 15

Có mẫu vẽ và mẫu vật thật để trực quan

Thời gian thực hiện 7 giờ

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập

TT Nội dung đánh giá Phương pháp và cách thức đánh

3 Đường nét chi tiết của các hình

hài hòa sinh động

Quan sát trực tiếp trên sản phẩm

4 Các hình họa tiết không bị sứt

vỡ hoặc bong lở

Quan sát trực tiếp trên sản phẩm

5 Đảm bảo thời gian theo qui

định

Theo dõi thời gian thi công đốichiếu với thời gian qui định

6 Đảm bảo an toàn cho người và

sản phẩm trong thi công

Theo dõi quan sát thực tế trong

quá trình thi công

- Trong khi chấm điểm, giáo viên có phiếu chấm điểm được đánh giá theotừng tiêu chí, với thang điểm 10

37

Trang 38

- Học viên có kết quả điểm đạt từ 5 điểm trở lên coi như đạt yêu cầu.

1 Nêu các yêu cầu kỹ mỹ thuật của đắp hoạ tiết phẳng trên nền phẳng?

2 Hãy trình bày và phân tích qui trình các bước của đắp hoạ tiết phẳngtrên nền phẳng ?

3 Mô tả một số hoạ tiết phẳng thường sử dụng đắp trang trí trong nghề?

Trang 39

BÀI 4:

Đắp hoạ tiết lõm trên nền phẳng

Ngoài việc công việc đắp họa tiết nổi trên nền phẳng, đôi khi chúng ta gặpphải các công việc như đắp các họa tiết lõm trên nền phẳng, chữ lõm trên nềnphẳng có hai dạng:

- Phần lõm của hình chữ có cạnh vuông thẳng, mặt đáy của chữ phẳngnhẵn, mặt phẳng cạnh và mặt phẳng đáy chữ hợp thành một góc vuông

- Phần lõm của hình chữ chữ có cạnh và đáy chữ tạo thành một đườngcong tròn

Trong nội dung bài này, chủ yếu tập trung hướng dẫn phần đắp các họatiết lõm trên nền phẳng, dạng phần lõm của hình chữ có cạnh vuông thẳng

- Mô tả được cấu tạo, đặc điểm của họa tiết lõm trên nền phẳng;

- Xác định được vị trí của những mảng họa tiết lõm trong công trình;

- Trát vữa, cắt vữa, tạo nét bằng bay, bằng bàn xoa;

- Lấy vữa tạo được hoạ tiết lõm trên nền trát phẳng;

- Gia công đắp tạo được các họa tiết lõm;

- Rèn luyện tính cẩn thận tỷ mỷ, chính xác;

- Tự giác trong học tập, hợp tác tốt khi thực tập theo nhóm;

- Tuân thủ thực hiện vệ sinh công nghiệp, có ý thức tiết kiệm vật liệu vàbảo quản dụng cụ thực tập

1 Công tác chuẩn bị

1.1 Mục tiêu

- Chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ thiết bị và vật tư bao gồm công tác chuẩn

bị chung và chuẩn bị cho từng cá nhân;

- Biết sửa các dụng cụ cầm tay và các thiết bị thông thường

1.2 Chuẩn bị chung

Thang, đà giáo, lớp học, xưởng thực hành, có đủ vị trí bề mặt để giáo

viên và học viên thao tác thực hành

39

Trang 40

1.3 Đối với giáo viên

- Về học liệu: Giáo án bài giảng, giáo trình mô đun, sổ tay hướng dẫn giáo

viên, sách và tài liệu tham khảo, mẫu họa tiết trang trí gồm: mẫu vẽ, mẫu vạch,

mô hình mẫu vật thật để trực quan

- Về dụng cụ: Bàn xoa, bay các loại, khay, xô đựng vữa, dao cắt các loại,

thước kẻ, bút vẽ, dùi vạch, chổi lông, chổi đót, dây dọi, thước tầm, thước góc,thước ni vô, một số các dụng cụ hỗ trợ khác và dụng cụ bộ bảo hộ lao động

1.4 Đối với học viên

1.4.1 Chuẩn bị dụng cụ, vật tư

- Dụng cụ: Bàn xoa, bay các loại, khay, xô đựng vữa, dao cắt các loại,

thước kẻ, bút vẽ, dùi vạch, chổi lông, chổi đót, dây dọi, thước tầm, thước góc,nivô, bộ bảo hộ lao động và một số các dụng cụ hỗ trợ khác;

- Vật tư: Xi măng, cát vàng hạt mịn, nước.

1.4.2 Chuẩn bị hình trang trí

- Mẫu vạch, mẫu vẽ hình chữ lõm

2 Xác định vị trí hình trang trí.

2.1 Mục tiêu

- Xác định được vị trí của hình trang trí trên các cấu kiện ;

- Lấy và vạch được dấu của các hình trang trí trên mặt nền

2.2 Cách thức thực hiện

Trước khi trát vữa tạo nền chúng ta phải xác định được vị trí của nhữnghình trang trí Dựa vào bản vẽ thiết kế, quan sát trên bản vẽ để xác định vị trí cáchình được trang trí

Sau khi đã xác định chính xác vị trí các hình trang trí trên hiện trường,tiến hành dùng bút vẽ hoặc dùi vạch để đánh dấu, xác định phân khoảng nhữngmảng họa tiết cần đắp Có nhiều cách xác định, thông thường là đo, lấy mực vàđánh dấu, trực tiếp kích thước tổng thể bao gồm: chiều rộng, chiều dài của mảnghọa tiết trang trí

Dùng mẫu hình trang trí để vẽ hoặc vạch trực tiếp lên vị trí trong khoảng

đã xác định

Hình trang trí thường được trang trí tại các vị trí sau:

- Trên tường;

- Trên trần;

Định dạng
Số trang	130
Dung lượng	27,01 MB